Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Қазақстан 0 1030 3600009 3596099 2026-05-05T04:59:18Z 1nter pares 146705 3600009 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Қазақстан Республикасы |Шынайы атауы = |Атау септігі = Қазақстан |Елтаңба = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Байрақ = Flag of Kazakhstan.svg |Ұраны = Алаш! <small>(тарихи)</small><br>Алға Қазақстан! <small>(ресми емес)</small> |Әнұранның аты = Менің Қазақстаным |Аудио = Kazakhstan National Anthem 2012.ogg |Картада = Kazakhstan (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2= |lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=57|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=66|lon_min=14|lon_sec=0 |region = KZ |CoordScale = 10000000 |Тілдері = [[қазақ тілі]]{{efn|Қазақстан Конституциясы бойынша қазақ тілі — елдегі жалғыз мемлекеттік тіл және [[орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-12}}</ref>}} |Мемлекеттік діні = [[зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[президенттік республика]]<ref>Қазақстан Республикасы — президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. — Қазақстан Республикасының Конституциясы, 2-бап, 1 бөлім</ref> |Құрылды = [[1465 жыл]] ([[Қазақ хандығы]])<br>[[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] (Қазақстан) |Тәуелсіздік күні = [[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|22px]] [[Астана]] |Ірі қалалары = [[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Қарағанды]], [[Ақтөбе]], [[Тараз]], [[Павлодар]], [[Өскемен]], [[Атырау]], [[Семей]] |Басшы қызметі = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br>[[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі|төрағасы]]<br>[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|төрағасы]] |Басшылары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Жер аумағы бойынша орны = 9 |Жер аумағы = 2 724 902 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = [[Қазақстан халқы|қазақстандық, қазақстандықтар]] |Халық саны бойынша орны = 62 |Жұрты = {{өсім}} 20 547 909<ref name="statdem">{{cite web|url=https://stat.gov.kz/region/|title=Қазақстан Республикасының өңірлерінің статистикасы|author=|date=|work=stat.gov.kz|publisher=stat.gov.kz|accessdate=2026-04-29|lang=kk}}</ref> |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = {{өсім}} 19 186 015<ref>{{cite web|author=|url=https://web.archive.org/web/20220902140633/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT464825|title=2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары|lang=|website=|publisher=stat.gov.kz|date=4 қараша 2021|accessdate=2021-11-07}}</ref> |Санақ жылы = 2021 |Халық тығыздығы = 7,5 |Тығыздық бойынша орны = 184 |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 973,36 млрд<ref name=IMF>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/KAZ |title=GDP, current prices |publisher=International Monetary Fund |website=IMF |accessdate=23 наурыз 2026}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2026 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 36 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47 260<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 56 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 305,91 млрд<ref name="statecon">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/industries/economy/national-accounts/ |title=Ұлттық шоттар статистикасы |accessdate=23 наурыз 2026 |publisher=stat.gov.kz}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2025 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 49 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 15 527 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 64 |АДИ = {{өсім}} 0,837 |АДИ жылдық есебі = 2023 |АДИ бойынша орны = 60 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = [[Air Astana]], [[SCAT]], [[Qazaq Air]], [[FlyArystan]] |Валютасы = [[Қазақстан теңгесі]] '''{{Unicode|₸}}'''<br />([[ISO 4217|KZT, код 82]]) |Интернет үйшігі = [[.kz]], [[.қаз]] |ISO = [[ISO 3166-2:KZ|KZ]] |Телефон коды = 7 |Уақыт белдеулері = [[UTC+5:00|UTC+5]] }} {{мағына|Қазақстан (айрық)}} '''Қазақстан''' ({{audio-nohelp|Kk-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn]}}), толық атауы '''Қазақстан Республикасы'''{{efn|{{audio-nohelp|Kk-republic-of-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn rʲɪsˌpublʲɪkəˈsə]}}}} — [[Шығыс Еуропа]] мен [[Орталық Азия]]да орналасқан [[мемлекет]]. Батысында [[Еділ]]дің төменгі ағысынан, шығысында [[Алтай таулары]]нан, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань тау жүйесі]]не созылады. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдеріне, Еділ өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізі]] мен [[Қара теңіз]]ге шыға алады. Мұхитқа тікелей шыға алмайтын мемлекеттердің ішінде Қазақстан ең үлкені. Қазақстан бес мемлекетпен шекаралас. Қазақстанның солтүстігі мен батысындағы көршісі [[Ресей]]мен шекарасы — әлемдегі құрлықтағы ең ұзын шекара (7 591 километр). Қазақстан оңтүстігінде [[Түрікменстан]]мен, [[Өзбекстан]]мен және [[Қырғызстан]]мен, ал шығысында [[Қытай]]мен шектеседі. Жалпы құрлық шекарасының ұзындығы — 13 394 километр. Батыста [[Каспий теңізі]]мен (2000 километр), оңтүстік батыста [[Арал теңізі]]мен шайылады. 2026 жылғы 1 сәуірдегі елдегі тұрғындар саны — 20 547 909 адам<ref name="statdem"/>, [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|бұл әлем бойынша 62-орын]]. Жер көлемі жағынан [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|әлем елдерінің ішінде 9-орын алады]] (2 724 902 км²). Елдің елордасы — [[Астана]] қаласы. Мемлекеттік тілі — [[қазақ тілі]]. [[Орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Қазақстанның ұлттық құрамы алуан түрлі. Халықтың басым бөлігін тұрғылықты [[қазақтар]] құрайды, пайыздық үлесі — 70,18%,<ref>[https://qazaqstan.tv/news/149278/ Биылғы Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі белгілі болды]</ref> [[орыстар]] 18,42%, [[өзбектер]] 3,29%, [[украиндар]] 1,36%, [[ұйғырлар]] 1,48%, [[татарлар]] 1,06%, басқа халықтар 5,38% (2021).<ref name="etno2021">{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397 |title=Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |lang=ru |accessdate=2021-05-01}}</ref> Халықтың 75% астамын [[мұсылман]]дар құрайды, [[Православ шіркеуі|православ]] [[Христиандық|христиандар]] 21%, қалғаны басқа да дін өкілдері (2009).<ref name="2009 Census">{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |title=The results of the national population census in 2009 |date=2010-11-12 |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate=2010-01-21}}</ref> Экономикалық көрсеткіштері бойынша дамушы экономика ретінде қарастырылады. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) (номинал) — $205,539 млрд (2018). Экономиканың негізгі бағыты — отын-энергетика саласындағы шикізат өндіру, ауыл шаруашылықтары: егіншілік, мал, балық, ара, орман). Елдің негізгі валютасы — [[Қазақстан теңгесі|теңге]]. 1991 жылы 16 желтоқсан күні [[КСРО ыдырауы|Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) ыдырауы]]на байланысты [[КСРО ыдырауы|Қазақстан]] өз егемендігін жариялады және көп ұзамай халықаралық қауымдастық тарапынан тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды. Қазақстан 1992 жылының 2 наурызынан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) толыққанды мүшесі. Сонымен қатар [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]на, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]на, [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]на және [[Еуразия Экономикалық Қауымдастығы|Еуразиялық Экономикалық Қауымдастығы]] сияқты басқа да бірнеше [[халықаралық ұйымдар]]дың құрамына кіреді. == Этимологиясы == Қазақстан сөзі '''''[[Қазақтар|қазақ]]'''''<ref>[http://www.abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy "Қазақ" сөзінің мағынасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101214222829/http://abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy |date=2010-12-14 }}</ref><ref>[http://abai.kz/node/655 «ҚАЗАҚ» ДЕГЕН ЭТНОНИМНІҢ ШЫҒУ ТЕГІ. ОНЫ «КАЗАК» ЭТНОНИМІНЕ ҚАНДАЙ ҚАТЫСЫ БАР?]</ref> және '''''[[-стан]]''''' сөздерінен құралған, яғни ''Қазақ елі'' деген мағына береді. Соңғы кездері халық арасында '''''Қазақ елі''''', '''''Ұлы дала елі''''' және '''''Қазақия''''' деген атаулар қолданылуда.<ref>[http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы, Батырғалиұлы Мағаз. Әдебиет қазақия, 1908 жыл] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130601155000/http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 |date=2013-06-01}}</ref><ref>[http://www.namys.kz/?p=680 Үздіктер ішінде Қазақия жоқ] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140831045202/http://www.namys.kz/?p=680 |date=2014-08-31}}</ref><ref>[http://anatili.kz/?cat=20 "Ана тілі" газеті, ҚАЗАҚИЯ ҚАЛАЛАРЫ]</ref> «''-стан''» суффиксі [[парсы тілі]]ндегі ''stân'' ({{lang-fa|ستان}}; ''estân'', ''istân'') сөзінен келген. Парсы тілінде ''-стан'' суффиксі ''жер'' дегенді білдіреді және географиялық атаулар сыртында да қолданылады, мысалға ''rigestân'' (ریگستان; ''құм, шөл жері''), ''golestân'' (گلستان; ''гүл, бақша жері'').<ref>{{cite book|first=Leila|last=Moshiri|chapter=English-Persian Glossary|title=Colloquial Persian|year=1988|publisher= Routledge|page=150|isbn=0-415-00886-7}}</ref> == Тарихы == {{Толық мақала|Қазақстан тарихы}} {{Толықтыру}} [[Сурет:Assimilation of Baltic and Aryan Peoples by Uralic Speakers in the Middle and Upper Volga Basin (Shaded Relief BG).png|нобай|солға|[[Темір дәуірі]] кезіндегі Орталық Азия, соның ішінде Қазақстан]] Қазақстан жерінде адам баласы [[палеолит]]тен бері тұрады.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan%2Bpaleolithic&pg=PA91 |title=Early Paleolithic in South and East Asia |last=Ikawa-Smith |first=Fumiko |date=1978-01-01 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-081003-5 |page=91 |language=en |accessdate=2020-11-14}} {{Wayback|date=2021-04-17 |url=https://web.archive.org/web/20210417174608/https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan+paleolithic&pg=PA91}}</ref> [[Ботай мәдениеті]] (б.з.б. 3700–3100) жылқыны тұңғыш рет асыраған делінеді. Ботай мәдениетінің солтүстік еуразиялық та, шығыс азиялық та генеалогиясы болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |last2=Balanovsky |first2=Oleg |last3=Lukianova |first3=Elena |last4=Kahbatkyzy |first4=Nurzhibek |last5=Flegontov |first5=Pavel |last6=Zaporozhchenko |first6=Valery |last7=Immel |first7=Alexander |last8=Wang |first8=Chuan-Chao |last9=Ixan |first9=Olzhas |last10=Khussainova |first10=Elmira |last11=Bekmanov |first11=Bakhytzhan |date=June 2019 |title=The genetic history of admixture across inner Eurasia |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=3 |issue=6 |pages=966–976 |doi=10.1038/s41559-019-0878-2 |issn=2397-334X |pmc=6542712 |pmid=31036896 |bibcode=2019NatEE...3..966J }}</ref> [[Пасторализм]] аймақта [[неолит]] дәуірінде дамыған. [[Қола дәуірі]] мен [[темір дәуірі]] кезінде халық [[еуропалық нәсіл]]ге жататын.<ref>{{Cite journal|last=Ismagulov |first=O |year=2010 |title=Physical Anthropology of Kazakh People and their Genesis |journal=Science of Central Asia |url=http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=category&id=4&Itemid=28 |display-authors=etal |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2017-02-10 |url=https://web.archive.org/web/20170210124931/http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=7:physical-anthropology-of-kazakh-people-and-their-genesis}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians |first=Ann |last=Gibbons |date=2015-06-10 |title=Nomadic herders left a strong genetic mark on Europeans and Asians |journal=Science |publisher=AAAS |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2022-09-02 |url=https://web.archive.org/web/20220902191050/https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians}}</ref> Тарихтан бұрынғы заманда [[Орталық Азия]]да мүмкін үндіеуропа делінетін [[Афанасьев мәдениеті]],<ref>Allentoft et al. (2015); Haak et al. (2015),</ref> кейін [[үндіирандар|үндіиран]] [[Андроново мәдениеті]],<ref name="Beckwith49">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |date=2009-03-16 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-2994-1 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |postscript=:}} "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."</ref> кейін [[сақтар]] мен [[массагеттер]] тұрды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/saktar-turaly-derekter/ |title=Сақтар туралы деректер |language=kk |work=stan.kz |date=2018-12-05 |accessdate=2025-07-31}}</ref> Өзге топтар қатарында [[скифтер]] мен оңтүстіктегі парсылардың [[Ахемен әулеті]] болды. Б.з.б. 329 жылы [[Ескендір Зұлқарнайын]] мен оның [[Ежелгі македондар|македон]] әскері [[Сырдария|Яксарт]] өзені маңында скифтерге қарсы [[Яксарт шайқасы|шайқасты]]. Қазір Сырдария делінетін бұл өзен елдің оңтүстігінде орналасқан. === Түркі қағанаты === {{Толық мақала|Түрік қағанаты}} [[Түркілер]]дің басты миграциясы V және XI ғасырлар арасында орын алды. Осы кезде олар Орталық Азияның көбіне тараған болатын. Түркі тайпалар бұрынғы [[Ирандық тілдер|ирандық тілділер]]дің орнын алды да, нәтижесінде аймақтың көбісі генеалогиялық тұрғыдан шығыс азиялық болды. [[Түрік қағанаты|Бірінші Түркі қағанаты]]н [[Бумын қаған|Бумын]] моңғол даласында 552 жылы негіздеді, мемлекет көп ұзамай [[Каспий теңізі]]не қарай созылды. Көне түркілер миграция кезінде [[хиониттер]], [[оногурлар]]ды ығыстырды. 35 жылдан кейін мемлекеттің [[Шығыс Түрік қағанаты|шығыс]] және [[Батыс Түрік қағанаты|батыс]] бөліктері бөлек кетті. Батыс Түрік қағанаты өз шыңына VII ғасырдың басында жетті. === Құман-қыпшақтар мен Алтын Орда === {{Толық мақала|Қыпшақ даласы|Алтын Орда}} [[Сурет:Cumania (1200) eng.png|нобай|оңға|Еуразиядағы [[Қыпшақ даласы|Құман-Қыпшақ конфедерациясы]], {{шамамен}} 1200 жылдар. Қазақтар қыпшақтар мен өзге де түркі мен моңғол тайпалардан тараған]] [[Құмандар]] қазіргі Қазақстанға XI ғасырдың басында орналасты. Олар кейін [[қыпшақтар]]мен бірігіп, Құман-Қыпшақ ірі конфедерациясын құрды. [[Ұлы Жібек жолы]] көмегімен өскен [[Тараз]] (Әулие-Ата) бен [[Түркістан (қала)|Хазреті Түркістан]] қалаларының беделіне қарамастан даладағы толыққанды саяси нығаю моңғолдар тұсында ғана басталды. XIII ғасырдың бірінші жартысында басталған [[Моңғол империясы]]ның билігі тұңғыш рет бекітілген әкімшілік бірліктерден ([[ұлыс]]тан) құрылды. 1259 жылғы Моңғол империясының бөлінісінен кейін Қазақстан Жошы ұлысы делінген [[Алтын Орда]] қарамағына түсті. Алтын Орда тұсында [[Шыңғыс хан]]ның түркіленген ұрпағы [[Ислам]] дінін қабылдап, аймаққа билеуін жалғастырды. === Қазақ хандығы === {{Толық мақала|Қазақ хандығы}} 1465 жылғы Алтын Орда ыдырауынан [[Қазақ хандығы]] пайда болды. [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] құрған бұл мемлекеттің билеушілері де [[Жошы хан]] ұрпағы [[Төре]] әулетінен тараған болатын. Осы билік тұсында [[Көшпенділер|көшпенді]] өмір-салты мен малға негізделген экономика [[дала]]дағы өмірін жалғастыра берді. XV ғасырда [[Қазақтар|қазақ]] жеке ұлттық ой-санасы шыға бастады. Бұл қазақтардың [[Шайбани әулеті|шайбанилер]]ден бөлінгенінен кейін басталды. XVI ғасырдың ортасына қарай [[қазақ тілі]], мәдениеті, экономикасы негізделіп қалды. == Географиясы == {{main|Қазақстан географиясы}} Қазақстан Республикасының жер көлемі 2,7 млн шаршы шақырым. Жерінің ауданы жағынан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің қатарына жатады. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Австралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9-шы орында тұр. Республика Еуразия құрлығының орталығында барлық мұхиттардан бірдей қашықтықта орналасқан. Республика батысында [[Еділ|Еділ өзені]] алабынан шығысында [[Алтай таулары|Алтай тауы]] шыңдарына дейін 3 мың км дейін, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Қызылқұм шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесіне 1600 км-ге дейін созылып жатыр. Қиыр солтүстік нүктесі (55&nbsp;26 с.&nbsp;е.) Шығыс Еуропа жазығының орталық бөлігі мен Британия аралдарының оңтүстігіне, ал оңтүстік нүктесі (40 56 с. е.) Кавказ сырты мен Оңтүстік Еуропаның Жерорта теңізі өңіріндегі елдердің ендігіне сәйкес келеді. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Географиялық орнына қарай орманды дала, дала, шөлейт және шөл зоналары қалыптасқан. Елдің батыс шеті (46 27 ш. б.) Елтон және Басқыншақ көлдері маңына, ал шығыс нүктесі (87 20 ш. б.) Бұқтырма өзенінің бастауына тұспа тұс келеді. Аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер, қалған бөлігі [[ойпат]], [[жазық]], [[үстірт]], [[қырат]] жерлер. Қазақстанның ең биік жері — [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі шыңы]] (6995&nbsp;м, қар құрсауымен қосып есептесе 7010 м). Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесінде орналасқан. Каспий теңізінің шығыс жағалауында елдің ең ойпат жері [[Қарақия ойысы]] теңіз деңгейінен 132 м төменде орналасқан. == Әкімшілік бөлінуі == {{main|Қазақстан әкімшілік бірліктері}} Қазақстан Республикасы — [[унитарлы мемлекет|унитарлы]] мемлекет. Әкішілік құрылымы бойынша құрамына [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|17 облыс]], [[Қазақстан қалалары|89 қала]], соның ішінде [[республикалық маңызы бар қала|3 республикалық маңызы бар қалалар]] ([[Астана]], [[Алматы]], [[Шымкент]]), [[Қазақстан аудандары|186 аудан]], [[Қазақстан ауылдық округтері|174 ауылдық округ]] кіреді. [[Сурет:Kazakhstan provinces and province capitals kz 2022.png|нобай|center|upright=1.8|Қазақстан әкімшілік бірліктері және олардың орталықтары (8 маусым 2022 жылдан бастап)]] {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" ! № !!Аймақ !!Әкімшілік орталығы !!Ауданы, км² !!Тұрғыны<br /><small>(1 шілде<br />2017 ж.&nbsp;адам)<ref name="Pop-Jan-2011">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar 2011 жылғы 1 қаңтарға Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130405220928/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/03_2010-%D0%91-15-07-%D0%9A.rar |date=2013-04-05}}</ref></small> ! Тұрғыны (1&nbsp;қаңтар<br />2019<br />ж.&nbsp;адам) || 2 жылдық<br />қорытынды (адам) !Тұрғыны (1 маусым 2023 ж. адам)<ref>https://stat.gov.kz/</ref> |- |{{0}}1|| [[Сурет:Almaty.JPG|20px|Туы]] [[Алматы облысы]]||[[Қонаев (қала)|Қонаев]] | 105 263 || 2 003 063 || 2 037 393 ||{{өсім}} 34 330 |1 516 506 |- |{{0}}2|| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|20px|Туы]] [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы (ШҚО)]] ||[[Өскемен]] | 97 800 || 1&nbsp;386&nbsp;208 || 1&nbsp;379&nbsp;079 ||{{құлдырау}} {{0}}7 129 |729 813 |- |{{0}}3|| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|20px|Туы]] [[Қарағанды облысы]]||[[Қарағанды]] | 239 045 || 1 381 501 || 1 378 863 ||{{құлдырау}} {{0}}2 638 |1 136 177 |- |{{0}}4|| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|20px|Туы]] [[Жамбыл облысы]]||[[Тараз]] | 144 264 ||1 116 384 || 1 124 559 ||{{өсім}} {{0}}8 175 |1 222 093 |- |{{0}}5|| [[Сурет:Turkistan region seal.png|20px|Туы]] [[Түркістан облысы|Түркістан облысы (ОҚО)]]||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | 117 249 || 1 929 000 || 1 977 768 ||{{өсім}} 48 768 |2 132 208 |- |{{0}}6|| [[Сурет:Logo kostanay.jpg|20px|Туы]] [[Қостанай облысы]]||[[Қостанай]] | 196 001 ||{{0|0.}}876 833 ||{{0|0.}}873 124 ||{{құлдырау}} {{0}}3 709 |831 860 |- |{{0}}7|| [[Сурет:Aktobe seal.png|20px|Туы]] [[Ақтөбе облысы]]||[[Ақтөбе]] | 300 629 ||{{0|0.}}851 339 ||{{0|0.}}867 828 ||{{өсім}} 16 489 |933 267 |- |{{0}}8|| [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|20px|Туы]] [[Қызылорда облысы]]||[[Қызылорда]] | 226 019 ||{{0|0.}}777 730 ||{{0|0.}}793 299 ||{{өсім}} 15 568 |803 681<ref>Байқоңыр қаласын қоспағандағы саны</ref> |- |{{0}}9|| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|20px|Туы]] [[Павлодар облысы]]||[[Павлодар]] | 124 800 ||{{0|0.}}755 847 ||{{0|0.}}753 981 ||{{құлдырау}} {{0}}1 866 |755 543 |- | 10|| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|20px|Туы]] [[Ақмола облысы]]|| [[Көкшетау]] | 146 219 ||{{0|0.}}737 449 ||{{0|0.}}739 566 ||{{өсім}} {{0}}2 117 |788 723 |- | 11|| [[Сурет:Лого Мангистау.jpg|20px|Туы]] [[Маңғыстау облысы]]||[[Ақтау]] | 165 642 ||{{0|0.}}650 509 ||{{0|0.}}676 835 ||{{өсім}} 26 326 |775 805 |- | 12|| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|20px|Туы]] [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы (БҚО)]]||[[Орал]] | 151 339 ||{{0|0.}}643 874 ||{{0|0.}}651 874 ||{{өсім}} {{0}}8 000 |690 712 |- | 13|| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|20px|Туы]] [[Атырау облысы]]||[[Атырау]] | 118 631 ||{{0|0.}}613 880 ||{{0|0.}}632 896 ||{{өсім}} 19 016 |698 210 |- | 14|| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|20px|Туы]] [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облысы (СҚО)]] ||[[Петропавл]] |{{0}}97 993 ||{{0|0.}}560 553 ||{{0|0.}}555 020 ||{{құлдырау}} {{0}}5 533 |533 127 |- | 15|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|20px|Туы]] [[Алматы]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}451 || 1 772 779 || 1 854 556 ||{{өсім}} 81 777 |2 185 596 |- | 16|| colspan=2| [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|20px|Туы]] [[Астана]] — республиканың елордасы |{{0|000.}}710,2 || 1 006 570 || 1 078 362 ||{{өсім}} 71 792 |1 376 528 |- | 17|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|20px|Туы]] [[Шымкент]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}506 ||1 002 291 ||1 011 511 ||{{өсім}} {{0}}9 220 |1 203 184 |- | 18|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|20px|Туы]] [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.0}}57 ||{{0|0.0}}38 500 ||{{0|0.0}}39 161||{{өсім}} {{0|00.}}661 |34 578 |- |19 |[[Абай облысы]] |[[Семей]] |185 500 | | | |610 292 |- |20 |[[Жетісу облысы]] |[[Талдықорған]] |118 648 | | | |699 277 |- |21 |[[Ұлытау облысы]] |[[Жезқазған]] |188 936 | | | |221 823 |- ! !! colspan="2" | Барлығы !! 2 724 902 !! 17 994 200 !! 18 592 701 !!{{өсім}} 598 501 !'''19 879 003''' |} === Ірі қалалар === {{Тағы қараңыз|Қазақстан қалалары}} [[Сурет:Astana centr.JPG|thumb|upright|Астана]] [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|upright|Алматы]] [[Сурет:Soyuz TMA-3 launch.jpg|thumb|upright|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]]]] {| class="wikitable sortable" style=text-align:left |- ! rowspan= 2| Орны !! Қала !! Тұрғыны |- ! Миллионер қала !! > 1 млн |- | 1 ||[[Алматы]] || 2 175 218 |- | 2 ||[[Астана]] || 1 367 156 |- | 3 ||[[Шымкент]] || 1 198 570 |- ! colspan="2"| Жүз мыңнан астам тұрғынды қалалар !! 100–999 мың тұрғын |- | 4 || [[Қарағанды]] || 516 946 |- | 5 || [[Ақтөбе]] || 562 355 |- | 6 || [[Тараз]] || 428 337 |- | 7 ||[[Семей]] || 329 457 |- | 8 ||[[Павлодар]] || 334 057 |- | 9 || [[Өскемен]] || 367 749 |- | 10 ||[[Атырау]] || 404 129 |- | 11 ||[[Қостанай]] || 265 186 |- | 12 ||[[Қызылорда]] || 351 828 |- | 13 ||[[Орал]] || 357 704 |- | 14 ||[[Петропавл]] || 222 276 |- | 15 ||[[Ақтау]] || 274 053 |- | 16 ||[[Жаңаөзен]] || 148 921 |- | 17 ||[[Теміртау]] || 177 695 |- | 18 ||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] || 221 493 |- | 19 ||[[Көкшетау]] || 191 692 |- | 20 ||[[Талдықорған]] || 202 147 |- | 21 ||[[Екібастұз]] || 145 473 |- | 22 || [[Рудный]] || 123 805 |- ! colspan="2"| Барлық тұрғын саны<br />(ірі қалаларда): !! 10 366 347 |- ! colspan="2"| Қазақстанның жалпы тұрғын саны: !! 19 879 003 |- ! colspan="2"| Ірі қалалардың тұрғын санындағы үлесі % !! 52,1% |} == Халқы == {{main|Қазақстан демографиясы}} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 1991 !! 1992 !! 1993 !! 1994 !! 1995 !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 358 222 || 16 451 711 || 16 426 478 || 16 334 865 || 15 956 667 || 15 675 819 || 15 480 635 || 15 188 174 || 14 955 106 || 14 901 641 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || || |- ! Ақмола облысы | 1 069 382 || 1 070 372 || 1 064 581 || 1 052 924 || 1 009 564 || 970 704 || 937 763 || 879 300 || 829 207 || 799 179 |- ! Ақтөбе облысы | 739 303 || 740 388 || 735 845 || 734 795 || 720 696 || 711 720 || 705 309 || 694 633 || 682 546 || 677 715 |- ! Алматы облысы | 1 655 258 || 1 662 249 || 1 647 735 || 1 643 941 || 1 616 153 || 1 596 943 || 1 584 603 || 1 569 062 || 1 556 535 || 1 557 141 |- ! Атырау облысы | 427 065 || 432 898 || 434 554 || 436 122 || 435 649 || 435 168 || 436 382 || 437 895 || 439 357 || 441 692 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 642 601 || 651 071 || 657 871 || 660 838 || 652 705 || 647 004 || 640 301 || 629 336 || 617 370 || 609 161 |- ! Жамбыл облысы | 1 043 769 || 1 042 187 || 1 037 819 || 1 031 572 || 1 013 318 || 1 002 020 || 998 526 || 989 707 || 988 856 || 986 144 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || || |- ! Қарағанды облысы | 1 711 783 || 1 692 804 || 1 678 159 || 1 646 092 || 1 584 809 || 1 537 248 || 1 501 026 || 1 461 147 || 1 411 405 || 1 390 454 |- ! Қостанай облысы | 1 239 095 || 1 253 519 || 1 248 685 || 1 239 335 || 1 201 539 || 1 159 463 || 1 132 984 || 1 076 479 || 1 020 504 || 988 787 |- ! Қызылорда облысы | 586 157 || 592 410 || 601 602 || 599 259 || 590 926 || 587 364 || 589 176 || 592 143 || 595 503 || 598 526 |- ! Маңғыстау облысы | 334 248 || 340 245 || 338 799 || 325 194 || 305 130 || 306 342 || 309 883 || 314 729 || 314 035 || 315 203 |- ! Павлодар облысы | 947 569 || 955 985 || 951 677 || 941 906 || 912 004 || 885 306 || 865 823 || 837 756 || 808 363 || 790 774 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 912 148 || 917 888 || 917 349 || 916 703 || 880 580 || 843 213 || 804 291 || 756 722 || 727 001 || 713 628 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 864 033 || 1 889 332 || 1 912 716 || 1 932 680 || 1 940 669 || 1 953 521 || 1 969 417 || 1 966 411 || 1 975 553 || 2 005 023 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 773 293 || 1 777 314 || 1 772 672 || 1 753 166 || 1 685 039 || 1 638 342 || 1 600 236 || 1 562 258 || 1 532 943 || 1 516 785 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || || |- ! Астана қаласы | 293 791 || 298 671 || 292 172 || 294 556 || 293 155 || 289 715 || 287 201 || 300 505 || 326 939 || 380 990 |- ! Алматы қаласы | 1 118 727 || 1 134 378 || 1 134 242 || 1 125 782 || 1 114 731 || 1 111 746 || 1 117 714 || 1 120 091 || 1 128 989 || 1 130 439 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || || |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009* !! 2010 |- ! Қазақстан Республикасы | 14 865 610 || 14 851 059 || 14 866 837 || 14 951 200 || 15 074 767 || 15 219 291 || 15 396 878 || 15 571 506 || 15 982 352 || 16 203 173 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || 653 716 || 654 744 |- ! Ақмола облысы | 776 377 || 755 000 || 748 167 || 748 930 || 747 185 || 746 652 || 748 559 || 747 447 || 737 582 || 733 882 |- ! Ақтөбе облысы | 670 231 || 668 166 || 668 378 || 671 812 || 678 607 || 686 698 || 695 454 || 703 660 || 756 254 || 763 055 |- ! Алматы облысы | 1 554 320 || 1 554 573 || 1 560 267 || 1 571 194 || 1 589 751 || 1 603 758 || 1 620 696 || 1 643 278 || 1 100 831 || 1 125 110 |- ! Атырау облысы | 443 630 || 447 634 || 451 928 || 457 215 || 463 466 || 472 384 || 480 687 || 490 369 || 509 156 || 521 019 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 601 648 || 600 330 || 602 133 || 603 832 || 606 534 || 609 291 || 612 479 || 615 310 || 598 199 || 603 708 |- ! Жамбыл облысы | 981 928 || 979 199 || 980 072 || 985 552 || 992 089 || 1 001 094 || 1 009 210 || 1 018 845 || 1 019 623 || 1 033 304 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || 619 675 || 625 526 |- ! Қарағанды облысы | 1 364 781 || 1 344 244 || 1 333 656 || 1 330 927 || 1 331 702 || 1 334 438 || 1 339 368 || 1 342 081 || 1 117 344 || 1 122 900 |- ! Қостанай облысы | 959 274 || 935 717 || 919 558 || 913 435 || 907 396 || 903 178 || 900 333 || 894 192 || 885 737 || 882 786 |- ! Қызылорда облысы | 599 738 || 600 972 || 603 804 || 607 491 || 612 048 || 618 249 || 625 070 || 632 234 || 677 093 || 688 368 |- ! Маңғыстау облысы | 319 191 || 328 265 || 338 612 || 349 668 || 361 754 || 374 430 || 390 531 || 407 403 || 483 204 || 503 814 |- ! Павлодар облысы | 772 453 || 758 154 || 748 651 || 745 238 || 743 826 || 742 911 || 744 860 || 746 454 || 741 988 || 744 097 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 702 623 || 691 263 || 682 148 || 674 497 || 665 936 || 663 126 || 660 950 || 653 921 || 596 928 || 592 184 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 051 351 || 2 079 506 || 2 111 893 || 2 150 256 || 2 193 556 || 2 233 568 || 2 282 474 || 2 331 505 || 1 731 581 || 1 764 532 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 499 097 || 1 482 550 || 1 465 931 || 1 455 412 || 1 442 097 || 1 431 180 || 1 424 513 || 1 417 384 || 742 173 || 742 355 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || 728 803 || 744 642 |- ! Астана қаласы | 440 209 || 493 062 || 501 998 || 510 533 || 529 335 || 550 438 || 574 448 || 602 684 || 611 576 || 655 476 |- ! Алматы қаласы | 1 128 759 || 1 132 424 || 1 149 641 || 1 175 208 || 1 209 485 || 1 247 896 || 1 287 246 || 1 324 739 || 1 447 486 || 1 478 220 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || 223 403 || 223 451 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 440 254 || 16 673 643 || 16 909 799 || 17 160 220 || 17 414 887 || 17 668 720 || 17 916 623 || 18 155 825 || 18 394 642 || 18 630 920 |- ! Абай облысы | 655 239 || 654 482 || 654 868 || 654 626 || 655 608 || 656 130 || 651 778 || 647 985 || 646 086 || 642 391 |- ! Ақмола облысы | 732 024 || 730 140 || 731 502 || 734 329 || 735 269 || 743 108 || 733 027 || 737 600 || 737 244 || 735 394 |- ! Ақтөбе облысы | 776 942 || 785 824 || 795 288 || 808 389 || 821 945 || 834 181 || 845 034 || 857 081 || 869 066 || 881 096 |- ! Алматы облысы | 1 152 402 || 1 180 814 || 1 208 942 || 1 237 718 || 1 261 696 || 1 283 444 || 1 317 005 || 1 351 025 || 1 372 863 || 1 392 113 |- ! Атырау облысы | 532 058 || 542 983 || 555 219 || 567 844 || 581 398 || 594 511 || 607 518 || 620 695 || 633 797 || 645 297 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 608 177 || 612 414 || 617 563 || 623 900 || 629 862 || 636 768 || 641 286 || 646 706 || 652 145 || 656 661 |- ! Жамбыл облысы | 1 045 069 || 1 054 611 || 1 068 552 || 1 083 106 || 1 097 204 || 1 109 425 || 1 113 958 || 1 115 884 || 1 124 156 || 1 128 844 |- ! Жетісу облысы | 632 481 || 637 388 || 643 784 || 650 165 || 657 406 || 661 279 || 663 612 || 663 472 || 663 364 || 660 938 |- ! Қарағанды облысы | 1 128 041 || 1 133 670 || 1 138 149 || 1 144 433 || 1 152 350 || 1 158 075 || 1 156 871 || 1 154 597 || 1 151 172 || 1 149 096 |- ! Қостанай облысы | 881 055 || 879 028 || 879 499 || 880 335 || 880 917 || 883 124 || 878 415 || 874 904 || 872 110 || 867 870 |- ! Қызылорда облысы | 699 861 || 712 243 || 726 030 || 739 054 || 752 314 || 764 363 || 772 422 || 782 412 || 793 621 || 802 835 |- ! Маңғыстау облысы | 524 752 || 546 354 || 568 332 || 587 987 || 607 395 || 627 321 || 643 379 || 660 874 || 678 766 || 699 343 |- ! Павлодар облысы | 745 919 || 746 851 || 748 869 || 752 571 || 755 435 || 758 209 || 756 599 || 754 468 || 753 493 || 751 819 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 588 814 || 583 165 || 579 080 || 575 314 || 571 189 || 568 920 || 562 583 || 557 917 || 553 853 || 548 092 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 802 328 || 1 839 290 || 1 872 276 || 1 901 929 || 1 927 592 || 1 952 324 || 1 964 044 || 1 974 736 || 1 981 741 || 2 013 751 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 741 878 || 739 639 || 738 268 || 738 856 || 738 950 || 738 973 || 736 809 || 734 690 || 731 503 || 726 267 |- ! Шымкент қаласы | 762 859 || 779 760 || 804 046 || 828 698 || 857 883 || 886 095 || 912 120 || 951 974 || 1 008 894 || 1 037 924 |- ! Астана қаласы | 703 485 || 749 192 || 784 470 || 820 745 || 859 129 || 878 913 || 979 017 || 1 036 905 || 1 084 712 || 1 142 470 |- ! Алматы қаласы | 1 503 170 || 1 541 980 || 1 570 946 || 1 605 537 || 1 646 144 || 1 707 439 || 1 755 935 || 1 806 609 || 1 859 288 || 1 921 499 |- ! Ұлытау облысы | 223 700 || 223 815 || 224 116 || 224 684 || 225 201 || 226 118 || 225 211 || 225 291 || 226 768 || 227 220 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2021 !! 2022 !! 2023 !! 2024 !! 2025 !! 2026 |- ! Қазақстан Республикасы | 18 878 966 || 19 503 159 || 19 766 807 || 20 033 842 || 20 283 399 || 20 499 822 |- ! Абай облысы | 639 532 || 611 888 || 610 198 || 607 589 || 602 832 || 595 720 |- ! Ақмола облысы | 734 265 || 785 708 || 788 013 || 787 981 || 787 263 || 789 608 |- ! Ақтөбе облысы | 893 785 || 916 750 || 928 159 || 939 405 || 949 524 || 955 970 |- ! Алматы облысы | 1 412 527 || 1 478 496 || 1 505 896 || 1 531 167 || 1 560 124 || 1 596 532 |- ! Атырау облысы | 657 123 || 681 241 || 693 079 || 704 074 || 710 781 || 716 071 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 661 146 || 683 327 || 688 127 || 693 262 || 695 988 || 695 649 |- ! Жамбыл облысы | 1 137 961 || 1 209 665 || 1 218 158 || 1 222 593 || 1 222 391 || 1 215 656 |- ! Жетісу облысы | 662 813 || 698 757 || 698 726 || 697 987 || 694 325 || 687 701 |- ! Қарағанды облысы | 1 148 199 || 1 134 966 || 1 134 855 || 1 135 351 || 1 133 933 || 1 131 353 |- ! Қостанай облысы | 863 894 || 835 686 || 832 234 || 829 984 || 825 569 || 821 473 |- ! Қызылорда облысы | 813 899 || 823 251 || 833 666 || 841 931 || 846 104 || 846 312 |- ! Маңғыстау облысы | 720 137 || 745 909 || 767 106 || 786 841 || 805 156 || 819 824 |- ! Павлодар облысы | 750 676 || 756 511 || 754 944 || 753 934 || 751 018 || 745 243 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 543 088 || 539 111 || 534 104 || 530 089 || 522 171 || 514 132 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 042 445 || 2 088 510 || 2 119 224 || 2 142 171 || 2 154 041 || 2 149 205 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 723 340 || 732 966 || 730 238 || 727 053 || 723 967 || 718 995 |- ! Шымкент қаласы | 1 074 221 || 1 162 308 || 1 192 199 || 1 222 066 || 1 256 164 || 1 294 050 |- ! Астана қаласы | 1 190 711 || 1 295 711 || 1 354 559 || 1 430 105 || 1 528 703 || 1 639 176 |- ! Алматы қаласы | 1 981 992 || 2 101 485 || 2 161 901 || 2 228 675 || 2 292 055 || 2 348 103 |- ! Ұлытау облысы | 227 212 || 220 913 || 221 421 || 221 584 || 221 290 || 219 049 |} == Мемлекеттік құрылымы == == Табиғаты == {{main|Қазақстанның жер бедері}} === Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару === Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік ([[мәслихат]]) және атқарушы органдар ([[әкім]]дік) жүзеге асырады. === Сыртқы саясат === {{main|Қазақстанның сыртқы саясаты}} Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты белсенділігімен, тепе-теңдік сақтауға ұмтылысымен, прагматизмдігімен, сындарлы сұхбат жүргізуге талпынысымен және көпжақты ынтымақтастыққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Халықаралық аренада мемлекетіміз өзінің тарихи, геосаясаттық және экономикалық факторларына байланысты көп ғасырлар бойы сыртқы саясатын халықаралық ынтымақтастық, көршілес мемлекеттермен татуластық және олардың аймақтық біртұтастығын кұрметтеу принципіне негіздеп жүргізіп келеді. Қазақстанның өзге мемлекеттермен тең құқылы және екі жаққа да тиімді қарым-қатынас құруға ынталы екендігі оның бүгінгі күні дипломатиялық байланыс орнатқан шет мемлекеттердің санының көптігімен дәлелденіп отыр. 1991 жылы тәуелсіздік алған сәттен бастап біздің республика әлемнің 130 мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. === ҚР сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы === 2020 жылғы 6 наурызда Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы жарияланды. Құжатта мынадай басымдықтар негізге алынған: * үдемелі сипатқа ие және ел дамуының жаңа кезеңінде Тұңғыш Президент – Елбасының сыртқы саяси бағытын жалғастыруға өзінің сабақтастығын сақтайтын елдің ашық, болжамды және дәйекті сыртқы саясаты; * адам құқықтарын қорғау, гуманитарлық дипломатияны дамыту және қоршаған ортаны қорғау; * халықаралық аренада экономикалық мүдделерді ілгерілету, соның ішінде инвестициялар тарту бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру; * халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау; * ең алдымен, негізгі әріптестер – Ресей, Қытай, АҚШ, Орталық Азия мемлекеттері және Еуропалық Одақ елдері, ал көпжақты құрылымдар бойынша – Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы және басқа да ұйымдармен өзара тиімді байланыстарды нығайтуды білдіретін өңірлік және көпжақты дипломатияны дамыту.<ref>https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124114243/https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 |date=2020-11-24 }}</ref> === Қазақстандағы саяси реформалар === 2019 жылғы маусымда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылды. Оның негізгі мақсаты – жұртшылық, саяси партиялар, азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуымен өтетін талқылаудың негізінде мемлекеттік саясаттың өзекті мәселелері бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу.<ref>https://egemen.kz/article/202452-ulttyq-qoghamdyq-senim-kenhesininh-dgugi-salmaqty</ref> 2019 жылдың шілдесінде Қазақстан Президенті азаматтардың сындарлы сұрауларына жедел әрі тиімді жауап беретін «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын жария етті.<ref>https://egemen.kz/article/211354-khalyq-unine-qulaq-asatyn-memleket</ref> Сонымен бірге, Қазақстанда балама көзқарастар мен пікірлерді көтермелеу мақсатында басқа партиялардың өкілдеріне кейбір парламенттік комитеттерде төрағалық етуге мүмкіндік беретін заң қабылданатын болады. Саяси партияларды құру үшін тіркеу кедергісі 40 мыңнан 20 мың адамға дейін төмендетіледі.<ref>https://abai.kz/post/103296</ref> Қазақстанда бейбіт жиналыстар туралы жаңа заң қабылданды. Заңда пикет, демонстрация, шеру, митинг сияқты бейбіт жиналыстың негізгі тұжырымдамалары мен нысандарын қалыптастыруға мүмкіндік беретін концептуалды аппаратты енгізу қарастырылған. Заң ұйымдастырушылардың, бейбіт жиналыстарға қатысушылардың және журналистердің мәртебесін, құқықтары мен міндеттерін реттейді. Қоғамдық қауіпсіздікті күшейту мақсатында Президент Қ.К. Тоқаев тұлғаға қарсы жасалатын қылмыс үшін қолданылатын жазаны да күшейтті.<ref>https://informburo.kz/kaz/seksualdy-sipattay-ylmystara-zhaa-bap-engzlu-mmkn-za-zhobasyn-taldaymyz-.html</ref> === Қоғам === Қазақ техникалық мамандары [[Қазақ инженерлер бірлестігі|Қазақ Инженерлер Бірлестігі]] ұйымына біріккен. == Мереке және демалыс күндер == {|class="wikitable" |- ! Күн!! Қазақша аталуы |- |[[1 қаңтар|1]]–[[2 қаңтар]] ||[[Жаңа жыл]] |- |[[7 қаңтар]] ||Рождество мейрамы (Рождество Христово) |- |[[8 наурыз]] ||[[Халықаралық әйелдер күні]] |- |[[15 наурыз]] ||[[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясы күні]] |- |[[21 наурыз|21]]–[[23 наурыз]] ||[[Наурыз мейрамы]] |- |[[1 мамыр]] ||[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |- |[[7 мамыр]] ||[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан Қорғаушылар күні]] |- |[[9 мамыр]] ||[[Жеңіс күні]] |- |[[6 шілде]] ||[[Астана күні (Қазақстан)|Астана күні]] |- |[[Қажылық|Қажылықтың соңғы күні]]||[[Құрбан айт]] |- |[[25 қазан]]||[[Республика күні (Қазақстан)|Республика күні]] |- |[[16 желтоқсан|16]]-[[17 желтоқсан]] ||[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] |- style=background:#efefef |colspan=2 |<small>''2027 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер''</small><ref>{{cite web |url=https://egov.kz/cms/kk/articles/employment_relations/holidays-calend |title=2022 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер |author= |date= |work= |publisher=egov.kz |accessdate=8 қыркүйек 2022 |lang=}}</ref> |} == Экономикасы == Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанға әлемнің 120-дан аса елінен 330 млрд доллар шетелдік инвестиция тартылды.<ref>https://www.inform.kz/kz/28-zhylda-kazakstanga-kansha-investiciya-tartyldy_a3595458</ref> Дүниежүзілік Банктің «2020 жылғы бизнес жүргізу» есебінде Қазақстан әлемде 25-ші орынға ие болды және миноритарлық инвесторлардың құқықтарын қорғау бойынша әлемдегі ең үздік ел атанды. Қазақстанның ЖІӨ 179,332&nbsp;млрд. АҚШ долларын құрайды және жылдық өсім қарқыны 4,5%- ға тең. Қазақстанның ЖІӨ жан басына шаққанда 9&nbsp;686 АҚШ долларын құрайды.<ref>https://stat.gov.kz/official/dynamic {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017035705/https://stat.gov.kz/official/dynamic |date=2019-10-17 }}</ref> Қазақстан Қытай мен Қатардан кейін ХХІ ғасырдың бірінші онжылдығының ең серпінді 25 экономиканың арасында үшінші орынға ие. Қазақстанның әлемдік саудадағы рөлі мен жаңа Жібек жолындағы орталық орында орналасуы елге миллиардтаған адамға өз нарықтарын ашуға мүмкіндік берді. Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 жылы мүше болды. Қазақстан экономикасының әлемдік экономикадағы үлесін анықтаудың негізгі көрсеткіші — елдің халықаралық саудадағы үлесіне қарап анықтауға болады. Қазақстанның сыртқы сауда айналымы жылдан жылға өсіп келеді: 1995 жылы $9 млрд болатын болса 2008 жылы $109 млрд болды. Негізгі өсім мұнай өндіру және металлугрия саласыныңеншісіне тиесілі. Экспорт өндірілетін өнім көлемінің өсуіне жәнебағаның қымбаттауына байланысты. Ал импорттың өсуі тиісінше өнімді өндіруге қажетті машиналар мен жабдықтарды сатып алудың нәтижесінде өсті.<ref>[http://forbes.kz/process/expertise/v_mirovoy_ekonomike_kazahstan_vnizu_pischevoy_tsepochki В мировой экономике Казахстан - внизу пищевой цепочки] 2013 жылдың 27 ақпан күні қаралды.</ref> 2009 жылы сыртқы сауда айналымы 34%-ға төмендеп кеттті, оның негізгі себепшісі мұнай мен металл бағасының төмендеуі. Дегенмен, 2010 жылдан бастап бағалардың қайта өсуіне байланысты қарқынды даму байқалды, нәтижесінде экспорттық-импорттық операциялар көлемі $137&nbsp;млрд. құрады. Экспорт ($92 млрд) импорттан екі есе көп болды ($45&nbsp;млрд). Экспорттың 75% — минералды ресурстар, ең үлкен бөлігі мұнай, газ, көмір, уран сияқты пайдалы қазбаларға тиесілі. Қалған 13% — металлдар және 3,4% — ауылшаруашылық өнімдері құрайды (негізгісі бидай), 4,2% — химия өнеркәсібінің өнімдері. Негізгі өндіретін тауар — өңделмеген табиғи қазбалар құрайды. Қазақстан әлемдік сауда нарығында табиғи ресурстарды қамтамасыз етуші ретінде қызмет етеді. Қазақстан дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 ж. 22 маусымда мүше болды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kazakstannyin-dsu-ga-kru-jonndeg-kelssozderdn-262874/ Назарбаев Қазақстанның ДСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздердің аяқталғанын жария етті]</ref> {{main|Қазақстан экономикасы}} <gallery widths="200" heights="150"> Modern Almaty.jpg|Дамыған Алматы Kazah tenge.jpg|[[Қазақстан теңгесі]] </gallery> === Қазақстанның сыртқы экономикасы === Қазақстанның сыртқы экономикасы әлем елдерімен экономикалық, сауда, валюта, ғылыми-техникалық, мәдени және басқа да қатынастарды қамтып отыр. Бұл сала субъектілері сыртқы экономикалық қызметтерге байланысты меншік түрі бойынша тәуелсіз елімізде тіркелген Қазақстанның немесе шет мемлекеттердің заңды немесе жеке тұлғалары болып табылады. Сыртқы экономика саласында басты және маңызды орында сауда саласы. Соңғы жылдарда Қазақстаннан экспортталатын тауарлардың үлесі үш есеге өсті. Оған бірнеше факторлар себепші болып отыр. Қолайлы инвестициялық жағдайлардың жасалуы тікелей шетелдік қомақты инвестициялардың тікелей ағылып келуіне себепші болды, оның негізгі бөлігі еліміздің мұнай өндіру саласына жұмсалады. Біріншіден, бұл өз кезегінде мұнай мен газ конденсатын өндіруді қарқынды дамытты. Екіншіден, дүниежүзілік тауар нарығындағы көмірсутектер шикізатын сату шартының қолайлылығы экспорт әлеуетінің өсіне жағдай жасады. Дәл осылай деп тау-кен металлургия сала-соңғы оң жыл көлемінде жалпы қазақстандық экспорт және қызмет көрсету үлесінің көбеюі, әлемдік сауданың дамуымен салыстырғандағы оның қарқынды дамуы мен көлеміне байланысты болып отыр. Қазақстандығы тауар экспорттау динамикасының деңгейінің өсуі оның жоғары, екпінді дамуын көрсетеді. Орташа есеппен он жыл ішінде тауар экспорттау төрт есеге өссе, импорт үш жарым есеге өсті. Әлемдік деңгеймен салыстырмалы түрде қарағанда еліміздің макроэкономикалық көлемі жоғары емес. Осыған қарамастан Қазақстанның сыртқы экономикалық саласын болашақта дамытуына орасан зор шамасы бар. Атап айтқанда, бүгінде 500-ден астам кен орындары барланып, минералды шикізаттың 1220 түрінің барлығы анықталған. Осылардың көпшілігінен біздің еліміз дүние жүзі бойынша алдыңғы орында. Осылайша, Қазастан барланған цинк, вольфрам және барит қорларын әлем бойынша бірінші орында болса, күміс қорғасын және хромит қорынан екінші орында, мыс, марганец, флюорит бойынша үшінші, молибден қорынан төртінші, сонымен қатар алтын қоры жөнінен алдыңғы қатардағы он елдің қатарында. Елімізде темір рудасы әлемдік қордың 8&nbsp;пайызын, уранның жобамен 25&nbsp;пайызын құрайды. Қазақстан мұнай қорын барлаудан әлемдегі он елдің қатарында. Ғаламдық қаржылық — экономикалық тоқырау республикамыздың сыртқы экономикалық саласына кері әсерін тигізді. == Энергетикасы == {{main|Қазақстан энергетикасы}} === Мәдениет және қоғам === {{main|Қазақ мәдениеті}}{{main|Қазақстанның әдебиеті мен өнері}}{{main|Қазақ өнері}} === Білім беру жүйесі === {{main|Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы}} === Бұқаралық ақпарат құралдары === {{main|Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары}} === Әлеуметтік саласы === {{main|Қазақстанның әлеуметі}} === Қарулы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері}} Қазақстан Республикасының әскери құрылымы әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердің түрлерін, арнайы әскерлерді, тыл, әскери оқу орындары мен ғыл. мекемелерді қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс мин-не қарайтын әскер түрлерінен басқа Ішкі істер министрлігінің ішкі әскерлері, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі және басқа да әскерлері, республикалық “Ұлан”, азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кіреді. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің басты мақсаты — елдің егемендігін, аумағының тұтастығын, экономикасын, мемл. ин-ттары мен азаматтарын соғыс қатерінен қорғау, жаугершілік немесе әскери қақтығыстар туғызудың алдын алу, Қазақстанның орнықты дамуы үшін қолайлы жағдай туғызу. ; <nowiki>Республика Қарулы Күштеріне бейбіт кезеңде мынандай негізгі міндеттерді орындау жүктелген:</nowiki>: * әскери күшті, жауынгерлік даярлықты қамтамасыз етіп, басқару органдары мен әскерлерді ел ішіндегі қақтығыстарды, * Қазақстан Республикасының мемлекет шекарасында немесе аумағының шегінде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетуді тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңістігін күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңірлерін жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдің кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөніндегі батыл іс-қимылға әзір болу; * халықаралық міндеттемелерге сәйкес бітімгершілік және өзге де операцияларға қатысу. Бұл міндеттерді орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз іс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік к-тінің шекара қызметіне құрлықта, теңізде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекеттік шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестікке (террорға), қару мен есірткі саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 23 қарашадағы 1579 қаулысына сәйкес елімізде Оңтүстік, Батыс, Шығыс, Орталық әскери округтері құрылған. Оңт. әскери окуругінің қорғайтын жер аумағына: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Тараз қаласында. Шығыс әскери округі қорғайтын жер аумағына: Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Семей қаласында. Батыс әскери округінің қорғайтын аумағына: Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Ақтөбе қаласында орналасқан. Қазақстанның қалған облыстары Орталық әскери округіне қарайды. Орталық штаб – Қарағанды қаласында. Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерістерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуі, жаңадан ядр. мемлекеттер пайда болуы, т. б.) ұшырауда. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің әскери доктринасы орташа мерзімді кезеңге есептеліп жасалған (1999–2005) қорғаныстық сипатқа ғана ие. Ол әлемдегі және аймақтағы әскери-саяси жағдайды кешенді бағалауға, мемлекеттің экон. болмысы мен материалдық қорының мүмкіндіктеріне сүйенеді. Доктрина Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі стратегиясының негізгі ережелерін нақтылайды және шабуыл жасалған жағдайда елдің қорғанысын ұйымдастыруға, ұжымдық әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі одақтас мемлекеттермен бірлескен күш-жігерді үйлестіруге бағытталған. == Қызықты деректер == # Қазақстанда 19 миллионнан астам адам, шамамен 130-дан астам этнос тұрады. Оның 48,71 % — ерлер, 51,29 % — әйелдер. Қазақстан халық саны бойынша әлемде 64-орында. # Қазақстанның аумағы [[Азия]] мен [[Еуропа]]да орналасқан. Жер көлемі — 2,7&nbsp;миллион шаршы шақырым. Дүниежүзінде [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі#Аумағы бойынша жалпы елдер мен тәуелділіктер|9-орында]] тұр. Қазақстанның территориясына 3&nbsp;[[Түркия]], 5 [[Франция]] немесе 7 [[Жапония]] сиып кетер еді. # Қазақстанда бір сағаттық белдеу бар, климаты — күрт континенталды. Ауа температурасы -45-тен +45 градусқа дейін болады. # Қазақстан – табиғи ресурстарға өте бай мемлекеттердің бірі. Менделеев кестесіндегі 105&nbsp;элементтің 99-ы қазақ жерінен табылған. [[Мұнай]] қоры бойынша Қазақстан әлемдегі 20&nbsp;жетекші елдің қатарына кіреді. Ал [[газ]] қоры бойынша 30-орынға, [[алтын]] қорлары бойынша әлемде 15-орынды, [[Уран (химиялық элемент)|уран]]нан екінші орынға тұрақтаған. # Қазақстан өз еркімен күштілігі жағынан әлемде төртінші орында тұратын қарудан бас тартып, әлемдегі ең ірі ядролық тәжірибелер полигонын жапты. 1991 жылдың 29 тамызында [[Семей полигоны|Семей ядролық полигоны]] жабылды. # [[Астана]] қаласы әлемнің ең жас астанасы болып есептеледі. 1998 жылы [[ЮНЕСКО]] бас қаланы «Бейбітшілік қаласы» деген атауға сай деп танып, медальмен марапаттады. Бразилияда өткен дүниежүзілік байқауда әлем бойынша 12 жас қаланың ішінен Астана жоғары атақты иеленді. Ал 2012 жылы елордаға «ТМД мен Түркі әлемінің мәдени астанасы» мәртебесі берілді. 2019 жылдың наурыз айынан бастап қала атауы Тұңғыш Президенттің құрметіне Астана деп өзгертілді. # Әлемдегі ең биiк түтiн мұржасы Қазақстанда ([[Екібастұз]] қаласында) орналасқан. Оның биiктігi — 420 метр. Ол [[Эйфель мұнарасы]]нан 100 метр биік. # [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]] – әлемдегі бірінші және ең үлкен ғарыш айлағы. «Байқоңыр» ғарыш айлағынан тұңғыш рет адамзат ғарышқа ұшқан. Ол Қазақстан жерінде [[Төретам]] кентіне жақын ауданда орналасқан. Көлемі 6717 шаршы шақырым. # [[Медеу]] — әлемдегі ең биік орналасқан жасанды мұз айдыны. Мұнда 170 әлемдік рекорд орнатылған. «Медеу» атауы ХІХ ғасырдың соңында өмір сүрген қоғам қайраткері [[Медеу Пұсырманұлы]]ның құрметіне берілген. # Қазақстанда 3,8 млн жеңіл көлік тіркелген (2021 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша).<ref>https://www.inform.kz/kz/kazakstanda-3-8-mln-zhenil-kolik-tirkelgen_a3862967</ref> # Орталық Азиядағы ең үлкен театр Қазақстанда орналасқан. «[[Астана Опера]]<nowiki/>» театрын 33 елдің мамандары үш жыл салды. # Қазақстан – [[қызғалдақ]] пен [[алма]]ның отаны. Ал жылқы алғаш рет (б.д.д 4 мыңыншы жылдарда) Қазақстанда қолға үйретілген. # Қазақстанның [[Қазақстан теңгесі|төл валютасы]] қатарынан үш рет 2011, 2012 және 2013 жылдары дүниежүзіндегі ең үздік қағаз ақша ретінде танылды. Алғашқы қазақстандық ақшалар [[Лондон]]да шығарылды. # Тәуелсіздік алғалы бері Қазақстанға әлемнің 120-дан астам мемлекеті 370&nbsp;млрд доллардан астам инвестиция құйды (2022 жылғы деректер бойынша). # Әлемдегі ең ұзын құрлықтық шекара — Қазақстан мен Ресей шекарасы (7591 шақырым).<ref>[https://qazaqstan.tv/news/119949/ Қазақстан туралы қызықты деректер]</ref> # Қазақстанның екі ескерткіші [[Әлемдік мұра|ЮНЕСКО-ның әлемдік мәдени мұрасы]]ның қатарында. Олар – [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] мен [[Таңбалы петроглифтері]].<ref>[https://qazaquni.kz/kogam/62106-kazakstan-turaly-25-kyzykty-derek Қазақстан туралы 25&nbsp;қызықты дерек]</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Қазақстан}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29}} * [http://www.akorda.kz Президенттің ресми торабы] * [http://www.parliament.kz Парламенттің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601204815/http://parliament.kz/ |date=2019-06-01 }} * [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] * [http://kz.government.kz/ Үкiметтiң ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807150857/http://kz.government.kz/ |date=2019-08-07 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/ Қазақстан] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170309094529/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD |date=2017-03-09}} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://online.prg.kz/ Қазақстан Республикасының онлайн заңнамасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230021920/http://online.prg.kz/ |date=2011-12-30 }} * [http://www.stat.kz/Pages/default.aspx Қазақстанның ресми статистикасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131113142704/http://www.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2013-11-13}} * [http://www.zakon.kz Қазақстанның бірінші ақпараттық порталы] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Навигациялық блок |тақырып = Қазақстан |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Еуропа елдері |Орталық Азия |Каспий теңізі бойындағы елдер |ЭЫҰ |ТМД |Еуразия Экономикалық Қауымдастығы |ҰҚШҰ |Түркі кеңесі |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы |ТҮРКСОЙ |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Қазақстан|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] jxgw4s1dthucmulfty4letd7lmy1g1e 3600010 3600009 2026-05-05T05:00:04Z 1nter pares 146705 /* */ 3600010 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Қазақстан Республикасы |Шынайы атауы = |Атау септігі = Қазақстан |Елтаңба = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Байрақ = Flag of Kazakhstan.svg |Ұраны = Алаш! <small>(тарихи)</small><br>Алға Қазақстан! <small>(ресми емес)</small> |Әнұранның аты = Менің Қазақстаным |Аудио = Kazakhstan National Anthem 2012.ogg |Картада = Kazakhstan (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2= |lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=57|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=66|lon_min=14|lon_sec=0 |region = KZ |CoordScale = 10000000 |Тілдері = [[қазақ тілі]]{{efn|Қазақстан Конституциясы бойынша қазақ тілі — елдегі жалғыз мемлекеттік тіл және [[орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-12}}</ref>}} |Мемлекеттік діні = [[зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[президенттік республика]]<ref>Қазақстан Республикасы — президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. — Қазақстан Республикасының Конституциясы, 2-бап, 1 бөлім</ref> |Құрылды = [[1465 жыл]] ([[Қазақ хандығы]])<br>[[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] (Қазақстан) |Тәуелсіздік күні = [[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|22px]] [[Астана]] |Ірі қалалары = [[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Қарағанды]], [[Ақтөбе]], [[Тараз]], [[Павлодар]], [[Өскемен]], [[Атырау]], [[Семей]] |Басшы қызметі = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br>[[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі|төрағасы]]<br>[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|төрағасы]] |Басшылары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Жер аумағы бойынша орны = 9 |Жер аумағы = 2 724 902 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = [[Қазақстан халқы|қазақстандық, қазақстандықтар]] |Халық саны бойынша орны = 62 |Жұрты = {{өсім}} 20 547 909<ref name="statdem">{{cite web|url=https://stat.gov.kz/region/|title=Қазақстан Республикасының өңірлерінің статистикасы|author=|date=|work=stat.gov.kz|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=kk}}</ref> |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = {{өсім}} 19 186 015<ref>{{cite web|author=|url=https://web.archive.org/web/20220902140633/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT464825|title=2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары|lang=|website=|publisher=stat.gov.kz|date=4 қараша 2021|accessdate=2021-11-07}}</ref> |Санақ жылы = 2021 |Халық тығыздығы = 7,5 |Тығыздық бойынша орны = 184 |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 973,36 млрд<ref name=IMF>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/KAZ |title=GDP, current prices |publisher=International Monetary Fund |website=IMF |accessdate=23 наурыз 2026}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2026 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 36 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47 260<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 56 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 305,91 млрд<ref name="statecon">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/industries/economy/national-accounts/ |title=Ұлттық шоттар статистикасы |accessdate=23 наурыз 2026 |publisher=stat.gov.kz}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2025 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 49 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 15 527 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 64 |АДИ = {{өсім}} 0,837 |АДИ жылдық есебі = 2023 |АДИ бойынша орны = 60 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = [[Air Astana]], [[SCAT]], [[Qazaq Air]], [[FlyArystan]] |Валютасы = [[Қазақстан теңгесі]] '''{{Unicode|₸}}'''<br />([[ISO 4217|KZT, код 82]]) |Интернет үйшігі = [[.kz]], [[.қаз]] |ISO = [[ISO 3166-2:KZ|KZ]] |Телефон коды = 7 |Уақыт белдеулері = [[UTC+5:00|UTC+5]] }} {{мағына|Қазақстан (айрық)}} '''Қазақстан''' ({{audio-nohelp|Kk-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn]}}), толық атауы '''Қазақстан Республикасы'''{{efn|{{audio-nohelp|Kk-republic-of-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn rʲɪsˌpublʲɪkəˈsə]}}}} — [[Шығыс Еуропа]] мен [[Орталық Азия]]да орналасқан [[мемлекет]]. Батысында [[Еділ]]дің төменгі ағысынан, шығысында [[Алтай таулары]]нан, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань тау жүйесі]]не созылады. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдеріне, Еділ өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізі]] мен [[Қара теңіз]]ге шыға алады. Мұхитқа тікелей шыға алмайтын мемлекеттердің ішінде Қазақстан ең үлкені. Қазақстан бес мемлекетпен шекаралас. Қазақстанның солтүстігі мен батысындағы көршісі [[Ресей]]мен шекарасы — әлемдегі құрлықтағы ең ұзын шекара (7 591 километр). Қазақстан оңтүстігінде [[Түрікменстан]]мен, [[Өзбекстан]]мен және [[Қырғызстан]]мен, ал шығысында [[Қытай]]мен шектеседі. Жалпы құрлық шекарасының ұзындығы — 13 394 километр. Батыста [[Каспий теңізі]]мен (2000 километр), оңтүстік батыста [[Арал теңізі]]мен шайылады. 2026 жылғы 1 сәуірдегі елдегі тұрғындар саны — 20 547 909 адам<ref name="statdem"/>, [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|бұл әлем бойынша 62-орын]]. Жер көлемі жағынан [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|әлем елдерінің ішінде 9-орын алады]] (2 724 902 км²). Елдің елордасы — [[Астана]] қаласы. Мемлекеттік тілі — [[қазақ тілі]]. [[Орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Қазақстанның ұлттық құрамы алуан түрлі. Халықтың басым бөлігін тұрғылықты [[қазақтар]] құрайды, пайыздық үлесі — 70,18%,<ref>[https://qazaqstan.tv/news/149278/ Биылғы Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі белгілі болды]</ref> [[орыстар]] 18,42%, [[өзбектер]] 3,29%, [[украиндар]] 1,36%, [[ұйғырлар]] 1,48%, [[татарлар]] 1,06%, басқа халықтар 5,38% (2021).<ref name="etno2021">{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397 |title=Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |lang=ru |accessdate=2021-05-01}}</ref> Халықтың 75% астамын [[мұсылман]]дар құрайды, [[Православ шіркеуі|православ]] [[Христиандық|христиандар]] 21%, қалғаны басқа да дін өкілдері (2009).<ref name="2009 Census">{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |title=The results of the national population census in 2009 |date=2010-11-12 |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate=2010-01-21}}</ref> Экономикалық көрсеткіштері бойынша дамушы экономика ретінде қарастырылады. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) (номинал) — $205,539 млрд (2018). Экономиканың негізгі бағыты — отын-энергетика саласындағы шикізат өндіру, ауыл шаруашылықтары: егіншілік, мал, балық, ара, орман). Елдің негізгі валютасы — [[Қазақстан теңгесі|теңге]]. 1991 жылы 16 желтоқсан күні [[КСРО ыдырауы|Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) ыдырауы]]на байланысты [[КСРО ыдырауы|Қазақстан]] өз егемендігін жариялады және көп ұзамай халықаралық қауымдастық тарапынан тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды. Қазақстан 1992 жылының 2 наурызынан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) толыққанды мүшесі. Сонымен қатар [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]на, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]на, [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]на және [[Еуразия Экономикалық Қауымдастығы|Еуразиялық Экономикалық Қауымдастығы]] сияқты басқа да бірнеше [[халықаралық ұйымдар]]дың құрамына кіреді. == Этимологиясы == Қазақстан сөзі '''''[[Қазақтар|қазақ]]'''''<ref>[http://www.abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy "Қазақ" сөзінің мағынасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101214222829/http://abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy |date=2010-12-14 }}</ref><ref>[http://abai.kz/node/655 «ҚАЗАҚ» ДЕГЕН ЭТНОНИМНІҢ ШЫҒУ ТЕГІ. ОНЫ «КАЗАК» ЭТНОНИМІНЕ ҚАНДАЙ ҚАТЫСЫ БАР?]</ref> және '''''[[-стан]]''''' сөздерінен құралған, яғни ''Қазақ елі'' деген мағына береді. Соңғы кездері халық арасында '''''Қазақ елі''''', '''''Ұлы дала елі''''' және '''''Қазақия''''' деген атаулар қолданылуда.<ref>[http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы, Батырғалиұлы Мағаз. Әдебиет қазақия, 1908 жыл] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130601155000/http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 |date=2013-06-01}}</ref><ref>[http://www.namys.kz/?p=680 Үздіктер ішінде Қазақия жоқ] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140831045202/http://www.namys.kz/?p=680 |date=2014-08-31}}</ref><ref>[http://anatili.kz/?cat=20 "Ана тілі" газеті, ҚАЗАҚИЯ ҚАЛАЛАРЫ]</ref> «''-стан''» суффиксі [[парсы тілі]]ндегі ''stân'' ({{lang-fa|ستان}}; ''estân'', ''istân'') сөзінен келген. Парсы тілінде ''-стан'' суффиксі ''жер'' дегенді білдіреді және географиялық атаулар сыртында да қолданылады, мысалға ''rigestân'' (ریگستان; ''құм, шөл жері''), ''golestân'' (گلستان; ''гүл, бақша жері'').<ref>{{cite book|first=Leila|last=Moshiri|chapter=English-Persian Glossary|title=Colloquial Persian|year=1988|publisher= Routledge|page=150|isbn=0-415-00886-7}}</ref> == Тарихы == {{Толық мақала|Қазақстан тарихы}} {{Толықтыру}} [[Сурет:Assimilation of Baltic and Aryan Peoples by Uralic Speakers in the Middle and Upper Volga Basin (Shaded Relief BG).png|нобай|солға|[[Темір дәуірі]] кезіндегі Орталық Азия, соның ішінде Қазақстан]] Қазақстан жерінде адам баласы [[палеолит]]тен бері тұрады.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan%2Bpaleolithic&pg=PA91 |title=Early Paleolithic in South and East Asia |last=Ikawa-Smith |first=Fumiko |date=1978-01-01 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-081003-5 |page=91 |language=en |accessdate=2020-11-14}} {{Wayback|date=2021-04-17 |url=https://web.archive.org/web/20210417174608/https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan+paleolithic&pg=PA91}}</ref> [[Ботай мәдениеті]] (б.з.б. 3700–3100) жылқыны тұңғыш рет асыраған делінеді. Ботай мәдениетінің солтүстік еуразиялық та, шығыс азиялық та генеалогиясы болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |last2=Balanovsky |first2=Oleg |last3=Lukianova |first3=Elena |last4=Kahbatkyzy |first4=Nurzhibek |last5=Flegontov |first5=Pavel |last6=Zaporozhchenko |first6=Valery |last7=Immel |first7=Alexander |last8=Wang |first8=Chuan-Chao |last9=Ixan |first9=Olzhas |last10=Khussainova |first10=Elmira |last11=Bekmanov |first11=Bakhytzhan |date=June 2019 |title=The genetic history of admixture across inner Eurasia |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=3 |issue=6 |pages=966–976 |doi=10.1038/s41559-019-0878-2 |issn=2397-334X |pmc=6542712 |pmid=31036896 |bibcode=2019NatEE...3..966J }}</ref> [[Пасторализм]] аймақта [[неолит]] дәуірінде дамыған. [[Қола дәуірі]] мен [[темір дәуірі]] кезінде халық [[еуропалық нәсіл]]ге жататын.<ref>{{Cite journal|last=Ismagulov |first=O |year=2010 |title=Physical Anthropology of Kazakh People and their Genesis |journal=Science of Central Asia |url=http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=category&id=4&Itemid=28 |display-authors=etal |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2017-02-10 |url=https://web.archive.org/web/20170210124931/http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=7:physical-anthropology-of-kazakh-people-and-their-genesis}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians |first=Ann |last=Gibbons |date=2015-06-10 |title=Nomadic herders left a strong genetic mark on Europeans and Asians |journal=Science |publisher=AAAS |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2022-09-02 |url=https://web.archive.org/web/20220902191050/https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians}}</ref> Тарихтан бұрынғы заманда [[Орталық Азия]]да мүмкін үндіеуропа делінетін [[Афанасьев мәдениеті]],<ref>Allentoft et al. (2015); Haak et al. (2015),</ref> кейін [[үндіирандар|үндіиран]] [[Андроново мәдениеті]],<ref name="Beckwith49">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |date=2009-03-16 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-2994-1 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |postscript=:}} "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."</ref> кейін [[сақтар]] мен [[массагеттер]] тұрды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/saktar-turaly-derekter/ |title=Сақтар туралы деректер |language=kk |work=stan.kz |date=2018-12-05 |accessdate=2025-07-31}}</ref> Өзге топтар қатарында [[скифтер]] мен оңтүстіктегі парсылардың [[Ахемен әулеті]] болды. Б.з.б. 329 жылы [[Ескендір Зұлқарнайын]] мен оның [[Ежелгі македондар|македон]] әскері [[Сырдария|Яксарт]] өзені маңында скифтерге қарсы [[Яксарт шайқасы|шайқасты]]. Қазір Сырдария делінетін бұл өзен елдің оңтүстігінде орналасқан. === Түркі қағанаты === {{Толық мақала|Түрік қағанаты}} [[Түркілер]]дің басты миграциясы V және XI ғасырлар арасында орын алды. Осы кезде олар Орталық Азияның көбіне тараған болатын. Түркі тайпалар бұрынғы [[Ирандық тілдер|ирандық тілділер]]дің орнын алды да, нәтижесінде аймақтың көбісі генеалогиялық тұрғыдан шығыс азиялық болды. [[Түрік қағанаты|Бірінші Түркі қағанаты]]н [[Бумын қаған|Бумын]] моңғол даласында 552 жылы негіздеді, мемлекет көп ұзамай [[Каспий теңізі]]не қарай созылды. Көне түркілер миграция кезінде [[хиониттер]], [[оногурлар]]ды ығыстырды. 35 жылдан кейін мемлекеттің [[Шығыс Түрік қағанаты|шығыс]] және [[Батыс Түрік қағанаты|батыс]] бөліктері бөлек кетті. Батыс Түрік қағанаты өз шыңына VII ғасырдың басында жетті. === Құман-қыпшақтар мен Алтын Орда === {{Толық мақала|Қыпшақ даласы|Алтын Орда}} [[Сурет:Cumania (1200) eng.png|нобай|оңға|Еуразиядағы [[Қыпшақ даласы|Құман-Қыпшақ конфедерациясы]], {{шамамен}} 1200 жылдар. Қазақтар қыпшақтар мен өзге де түркі мен моңғол тайпалардан тараған]] [[Құмандар]] қазіргі Қазақстанға XI ғасырдың басында орналасты. Олар кейін [[қыпшақтар]]мен бірігіп, Құман-Қыпшақ ірі конфедерациясын құрды. [[Ұлы Жібек жолы]] көмегімен өскен [[Тараз]] (Әулие-Ата) бен [[Түркістан (қала)|Хазреті Түркістан]] қалаларының беделіне қарамастан даладағы толыққанды саяси нығаю моңғолдар тұсында ғана басталды. XIII ғасырдың бірінші жартысында басталған [[Моңғол империясы]]ның билігі тұңғыш рет бекітілген әкімшілік бірліктерден ([[ұлыс]]тан) құрылды. 1259 жылғы Моңғол империясының бөлінісінен кейін Қазақстан Жошы ұлысы делінген [[Алтын Орда]] қарамағына түсті. Алтын Орда тұсында [[Шыңғыс хан]]ның түркіленген ұрпағы [[Ислам]] дінін қабылдап, аймаққа билеуін жалғастырды. === Қазақ хандығы === {{Толық мақала|Қазақ хандығы}} 1465 жылғы Алтын Орда ыдырауынан [[Қазақ хандығы]] пайда болды. [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] құрған бұл мемлекеттің билеушілері де [[Жошы хан]] ұрпағы [[Төре]] әулетінен тараған болатын. Осы билік тұсында [[Көшпенділер|көшпенді]] өмір-салты мен малға негізделген экономика [[дала]]дағы өмірін жалғастыра берді. XV ғасырда [[Қазақтар|қазақ]] жеке ұлттық ой-санасы шыға бастады. Бұл қазақтардың [[Шайбани әулеті|шайбанилер]]ден бөлінгенінен кейін басталды. XVI ғасырдың ортасына қарай [[қазақ тілі]], мәдениеті, экономикасы негізделіп қалды. == Географиясы == {{main|Қазақстан географиясы}} Қазақстан Республикасының жер көлемі 2,7 млн шаршы шақырым. Жерінің ауданы жағынан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің қатарына жатады. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Австралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9-шы орында тұр. Республика Еуразия құрлығының орталығында барлық мұхиттардан бірдей қашықтықта орналасқан. Республика батысында [[Еділ|Еділ өзені]] алабынан шығысында [[Алтай таулары|Алтай тауы]] шыңдарына дейін 3 мың км дейін, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Қызылқұм шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесіне 1600 км-ге дейін созылып жатыр. Қиыр солтүстік нүктесі (55&nbsp;26 с.&nbsp;е.) Шығыс Еуропа жазығының орталық бөлігі мен Британия аралдарының оңтүстігіне, ал оңтүстік нүктесі (40 56 с. е.) Кавказ сырты мен Оңтүстік Еуропаның Жерорта теңізі өңіріндегі елдердің ендігіне сәйкес келеді. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Географиялық орнына қарай орманды дала, дала, шөлейт және шөл зоналары қалыптасқан. Елдің батыс шеті (46 27 ш. б.) Елтон және Басқыншақ көлдері маңына, ал шығыс нүктесі (87 20 ш. б.) Бұқтырма өзенінің бастауына тұспа тұс келеді. Аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер, қалған бөлігі [[ойпат]], [[жазық]], [[үстірт]], [[қырат]] жерлер. Қазақстанның ең биік жері — [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі шыңы]] (6995&nbsp;м, қар құрсауымен қосып есептесе 7010 м). Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесінде орналасқан. Каспий теңізінің шығыс жағалауында елдің ең ойпат жері [[Қарақия ойысы]] теңіз деңгейінен 132 м төменде орналасқан. == Әкімшілік бөлінуі == {{main|Қазақстан әкімшілік бірліктері}} Қазақстан Республикасы — [[унитарлы мемлекет|унитарлы]] мемлекет. Әкішілік құрылымы бойынша құрамына [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|17 облыс]], [[Қазақстан қалалары|89 қала]], соның ішінде [[республикалық маңызы бар қала|3 республикалық маңызы бар қалалар]] ([[Астана]], [[Алматы]], [[Шымкент]]), [[Қазақстан аудандары|186 аудан]], [[Қазақстан ауылдық округтері|174 ауылдық округ]] кіреді. [[Сурет:Kazakhstan provinces and province capitals kz 2022.png|нобай|center|upright=1.8|Қазақстан әкімшілік бірліктері және олардың орталықтары (8 маусым 2022 жылдан бастап)]] {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" ! № !!Аймақ !!Әкімшілік орталығы !!Ауданы, км² !!Тұрғыны<br /><small>(1 шілде<br />2017 ж.&nbsp;адам)<ref name="Pop-Jan-2011">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar 2011 жылғы 1 қаңтарға Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130405220928/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/03_2010-%D0%91-15-07-%D0%9A.rar |date=2013-04-05}}</ref></small> ! Тұрғыны (1&nbsp;қаңтар<br />2019<br />ж.&nbsp;адам) || 2 жылдық<br />қорытынды (адам) !Тұрғыны (1 маусым 2023 ж. адам)<ref>https://stat.gov.kz/</ref> |- |{{0}}1|| [[Сурет:Almaty.JPG|20px|Туы]] [[Алматы облысы]]||[[Қонаев (қала)|Қонаев]] | 105 263 || 2 003 063 || 2 037 393 ||{{өсім}} 34 330 |1 516 506 |- |{{0}}2|| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|20px|Туы]] [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы (ШҚО)]] ||[[Өскемен]] | 97 800 || 1&nbsp;386&nbsp;208 || 1&nbsp;379&nbsp;079 ||{{құлдырау}} {{0}}7 129 |729 813 |- |{{0}}3|| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|20px|Туы]] [[Қарағанды облысы]]||[[Қарағанды]] | 239 045 || 1 381 501 || 1 378 863 ||{{құлдырау}} {{0}}2 638 |1 136 177 |- |{{0}}4|| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|20px|Туы]] [[Жамбыл облысы]]||[[Тараз]] | 144 264 ||1 116 384 || 1 124 559 ||{{өсім}} {{0}}8 175 |1 222 093 |- |{{0}}5|| [[Сурет:Turkistan region seal.png|20px|Туы]] [[Түркістан облысы|Түркістан облысы (ОҚО)]]||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | 117 249 || 1 929 000 || 1 977 768 ||{{өсім}} 48 768 |2 132 208 |- |{{0}}6|| [[Сурет:Logo kostanay.jpg|20px|Туы]] [[Қостанай облысы]]||[[Қостанай]] | 196 001 ||{{0|0.}}876 833 ||{{0|0.}}873 124 ||{{құлдырау}} {{0}}3 709 |831 860 |- |{{0}}7|| [[Сурет:Aktobe seal.png|20px|Туы]] [[Ақтөбе облысы]]||[[Ақтөбе]] | 300 629 ||{{0|0.}}851 339 ||{{0|0.}}867 828 ||{{өсім}} 16 489 |933 267 |- |{{0}}8|| [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|20px|Туы]] [[Қызылорда облысы]]||[[Қызылорда]] | 226 019 ||{{0|0.}}777 730 ||{{0|0.}}793 299 ||{{өсім}} 15 568 |803 681<ref>Байқоңыр қаласын қоспағандағы саны</ref> |- |{{0}}9|| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|20px|Туы]] [[Павлодар облысы]]||[[Павлодар]] | 124 800 ||{{0|0.}}755 847 ||{{0|0.}}753 981 ||{{құлдырау}} {{0}}1 866 |755 543 |- | 10|| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|20px|Туы]] [[Ақмола облысы]]|| [[Көкшетау]] | 146 219 ||{{0|0.}}737 449 ||{{0|0.}}739 566 ||{{өсім}} {{0}}2 117 |788 723 |- | 11|| [[Сурет:Лого Мангистау.jpg|20px|Туы]] [[Маңғыстау облысы]]||[[Ақтау]] | 165 642 ||{{0|0.}}650 509 ||{{0|0.}}676 835 ||{{өсім}} 26 326 |775 805 |- | 12|| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|20px|Туы]] [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы (БҚО)]]||[[Орал]] | 151 339 ||{{0|0.}}643 874 ||{{0|0.}}651 874 ||{{өсім}} {{0}}8 000 |690 712 |- | 13|| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|20px|Туы]] [[Атырау облысы]]||[[Атырау]] | 118 631 ||{{0|0.}}613 880 ||{{0|0.}}632 896 ||{{өсім}} 19 016 |698 210 |- | 14|| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|20px|Туы]] [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облысы (СҚО)]] ||[[Петропавл]] |{{0}}97 993 ||{{0|0.}}560 553 ||{{0|0.}}555 020 ||{{құлдырау}} {{0}}5 533 |533 127 |- | 15|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|20px|Туы]] [[Алматы]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}451 || 1 772 779 || 1 854 556 ||{{өсім}} 81 777 |2 185 596 |- | 16|| colspan=2| [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|20px|Туы]] [[Астана]] — республиканың елордасы |{{0|000.}}710,2 || 1 006 570 || 1 078 362 ||{{өсім}} 71 792 |1 376 528 |- | 17|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|20px|Туы]] [[Шымкент]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}506 ||1 002 291 ||1 011 511 ||{{өсім}} {{0}}9 220 |1 203 184 |- | 18|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|20px|Туы]] [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.0}}57 ||{{0|0.0}}38 500 ||{{0|0.0}}39 161||{{өсім}} {{0|00.}}661 |34 578 |- |19 |[[Абай облысы]] |[[Семей]] |185 500 | | | |610 292 |- |20 |[[Жетісу облысы]] |[[Талдықорған]] |118 648 | | | |699 277 |- |21 |[[Ұлытау облысы]] |[[Жезқазған]] |188 936 | | | |221 823 |- ! !! colspan="2" | Барлығы !! 2 724 902 !! 17 994 200 !! 18 592 701 !!{{өсім}} 598 501 !'''19 879 003''' |} === Ірі қалалар === {{Тағы қараңыз|Қазақстан қалалары}} [[Сурет:Astana centr.JPG|thumb|upright|Астана]] [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|upright|Алматы]] [[Сурет:Soyuz TMA-3 launch.jpg|thumb|upright|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]]]] {| class="wikitable sortable" style=text-align:left |- ! rowspan= 2| Орны !! Қала !! Тұрғыны |- ! Миллионер қала !! > 1 млн |- | 1 ||[[Алматы]] || 2 175 218 |- | 2 ||[[Астана]] || 1 367 156 |- | 3 ||[[Шымкент]] || 1 198 570 |- ! colspan="2"| Жүз мыңнан астам тұрғынды қалалар !! 100–999 мың тұрғын |- | 4 || [[Қарағанды]] || 516 946 |- | 5 || [[Ақтөбе]] || 562 355 |- | 6 || [[Тараз]] || 428 337 |- | 7 ||[[Семей]] || 329 457 |- | 8 ||[[Павлодар]] || 334 057 |- | 9 || [[Өскемен]] || 367 749 |- | 10 ||[[Атырау]] || 404 129 |- | 11 ||[[Қостанай]] || 265 186 |- | 12 ||[[Қызылорда]] || 351 828 |- | 13 ||[[Орал]] || 357 704 |- | 14 ||[[Петропавл]] || 222 276 |- | 15 ||[[Ақтау]] || 274 053 |- | 16 ||[[Жаңаөзен]] || 148 921 |- | 17 ||[[Теміртау]] || 177 695 |- | 18 ||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] || 221 493 |- | 19 ||[[Көкшетау]] || 191 692 |- | 20 ||[[Талдықорған]] || 202 147 |- | 21 ||[[Екібастұз]] || 145 473 |- | 22 || [[Рудный]] || 123 805 |- ! colspan="2"| Барлық тұрғын саны<br />(ірі қалаларда): !! 10 366 347 |- ! colspan="2"| Қазақстанның жалпы тұрғын саны: !! 19 879 003 |- ! colspan="2"| Ірі қалалардың тұрғын санындағы үлесі % !! 52,1% |} == Халқы == {{main|Қазақстан демографиясы}} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 1991 !! 1992 !! 1993 !! 1994 !! 1995 !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 358 222 || 16 451 711 || 16 426 478 || 16 334 865 || 15 956 667 || 15 675 819 || 15 480 635 || 15 188 174 || 14 955 106 || 14 901 641 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || || |- ! Ақмола облысы | 1 069 382 || 1 070 372 || 1 064 581 || 1 052 924 || 1 009 564 || 970 704 || 937 763 || 879 300 || 829 207 || 799 179 |- ! Ақтөбе облысы | 739 303 || 740 388 || 735 845 || 734 795 || 720 696 || 711 720 || 705 309 || 694 633 || 682 546 || 677 715 |- ! Алматы облысы | 1 655 258 || 1 662 249 || 1 647 735 || 1 643 941 || 1 616 153 || 1 596 943 || 1 584 603 || 1 569 062 || 1 556 535 || 1 557 141 |- ! Атырау облысы | 427 065 || 432 898 || 434 554 || 436 122 || 435 649 || 435 168 || 436 382 || 437 895 || 439 357 || 441 692 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 642 601 || 651 071 || 657 871 || 660 838 || 652 705 || 647 004 || 640 301 || 629 336 || 617 370 || 609 161 |- ! Жамбыл облысы | 1 043 769 || 1 042 187 || 1 037 819 || 1 031 572 || 1 013 318 || 1 002 020 || 998 526 || 989 707 || 988 856 || 986 144 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || || |- ! Қарағанды облысы | 1 711 783 || 1 692 804 || 1 678 159 || 1 646 092 || 1 584 809 || 1 537 248 || 1 501 026 || 1 461 147 || 1 411 405 || 1 390 454 |- ! Қостанай облысы | 1 239 095 || 1 253 519 || 1 248 685 || 1 239 335 || 1 201 539 || 1 159 463 || 1 132 984 || 1 076 479 || 1 020 504 || 988 787 |- ! Қызылорда облысы | 586 157 || 592 410 || 601 602 || 599 259 || 590 926 || 587 364 || 589 176 || 592 143 || 595 503 || 598 526 |- ! Маңғыстау облысы | 334 248 || 340 245 || 338 799 || 325 194 || 305 130 || 306 342 || 309 883 || 314 729 || 314 035 || 315 203 |- ! Павлодар облысы | 947 569 || 955 985 || 951 677 || 941 906 || 912 004 || 885 306 || 865 823 || 837 756 || 808 363 || 790 774 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 912 148 || 917 888 || 917 349 || 916 703 || 880 580 || 843 213 || 804 291 || 756 722 || 727 001 || 713 628 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 864 033 || 1 889 332 || 1 912 716 || 1 932 680 || 1 940 669 || 1 953 521 || 1 969 417 || 1 966 411 || 1 975 553 || 2 005 023 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 773 293 || 1 777 314 || 1 772 672 || 1 753 166 || 1 685 039 || 1 638 342 || 1 600 236 || 1 562 258 || 1 532 943 || 1 516 785 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || || |- ! Астана қаласы | 293 791 || 298 671 || 292 172 || 294 556 || 293 155 || 289 715 || 287 201 || 300 505 || 326 939 || 380 990 |- ! Алматы қаласы | 1 118 727 || 1 134 378 || 1 134 242 || 1 125 782 || 1 114 731 || 1 111 746 || 1 117 714 || 1 120 091 || 1 128 989 || 1 130 439 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || || |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009* !! 2010 |- ! Қазақстан Республикасы | 14 865 610 || 14 851 059 || 14 866 837 || 14 951 200 || 15 074 767 || 15 219 291 || 15 396 878 || 15 571 506 || 15 982 352 || 16 203 173 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || 653 716 || 654 744 |- ! Ақмола облысы | 776 377 || 755 000 || 748 167 || 748 930 || 747 185 || 746 652 || 748 559 || 747 447 || 737 582 || 733 882 |- ! Ақтөбе облысы | 670 231 || 668 166 || 668 378 || 671 812 || 678 607 || 686 698 || 695 454 || 703 660 || 756 254 || 763 055 |- ! Алматы облысы | 1 554 320 || 1 554 573 || 1 560 267 || 1 571 194 || 1 589 751 || 1 603 758 || 1 620 696 || 1 643 278 || 1 100 831 || 1 125 110 |- ! Атырау облысы | 443 630 || 447 634 || 451 928 || 457 215 || 463 466 || 472 384 || 480 687 || 490 369 || 509 156 || 521 019 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 601 648 || 600 330 || 602 133 || 603 832 || 606 534 || 609 291 || 612 479 || 615 310 || 598 199 || 603 708 |- ! Жамбыл облысы | 981 928 || 979 199 || 980 072 || 985 552 || 992 089 || 1 001 094 || 1 009 210 || 1 018 845 || 1 019 623 || 1 033 304 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || 619 675 || 625 526 |- ! Қарағанды облысы | 1 364 781 || 1 344 244 || 1 333 656 || 1 330 927 || 1 331 702 || 1 334 438 || 1 339 368 || 1 342 081 || 1 117 344 || 1 122 900 |- ! Қостанай облысы | 959 274 || 935 717 || 919 558 || 913 435 || 907 396 || 903 178 || 900 333 || 894 192 || 885 737 || 882 786 |- ! Қызылорда облысы | 599 738 || 600 972 || 603 804 || 607 491 || 612 048 || 618 249 || 625 070 || 632 234 || 677 093 || 688 368 |- ! Маңғыстау облысы | 319 191 || 328 265 || 338 612 || 349 668 || 361 754 || 374 430 || 390 531 || 407 403 || 483 204 || 503 814 |- ! Павлодар облысы | 772 453 || 758 154 || 748 651 || 745 238 || 743 826 || 742 911 || 744 860 || 746 454 || 741 988 || 744 097 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 702 623 || 691 263 || 682 148 || 674 497 || 665 936 || 663 126 || 660 950 || 653 921 || 596 928 || 592 184 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 051 351 || 2 079 506 || 2 111 893 || 2 150 256 || 2 193 556 || 2 233 568 || 2 282 474 || 2 331 505 || 1 731 581 || 1 764 532 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 499 097 || 1 482 550 || 1 465 931 || 1 455 412 || 1 442 097 || 1 431 180 || 1 424 513 || 1 417 384 || 742 173 || 742 355 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || 728 803 || 744 642 |- ! Астана қаласы | 440 209 || 493 062 || 501 998 || 510 533 || 529 335 || 550 438 || 574 448 || 602 684 || 611 576 || 655 476 |- ! Алматы қаласы | 1 128 759 || 1 132 424 || 1 149 641 || 1 175 208 || 1 209 485 || 1 247 896 || 1 287 246 || 1 324 739 || 1 447 486 || 1 478 220 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || 223 403 || 223 451 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 440 254 || 16 673 643 || 16 909 799 || 17 160 220 || 17 414 887 || 17 668 720 || 17 916 623 || 18 155 825 || 18 394 642 || 18 630 920 |- ! Абай облысы | 655 239 || 654 482 || 654 868 || 654 626 || 655 608 || 656 130 || 651 778 || 647 985 || 646 086 || 642 391 |- ! Ақмола облысы | 732 024 || 730 140 || 731 502 || 734 329 || 735 269 || 743 108 || 733 027 || 737 600 || 737 244 || 735 394 |- ! Ақтөбе облысы | 776 942 || 785 824 || 795 288 || 808 389 || 821 945 || 834 181 || 845 034 || 857 081 || 869 066 || 881 096 |- ! Алматы облысы | 1 152 402 || 1 180 814 || 1 208 942 || 1 237 718 || 1 261 696 || 1 283 444 || 1 317 005 || 1 351 025 || 1 372 863 || 1 392 113 |- ! Атырау облысы | 532 058 || 542 983 || 555 219 || 567 844 || 581 398 || 594 511 || 607 518 || 620 695 || 633 797 || 645 297 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 608 177 || 612 414 || 617 563 || 623 900 || 629 862 || 636 768 || 641 286 || 646 706 || 652 145 || 656 661 |- ! Жамбыл облысы | 1 045 069 || 1 054 611 || 1 068 552 || 1 083 106 || 1 097 204 || 1 109 425 || 1 113 958 || 1 115 884 || 1 124 156 || 1 128 844 |- ! Жетісу облысы | 632 481 || 637 388 || 643 784 || 650 165 || 657 406 || 661 279 || 663 612 || 663 472 || 663 364 || 660 938 |- ! Қарағанды облысы | 1 128 041 || 1 133 670 || 1 138 149 || 1 144 433 || 1 152 350 || 1 158 075 || 1 156 871 || 1 154 597 || 1 151 172 || 1 149 096 |- ! Қостанай облысы | 881 055 || 879 028 || 879 499 || 880 335 || 880 917 || 883 124 || 878 415 || 874 904 || 872 110 || 867 870 |- ! Қызылорда облысы | 699 861 || 712 243 || 726 030 || 739 054 || 752 314 || 764 363 || 772 422 || 782 412 || 793 621 || 802 835 |- ! Маңғыстау облысы | 524 752 || 546 354 || 568 332 || 587 987 || 607 395 || 627 321 || 643 379 || 660 874 || 678 766 || 699 343 |- ! Павлодар облысы | 745 919 || 746 851 || 748 869 || 752 571 || 755 435 || 758 209 || 756 599 || 754 468 || 753 493 || 751 819 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 588 814 || 583 165 || 579 080 || 575 314 || 571 189 || 568 920 || 562 583 || 557 917 || 553 853 || 548 092 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 802 328 || 1 839 290 || 1 872 276 || 1 901 929 || 1 927 592 || 1 952 324 || 1 964 044 || 1 974 736 || 1 981 741 || 2 013 751 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 741 878 || 739 639 || 738 268 || 738 856 || 738 950 || 738 973 || 736 809 || 734 690 || 731 503 || 726 267 |- ! Шымкент қаласы | 762 859 || 779 760 || 804 046 || 828 698 || 857 883 || 886 095 || 912 120 || 951 974 || 1 008 894 || 1 037 924 |- ! Астана қаласы | 703 485 || 749 192 || 784 470 || 820 745 || 859 129 || 878 913 || 979 017 || 1 036 905 || 1 084 712 || 1 142 470 |- ! Алматы қаласы | 1 503 170 || 1 541 980 || 1 570 946 || 1 605 537 || 1 646 144 || 1 707 439 || 1 755 935 || 1 806 609 || 1 859 288 || 1 921 499 |- ! Ұлытау облысы | 223 700 || 223 815 || 224 116 || 224 684 || 225 201 || 226 118 || 225 211 || 225 291 || 226 768 || 227 220 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2021 !! 2022 !! 2023 !! 2024 !! 2025 !! 2026 |- ! Қазақстан Республикасы | 18 878 966 || 19 503 159 || 19 766 807 || 20 033 842 || 20 283 399 || 20 499 822 |- ! Абай облысы | 639 532 || 611 888 || 610 198 || 607 589 || 602 832 || 595 720 |- ! Ақмола облысы | 734 265 || 785 708 || 788 013 || 787 981 || 787 263 || 789 608 |- ! Ақтөбе облысы | 893 785 || 916 750 || 928 159 || 939 405 || 949 524 || 955 970 |- ! Алматы облысы | 1 412 527 || 1 478 496 || 1 505 896 || 1 531 167 || 1 560 124 || 1 596 532 |- ! Атырау облысы | 657 123 || 681 241 || 693 079 || 704 074 || 710 781 || 716 071 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 661 146 || 683 327 || 688 127 || 693 262 || 695 988 || 695 649 |- ! Жамбыл облысы | 1 137 961 || 1 209 665 || 1 218 158 || 1 222 593 || 1 222 391 || 1 215 656 |- ! Жетісу облысы | 662 813 || 698 757 || 698 726 || 697 987 || 694 325 || 687 701 |- ! Қарағанды облысы | 1 148 199 || 1 134 966 || 1 134 855 || 1 135 351 || 1 133 933 || 1 131 353 |- ! Қостанай облысы | 863 894 || 835 686 || 832 234 || 829 984 || 825 569 || 821 473 |- ! Қызылорда облысы | 813 899 || 823 251 || 833 666 || 841 931 || 846 104 || 846 312 |- ! Маңғыстау облысы | 720 137 || 745 909 || 767 106 || 786 841 || 805 156 || 819 824 |- ! Павлодар облысы | 750 676 || 756 511 || 754 944 || 753 934 || 751 018 || 745 243 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 543 088 || 539 111 || 534 104 || 530 089 || 522 171 || 514 132 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 042 445 || 2 088 510 || 2 119 224 || 2 142 171 || 2 154 041 || 2 149 205 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 723 340 || 732 966 || 730 238 || 727 053 || 723 967 || 718 995 |- ! Шымкент қаласы | 1 074 221 || 1 162 308 || 1 192 199 || 1 222 066 || 1 256 164 || 1 294 050 |- ! Астана қаласы | 1 190 711 || 1 295 711 || 1 354 559 || 1 430 105 || 1 528 703 || 1 639 176 |- ! Алматы қаласы | 1 981 992 || 2 101 485 || 2 161 901 || 2 228 675 || 2 292 055 || 2 348 103 |- ! Ұлытау облысы | 227 212 || 220 913 || 221 421 || 221 584 || 221 290 || 219 049 |} == Мемлекеттік құрылымы == == Табиғаты == {{main|Қазақстанның жер бедері}} === Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару === Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік ([[мәслихат]]) және атқарушы органдар ([[әкім]]дік) жүзеге асырады. === Сыртқы саясат === {{main|Қазақстанның сыртқы саясаты}} Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты белсенділігімен, тепе-теңдік сақтауға ұмтылысымен, прагматизмдігімен, сындарлы сұхбат жүргізуге талпынысымен және көпжақты ынтымақтастыққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Халықаралық аренада мемлекетіміз өзінің тарихи, геосаясаттық және экономикалық факторларына байланысты көп ғасырлар бойы сыртқы саясатын халықаралық ынтымақтастық, көршілес мемлекеттермен татуластық және олардың аймақтық біртұтастығын кұрметтеу принципіне негіздеп жүргізіп келеді. Қазақстанның өзге мемлекеттермен тең құқылы және екі жаққа да тиімді қарым-қатынас құруға ынталы екендігі оның бүгінгі күні дипломатиялық байланыс орнатқан шет мемлекеттердің санының көптігімен дәлелденіп отыр. 1991 жылы тәуелсіздік алған сәттен бастап біздің республика әлемнің 130 мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. === ҚР сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы === 2020 жылғы 6 наурызда Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы жарияланды. Құжатта мынадай басымдықтар негізге алынған: * үдемелі сипатқа ие және ел дамуының жаңа кезеңінде Тұңғыш Президент – Елбасының сыртқы саяси бағытын жалғастыруға өзінің сабақтастығын сақтайтын елдің ашық, болжамды және дәйекті сыртқы саясаты; * адам құқықтарын қорғау, гуманитарлық дипломатияны дамыту және қоршаған ортаны қорғау; * халықаралық аренада экономикалық мүдделерді ілгерілету, соның ішінде инвестициялар тарту бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру; * халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау; * ең алдымен, негізгі әріптестер – Ресей, Қытай, АҚШ, Орталық Азия мемлекеттері және Еуропалық Одақ елдері, ал көпжақты құрылымдар бойынша – Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы және басқа да ұйымдармен өзара тиімді байланыстарды нығайтуды білдіретін өңірлік және көпжақты дипломатияны дамыту.<ref>https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124114243/https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 |date=2020-11-24 }}</ref> === Қазақстандағы саяси реформалар === 2019 жылғы маусымда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылды. Оның негізгі мақсаты – жұртшылық, саяси партиялар, азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуымен өтетін талқылаудың негізінде мемлекеттік саясаттың өзекті мәселелері бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу.<ref>https://egemen.kz/article/202452-ulttyq-qoghamdyq-senim-kenhesininh-dgugi-salmaqty</ref> 2019 жылдың шілдесінде Қазақстан Президенті азаматтардың сындарлы сұрауларына жедел әрі тиімді жауап беретін «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын жария етті.<ref>https://egemen.kz/article/211354-khalyq-unine-qulaq-asatyn-memleket</ref> Сонымен бірге, Қазақстанда балама көзқарастар мен пікірлерді көтермелеу мақсатында басқа партиялардың өкілдеріне кейбір парламенттік комитеттерде төрағалық етуге мүмкіндік беретін заң қабылданатын болады. Саяси партияларды құру үшін тіркеу кедергісі 40 мыңнан 20 мың адамға дейін төмендетіледі.<ref>https://abai.kz/post/103296</ref> Қазақстанда бейбіт жиналыстар туралы жаңа заң қабылданды. Заңда пикет, демонстрация, шеру, митинг сияқты бейбіт жиналыстың негізгі тұжырымдамалары мен нысандарын қалыптастыруға мүмкіндік беретін концептуалды аппаратты енгізу қарастырылған. Заң ұйымдастырушылардың, бейбіт жиналыстарға қатысушылардың және журналистердің мәртебесін, құқықтары мен міндеттерін реттейді. Қоғамдық қауіпсіздікті күшейту мақсатында Президент Қ.К. Тоқаев тұлғаға қарсы жасалатын қылмыс үшін қолданылатын жазаны да күшейтті.<ref>https://informburo.kz/kaz/seksualdy-sipattay-ylmystara-zhaa-bap-engzlu-mmkn-za-zhobasyn-taldaymyz-.html</ref> === Қоғам === Қазақ техникалық мамандары [[Қазақ инженерлер бірлестігі|Қазақ Инженерлер Бірлестігі]] ұйымына біріккен. == Мереке және демалыс күндер == {|class="wikitable" |- ! Күн!! Қазақша аталуы |- |[[1 қаңтар|1]]–[[2 қаңтар]] ||[[Жаңа жыл]] |- |[[7 қаңтар]] ||Рождество мейрамы (Рождество Христово) |- |[[8 наурыз]] ||[[Халықаралық әйелдер күні]] |- |[[15 наурыз]] ||[[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясы күні]] |- |[[21 наурыз|21]]–[[23 наурыз]] ||[[Наурыз мейрамы]] |- |[[1 мамыр]] ||[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |- |[[7 мамыр]] ||[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан Қорғаушылар күні]] |- |[[9 мамыр]] ||[[Жеңіс күні]] |- |[[6 шілде]] ||[[Астана күні (Қазақстан)|Астана күні]] |- |[[Қажылық|Қажылықтың соңғы күні]]||[[Құрбан айт]] |- |[[25 қазан]]||[[Республика күні (Қазақстан)|Республика күні]] |- |[[16 желтоқсан|16]]-[[17 желтоқсан]] ||[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] |- style=background:#efefef |colspan=2 |<small>''2027 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер''</small><ref>{{cite web |url=https://egov.kz/cms/kk/articles/employment_relations/holidays-calend |title=2022 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер |author= |date= |work= |publisher=egov.kz |accessdate=8 қыркүйек 2022 |lang=}}</ref> |} == Экономикасы == Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанға әлемнің 120-дан аса елінен 330 млрд доллар шетелдік инвестиция тартылды.<ref>https://www.inform.kz/kz/28-zhylda-kazakstanga-kansha-investiciya-tartyldy_a3595458</ref> Дүниежүзілік Банктің «2020 жылғы бизнес жүргізу» есебінде Қазақстан әлемде 25-ші орынға ие болды және миноритарлық инвесторлардың құқықтарын қорғау бойынша әлемдегі ең үздік ел атанды. Қазақстанның ЖІӨ 179,332&nbsp;млрд. АҚШ долларын құрайды және жылдық өсім қарқыны 4,5%- ға тең. Қазақстанның ЖІӨ жан басына шаққанда 9&nbsp;686 АҚШ долларын құрайды.<ref>https://stat.gov.kz/official/dynamic {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017035705/https://stat.gov.kz/official/dynamic |date=2019-10-17 }}</ref> Қазақстан Қытай мен Қатардан кейін ХХІ ғасырдың бірінші онжылдығының ең серпінді 25 экономиканың арасында үшінші орынға ие. Қазақстанның әлемдік саудадағы рөлі мен жаңа Жібек жолындағы орталық орында орналасуы елге миллиардтаған адамға өз нарықтарын ашуға мүмкіндік берді. Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 жылы мүше болды. Қазақстан экономикасының әлемдік экономикадағы үлесін анықтаудың негізгі көрсеткіші — елдің халықаралық саудадағы үлесіне қарап анықтауға болады. Қазақстанның сыртқы сауда айналымы жылдан жылға өсіп келеді: 1995 жылы $9 млрд болатын болса 2008 жылы $109 млрд болды. Негізгі өсім мұнай өндіру және металлугрия саласыныңеншісіне тиесілі. Экспорт өндірілетін өнім көлемінің өсуіне жәнебағаның қымбаттауына байланысты. Ал импорттың өсуі тиісінше өнімді өндіруге қажетті машиналар мен жабдықтарды сатып алудың нәтижесінде өсті.<ref>[http://forbes.kz/process/expertise/v_mirovoy_ekonomike_kazahstan_vnizu_pischevoy_tsepochki В мировой экономике Казахстан - внизу пищевой цепочки] 2013 жылдың 27 ақпан күні қаралды.</ref> 2009 жылы сыртқы сауда айналымы 34%-ға төмендеп кеттті, оның негізгі себепшісі мұнай мен металл бағасының төмендеуі. Дегенмен, 2010 жылдан бастап бағалардың қайта өсуіне байланысты қарқынды даму байқалды, нәтижесінде экспорттық-импорттық операциялар көлемі $137&nbsp;млрд. құрады. Экспорт ($92 млрд) импорттан екі есе көп болды ($45&nbsp;млрд). Экспорттың 75% — минералды ресурстар, ең үлкен бөлігі мұнай, газ, көмір, уран сияқты пайдалы қазбаларға тиесілі. Қалған 13% — металлдар және 3,4% — ауылшаруашылық өнімдері құрайды (негізгісі бидай), 4,2% — химия өнеркәсібінің өнімдері. Негізгі өндіретін тауар — өңделмеген табиғи қазбалар құрайды. Қазақстан әлемдік сауда нарығында табиғи ресурстарды қамтамасыз етуші ретінде қызмет етеді. Қазақстан дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 ж. 22 маусымда мүше болды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kazakstannyin-dsu-ga-kru-jonndeg-kelssozderdn-262874/ Назарбаев Қазақстанның ДСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздердің аяқталғанын жария етті]</ref> {{main|Қазақстан экономикасы}} <gallery widths="200" heights="150"> Modern Almaty.jpg|Дамыған Алматы Kazah tenge.jpg|[[Қазақстан теңгесі]] </gallery> === Қазақстанның сыртқы экономикасы === Қазақстанның сыртқы экономикасы әлем елдерімен экономикалық, сауда, валюта, ғылыми-техникалық, мәдени және басқа да қатынастарды қамтып отыр. Бұл сала субъектілері сыртқы экономикалық қызметтерге байланысты меншік түрі бойынша тәуелсіз елімізде тіркелген Қазақстанның немесе шет мемлекеттердің заңды немесе жеке тұлғалары болып табылады. Сыртқы экономика саласында басты және маңызды орында сауда саласы. Соңғы жылдарда Қазақстаннан экспортталатын тауарлардың үлесі үш есеге өсті. Оған бірнеше факторлар себепші болып отыр. Қолайлы инвестициялық жағдайлардың жасалуы тікелей шетелдік қомақты инвестициялардың тікелей ағылып келуіне себепші болды, оның негізгі бөлігі еліміздің мұнай өндіру саласына жұмсалады. Біріншіден, бұл өз кезегінде мұнай мен газ конденсатын өндіруді қарқынды дамытты. Екіншіден, дүниежүзілік тауар нарығындағы көмірсутектер шикізатын сату шартының қолайлылығы экспорт әлеуетінің өсіне жағдай жасады. Дәл осылай деп тау-кен металлургия сала-соңғы оң жыл көлемінде жалпы қазақстандық экспорт және қызмет көрсету үлесінің көбеюі, әлемдік сауданың дамуымен салыстырғандағы оның қарқынды дамуы мен көлеміне байланысты болып отыр. Қазақстандығы тауар экспорттау динамикасының деңгейінің өсуі оның жоғары, екпінді дамуын көрсетеді. Орташа есеппен он жыл ішінде тауар экспорттау төрт есеге өссе, импорт үш жарым есеге өсті. Әлемдік деңгеймен салыстырмалы түрде қарағанда еліміздің макроэкономикалық көлемі жоғары емес. Осыған қарамастан Қазақстанның сыртқы экономикалық саласын болашақта дамытуына орасан зор шамасы бар. Атап айтқанда, бүгінде 500-ден астам кен орындары барланып, минералды шикізаттың 1220 түрінің барлығы анықталған. Осылардың көпшілігінен біздің еліміз дүние жүзі бойынша алдыңғы орында. Осылайша, Қазастан барланған цинк, вольфрам және барит қорларын әлем бойынша бірінші орында болса, күміс қорғасын және хромит қорынан екінші орында, мыс, марганец, флюорит бойынша үшінші, молибден қорынан төртінші, сонымен қатар алтын қоры жөнінен алдыңғы қатардағы он елдің қатарында. Елімізде темір рудасы әлемдік қордың 8&nbsp;пайызын, уранның жобамен 25&nbsp;пайызын құрайды. Қазақстан мұнай қорын барлаудан әлемдегі он елдің қатарында. Ғаламдық қаржылық — экономикалық тоқырау республикамыздың сыртқы экономикалық саласына кері әсерін тигізді. == Энергетикасы == {{main|Қазақстан энергетикасы}} === Мәдениет және қоғам === {{main|Қазақ мәдениеті}}{{main|Қазақстанның әдебиеті мен өнері}}{{main|Қазақ өнері}} === Білім беру жүйесі === {{main|Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы}} === Бұқаралық ақпарат құралдары === {{main|Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары}} === Әлеуметтік саласы === {{main|Қазақстанның әлеуметі}} === Қарулы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері}} Қазақстан Республикасының әскери құрылымы әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердің түрлерін, арнайы әскерлерді, тыл, әскери оқу орындары мен ғыл. мекемелерді қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс мин-не қарайтын әскер түрлерінен басқа Ішкі істер министрлігінің ішкі әскерлері, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі және басқа да әскерлері, республикалық “Ұлан”, азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кіреді. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің басты мақсаты — елдің егемендігін, аумағының тұтастығын, экономикасын, мемл. ин-ттары мен азаматтарын соғыс қатерінен қорғау, жаугершілік немесе әскери қақтығыстар туғызудың алдын алу, Қазақстанның орнықты дамуы үшін қолайлы жағдай туғызу. ; <nowiki>Республика Қарулы Күштеріне бейбіт кезеңде мынандай негізгі міндеттерді орындау жүктелген:</nowiki>: * әскери күшті, жауынгерлік даярлықты қамтамасыз етіп, басқару органдары мен әскерлерді ел ішіндегі қақтығыстарды, * Қазақстан Республикасының мемлекет шекарасында немесе аумағының шегінде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетуді тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңістігін күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңірлерін жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдің кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөніндегі батыл іс-қимылға әзір болу; * халықаралық міндеттемелерге сәйкес бітімгершілік және өзге де операцияларға қатысу. Бұл міндеттерді орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз іс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік к-тінің шекара қызметіне құрлықта, теңізде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекеттік шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестікке (террорға), қару мен есірткі саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 23 қарашадағы 1579 қаулысына сәйкес елімізде Оңтүстік, Батыс, Шығыс, Орталық әскери округтері құрылған. Оңт. әскери окуругінің қорғайтын жер аумағына: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Тараз қаласында. Шығыс әскери округі қорғайтын жер аумағына: Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Семей қаласында. Батыс әскери округінің қорғайтын аумағына: Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Ақтөбе қаласында орналасқан. Қазақстанның қалған облыстары Орталық әскери округіне қарайды. Орталық штаб – Қарағанды қаласында. Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерістерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуі, жаңадан ядр. мемлекеттер пайда болуы, т. б.) ұшырауда. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің әскери доктринасы орташа мерзімді кезеңге есептеліп жасалған (1999–2005) қорғаныстық сипатқа ғана ие. Ол әлемдегі және аймақтағы әскери-саяси жағдайды кешенді бағалауға, мемлекеттің экон. болмысы мен материалдық қорының мүмкіндіктеріне сүйенеді. Доктрина Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі стратегиясының негізгі ережелерін нақтылайды және шабуыл жасалған жағдайда елдің қорғанысын ұйымдастыруға, ұжымдық әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі одақтас мемлекеттермен бірлескен күш-жігерді үйлестіруге бағытталған. == Қызықты деректер == # Қазақстанда 19 миллионнан астам адам, шамамен 130-дан астам этнос тұрады. Оның 48,71 % — ерлер, 51,29 % — әйелдер. Қазақстан халық саны бойынша әлемде 64-орында. # Қазақстанның аумағы [[Азия]] мен [[Еуропа]]да орналасқан. Жер көлемі — 2,7&nbsp;миллион шаршы шақырым. Дүниежүзінде [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі#Аумағы бойынша жалпы елдер мен тәуелділіктер|9-орында]] тұр. Қазақстанның территориясына 3&nbsp;[[Түркия]], 5 [[Франция]] немесе 7 [[Жапония]] сиып кетер еді. # Қазақстанда бір сағаттық белдеу бар, климаты — күрт континенталды. Ауа температурасы -45-тен +45 градусқа дейін болады. # Қазақстан – табиғи ресурстарға өте бай мемлекеттердің бірі. Менделеев кестесіндегі 105&nbsp;элементтің 99-ы қазақ жерінен табылған. [[Мұнай]] қоры бойынша Қазақстан әлемдегі 20&nbsp;жетекші елдің қатарына кіреді. Ал [[газ]] қоры бойынша 30-орынға, [[алтын]] қорлары бойынша әлемде 15-орынды, [[Уран (химиялық элемент)|уран]]нан екінші орынға тұрақтаған. # Қазақстан өз еркімен күштілігі жағынан әлемде төртінші орында тұратын қарудан бас тартып, әлемдегі ең ірі ядролық тәжірибелер полигонын жапты. 1991 жылдың 29 тамызында [[Семей полигоны|Семей ядролық полигоны]] жабылды. # [[Астана]] қаласы әлемнің ең жас астанасы болып есептеледі. 1998 жылы [[ЮНЕСКО]] бас қаланы «Бейбітшілік қаласы» деген атауға сай деп танып, медальмен марапаттады. Бразилияда өткен дүниежүзілік байқауда әлем бойынша 12 жас қаланың ішінен Астана жоғары атақты иеленді. Ал 2012 жылы елордаға «ТМД мен Түркі әлемінің мәдени астанасы» мәртебесі берілді. 2019 жылдың наурыз айынан бастап қала атауы Тұңғыш Президенттің құрметіне Астана деп өзгертілді. # Әлемдегі ең биiк түтiн мұржасы Қазақстанда ([[Екібастұз]] қаласында) орналасқан. Оның биiктігi — 420 метр. Ол [[Эйфель мұнарасы]]нан 100 метр биік. # [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]] – әлемдегі бірінші және ең үлкен ғарыш айлағы. «Байқоңыр» ғарыш айлағынан тұңғыш рет адамзат ғарышқа ұшқан. Ол Қазақстан жерінде [[Төретам]] кентіне жақын ауданда орналасқан. Көлемі 6717 шаршы шақырым. # [[Медеу]] — әлемдегі ең биік орналасқан жасанды мұз айдыны. Мұнда 170 әлемдік рекорд орнатылған. «Медеу» атауы ХІХ ғасырдың соңында өмір сүрген қоғам қайраткері [[Медеу Пұсырманұлы]]ның құрметіне берілген. # Қазақстанда 3,8 млн жеңіл көлік тіркелген (2021 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша).<ref>https://www.inform.kz/kz/kazakstanda-3-8-mln-zhenil-kolik-tirkelgen_a3862967</ref> # Орталық Азиядағы ең үлкен театр Қазақстанда орналасқан. «[[Астана Опера]]<nowiki/>» театрын 33 елдің мамандары үш жыл салды. # Қазақстан – [[қызғалдақ]] пен [[алма]]ның отаны. Ал жылқы алғаш рет (б.д.д 4 мыңыншы жылдарда) Қазақстанда қолға үйретілген. # Қазақстанның [[Қазақстан теңгесі|төл валютасы]] қатарынан үш рет 2011, 2012 және 2013 жылдары дүниежүзіндегі ең үздік қағаз ақша ретінде танылды. Алғашқы қазақстандық ақшалар [[Лондон]]да шығарылды. # Тәуелсіздік алғалы бері Қазақстанға әлемнің 120-дан астам мемлекеті 370&nbsp;млрд доллардан астам инвестиция құйды (2022 жылғы деректер бойынша). # Әлемдегі ең ұзын құрлықтық шекара — Қазақстан мен Ресей шекарасы (7591 шақырым).<ref>[https://qazaqstan.tv/news/119949/ Қазақстан туралы қызықты деректер]</ref> # Қазақстанның екі ескерткіші [[Әлемдік мұра|ЮНЕСКО-ның әлемдік мәдени мұрасы]]ның қатарында. Олар – [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] мен [[Таңбалы петроглифтері]].<ref>[https://qazaquni.kz/kogam/62106-kazakstan-turaly-25-kyzykty-derek Қазақстан туралы 25&nbsp;қызықты дерек]</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Қазақстан}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29}} * [http://www.akorda.kz Президенттің ресми торабы] * [http://www.parliament.kz Парламенттің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601204815/http://parliament.kz/ |date=2019-06-01 }} * [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] * [http://kz.government.kz/ Үкiметтiң ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807150857/http://kz.government.kz/ |date=2019-08-07 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/ Қазақстан] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170309094529/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD |date=2017-03-09}} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://online.prg.kz/ Қазақстан Республикасының онлайн заңнамасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230021920/http://online.prg.kz/ |date=2011-12-30 }} * [http://www.stat.kz/Pages/default.aspx Қазақстанның ресми статистикасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131113142704/http://www.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2013-11-13}} * [http://www.zakon.kz Қазақстанның бірінші ақпараттық порталы] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Навигациялық блок |тақырып = Қазақстан |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Еуропа елдері |Орталық Азия |Каспий теңізі бойындағы елдер |ЭЫҰ |ТМД |Еуразия Экономикалық Қауымдастығы |ҰҚШҰ |Түркі кеңесі |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы |ТҮРКСОЙ |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Қазақстан|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] 034u2hk0wle6ldku1jllfo6ep26o0ut Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова 0 2398 3600044 3565341 2026-05-05T06:46:06Z Rasulbek Adil 176232 3600044 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова |шынайы есімі = |суреті = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg |сурет тақырыбы = |туған күні = 15.6.1925 |туған жері = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 14.1.1944 |қайтыс болған жері = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары =[[1943]]—[[1944]] |атағы = [[ефрейтор]] |әскер түрі = [[жаяу әскер]] |басқарды = |әскери бөлімі = [[54-атқыштар бригадасы]] |шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]] |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} [[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]] '''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]]. ==Өмірбаяны== 1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді. 1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты. Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды. [[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген. Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды. == Әлия атындағы ескерткіштер == *Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]]) *Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм) *Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев) *Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев) *Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен *Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев) *Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов). == Ә.Молдағұлова атындағы көшелер == Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында == Суреттері == “Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев). == Гобелендер == “Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев). == Әлияға арналған мұражайлар == Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы. == Әлия туралы шығармалар == “Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә.Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С.Жиенбаев). Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Bio-stub}} {{commons|Category:Aliya Moldagulova}} [[Санат:25 маусымда туғандар]] [[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО ефрейторлары]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Мерген әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]] [[Санат:Рыбинск тұлғалары]] kyap6lzz5rfet3wfxnwjvt5v26uogso 3600045 3600044 2026-05-05T06:46:43Z Rasulbek Adil 176232 3600045 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова |шынайы есімі = |суреті = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg |сурет тақырыбы = |туған күні = 15.6.1925 |туған жері = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 14.1.1944 |қайтыс болған жері = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары =[[1943]]—[[1944]] |атағы = [[ефрейтор]] |әскер түрі = [[жаяу әскер]] |басқарды = |әскери бөлімі = [[54-атқыштар бригадасы]] |шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]] |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} [[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]] '''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]]. ==Өмірбаяны== 1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді. 1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты. Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды. [[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген. Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды. == Әлия атындағы ескерткіштер == *Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]]) *Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм) *Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев) *Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев) *Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен *Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев) *Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов). == Ә.Молдағұлова атындағы көшелер == Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында == Суреттері == “Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев). == Гобелендер == “Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев). == Әлияға арналған мұражайлар == Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы. == Әлия туралы шығармалар == “Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Bio-stub}} {{commons|Category:Aliya Moldagulova}} [[Санат:25 маусымда туғандар]] [[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО ефрейторлары]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Мерген әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]] [[Санат:Рыбинск тұлғалары]] dvbwnxnncgpuoh9ct82l3gmila7lwv4 Қазақстан Республикасының Конституциясы 0 3605 3599863 3599546 2026-05-04T17:18:00Z Kasymov 10777 3599863 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * Жергілікті Кеңестер (Халық депутаттарының кеңестері) институты жойылып, оның орнына әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі енгізілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Курултай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Курултайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] bf7djt62r28y7eseol49ixxwo8ub8vb Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі 4 6442 3599905 3464667 2026-05-04T18:07:57Z 1nter pares 146705 3599905 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:1000}} {{ambox |text = Бұл бет [[:m:Басты бет|Мета-Уикидегі]] [[:m:List of articles every Wikipedia should have|Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізіміне]] {{En icon}} сәйкесті боп қалуы қажет.<br /><span class="plainlinks" style="font-size:smaller;">Тізімнің ағымдағы нұсқа сәйкесі: [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_articles_every_Wikipedia_should_have/Version_1.4 1.4 ресми нұсқасы])</span> }} <!-- Өңдеушілерге ескерту: Тізімді түзеткеннен кейін нұсқа нөмірі мен күн-айын да түзетіңіз --> :::::Соңғы өзгерістерді енгізген: --[[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>FaбдyлFани</b></font></span>]] 16:49, 2014 ж. желтоқсанның 22 (ALMT) '''Бұл тізім''' - Мета-Уики ұсынған барлық салалардың бастапқы ұғымдарын енгізген 1000 мақала тізімі. Тізімге оқырмандар үшін ең маңызды болып есептелген мақалалар тақырыптары кірген. Сондай-ақ, [[:m:List of Wikipedias by sample of articles|осы тізімдегі мақалалар сапасы]] - жалпы уикипедия бөлімінің сапасы деп саналады. Тізімдегі мақалалар ұзындығына қарай 3 деңгейге бөлінген: * ''қысқа мақалалар'' (ұзындығы 10 000 байттан төмен) * ''орташа мақалалар'' (ұзындығы 10 000 - 30 000 байт аралығында) * ''ұзын мақалалар'' (ұзындығы 30 000 байттан астам) '''[[Қазақша Уикипедия|Қазақ Уикипедиясы]]ның''' мақсаттарының бірі - осы тізімдегі мақалалардың барлығын ''ұзын мақала'' деңгейіне жеткізіп толықтыру. Сондай-ақ, тізімдегі мақалаларды [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар|таңдаулы мақала]] не [[Уикипедия:Жақсы мақалалар|жақсы мақала]] деңгейіне дамытуы [[Қазақша Уикипедия]] қауымының елеулі мақсаты деп табылады. Барлық тілдердегі уикипедиялардағы тізім бойынша айына бір рет [[бот]]пен шолу жасалады. Тізімдегі мақалалардың деңгейін келесі таңбалармен белгіленген: * [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар|Таңдаулы мақала]] — {{Icon|FA}} * [[Уикипедия:Жақсы мақалалар|Жақсы мақала]] — {{Icon|GA}} * Ұзын мақала - бет ұзындығы (байтпен) > 30k — {{icon|A}} * Ұзын мақала статусына сәл жетпей тұрған мақалалар — {{icon|ACC}} * Ұзындығы орташа мақалалар - бет ұзындығы (байтпен) 10-30k — {{icon|B}} * Мақалалардың бастамалары - бет ұзындығы (байтпен) < 10k — {{Icon|Stub}} * Ұзындығы орташа статусына сәл жетпей тұрған мақалалар - {{Icon|Stub}}+ Тізім ішіндегі аса маңызды 100 мақала '''жуан жазумен''' белгіленген. == Барлығы: 1000 мақала == {| class="wikitable" |+ |- !Бөлім!!Саны |- |Тұлғалар||204 |- |Философия және психология||18 |- |Дүниетаным және дін||25 |- |Әлеуметтану||70 |- |Тілдер және әдебиет||47 |- |Мәдениет, өнер және сауық||76 |- |Ғылым||299 |- |* Астрономия||22 |- |* Биология||120 |- |** Денсаулық және медицина||37 |- |* Химия||27 |- |* Жер туралы ғылымдар||21 |- |* Физика||39 |- |* Өлшеу және бірліктер||6 |- |* Хронометраж||6 |- |* Азық-түлік||31 |- |* Математика||25 |- |Технология||70 |- |Тарих||45 |- |География||146 |- |'''Барлығы''' || '''1000''' |}<small>Count checked: 16:16, 19 April 2010 (UTC)</small> ==Тұлғалар (204 мақала)== {{col-begin}} {{col-break}} ===Актерлер, бишілер === # [[Сара Бернар]] {{icon|B}} # [[Чарли Чаплин]] {{icon|B}} # [[Марлен Дитрих]] {{icon|B}} # [[Мэрилин Монро]] {{icon|B}} ===Суретшілер және сәулетшілер=== # [[Ле Корбюзье]] {{Icon|Stub}} # [[Сальвадор Дали]] {{Icon|Stub}} # [[Альбрехт Дюрер]] {{icon|B}} # '''[[Ван Гог]]''' {{Icon|B}} # [[Франсиско Гойя]] {{Icon|Stub}} # [[Хокусай Кацусика]] {{Icon|Stub}} # [[Фрида Кало]] {{Icon|Stub}} # '''[[Леонардо да Винчи]]''' {{icon|B}} # [[Анри Матисс]] {{icon|B}} # '''[[Микеланджело]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Пабло Пикассо]]''' {{Icon|Stub}} # [[Рафаэль Санти]] {{icon|B}} # '''[[Рембрандт]]''' {{icon|B}} # [[Питер Пауль Рубенс]] {{Icon|Stub}} # [[Мимар Синан]] {{icon|A}} # [[Диего Веласкес]] {{Icon|Stub}} # [[Энди Уорхол]] {{Icon|Stub}} # [[Фрэнк Ллойд Райт]] {{Icon|Stub}} === Жазушылар, драматургтар, ақындар === # [[Әбу Нуас]] {{Icon|Stub}} # [[Ханс Кристиан Андерсен]] {{icon|B}} # [[Мацуо Басё]] {{Icon|Stub}} # [[Хорхе Луис Борхес]] {{Icon|Stub}} # [[Джордж Байрон]] {{icon|B}} # '''[[Мигель де Сервантес]]''' {{Icon|Stub}} # [[Джеффри Чосер]] {{Icon|Stub}} # [[Антон Павлович Чехов]] {{Icon|Stub}} # '''[[Данте Алигьери]]''' {{Icon|Stub}} # [[Чарльз Диккенс]] {{icon|B}} # [[Фёдор Михайлович Достоевский]] {{Icon|Stub}} # [[Габриэль Гарсиа Маркес]] {{Icon|Stub}} # '''[[Йоганн Вольфганг фон Гёте]]''' {{Icon|Stub}} # [[Хафиз Ширази]] {{Icon|Stub}} # '''[[Гомер]]''' {{icon|B}} # '''[[Виктор Гюго]]''' {{icon|A}} # [[Джеймс Джойс]] {{Icon|Stub}} # [[Франц Кафка]] {{Icon|Stub}} # [[Калидаса]] {{Icon|Stub}} # [[Ли Бай]] {{Icon|Stub}} # [[Нажиб Махфуз]] {{Icon|Stub}} # [[Мольер]] {{Icon|B}} # [[Овидий]] {{Icon|Stub}} # [[Марсель Пруст]] {{icon|B}} # [[Александр Сергеевич Пушкин]] {{icon|A}} # '''[[Уильям Шекспир]]''' {{icon|A}} # [[Софокл]] {{icon|B}} # [[Рабиндранат Тагор]] {{icon|B}} # '''[[Лев Николаевич Толстой]]''' {{Icon|B}} # [[Марк Твен]] {{icon|B}} # [[Вергилий]] {{Icon|Stub}} === Композиторлар және музыканттар === # [[Луи Армстронг]] {{icon|B}} # '''[[Йоганн Себастиан Бах]]''' {{Icon|B}} # [[The Beatles]] {{icon|B}} # '''[[Людвиг ван Бетховен]]''' {{icon|B}} # [[Йоханнес Брамс]] {{icon|STUB}} # [[Фредерик Шопен]] {{icon|B}} # [[Антонин Дворжак]] {{icon|STUB}} # [[Георг Фридрих Гендель]] {{icon|STUB}} # [[Йозеф Гайдн]] {{Icon|Stub}} # [[Густав Малер]] {{icon|B}} # '''[[Волфганг Амадей Моцарт]]''' {{icon|B}} # [[Джованни Пьерлуиджи Палестрина]] {{icon|STUB}} # [[Эдит Пиаф]] {{icon|B}} # [[Элвис Пресли]] {{icon|STUB}} # [[Джакомо Пуччини]] {{icon|STUB}} # [[Франц Шуберт]] {{icon|B}} # '''[[Игорь Стравинский]]''' {{icon|B}} # [[Пётр Ильич Чайковский]] {{icon|B}} # [[Джузеппе Верди]] {{icon|STUB}} # [[Антонио Лучо Вивальди]] {{icon|A}} # '''[[Рихард Вагнер]]''' {{Icon|Stub}} # [[Умм Кульсум]] === Зерттеушілер мен саяхатшылар === # [[Руаль Амундсен]] {{icon|B}} # [[Нил Олден Армстронг]] {{Icon|Stub}} # [[Жак Картье]] {{icon|STUB}} # '''[[Христофор Колумб]]''' {{icon|A}} # [[Джеймс Кук]] {{Icon|Stub}} # [[Эрнан Кортес]] {{icon|STUB}} # '''[[Юрий Алексеевич Гагарин]]''' {{Icon|Stub}} # [[Васко да Гама]] {{Icon|Stub}} # [[Ибн Баттута]] {{Icon|Stub}} # '''[[Фернан Магеллан]]''' {{Icon|Stub}} # [[Марко Поло]] {{Icon|Stub}} # [[Чжэн Хэ]] {{icon|STUB}} === Кинематографтар === # [[Ингмар Бергман]] {{Icon|Stub}} # [[Уолт Дисней]] {{Icon|Stub}} # [[Сергей Михайлович Эйзенштейн]] {{Icon|Stub}} # [[Федерико Феллини]] {{Icon|Stub}} # [[Альфред Хичкок]] {{icon|STUB}} # [[Стэнли Кубрик]] {{icon|STUB}} # [[Акира Куросава]] {{icon|STUB}} # [[Сатьяджит Рай]] {{icon|STUB}} # [[Стивен Спилберг]] {{icon|STUB}} {{col-break}} === Ғалымдар, зерттеушілер, математиктер === # '''[[Архимед]]''' {{Icon|Stub}} # [[Ибн Сина]] {{icon|A}} # [[Тим Бернерс-Ли]] {{Icon|Stub}} # [[Брахмагупта]] {{Icon|Stub}} # '''[[Николай Коперник]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Мария Кюри]]''' {{icon|A}} # '''[[Чарлз Дарвин]]''' {{icon|B}} # '''[[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Альберт Эйнштейн]]''' {{icon|B}} # '''[[Евклид]]''' {{Icon|Stub}} # [[Леонард Эйлер]] {{Icon|Stub}} # [[Майкл Фарадей]] {{Icon|Stub}} # [[Энрико Ферми]] {{Icon|Stub}} # '''[[Генри Форд]]''' {{icon|B}} # [[Гален]] {{Icon|Stub}} # '''[[Галилео Галилей]]''' {{Icon|Stub}} # [[Карл Фридрих Гаусс]] {{Icon|Stub}} # '''[[Иоганн Гутенберг]]''' {{icon|B}} # '''[[Давид Гильберт]]''' {{Icon|Stub}} # [[Джеймс Джоуль]] {{icon|B}} # [[Иоганн Кеплер]] {{icon|B}} # [[Әл-Хорезми]] {{icon|B}} # [[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] {{Icon|Stub}} # [[Карл Линней]] {{Icon|Stub}} # [[Джеймс Клерк Максвелл]] {{icon|B}} # [[Дмитрий Иванович Менделеев]] {{icon|B}} # '''[[Исаак Ньютон]]''' {{icon|B}} # '''[[Луи Пастер]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Макс Планк]]''' {{Icon|Stub}} # [[Эрнест Резерфорд]] {{Icon|Stub}} # '''[[Эрвин Шредингер]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Никола Тесла]]''' {{Icon|B}} # '''[[Алан Тьюринг]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Джеймс Уатт]]''' {{Icon|Stub}} === Философтар және әлеуметтік зерттеушілер=== # '''[[Аристотель]]''' {{Icon|A}} # [[Симона де Бовуар]] {{Icon|Stub}} # [[Чанакья]] {{Icon|Stub}} # [[Ноам Чомски]] {{Icon|B}} # '''[[Құң-зы|Конфуций]]''' {{Icon|B}} # '''[[Рене Декарт]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Зигмунд Фрейд]]''' {{Icon|A}} # [[Георг Вильгельм Фридрих Гегель]] {{Icon|A}} # [[Ибн Халдун]] {{Icon|Stub}} # '''[[Иммануил Кант]]''' {{Icon|A}} # [[Джон Мейнард Кейнс]] {{Icon|Stub}} # '''[[Лао-цзы]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Джон Локк]]''' {{Icon|B}} # [[Никколо Макиавелли]] {{Icon|B}} # '''[[Карл Маркс]]''' {{Icon|B}} # '''[[Фридрих Ницше]]''' {{Icon|A}} # '''[[Платон]]''' {{Icon|B}} # [[Жан-Жак Руссо]] {{Icon|B}} # [[Жан-Поль Сартр]] {{Icon|Stub}} # [[Сыма Цянь]] {{Icon|Stub}} # [[Адам Смит]] {{Icon|B}} # '''[[Сократ]]''' {{Icon|B}} # '''[[Вольтер]]''' {{Icon|B}} # [[Макс Вебер]] {{Icon|Stub}} # [[Людвиг Витгенштейн]] {{Icon|Stub}} # [[Чжу Си]] {{Icon|Stub}} === Саясаткерлер === # [[Акбар]] {{Icon|Stub}} # '''[[Ескендір Зұлқарнайын]]''' {{Icon|A}} # [[Ашока]] {{Icon|Stub}} # [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] {{Icon|A}} # '''[[Октавиан Август]]''' {{Icon|A}} # [[Отто фон Бисмарк]] {{Icon|B}} # [[Симон Боливар]] {{Icon|Stub}} # '''[[Наполеон Бонапарт]]''' {{Icon|B}} # [[Гай Юлий Цезарь]] {{Icon|B}} # [[Ұлы Карл]] {{Icon|Stub}} # [[Уинстон Черчилль]] {{Icon|B}} # [[I Константин]] {{Icon|Stub}} # '''[[Кир II]]''' {{Icon|B}} # [[Шарль де Голль]] {{Icon|Stub}} # [[I Елизавета]] {{Icon|B}} # [[Махатма Ганди]] {{Icon|B}} # '''[[Шыңғыс хан]]''' {{Icon|B}} # [[Че Гевара]] {{Icon|Stub}}+ # '''[[Адольф Гитлер]]''' {{Icon|B}} # [[Жанна д’Арк]] {{Icon|Stub}} # [[Мартин Лютер Кинг]] {{Icon|Stub}} # '''[[Владимир Ильич Ленин]]''' {{Icon|B}} # [[Авраам Линкольн]] {{Icon|A}} # [[Людовик XIV]] {{Icon|Stub}} # [[Роза Люксембург]] {{Icon|Stub}} # [[Нельсон Мандела]] {{Icon|Stub}} # [[Мау Зыдоң|Мао Цзэдун]] {{Icon|B}} # [[Джавахарлал Неру]] {{Icon|Stub}} # [[Кваме Нкрума]] {{Icon|Stub}} # [[І Петр]] {{Icon|B}} # '''[[Цинь Шихуанди]]''' {{Icon|Stub}} # [[Франклин Делано Рузвельт]] {{Icon|B}} # [[Салах әд-Дин]] {{Icon|B}} # [[Иосиф Виссарионович Сталин]] {{Icon|B}} # [[I Сүлеймен]] {{Icon|B}} # [[Сунь Ятсен]] {{Icon|B}} # [[Әмір Темір]] {{Icon|A}} # [[Омар]] {{Icon|Stub}} # '''[[Джордж Уошингтон]]''' {{Icon|A}} ===Дін тұлғалары және теологтар=== # [[Ибраһим]] {{Icon|Stub}} # [[Томас Аквинат]] {{Icon|Stub}} # [[Аврелий Августин]] {{Icon|Stub}} # '''[[Гаутама Будда]]''' {{Icon|Stub}} # [[Әбу Хамид әл-Ғазали]] {{Icon|Stub}} # '''[[Иса Мәсих]]''' {{Icon|ACC}} # [[Мартин Лютер]] {{Icon|Stub}} # '''[[Мұса пайғамбар]]''' {{Icon|B}} # '''[[Мұхаммед]]''' {{Icon|A}} # [[Апостол Павел]] {{Icon|Stub}} {{col-end}} == Философия және психология (18 мақала) == === Философия === # [[Әсемдік]] {{Icon|Stub}} # [[Танымның диалектикалық әдісі]] {{Icon|Stub}} # [[Этика]] {{Icon|Stub}} # [[Эпистемология]] {{Icon|A}} # [[Феминизм]] {{Icon|Stub}} # [[Ерік бостандығы]] {{Icon|Stub}} # '''[[Білім]]''' {{Icon|B}} # [[Логика]] {{Icon|B}} # [[Ақыл]] {{Icon|Stub}} # '''[[Философия]]''' {{Icon|B}} # [[Ықтималдық]] {{Icon|Stub}} # [[Шындық (философия)]] {{Icon|Stub}} # [[Мәңгілік ақикат]] {{Icon|Stub}} ===Психология === # '''[[Мінез-құлық]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Эмоция]]''' {{Icon|Stub}} # [[Махаббат]] {{Icon|A}} # [[Психология]] {{Icon|A}} # '''[[Ойлау]]''' {{Icon|Stub}} == Дүниетаным және дін (25 мақала) == # '''[[Құдай]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Мифология]]''' {{Icon|Stub}} # Дүниетанымдық философия ## [[Атеизм]] {{Icon|Stub}} ## [[Фундаментализм]] {{Icon|Stub}} ## [[Материализм]] {{Icon|Stub}} ## [[Монотеизм]] {{Icon|Stub}} ## [[Политеизм]] {{Icon|Stub}} # '''[[Жан]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Дін]]''' {{Icon|Stub}} # [[Реинкарнация]] # Өзіндік діндер ## '''[[Буддизм]]''' {{Icon|Stub}} ## '''[[Христиандық]]''' {{Icon|B}} ### [[Католик шіркеуі]] {{Icon|Stub}} ## [[Конфуциандық]] {{Icon|Stub}} ## '''[[Индуизм]]''' {{Icon|Stub}} ### [[Тримурти]] {{Icon|Stub}} ## '''[[Ислам]]''' {{Icon|A}} ### [[Шииттер]] {{Icon|B}} ## [[Джайнизм]] {{Icon|Stub}} ## '''[[Яһудилік|Иудаизм]]''' {{Icon|A}} ## [[Сикхалар]] {{Icon|Stub}} ## [[Даосизм]] {{Icon|Stub}} ## [[Заратуштрашылдық]] {{Icon|B}} # Рухани тәжірибелер ##[[Сопылық]] {{Icon|Stub}}+ ##[[Йога]] {{Icon|Stub}} ##[[Дзен буддизм]] {{Icon|Stub}} == Әлеуметтану (70 мақала)== {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[Қоғам]]''' {{Icon|Stub}}+ # [[Шағын (жергілікті) өркениеттер]] {{Icon|Stub}} # '''[[Білім беру]]''' {{Icon|B}} === Отбасы === # '''[[Отбасы]]''' {{Icon|B}} # '''[[Бала]]''' {{Icon|Stub}} # [[Еркек]] {{Icon|Stub}} # '''[[Неке]]''' {{Icon|A}} # [[Әйел]] {{Icon|Stub}}+ === Саясат === # '''[[Саясат]]''' {{Icon|A}} # [[Анархизм]] {{Icon|Stub}} # [[Отаршылдық]] {{Icon|Stub}} # [[Коммунизм]] {{Icon|B}} # [[Консерватизм]] {{Icon|B}} # [[Демократия]] {{Icon|A}} # [[Диктатура]] {{Icon|Stub}} # [[Дипломатия]] {{Icon|B}} # [[Фашизм]] {{Icon|Stub}} # [[Жаһандану]] {{Icon|A}} # '''[[Министрлер кабинеті]]''' {{Icon|Stub}} # [[Идеология]] {{Icon|B}} # [[Империализм]] {{Icon|Stub}} # [[Либерализм]] {{Icon|Stub}}+ # [[Марксизм]] {{Icon|Stub}} # [[Монархия]] {{Icon|Stub}}+ # [[Ұлтшылдық]] {{Icon|Stub}} # [[Республика]] {{Icon|Stub}} # [[Социализм]] {{Icon|Stub}} # '''[[Мемлекет]]''' {{Icon|A}} # [[Саяси партия]] {{Icon|Stub}}+ # [[Үгіт-насихат]] {{Icon|Stub}} # [[Терроризм]] {{Icon|Stub}} === Бизнес және экономика === # '''[[Экономикс]]''' {{Icon|Stub}} # [[Капитал]] {{Icon|Stub}}+ # [[Капитализм]] {{Icon|B}} # [[Валюта]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Еуро]] {{Icon|Stub}} ## [[Жапон иені]] {{Icon|Stub}} ## [[АҚШ доллары]] {{Icon|Stub}} # [[Өңдеуші өнеркәсіп]] {{Icon|Stub}} # '''[[Ақша]]''' {{Icon|A}} # [[Салық]] {{Icon|B}} {{col-break}} === Заң === # '''[[Құқық]]''' {{Icon|B}} # [[Конституция]] {{Icon|B}} === Халықаралық ұйымдар === # [[Африка одағы]] {{Icon|Stub}} # [[Араб мемлекеттері Лигасы]] {{Icon|Stub}} # [[Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясы]] {{Icon|B}} # [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] {{Icon|A}} # [[Британ достастығы]] {{Icon|Stub}} # [[Еуропа одағы]] {{Icon|B}} # '''[[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы]]''' {{Icon|A}} # [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы]] {{Icon|B}} # [[Нобель сыйлығы]] {{Icon|Stub}}+ # [[Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]] {{Icon|Stub}} # '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]''' {{Icon|A}} ## [[БҰҰ-ның халықаралық соты]] {{Icon|Stub}} ## [[Халықаралық валюта қоры]] {{Icon|Stub}} ## [[ЮНЕСКО]] {{Icon|B}} ## [[Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы]] {{Icon|Stub}} ## [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] {{Icon|Stub}}+ # [[Дүниежүзілік банк]] {{Icon|Stub}} # [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] {{Icon|B}} === Соғыс және әскери іс === # [[Азамат соғысы]] {{Icon|Stub}}+ # '''[[Әскери іс]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Бейбітшілік]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Соғыс]]''' {{Icon|Stub}} === Әлеуметтік мәселелер === # [[Аборт]] {{Icon|Stub}} # '''[[Өлім жазасы]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Адам құқықтары]]''' {{Icon|Stub}} # [[Нәсілшілдік]] {{Icon|Stub}} # '''[[Құлдық]]''' {{Icon|Stub}} {{col-end}} == Тілдер және әдебиет (47 мақала) == {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[Тіл (лингвистика)]]''' {{Icon|Stub}} # Өзіндік тілдер ## [[Араб тілі]] {{Icon|B}} ## [[Бенгали тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Қытай тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Ағылшын тілі]] {{Icon|B}} ## [[Эсперанто]] {{Icon|Stub}} {{Icon|Stub}} ## [[Француз тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Неміс тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Грек тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Иврит тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Үнді тілдері]] {{Icon|Stub}} ## [[Жапон тілі]] {{Icon|A}} ## [[Латын тілі]] {{Icon|B}} ## [[Парсы тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Португал тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Орыс тілі]] {{Icon|B}} ## [[Санскрит]] {{Icon|Stub}} ## [[Испан тілі]] {{Icon|Stub}} ## [[Суахили]] {{Icon|Stub}} ## [[Түрік тілі]] {{Icon|ACC}} # [[Лингвистика]] {{Icon|Stub}}+ # [[Грамматика]] {{Icon|B}} # '''[[Сөз]]''' {{Icon|Stub}}+ ## [[Фонема]] {{Icon|Stub}} ## [[Буын]] {{Icon|Stub}}+ {{col-break}} # '''[[Жазу]]''' ## [[Араб жазуы]] {{Icon|ACC}} ## [[Қытай жазуы]] {{Icon|Stub}} ## [[Кириллица]] {{Icon|Stub}} ## [[Грек әліпбиі]] {{Icon|B}} ## [[Корей жазуы]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Латын әліпбиі]] {{Icon|B}} # [[Сауаттылық]] {{Icon|Stub}} # '''[[Аударма]]''' {{Icon|B}} # '''[[Әдебиет]]''' {{Icon|B}} ## [[Проза]] {{Icon|Stub}} ##[[Соғыс өнері (Сұн зы)]] {{Icon|Stub}} ## [[Ғылыми-көркем әдебиет]] {{Icon|Stub}} ### [[Мың бір түн]] {{Icon|Stub}} ## [[Роман]] {{Icon|Stub}} ### [[Қызыл үйдегі түс]] {{Icon|Stub}} ### [[Гэндзи туралы аңыз]] {{Icon|Stub}} ## '''[[Поэзия]]''' {{Icon|Stub}} ### [[Гильгамеш жайлы эпос]] {{Icon|Stub}} ### [[Илиада]] {{Icon|Stub}} ### [[Махабхарата]] {{Icon|Stub}} ### [[Шахнама]] {{Icon|Stub}} {{col-end}} == Ғылым (299 мақала) == {{col-begin}} {{col-break}} # [[Ғылым]] {{Icon|B}} # [[Табиғат]] {{Icon|Stub}} === Астрономия === # '''[[Астрономия]]''' {{Icon|A}} # [[Астероид]] {{Icon|Stub}} # '''[[Жойқын жарылыс]]''' {{Icon|Stub}} # [[Қара құрдым]] {{Icon|FA}} # [[Комета]] {{Icon|A}} # '''[[Галактика]]''' {{Icon|B}} ## [[Құс жолы]] {{Icon|A}} # '''[[Ай (серік)]]''' {{Icon|A}} # '''[[Ғаламшар]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Жер]] {{Icon|FA}} ## [[Юпитер]] {{Icon|B}} ## [[Марс]] {{Icon|B}} ## [[Меркурий (ғаламшар)|Меркурий]] {{Icon|Stub}} ## [[Нептун (ғаламшар)|Нептун]] {{Icon|B}} ## [[Сатурн]] {{Icon|B}} ## [[Уран (ғаламшар)|Уран]] {{Icon|Stub}} ## [[Шолпан (ғаламшар)|Шолпан]] {{Icon|B}} # [[Күн жүйесі]] {{Icon|B}} # [[Ғарыштану|Ғарышқа ұшу]] {{Icon|Stub}}+ # '''[[Жұлдыз]]''' {{Icon|FA}} ## '''[[Күн (жұлдыз)]]''' {{Icon|Stub}} # [[Әлем]] {{Icon|A}} === Биология === # '''[[Биология]]''' {{Icon|A}} # Биологиялық материалдар ## '''[[ДНҚ]]''' {{Icon|B}} ## [[Ферменттер]] {{Icon|Stub}} ## [[Ақуыз]] {{Icon|A}} # [[Ботаника]] {{Icon|Stub}}+ # '''[[Өлім]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Өзін-өзі өлтіру]] {{Icon|B}} # [[Экология]] {{Icon|B}} ## [[Жойылып кету қаупі төнген жануарлар]] {{Icon|Stub}} # [[Доместикация]] {{Icon|Stub}} # '''[[Өмір]]''' {{Icon|Stub}} # [[Органикалық дүние]] {{Icon|Stub}} ## [[Түр]] {{Icon|Stub}} ==== Биологиялық процестер ==== # '''[[Зат алмасу]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Асқорыту мүшелері]] {{Icon|B}} ## '''[[Фотосинтез]]''' {{Icon|B}} ## [[Тыныс алу]] {{Icon|Stub}} # '''[[Эволюция]]''' {{Icon|B}} # '''[[Көбею]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Жүктілік]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Жыныстық қатынас|Секс]] {{Icon|Stub}} ==== Анатомия ==== # '''[[Aнатомия]]''' {{Icon|Stub}} # [[Емшек]] {{Icon|Stub}} # '''[[Жасуша]]''' {{Icon|A}} # [[Қанайналым жүйесі]] {{Icon|B}} ## [[Қан]] {{Icon|Stub}} ## [[Жүрек]] {{Icon|B}} # [[Эндокриндік жүйе]] {{Icon|Stub}}+ # [[Ас қорыту жүйесі]] {{Icon|B}} ## [[Жуан ішек]] {{Icon|Stub}} ## [[Ащы ішек]] {{Icon|Stub}} ## [[Бауыр (орган)]] {{Icon|Stub}} # [[Бұлшық ет]] {{Icon|Stub}} # [[Жүйке жүйесі]] {{Icon|B}} ## [[Ми]] {{Icon|B}} ## [[Сенсорлық жүйе]] {{Icon|B}} ### [[Құлақ]] {{Icon|B}} ### [[Мұрын]] {{Icon|Stub}} ### [[Көз]] {{Icon|B}} # [[Репродуктивті жүйе]] {{Icon|Stub}} # [[Дем алу жүйесі]] {{Icon|B}} ## [[Өкпе]] {{Icon|B}} # [[Қаңқа]] {{Icon|Stub}} # [[Тері]] {{Icon|B}} ==== Денсаулық және медицина ==== # '''[[Медицина]]''' {{Icon|Stub}}+ # [[Аддикция]] {{Icon|Stub}} # [[Альцгеймер ауруы]] {{Icon|Stub}} # '''[[Қатерлі ісік]]''' {{Icon|B}} # [[Тырысқақ]] {{Icon|Stub}}+ # [[Назофарингит]] {{Icon|Stub}} # [[Стоматология]] {{Icon|Stub}} # [[Мүгедектік]] {{Icon|Stub}} ## [[Соқырлық]] {{Icon|Stub}} ## [[Кереңдік]] {{Icon|Stub}} ## [[Психикалық ширығу]] {{Icon|Stub}} # '''[[Дерт]]''' {{Icon|Stub}} # [[Дәрі-дәрмек]] {{Icon|Stub}} # [[Этил спирті]] {{Icon|Stub}} # [[Никотин]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Темекі]] {{Icon|B}} # '''[[Денсаулық]]''' {{Icon|Stub}} # [[Бас ауыруы]] {{Icon|Stub}} # [[Иммунды жүйе]] {{Icon|B}} # [[Миокард инфарктысы]] {{Icon|Stub}} # '''[[Безгек]]''' {{Icon|B}} # [[Аштық]] {{Icon|Stub}} # [[Етеккір]] {{Icon|Stub}}+ # [[Семіздік]] {{Icon|Stub}} # [[Індет]] {{Icon|Stub}} # [[Антибиотик]] {{Icon|Stub}} ## [[Пенициллин]] {{Icon|Stub}}+ # [[Пневмония]] {{Icon|ACC}} # [[Полиомиелит]] {{Icon|Stub}} # [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] {{Icon|B}} ## '''[[ЖИТС]]''' {{Icon|GA}} # [[Апоплексия]] {{Icon|Stub}} # [[Туберкулез]] {{Icon|Stub}}+ # [[Қант диабеті]] {{Icon|Stub}} # '''[[Вирустар]]''' {{Icon|B}} ## [[Тұмау]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Қара шешек]] {{Icon|Stub}} ==== Ағзалар ==== # '''[[Ағза]]''' {{Icon|Stub}} # '''[[Жануарлар]]''' {{Icon|A}} ## [[Жұмыр құрттар]] {{Icon|Stub}} ## [[Моллюскалар]] {{Icon|Stub}} ## [[Буынаяқтылар]] {{Icon|Stub}} ### '''[[Жәндіктер]]''' {{Icon|B}} #### [[Құмырсқалар]] {{Icon|Stub}} #### [[Жабайы ара]] {{Icon|Stub}} #### [[Маса]] {{Icon|Stub}} ### [[Өрмекшілер]] {{Icon|Stub}} ## Хордалылар ### '''[[Қосмекенділер]]''' {{Icon|Stub}} ### '''[[Құстар]]''' {{Icon|A}} #### [[Тауық]] {{Icon|Stub}}+ #### [[Кептерлілер]] {{Icon|Stub}} ### '''[[Балықтар]]''' {{Icon|A}} #### [[Акула]] {{Icon|Stub}} ### '''[[Сүтқоректілер]]''' {{Icon|A}} #### [[Түйелер]] {{Icon|B}} #### [[Мысық]] {{Icon|Stub}} #### [[Сиыр]] {{Icon|B}} #### [[Ит]] {{Icon|A}} #### [[Пілдер]] {{Icon|Stub}} #### [[Ат]] {{Icon|Stub}} #### [[Қой]] {{Icon|B}} #### [[Кеміргіштер]] {{Icon|Stub}} #### [[Үй шошқасы]] {{Icon|Stub}} #### [[Приматтар]] {{Icon|Stub}} ##### '''[[Саналы адам|Адам]]''' {{Icon|Stub}} #### [[Теңіз сүтқоректілері]] {{Icon|Stub}} ### '''[[Бауырымен жорғалаушылар]]''' {{Icon|Stub}} #### [[Динозаврлар]] {{Icon|Stub}} #### [[Жыландар]] {{Icon|B}} # [[Архебактериялар]] {{Icon|Stub}} # '''[[Бактериялар]]''' {{Icon|B}} # '''[[Саңырауқұлақтар]]''' {{Icon|A}} # '''[[Өсімдіктер]]''' {{Icon|B}} ## [[Гүл]] {{Icon|Stub}} ## [[Ағаш]] {{Icon|B}} # [[Споралылар]] {{Icon|Stub}} {{col-break}} === Химия === # '''[[Химия]]''' {{Icon|A}} # [[Анорганикалық химия]] {{Icon|B}} # [[Биохимия]] {{Icon|Stub}} # [[Күрделі зат]] {{Icon|Stub}} ## [[Қышқыл]] {{Icon|A}} ## [[Негіздер]] {{Icon|B}} ## [[Тұздар]] {{Icon|B}} # '''[[Химиялық элементтер]]''' {{Icon|B}} ## '''[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]''' {{Icon|A}} ## [[Алюминий]] {{Icon|Stub}} ## [[Көміртегі]] {{Icon|B}} ## [[Мыс]] {{Icon|A}} ## '''[[Алтын]]''' {{Icon|B}} ## '''[[Сутегі]]''' {{Icon|B}} ## '''[[Темір]]''' {{Icon|B}} ## [[Азот]] {{Icon|B}} ## '''[[Оттегі]]''' {{Icon|B}} ## [[Күміс]] {{Icon|B}} ## [[Қалайы]] {{Icon|Stub}} # [[Органикалық химия]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Алкогольдер]] {{Icon|Stub}} ## [[Көмірсулар]] {{Icon|Stub}} ## [[Гормондар]] {{Icon|Stub}} ## [[Липидтер]] {{Icon|B}} # '''[[Молекула]]''' {{Icon|B}} # [[Аналитикалық химия]] {{Icon|Stub}} # [[Физикалық химия]] {{Icon|Stub}} === Жер туралы ғылымдар === # [[Қар және мұз көшкіні]] {{Icon|Stub}} # '''[[Климат]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Эль-Ниньо]] {{Icon|Stub}} ## [[Ғаламдық жылыну]] {{Icon|Stub}} # [[Жер сілкіну]] {{Icon|B}} # '''[[Геология]]''' {{Icon|B}} ## '''[[Минерал]]''' {{Icon|B}} ### [[Алмаз]] {{Icon|B}} ## [[Тақталар тектоникасы]] {{Icon|Stub}} ## [[Тау жынысы]] {{Icon|Stub}} # [[Тілсіз қияпат]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Сел]] {{Icon|Stub}} ## [[Цунами]] {{Icon|Stub}} # [[Жанартау]] {{Icon|A}} # '''[[Ауа райы]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Бұлттар]] {{Icon|Stub}} ## [[Жаңбыр]] {{Icon|Stub}} ## [[Қар]] {{Icon|Stub}} ## [[Торнадо]] {{Icon|Stub}} ## [[Тропиктік циклон]] {{Icon|Stub}} ## [[Жел]] {{Icon|B}} === Физика === # '''[[Физика]]''' {{Icon|A}} # [[Үдеу]] {{Icon|Stub}} # '''[[Атом]]''' {{Icon|B}} # '''[[Энергия]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Энергияның сақталу заңы]] {{Icon|Stub}} # '''[[Электромагниттік сәулелену]]''' {{Icon|A}} ## [[Инфрақызыл сәуле]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Ультракүлгін сәулелену]] {{Icon|Stub}} ## [[Жарық]] {{Icon|B}} ### '''[[Түс]]''' {{Icon|Stub}} # [[Классикалық механика]] {{Icon|Stub}} # '''[[Күш]]''' {{Icon|B}} ## [[Электромагниттік өзара әсерлесу]] {{Icon|Stub}} ### [[Магнит өрісі]] {{Icon|Stub}} ## [[Гравитация]] {{Icon|Stub}} ## [[Күшті әсерлесу]] {{Icon|Stub}} ## [[Әлсіз әсерлесу]] {{Icon|Stub}} # [[Магнит]] {{Icon|Stub}} # '''[[Масса]]''' {{Icon|B}} # '''[[Металдар]]''' {{Icon|B}} ## [[Болат]] {{Icon|Stub}} # [[Ядроның бөлінуі]] {{Icon|Stub}} # '''[[Агрегаттық күй]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Газ]] {{Icon|B}} ## [[Сұйықтық]] {{Icon|Stub}} ## [[Плазма]] {{Icon|Stub}} ## [[Қатты дене]] {{Icon|Stub}} # [[Кванттық механика]] {{Icon|B}} # [[Табиғи радиоактивтік]] {{Icon|ACC}} # '''[[Жалпы салыстырмалылық теориясы]]''' {{Icon|Stub}} # [[Арнайы салыстырмалылық теориясы]] {{Icon|Stub}} # [[Меншікті өткізгіштік]] {{Icon|Stub}} # '''[[Дыбыс]]''' {{Icon|B}} # '''[[Жылдамдық]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Жарық жылдамдығы]] {{Icon|Stub}} # [[Teмпература]] {{Icon|Stub}} # '''[[Уақыт]]''' {{Icon|A}} # [[Термодинамика]] {{Icon|Stub}} # [[Вакуум]] {{Icon|B}} === Өлшеу және бірліктер === # '''[[Өлшеу]]''' {{Icon|Stub}} # [[Килограмм]] {{Icon|Stub}} # [[Литр]] {{Icon|Stub}} # [[Метр]] {{Icon|Stub}} # [[Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі]] {{Icon|Stub}} # [[Секунд]] {{Icon|Stub}} ===Хронометраж=== # '''[[Күнтізбе]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Григориан күнтізбесі]] {{Icon|Stub}} # [[Сағат]] {{Icon|Stub}}+ # '''[[Тәулік]]''' {{Icon|Stub}} # [[Уақыт белдеуі]] {{Icon|B}} # '''[[Жыл]]''' {{Icon|Stub}} ===Азық-түлік=== # '''[[Тамақ]]''' {{Icon|Stub}} # [[Нан]] {{Icon|B}} # [[Астық тұқымдасы]] {{Icon|B}} ## [[Кәдімгі арпа]] {{Icon|Stub}} ## [[Жүгері]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Сұлы]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Күріш]] {{Icon|A}} ## [[Мәдени қарабидай]] {{Icon|Stub}} ## [[Қонақ жүгері]] {{Icon|Stub}} ## [[Бидай (астық)]] {{Icon|B}} # [[Ірімшік]] {{Icon|A}} # [[Шоколад]] {{Icon|Stub}} # [[Ара балы]] {{Icon|B}} # [[Жеміс]] {{Icon|Stub}} ## [[Алма]] {{Icon|B}} ## [[Банан]] {{Icon|Stub}} ## [[Жүзім]] {{Icon|A}} ## [[Соя]] {{Icon|Stub}} ## [[Лимон]] {{Icon|Stub}} ## [[Жаңғақтар]] {{Icon|Stub}} # [[Ет]] {{Icon|Stub}} # [[Қант]] {{Icon|Stub}} # [[Көкөніс]] {{Icon|Stub}} ## [[Картоп]] {{Icon|Stub}}+ ==== Сусындар ==== # [[Сыра]] {{Icon|Stub}} # [[Кофе]] {{Icon|Stub}} # [[Шырындар]] {{Icon|Stub}} # '''[[Сүт]]''' {{Icon|Stub}}+ # [[Шай]] {{Icon|Stub}} # '''[[Су]]''' {{Icon|A}} # [[Шарап]] {{Icon|B}} === Математика=== # '''[[Математика]]''' {{Icon|A}} # [[Алгебра]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Сызықтық алгебра]] {{Icon|Stub}} # '''[[Арифметика]]''' {{Icon|Stub}}+ ## [[Логарифм]] {{Icon|Stub}} # [[Координаттар жүйесі]] {{Icon|Stub}} # [[Математикалық талдау]] {{Icon|Stub}} ## [[Дифференциалдық теңдеу]] {{Icon|Stub}} ## [[Есептеу математикасы]] {{Icon|Stub}} # [[Теңдеу]] {{Icon|Stub}} # [[Функция аргументі]] {{Icon|Stub}} # '''[[Геометрия]]''' {{Icon|A}} ## [[Бұрыш (геометрия)]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Aудан (геометрия)]] {{Icon|Stub}} ## [[Пи (сан)]] {{Icon|Stub}} ## [[Пифагор теоремасы]] {{Icon|Stub}} ## [[Симметрия]] {{Icon|Stub}} ## [[Тригонометрия]] {{Icon|Stub}}+ # [[Дәлелдеу]] {{Icon|Stub}} # '''[[Сан]]''' {{Icon|Stub}} ## [[Кешен сан]] {{Icon|Stub}} ## [[Сандар теориясы]] {{Icon|Stub}} # [[Шексіздік]] {{Icon|Stub}} # [[Жиындар теориясы]] {{Icon|Stub}} # [[Статистика]] {{Icon|B}} {{col-end}} ==Технология (70 мақала)== {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[Технология]]''' {{Icon|Stub}} # [[Биотехнология]] {{Icon|Stub}} # [[Киім]] {{Icon|Stub}} ## [[Мақта]] {{Icon|Stub}}+ # [[Инжиниринг]] {{Icon|Stub}}+ ## [[Машина]] {{Icon|Stub}} ## [[Робот]] {{Icon|Stub}} ## [[Бұранда]] {{Icon|Stub}} ## [[Дөңгелек]] {{Icon|Stub}} # '''[[Ауыл шаруашылығы]]''' {{Icon|A}} ## [[Суармалау]] {{Icon|B}} ## [[Соқа]] {{Icon|B}} # [[Металлургия]] {{Icon|B}} # [[Нанотехнология]] {{Icon|ACC}} === Медиа және қатынасу === # '''[[Қатынасу]]''' {{Icon|B}} # [[Кітап]] {{Icon|Stub}} # '''[[Ақпарат]]''' {{Icon|B}} ## [[Энциклопедия]] {{Icon|Stub}}+ # [[Журналистика]] {{Icon|B}} ## [[Газет]] {{Icon|Stub}} ## [[Бұқаралық ақпарат құралдары]] {{Icon|Stub}}+ # [[Кітап басу ісі]] {{Icon|Stub}} # [[Телефон]] {{Icon|Stub}} === Электроника === # [[Электроника]] {{Icon|Stub}} ## [[Электр тогы]] {{Icon|Stub}} ## [[Жиілік]] {{Icon|Stub}} # Компоненттер ## [[МДШ-конденсатор]] {{Icon|Stub}} ## [[Индуктор]] {{Icon|Stub}} ## [[Транзистор]] {{Icon|B}} ## [[Диод]] {{Icon|Stub}} ## [[Резистор]] {{Icon|Stub}} ## [[Трансформатор]] {{Icon|Stub}} {{col-break}} ==== Компьютер және интернет ==== # '''[[Компьютер]]''' {{Icon|A}} ## [[Қатқыл диск]] {{Icon|B}} ## [[Процессор]] {{Icon|B}} # [[Жасанды интеллект]] {{Icon|Stub}} # [[Ақпарат технологиясы]] {{Icon|Stub}} ## [[Алгоритм]] {{Icon|B}} # [[Интернет]] {{Icon|A}} ## [[Электронды пошта]] {{Icon|B}} ## [[Ғаламтор]] {{Icon|Stub}} # [[Операциялық жүйелер]] {{Icon|B}} # [[Бағдарламалау тілі]] {{Icon|B}} # [[Бағдарлама жасақтамасы]] {{Icon|Stub}} === Энергетика және отын=== # [[Жаңартылатын энергия]] {{Icon|Stub}}+ # [[Электр]] {{Icon|B}} ## [[Атом өнеркәсібі]] {{Icon|Stub}} # [[Каустобиолиттер]] {{Icon|Stub}} # [[Іштен жану қозғалтқышы]] {{Icon|A}} # [[Бу машинасы]] {{Icon|Stub}} # [[От]] {{Icon|Stub}} ===Материалдар=== # [[Әйнек]] {{Icon|Stub}} # [[Қағаз]] {{Icon|B}} # [[Пластмасса]] {{Icon|Stub}} # [[Ағаш (материал)|Ағаш]] {{Icon|Stub}} === Көлік === # [[Көлік]] {{Icon|A}} # [[Әуе көлігі]] {{Icon|Stub}} # [[Автомобиль]] {{Icon|A}} # [[Велосипед]] {{Icon|B}} # [[Сүңгуір қайық]] {{Icon|Stub}} # [[Су көлігі]] {{Icon|B}} # [[Пойыз]] {{Icon|Stub}} === Қару === # [[Қару]] {{Icon|Stub}} ## [[Қылыш]] {{Icon|Stub}} ## [[Оқатар қару]] {{Icon|Stub}} ### [[Ірі калибрлі пулемет]] {{Icon|Stub}} ## [[Ядролық қару]] {{Icon|B}} # [[Танк]] {{Icon|Stub}}+ # [[Жарылғыш заттар]] {{Icon|Stub}} ## [[Оқ–дәрі]] {{Icon|Stub}} {{col-end}} == Мәдениет, өнер және сауық (76 мақала) == {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[Мәдениет]]''' {{Icon|A}} # '''[[Өнер]]''' {{Icon|B}} ## [[Комикс]] {{Icon|STUB}} ## [[Кескіндеме]] {{Icon|A}} ## [[Фотография]] {{Icon|STUB}} ## [[Мүсіндеме]] {{Icon|B}} ## [[Қыш-құмыра өндірісі]] {{Icon|STUB}} # [[Би қимыл]] {{Icon|B}} # [[Сән]] {{Icon|B}} # [[Театр]] {{Icon|A}} # [[Каллиграфия]] {{Icon|STUB}} === Сәулет және азаматтық инженерия === # '''[[Сәулет|Архитектура]]''' {{Icon|B}} # [[Доға]] {{Icon|STUB}} # [[Көпір]] {{Icon|STUB}} # [[Канал]] {{Icon|STUB}} # [[Бөгет]] {{Icon|STUB}} # [[Күмбез]] {{Icon|STUB}} # '''[[Үй]]''' {{Icon|STUB}} # Ерекше құрылыстар ## [[Ангкор-Ват]] {{Icon|STUB}} ## [[Колизей]] {{Icon|STUB}} ## [[Ұлы Қытай қорғаны]] {{Icon|B}} ## [[Эйфель мұнарасы]] {{Icon|B}} ## [[Эмпайр-Стейт-Билдинг]] {{Icon|STUB}} ## [[Айя София]] {{Icon|STUB}} ## [[Парфенон]] {{Icon|STUB}} ## [[Гиза некрополі]] {{Icon|STUB}} ## [[Әулие Петер базиликасы]] {{Icon|STUB}} ## [[Азаттық мүсіні]] {{Icon|STUB}} ## [[Тәж Махал]] {{Icon|STUB}} ## [[Үш шатқал бөгеті]] {{Icon|STUB}} # [[Пирамида (сәулет)]] {{Icon|STUB}} # [[Мұнара]] {{Icon|STUB}} === Кино, радио және телевидение === # '''[[Кино]]''' {{Icon|B}} ## [[Анимация]] {{Icon|STUB}} ### [[Аниме]] {{Icon|STUB}}+ # '''[[Радио]]''' {{Icon|STUB}} # '''[[Телевидение]]''' {{Icon|STUB}} {{col-break}} ===Музыка=== # '''[[Музыка]]''' {{Icon|A}} # [[Ән]] {{Icon|STUB}} # Айрықша музыкалық жанрлары ## [[Блюз]] {{Icon|STUB}} ## [[Классикалық музыка]] {{Icon|STUB}} ### [[Опера (музыка)]] {{Icon|STUB}}+ ### [[Симфония]] {{Icon|STUB}} ## [[Электрондық музыка]] {{Icon|STUB}} ## [[Фламенко]] {{Icon|STUB}} ## [[Хип-хоп музыка]] {{Icon|STUB}} ## [[Джаз]] {{Icon|STUB}} ## [[Регги]] {{Icon|STUB}} ## [[Рок-музыка]] {{Icon|STUB}} ## [[Самба]] {{Icon|STUB}} # Музыкалық аспаптар ## [[Барабан аспабы]] {{Icon|STUB}} ## [[Флейта]] {{Icon|STUB}} ## [[Гитара]] {{Icon|STUB}} ## [[Фортепиано]] {{Icon|STUB}} ## [[Труба]] {{Icon|STUB}} ## [[Скрипка]] {{Icon|STUB}} === Демалыс === # '''[[Ойын]]''' {{Icon|STUB}} ## [[Нарды]] {{Icon|STUB}} ## [[Шахмат]] {{Icon|B}} ## [[Го]] {{Icon|STUB}} # [[Әуестік ойын]] {{Icon|STUB}} # [[Жекпе-жек]] {{Icon|STUB}} ## [[Каратэ]] {{Icon|STUB}} ## [[Дзюдо]] {{Icon|STUB}} # [[Олимпиада ойындары]] {{Icon|A}} # '''[[Спорт]]''' {{Icon|STUB}} ## [[Атлетика]] {{Icon|STUB}} ## [[Автоспорт]] {{Icon|STUB}} ## [[Бейсбол]] {{Icon|STUB}} ## [[Баскетбол]] {{Icon|B}} ## [[Крикет]] {{Icon|STUB}} ## [[Футбол]] {{Icon|A}} ## [[Гольф]] {{Icon|STUB}} ## [[Регби]] {{Icon|STUB}} ## [[Теннис]] {{Icon|STUB}} # '''[[Ойыншық]]''' {{Icon|STUB}} {{col-end}} == Тарих (45 мақала) == {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[Тарих]]''' {{Icon|STUB}} === Ежелгі және антикалық тарих === # [[Ежелгі дүние]] {{Icon|STUB}} # [[Тас дәуірі]] {{Icon|A}} # [[Қола дәуірі]] {{Icon|B}} # [[Темір дәуірі]] {{Icon|STUB}} # [[Месопотамия]] {{Icon|STUB}}+ # [[Ежелгі Мысыр]] {{Icon|STUB}}+ # [[Ежелгі Грекия]] {{Icon|A}} # [[Рим империясы]] {{Icon|A}} # [[Хань мемлекеті|Хань әулеті]] {{Icon|A}} # [[Гупта империясы]] {{Icon|STUB}} === Орта ғасырлар және жаңа заман === # [[Аббас әулеті]] {{Icon|STUB}} # [[Ағарту дәуірі]] {{Icon|STUB}} # [[Ацтектер]] {{Icon|STUB}} # [[Шығыс Рим империясы]] {{Icon|A}} # [[Крест жорықтары]] {{Icon|B}} # [[Қасиетті Рим империясы]] {{Icon|STUB}} # [[Жүзжылдық соғыс]] {{Icon|STUB}}+ # [[Орта ғасырлар]] {{Icon|STUB}} # [[Шыңғыс хан империясы]] {{Icon|B}} # [[Мин империясы]] {{Icon|STUB}} # [[Османлы империясы]] {{Icon|A}} # [[Реформация]] {{Icon|A}} # [[Отыз жылдық соғыс]] {{Icon|STUB}} # [[Ренессанс|Қайта өркендеу дәуірі]] {{Icon|A}} # [[Тан әулеті]] {{Icon|STUB}}+ # [[Викингтер]] {{Icon|STUB}} # [[Мали Империясы]] {{col-break}} === Қазіргі заман === # [[Араб-Израиль соғыстары]] {{Icon|STUB}}+ # [[Америкадағы азамат соғысы]] {{Icon|STUB}}+ # [[Апартеид]] {{Icon|STUB}} # [[Британ империясы]] {{Icon|STUB}} # [[Суық соғыс]] {{Icon|A}} # [[Қытайдағы мәдениет төңкерісі]] {{Icon|STUB}} # [[Француз төңкерісі]] {{Icon|B}} # [[Ұлы тоқырау]] {{Icon|B}} # [[Холокост]] {{Icon|STUB}}+ # [[Өнеркәсіп төңкерісі]] {{Icon|STUB}}+ # [[Үшінші Рейх]] {{Icon|A}} # [[Мэйдзи жаңғыртуы]] {{Icon|STUB}} # [[Ресейдегі 1917 жылғы Революция]] # [[Цинь империясы]] {{Icon|STUB}}+ # [[Версаль бейбіт келісімі]] {{Icon|STUB}} # [[Вьетнам соғысы]] {{Icon|STUB}} # [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] {{Icon|B}} # [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] {{Icon|A}} {{col-end}} == География (146 мақала) == {{col-begin}} {{col-break}} # '''[[География]]''' {{Icon|GA}} # '''[[Қала]]''' {{Icon|STUB}} # '''[[Құрлық]]''' {{Icon|B}} # [[Орман]] {{Icon|B}} # [[Тау]] {{Icon|STUB}} # [[Шөл]] {{Icon|STUB}}+ # [[Оңтүстік полюс]] {{Icon|STUB}} # '''[[Мұхит]]''' {{Icon|A}} # [[Өзен]] {{Icon|B}} # '''[[Теңіз]]''' {{Icon|STUB}} # [[Солтүстік полюс]] {{Icon|STUB}} === Құрлықтар және аймақтар === # '''[[Африка]]''' {{Icon|B}} # '''[[Антарктида]]''' {{Icon|B}} # '''[[Азия]]''' {{Icon|A}} # '''[[Еуропа]]''' {{Icon|A}} # [[Орта Шығыс]] # '''[[Солтүстік Америка]]''' {{Icon|A}} # '''[[Аустралия және Океания]]''' # '''[[Оңтүстік Америка]]''' {{Icon|A}} === Елдер === # [[Ауғанстан]] {{Icon|A}} # [[Алжир]] {{Icon|B}} # [[Аргентина]] {{Icon|B}} # [[Аустралия]] {{Icon|A}} # [[Аустрия]] {{Icon|A}} # [[Бангладеш]] {{Icon|B}} # '''[[Бразилия]]''' {{Icon|B}} # [[Канада]] {{Icon|B}} # '''[[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]''' {{Icon|A}} # [[Конго Демократиялық Республикасы]] {{Icon|STUB}} # [[Куба]] {{Icon|B}} # [[Мысыр]] {{Icon|A}} # [[Эфиопия]] {{Icon|B}} # '''[[Франция]]''' {{Icon|A}} # '''[[Германия]]''' {{Icon|B}} # '''[[Үндістан]]''' {{Icon|A}} # [[Индонезия]] {{Icon|B}} # '''[[Иран]]''' {{Icon|A}} # [[Ирак]] {{Icon|A}} # [[Израиль]] {{Icon|A}} # '''[[Италия]]''' {{Icon|A}} # '''[[Жапония]]''' {{Icon|A}} # [[Мексика]] {{Icon|A}} # [[Нидерланд]] {{Icon|B}} # [[Жаңа Зеландия]] {{Icon|B}} # [[Нигерия]] {{Icon|B}} # [[Пәкістан]] {{Icon|B}} # [[Польша]] {{Icon|B}} # [[Португалия]] {{Icon|B}} # '''[[Ресей]]''' {{Icon|A}} # [[Сауд Арабиясы]] {{Icon|A}} # [[Сингапур]] {{Icon|B}} # [[Оңтүстік Африка Республикасы]] {{Icon|B}} # [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] {{Icon|A}} # '''[[Испания]]''' {{Icon|A}} # [[Судан]] {{Icon|B}} # [[Швейцария]] {{Icon|A}} # [[Танзания]] {{Icon|STUB}} # [[Тайланд]] {{Icon|B}} # [[Түркия]] {{Icon|A}} # [[Украина]] {{Icon|A}} # '''[[Ұлыбритания]]''' {{Icon|A}} # '''[[Америка Құрама Штаттары]]''' {{Icon|A}} # [[Ватикан]] {{Icon|B}} # [[Венесуэла]] {{Icon|B}} # [[Вьетнам]] {{Icon|B}} {{col-break}} === Қалалар === # [[Амстердам]] {{Icon|STUB}} # [[Афина]] {{Icon|STUB}}+ # [[Бағдат]] {{Icon|B}} # [[Бангкок]] {{Icon|B}} # '''[[Бейжің]]''' {{Icon|B}} # '''[[Берлин]]''' {{Icon|STUB}} # [[Богота]] {{Icon|STUB}} # [[Брюссель]] {{Icon|STUB}} # [[Буэнос-Айрес]] {{Icon|STUB}} # [[Каир]] {{Icon|STUB}}+ # [[Кейптаун]] {{Icon|STUB}} # [[Дамаск]] {{Icon|B}} # [[Дели]] {{Icon|STUB}}+ # [[Дакка]] {{Icon|STUB}} # [[Дубай әмірлігі|Дубай]] {{Icon|STUB}} # [[Гонконг]] {{Icon|STUB}}+ # [[Ыстамбұл]] {{Icon|B}} # [[Джакарта]] {{Icon|STUB}} # '''[[Иерусалим]]''' {{Icon|B}} # [[Карачи]] {{Icon|STUB}} # [[Киншаса]] {{Icon|STUB}} # [[Калькутта]] {{Icon|STUB}} # [[Лагос]] {{Icon|STUB}} # '''[[Лондон]]''' {{Icon|B}} # [[Лос Анжелес]] {{Icon|STUB}} # [[Мадрид]] {{Icon|STUB}} # [[Мекке]] {{Icon|B}} # [[Мехико]] {{Icon|B}} # '''[[Мәскеу]]''' {{Icon|B}} # [[Мумбаи]] {{Icon|STUB}} # [[Найроби]] {{Icon|STUB}} # '''[[Нью-Йорк]]''' {{Icon|B}} # '''[[Париж]]''' {{Icon|B}} # [[Рио-де-Жанейро]] {{Icon|GA}} # '''[[Рим]]''' {{Icon|B}} # '''[[Санкт-Петербург|Санкт-Петербург]]''' {{Icon|B}} # [[Сан-Паулу]] {{Icon|STUB}} # [[Сеул]] {{Icon|B}} # [[Шанхай]] {{Icon|STUB}} # [[Сидней]] {{Icon|B}} # [[Тегеран]] {{Icon|FA}} # '''[[Токио]]''' {{Icon|B}} # [[Вена]] {{Icon|STUB}} # [[Вашингтон]] {{Icon|STUB}} === Су айдындары === # '''[[Амазон өзені]]''' {{Icon|STUB}} # [[Солтүстік Мұзды мұхит]] {{Icon|STUB}} # '''[[Атлант мұхиты]]''' {{Icon|B}} # [[Балтық теңізі]] {{Icon|STUB}} # [[Қара теңіз]] {{Icon|STUB}} # [[Кариб теңізі]] {{Icon|STUB}} # [[Каспий теңізі]] {{Icon|A}} # [[Конго (өзен)]] {{Icon|STUB}} # [[Дунай]] {{Icon|STUB}} # [[Ганг]] {{Icon|STUB}} # [[Үлкен тосқауыл рифі]] {{Icon|STUB}} # [[Ұлы көлдер]] {{Icon|STUB}} # '''[[Үнді мұхиты]]''' {{Icon|B}} # [[Үнді өзені]] {{Icon|STUB}} # [[Байкөл]] {{Icon|STUB}} # [[Танганьика]] {{Icon|STUB}} # [[Виктория көлі]] {{Icon|STUB}} # [[Жерорта теңізі]] {{Icon|STUB}} # [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] {{Icon|STUB}} # [[Нигер (өзен)]] {{Icon|STUB}} # '''[[Ніл]]''' {{Icon|STUB}} # [[Солтүстік теңізі]] {{Icon|STUB}} # '''[[Тынық мұхит]]''' {{Icon|GA}} # [[Панама каналы]] {{Icon|STUB}}+ # [[Рейн]] {{Icon|STUB}} # [[Суэц каналы]] {{Icon|STUB}} # [[Оңтүстік мұхит]] {{Icon|STUB}} # [[Еділ]] {{Icon|STUB}} # [[Янцзы]] {{Icon|B}} # [[Хуанхэ]] {{Icon|STUB}} === Таулар және шөлдер === # [[Альпі]] {{Icon|STUB}}+ # [[Анд таулары]] {{Icon|STUB}} # '''[[Гималай]]''' {{Icon|STUB}} ## [[Джомолунгма]] {{Icon|STUB}} # [[Килиманджаро]] {{Icon|STUB}} # [[Сеңгір таулары]] {{Icon|STUB}} # '''[[Сахара]]''' {{Icon|STUB}} {{col-end}} == Тағы қараңыз == {{meta|List of articles all languages should have}} * [[:m:List of Wikipedias by sample of articles|Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі бойынша уикипедиялар рейтингі]] * [[:m:List of articles every Wikipedia should have/Version 1.4|1.4 нұсқасы]] [[Санат:Уикипедия:Тізімдер]] 007ds7tcl75bdhk1c6p6nkgu13ik68r Иерусалим 0 6445 3599891 3521362 2026-05-04T17:59:37Z 1nter pares 146705 3599891 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Иерусалим |шынайы атауы = {{lang-he|יְרוּשָׁלַיִם}}<br>{{lang-ar|القدس}} |сурет = Jerusalem infobox image.JPG |жағдайы = |ел = {{Unbulleted list |Таласты аймақ |{{байрақ|Израиль}}/ |{{байрақ|Палестина}} }} |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =31 |lat_min =47 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =35 |lon_min =14 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Израиль округтері{{!}}Израиль округі |аймағы = Иерусалим округі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Палестина провинциялары{{!}}Палестина провинциясы |ауданы = Иерусалим провинциясы |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэрі (де-факто) |басшысы = [[Моше Лион]] |құрылған уақыты = б.з.б. IV мыңжылдық |алғашқы дерек = б.з.б. XIX–XX ғасырлар |бұрынғы атаулары = Шалем, Иевус, Сион (Цион), Ир Давид, Элия Капитолина, әл-Құдыс |статус алуы = |жер аумағы = 125 156<ref>[http://www.masham.org.il/English/LocalAuthorities/Pages/default.aspx?letter=j Local Authorities]</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 754 |климаты = жерортатеңіздік |ресми тілі = |тұрғыны = 901 302 |санақ жылы = 2018 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[еврейлер]] — 60,8 %<br>[[арабтар]] — 37,9 %<br>басқалар — 1,3 % (2017) |конфессионалдық құрамы = [[Яһудилік|иудейлер]] — 61,4 %<br>[[ислам|мұсылмандар]] — 35,6 %<br>[[христиандық|христиандар]] — 1,8 %<br>басқалар — 1,2 % |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jerusalem |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Иерусалим''' немесе '''әл-Құдыс'''{{efn|{{lang-he|יְרוּשָׁלַיִם}} — {{Audio|He-Jerusalem.ogg|''Йерушалаим''}}; {{lang-ar|القُدس}} — {{Audio|ArAlquds.ogg|''әл-Құдс''}}. [[Тәурат]] пен [[Інжіл]]де {{lang-ar|أورشليم}} ''Уршалим''; [[Израиль]]де ресми: {{lang-ar|أورشليم القدس}} ''Уршалим-әл-Қудс'' (ежелгі мен қазіргі арабша атауларының қоспасы)}} — [[Жерорта теңізі]] мен [[Өлі теңіз]] су шекарасында, 650–840 метр биіктікте орналасқан ежелгі қала. Қала тарихы 3500 жылдан ұзақ. Әл-Құдыс — үш діннің, [[Яһудилік|иудаизм]], [[христиандық|христиан]] және [[ислам]] діндерінің, орталығы, түрлі елдердің тарихи, мәдени ескерткіштері ерекше көп мекен. Бұрын көне [[Иудея патшалығы]]ның орталығы болған. Бүгін қала — екі мемлекет, [[Израиль]] мен [[Палестина]] арасындағы таласты жер. == Тарихы == Иерусалим қаласы б.з.б. II мыңжылдықтың орта шеніндегі жазбаларда кездеседі. Иерусалим патшасы Абди-хибаның [[Мысыр]] перғауыны [[IV Аменхотеп]]ке жазған хаттары Тель әл-Амарн архивінде сақталған (б.з.б. 1400 ж. ш.), б.з.б. 1000 жылы шамасында Иерусалимді [[Дәуіт Пайғамбар|Дәуіт]] жаулап алды да, қала Израиль-Иудея патшалығының, ал б.з.б. 935 жыл шамасында [[Иудея патшалығы]]ның астанасына айналды. Дәуіттің мирасқор ұлы Сүлеймен қаланы әжептәуір кеңейтті: финикиялықтардың жәрдемімен Яхве ғибадатханасын (Сүлеймен әулеті ғибадатханасы) салды. Б.з.б. 586 жылы қаланы Вавилон патшасы [[II Навуходоносор]] қиратты. Б.з.б. VI ғасырдың соңғы ширегінде иудейлер қайта қоныстанды. Б.з.б. III ғасырда қала Птолемей әулеті мен Селевки әулеті арасындағы күрестің нысаны болды. Б.з.б. 140 жылдан Иерусалим Хасмонейлер (Маккавейлер) мемлекетінің астанасына айналды. Б.з.б. 63 жылы қаланы римдіктер басып алды. Иудея соғысы (66–67) кезінде Иерусалим римдіктерге қарсы қарсыласу орталығы болды. 70 жылы римдіктер қаланы басып алып, қиратты. II ғасырда Иерусалимнің орнында Рим қонысы Элия Капитолина салынды. IV ғасырда Рим императоры [[I Константин]] тұсында Иерусалим христиандардың қасиетті орталығына айналды. 638 жылы Омар халиф тұсында Иерусалимді [[Халифат|Ислам халифаты]] жаулап алды да, ол мұсылмандардың [[Мекке]] мен [[Медине]]ден кейінгі қасиетті орталығына айналды. 1099 жылы Иерусалимді крестшілер, 1187 жылы [[Мысыр]] сұлтаны Салахуддин басып алды. Қала 1517–1917 жылдары [[Осман империясы|Ұлы Османлы Мемлекеті]]нің құрамында болды. 1917 жылғы желтоқсанда Иерусалимді [[Британ империясы|британ әскерлері]] басып алды. 1920–1948 жылдары қала британдардың мандаттық жері [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина|Палестина]]ның әкімшілік орталығы болды. [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас Ассамблеясы]]ның 1947 жылғы 29 қарашадағы Палестинаны бөлу туралы шешімі бойынша Иерусалим қаласы халықаралық аймаққа айналды. Бірақ араб-израиль соғысынан (1948–1949) кейін Иерусалим екіге бөлінді, батыс бөлігі (қаланың дені) [[Израиль]] мемлекетіне, ал азғантай шығыс бөлігі [[Иордания]]ға өтті. 1950 жылы БҰҰ-ның Иерусалимді дербес әкімшілік бірлік етіп бөлу туралы шешіміне қарамастан оның батыс бөлігін Израиль өз елордасы деп жариялады. 1967 жылы Израиль Иерусалимнің шығыс бөлігін де басып алды. 1980 жылғы шілдеде бүкіл Иерусалимді Израиль өз елінің «мәңгі және бөлінбейтін елордасы» деп жариялады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> == Географиясы == Қала [[Жерорта теңізі]] және [[Өлі теңіз]] аралығында Иудея тауларының етектерінде Өлі теңіз алқабындағы шөлейт таулы үстіртте орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 650–840 метр. Темір жол стансасы, тас жол торабы. Өнеркәсіп, сауда, мәдени және діни орталық. Радиотехника, тамақ, тоқыма, тері илеу, аяқ киім тігу, металл өңдеу кәсіпорындары жұмыс істейді. Қолөнер кәсіпшілігі дамыған. Қаланың ескі шығыс бөлігінде Ежелгі Грекия, [[Рим империясы]] және ерте христиандық дәуірлерде салынған архитектуралық ескерткіштердің қалдықтары сақталған, Құббат ас-Сахра мешіті (687–691), XI–XII ғасырлар шіркеулері, көне қамал (XIV–XVI ғасырлар) бар. == Тұрғындары == Қалалық әкімшілік алғашқы рет 1863 жылы құрылған. 1948–1967 жылдары қала екі аймаққа бөлінге: израиль аймағы (қаланың батыс жағында) және [[арабтар]] бөлігі (шығыс жағында). Әр бөлімшесіне өз басына мэрия және қала басқармасы болған. 2013 жылғы санақтың мәліметі бойынша, Иерусалимде 828 500 адам тұрған.<ref>[http://www.cbs.gov.il/ishuvim/yishuv_2011_information.xls Данные по населённым пунктам Израиля] // на сайте [[Израиль Орталық статистика бюросы|Израиль ОСБ]]{{ref-he}}</ref> Халық санының өсуі — жылына 2.0 %-ы құрайды. Ұлттық құрамы (2013 жылғы 1 қаңтардың мәліметі): [[еврейлер]] — 530.3 мың (64.0%), оның ішінде репатрианттар — 539.9 мың (65.1%), [[арабтар]] — 279.7 мың (33.8%), оның ішінде: мұсылман-арабтар — 267.9 мың (32.3%), христиан-арабтар — 11.8 мың (1.4%), [[армяндар]] — 5.6 мың (0.7%), басқалар — 3.3 мың (0.4%), оның ішінде: орыстар — 0.8 мың, [[америкалықтар]] — 0.45 мың, [[француздар]] — 0.3 мың, [[немістер]] — 0.25 мың, [[украиндар]] — 0.2 мың, [[ағылшындар]] — 0.2 мың, [[молдовандар]] — 0.15 мың. Соңғы мәлімет: 19.05.2014 жылы Иерусалимнің тұрғындарының саны 853 355 адам болыпты. == Панорама == {{wide image|Panorma Jerusalem vomHospiz.jpg|1800px|}} {{wide image|Panoramic_View_of_the_old_city_from_Mount_of_Olives.jpg|1800px|}} == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Азия елордалары}} [[Санат:Иерусалим| ]] [[Санат:Азия елордалары]] [[Санат:Израиль қалалары]] [[Санат:Палестина қалалары]] [[Санат:Киелі қалалар]] ssbrg90npf2gzqkf5mgujek7y2j8r3n Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы 0 7447 3600085 3464256 2026-05-05T07:19:32Z Ashina 7704 3600085 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы | суреті = [[Сурет:Nobel in Literature.jpg]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-sv|Nobelpriset i litteratur}} | мемлекет = {{SWE}} | түрі = | үшін марапатталған = Әдебиетке қосқан үлесі | негіз = | тапсырушы = Швеция академиясы | наградталуы = | негізделді = | соңғы иегері = Юн Фоссе | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|nobelprize.org}} | Commons = Nobel Prize in Literature }} '''Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы''' — жыл сайын [[әдебиет]] саласындағы ерекше үлесі үшін берілетін халықаралық беделді сыйлық. Ол [[Альфред Нобель|Альфред Нобельдің]] өсиеті бойынша 1895 жылы құрылған бес [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] бірі. Сыйлықты [[Швеция|Швецияның]] [[Стокгольм]] қаласындағы [[Швед академиясы]] тағайындайды<ref name=":0">{{Cite web|title=All Nobel Prizes in Literature|url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/}}</ref>. == Тарихы == Альфред Нобельдің 1895 жылғы өсиетінде әдебиет саласы бойынша сыйлық ''«әдебиет саласында ең көрнекті шығарма жазған, идеалистік бағыттағы»'' авторға берілуі тиіс деп көрсетілген. Сыйлық 1901 жылдан бастап табыстала бастады. Бірінші лауреат — француз ақыны және эссеші '''[[Сюлли-Прюдом]]''' (Sully Prudhomme) болды. Оған ''«поэзиялық шығармашылығы үшін, оның биік идеализмі, көркемдік кемелдігі және жүрек пен ақылдың сирек үйлесімі үшін»'' сыйлық берілді<ref name=":0" />. Сыйлық тарихында 7 рет (1914, 1918, 1935, 1940–1943) берілмеген. 1940–1943 жылдары екінші дүниежүзілік соғыс кезінде марапаттау рәсімдері тоқтатылды. [[Швеция]] бейтарап ел болғанымен, [[Еуропа|Еуропадағы]] саяси жағдай мен логистикалық қиындықтар (үміткерлер туралы ақпарат жинау, талқылау) жұмысқа кедергі келтірді. [[Нобель комитеті|Нобель комитетінің]] жарғысында егер Комитет ұсынылған шығармалардың ешқайсысын Альфред Нобельдің өсиетіндегі ''«идеалды бағыттағы ең үздік туынды»'' деген талапқа сай емес деп тапса, сыйлық берілмейді деп ескертілген. 2018 жылы Швеция академиясындағы (сыйлықты тағайындайтын орган) сексуалдық жанжал мен қаржылық шиеленістерге байланысты академияның беделіне нұқсан келді. Сол жылы сыйлық берілмей, ол 2019 жылға шегерілді. Нәтижесінде 2019 жылы екі жазушы (бірі 2018 жыл үшін, екіншісі 2019 жыл үшін) марапатталды. 1901–2025 жылдар аралығында 118 рет табысталып, 122 лауреат атанған (кейбір жылдары бірнеше адамға берілген). Әйелдерге 18 рет берілген<ref name=":0" />. Төрт рет сыйлықты екі үміткерге бөліп берген (1904, 1917, 1966, 1974). === Көрнекті лауреаттар === * '''[[Редьярд Киплинг]]''' (1907) — ең жас лауреат (41 жас). * '''[[Дорис Лессинг]]''' (2007) — ең қарт лауреат (88 жас). * Әйелдерден: [[Сельма Лагерлёф]] (1909, алғашқы әйел), [[Тони Моррисон]], [[Луиза Глюк]], [[Ольга Токарчук]], Хан Канг (2024) және т.б. * Соңғы жылдар: ** 2024 — '''Хан Канг''' (Оңтүстік Корея). ** 2025 — '''[[Ласло Красзнахоркаи]]''' (Венгрия) — «апокалипсистік қорқыныш ортасында өнердің күшін растайтын көркем және көреген шығармашылығы үшін»<ref name=":0" />. [[Қазақ әдебиеті|Қазақ әдебиетінен]] әзірге [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алған автор жоқ, бірақ әлемдік әдебиеттегі қазақ және түркі әдебиетінің өкілдері талқыланып келеді. <ref name=":0" /> === Швеция академиясының мүшелері және Нобель сыйлығы === [[Нобель комитеті]] үшін ең күрделі мәселелердің бірі — академия мүшелерінің (яғни, сыйлықты тағайындайтын адамдардың) өздеріне марапат беру мәселесі болды. 2011 жылы [[Тумас Транстрёмер|Томас Транстрёмер]] марапатталғанға дейінгі барлық швед лауреаттары осы Академияның мүшелері болған. Әдетте, бұл жағдайда олар номинациядан бас тартатын, бірақ тарихта бірнеше ерекше жағдайлар болды:<ref name=":1">{{Cite web|title=Facts on the Nobel Prize in Literature|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-literature/}}</ref> * '''[[Сельма Лагерлёф]]:''' 1909 жылы Нобель сыйлығын алды, ал 1914 жылы Швеция академиясының мүшесі болып сайланды. * '''[[Вернер фон Хейденстам]]:''' 1912–1940 жылдары Академия мүшесі болды, 1916 жылы сыйлықты иеленді. * '''[[Эрик Аксель Карлфельдт]]:''' 1904–1931 жылдары Академия мүшесі болды. Оған 1931 жылы сыйлық қайтыс болғаннан кейін берілді (бұл Нобель тарихындағы сирек оқиға). * '''[[Пер Лагерквист]]:''' 1940–1974 жылдары Академия мүшесі болды, 1951 жылы лауреат атанды. * '''[[Харри Мартинсон]] және [[Эйвинд Юнсон]]:''' Екеуі де Академия мүшесі болды және 1974 жылы сыйлықты бірге бөліп алды. Бұл оқиға сол кезде үлкен пікірталас тудырды, себебі олар өздері мүше болып отырған ұйымнан марапат алды. === Бүркеншік есім (псевдоним) қолданған лауреаттар === Әдебиет әлемінде көптеген жазушылар өз есімдерін жасырып немесе өзгертіп жазатыны белгілі. Нобель сыйлығын иеленген танымал псевдонимдер тізімі<ref name=":1" />: {| class="wikitable" !Бүркеншік есімі !Шын есімі |- |'''[[Сюлли-Прюдом]]''' |Рене Франсуа Арман Прюдом |- |'''[[Анатоль Франс]]''' |Жак Анатоль Тибо |- |'''[[Владислав Реймонт]]''' |Станислав Владислав Реймент |- |'''[[Грация Деледда]]''' |Грация Мадезани (қыз күніндегі тегі — Деледда) |- |'''[[Перл Бак]]''' |Перл Уолш (қыз күніндегі тегі — Сайденстрикер) |- |'''[[Габриела Мистраль|Габриэла Мистраль]]''' |Лусила Годой-и-Алкайяга |- |'''[[Сен-Жон Перс]]''' |Алексис Леже |- |'''[[Йоргос Сеферис]]''' |Йоргос Сефериадис |- |'''[[Пабло Неруда]]''' |Нефтали Рикардо Рейес Басоальто |- |'''[[Одисеас Элитис]]''' |Одисеас Алепуделис |- |'''[[Мо Янь]]''' |Гуань Мое |} «Мо Янь» бүркеншік есімі қытай тілінен аударғанда '''«'''сөйлеме'''»''' деген мағынаны білдіреді. Жазушы бұл есімді жас кезіндегі саяси жағдайларға байланысты, артық сөйлеп пәлеге қалмау үшін таңдаған екен. <ref name=":1" /> Көп адам [[Уинстон Черчилль|Черчилльді]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстағы]] жеңіске қосқан үлесі үшін «[[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік]]<nowiki/>» сыйлығын алды деп ойлайды. Бірақ оған 1953 жылы [[Нобель сыйлығы]] әдебиет саласы бойынша берілді. Комитет бұл марапатты оның ''«тарихи және биографиялық сипаттағы шығармаларындағы шеберлігі үшін, сондай-ақ асқақ адамгершілік құндылықтарды қорғаудағы шешендік өнері үшін»'' берді. Черчилльдің әдебиет саласы бойынша 1945 пен 1953 жылдар аралығында 21 рет ұсынылған, ал [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік сыйлығы]] бойынша 2 рет қана ұсынылған.<ref name=":1" /> Черчилль тек мемлекеттік қайраткер емес, сонымен қатар жемісті жазушы болған. Оның ең басты еңбегі — алты томдық «Екінші дүниежүзілік соғыс» (''The Second World War'') мемуары<ref name=":1" />. 1953 жылы 10 желтоқсанда марапаттау рәсіміне Черчилльдің өзі бара алмады (ол кезде [[Бермуд конференциясы|Бермуд конференциясында]] болған). Сыйлықты оның жұбайы — [[Клементина Черчилль]] қабылдап алды<ref name=":1" />. === Даулар мен ерекшеліктер === Сыйлықтың ''«идеалистік бағыт»'' критерийі әртүрлі түсіндірілген: [[Консерватизм|консервативті]] кезеңдерде [[Скандинавия|скандинавиялық]] авторларға, кейіннен жаһандық және эксперименталды жазушыларға көбірек берілген. Екі лауреат сыйлықтан бас тартқан ([[Борис Пастернак]], [[Жан-Поль Сартр]]) немесе кейіннен дау тудырған (мысалы, 2016 — [[Боб Дилан]]). == Тағайындау тәртібі == * Номинацияларды Швед академиясының мүшелері, әдебиет академияларының өкілдері, профессорлар, бұрынғы лауреаттар және жазушылар ұйымдарының президенттері ұсына алады. Өзін-өзі ұсынуға тыйым салынған. * Номинациялар 1 ақпанға дейін қабылданады. * Нобель комитеті (4–5 адам) үміткерлерді іріктейді, қысқа тізім жасайды. * Академия мүшелері үміткерлердің шығармаларын оқып, дауыс береді. Көпшілік дауыс (жартысынан астамы) қажет. * Жариялануы әдетте қазан айының басында болады. Марапаттау рәсімі 10 желтоқсанда (Нобельдің қайтыс болған күні) Стокгольмде өтеді. === Сыйлықтың құрамы === * Алтын медаль (бір жағында Альфред Нобельдің бейнесі, екінші жағында поэзия музасының бейнесі). * Диплом. * Ақшалай сыйақы (2023 жылы шамамен 11 миллион швед кроны, яғни ~1 миллион АҚШ доллары). Сыйлық екі адамға бөлінуі мүмкін, бірақ үш адамға емес. == Лауреаттар == [[Әдебиет саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Дереккөзсіз мақала}} {{Wikify}} {{Бастама}} {{Нобель сыйлығы}} {{Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|state=collapsed}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Әдебиет]] [[Санат:Нобель сыйлығы]] eq4pk3hws4s36nkzp5xazx1hvvjoy8m 3600088 3600085 2026-05-05T07:23:06Z Ashina 7704 3600088 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы | суреті = [[Сурет:Nobel in Literature.jpg]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-sv|Nobelpriset i litteratur}} | мемлекет = {{SWE}} | түрі = | үшін марапатталған = Әдебиетке қосқан үлесі | негіз = | тапсырушы = Швеция академиясы | наградталуы = | негізделді = | соңғы иегері = Юн Фоссе | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|nobelprize.org}} | Commons = Nobel Prize in Literature }} '''Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы''' — жыл сайын [[әдебиет]] саласындағы ерекше үлесі үшін берілетін халықаралық беделді сыйлық. Ол [[Альфред Нобель|Альфред Нобельдің]] өсиеті бойынша 1895 жылы құрылған бес [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] бірі. Сыйлықты [[Швеция|Швецияның]] [[Стокгольм]] қаласындағы [[Швед академиясы]] тағайындайды<ref name=":0">{{Cite web|title=All Nobel Prizes in Literature|url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/}}</ref>. == Тарихы == Альфред Нобельдің 1895 жылғы өсиетінде әдебиет саласы бойынша сыйлық ''«әдебиет саласында ең көрнекті шығарма жазған, идеалистік бағыттағы»'' авторға берілуі тиіс деп көрсетілген. Сыйлық 1901 жылдан бастап табыстала бастады. Бірінші лауреат — француз ақыны және эссеші '''[[Сюлли-Прюдом]]''' (Sully Prudhomme) болды. Оған ''«поэзиялық шығармашылығы үшін, оның биік идеализмі, көркемдік кемелдігі және жүрек пен ақылдың сирек үйлесімі үшін»'' сыйлық берілді<ref name=":0" />. Сыйлық тарихында 7 рет (1914, 1918, 1935, 1940–1943) берілмеген.<ref name=":1" /> 1940–1943 жылдары екінші дүниежүзілік соғыс кезінде марапаттау рәсімдері тоқтатылды. [[Швеция]] бейтарап ел болғанымен, [[Еуропа|Еуропадағы]] саяси жағдай мен логистикалық қиындықтар (үміткерлер туралы ақпарат жинау, талқылау) жұмысқа кедергі келтірді. [[Нобель комитеті|Нобель комитетінің]] жарғысында егер Комитет ұсынылған шығармалардың ешқайсысын Альфред Нобельдің өсиетіндегі ''«идеалды бағыттағы ең үздік туынды»'' деген талапқа сай емес деп тапса, сыйлық берілмейді деп ескертілген.<ref name=":1" /> 2018 жылы [[Швед академиясы|Швеция академиясындағы]] (сыйлықты тағайындайтын орган) сексуалдық жанжал мен қаржылық шиеленістерге байланысты академияның беделіне нұқсан келді. Сол жылы сыйлық берілмей, ол 2019 жылға шегерілді. Нәтижесінде 2019 жылы екі жазушы (бірі 2018 жыл үшін, екіншісі 2019 жыл үшін) марапатталды.<ref name=":1" /> 1901–2025 жылдар аралығында 118 рет табысталып, 122 лауреат атанған (кейбір жылдары бірнеше адамға берілген). Әйелдерге 18 рет берілген<ref name=":0" />. Төрт рет сыйлықты екі үміткерге бөліп берген (1904, 1917, 1966, 1974)<ref name=":1" />. === Көрнекті лауреаттар === * '''[[Редьярд Киплинг]]''' (1907) — ең жас лауреат (41 жас). * '''[[Дорис Лессинг]]''' (2007) — ең қарт лауреат (88 жас). * Әйелдерден: [[Сельма Лагерлёф]] (1909, алғашқы әйел), [[Тони Моррисон]], [[Луиза Глюк]], [[Ольга Токарчук]], Хан Канг (2024) және т.б. * Соңғы жылдар: ** 2024 — '''Хан Канг''' (Оңтүстік Корея). ** 2025 — '''[[Ласло Красзнахоркаи]]''' (Венгрия) — «апокалипсистік қорқыныш ортасында өнердің күшін растайтын көркем және көреген шығармашылығы үшін»<ref name=":0" />. [[Қазақ әдебиеті|Қазақ әдебиетінен]] әзірге [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алған автор жоқ, бірақ әлемдік әдебиеттегі қазақ және түркі әдебиетінің өкілдері талқыланып келеді. <ref name=":0" /> === Швеция академиясының мүшелері және Нобель сыйлығы === [[Нобель комитеті]] үшін ең күрделі мәселелердің бірі — академия мүшелерінің (яғни, сыйлықты тағайындайтын адамдардың) өздеріне марапат беру мәселесі болды. 2011 жылы [[Тумас Транстрёмер|Томас Транстрёмер]] марапатталғанға дейінгі барлық швед лауреаттары осы Академияның мүшелері болған. Әдетте, бұл жағдайда олар номинациядан бас тартатын, бірақ тарихта бірнеше ерекше жағдайлар болды:<ref name=":1">{{Cite web|title=Facts on the Nobel Prize in Literature|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-literature/}}</ref> * '''[[Сельма Лагерлёф]]:''' 1909 жылы Нобель сыйлығын алды, ал 1914 жылы Швеция академиясының мүшесі болып сайланды. * '''[[Вернер фон Хейденстам]]:''' 1912–1940 жылдары Академия мүшесі болды, 1916 жылы сыйлықты иеленді. * '''[[Эрик Аксель Карлфельдт]]:''' 1904–1931 жылдары Академия мүшесі болды. Оған 1931 жылы сыйлық қайтыс болғаннан кейін берілді (бұл Нобель тарихындағы сирек оқиға). * '''[[Пер Лагерквист]]:''' 1940–1974 жылдары Академия мүшесі болды, 1951 жылы лауреат атанды. * '''[[Харри Мартинсон]] және [[Эйвинд Юнсон]]:''' Екеуі де Академия мүшесі болды және 1974 жылы сыйлықты бірге бөліп алды. Бұл оқиға сол кезде үлкен пікірталас тудырды, себебі олар өздері мүше болып отырған ұйымнан марапат алды. === Бүркеншік есім (псевдоним) қолданған лауреаттар === Әдебиет әлемінде көптеген жазушылар өз есімдерін жасырып немесе өзгертіп жазатыны белгілі. Нобель сыйлығын иеленген танымал псевдонимдер тізімі<ref name=":1" />: {| class="wikitable" !Бүркеншік есімі !Шын есімі |- |'''[[Сюлли-Прюдом]]''' |Рене Франсуа Арман Прюдом |- |'''[[Анатоль Франс]]''' |Жак Анатоль Тибо |- |'''[[Владислав Реймонт]]''' |Станислав Владислав Реймент |- |'''[[Грация Деледда]]''' |Грация Мадезани (қыз күніндегі тегі — Деледда) |- |'''[[Перл Бак]]''' |Перл Уолш (қыз күніндегі тегі — Сайденстрикер) |- |'''[[Габриела Мистраль|Габриэла Мистраль]]''' |Лусила Годой-и-Алкайяга |- |'''[[Сен-Жон Перс]]''' |Алексис Леже |- |'''[[Йоргос Сеферис]]''' |Йоргос Сефериадис |- |'''[[Пабло Неруда]]''' |Нефтали Рикардо Рейес Басоальто |- |'''[[Одисеас Элитис]]''' |Одисеас Алепуделис |- |'''[[Мо Янь]]''' |Гуань Мое |} «Мо Янь» бүркеншік есімі қытай тілінен аударғанда '''«'''сөйлеме'''»''' деген мағынаны білдіреді. Жазушы бұл есімді жас кезіндегі саяси жағдайларға байланысты, артық сөйлеп пәлеге қалмау үшін таңдаған екен. <ref name=":1" /> Көп адам [[Уинстон Черчилль|Черчилльді]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстағы]] жеңіске қосқан үлесі үшін «[[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік]]<nowiki/>» сыйлығын алды деп ойлайды. 1953 жылы [[Нобель сыйлығы]] әдебиет саласы бойынша берілді. Комитет бұл марапатты оның ''«тарихи және биографиялық сипаттағы шығармаларындағы шеберлігі үшін, сондай-ақ асқақ адамгершілік құндылықтарды қорғаудағы шешендік өнері үшін»'' берді. Черчилльдің әдебиет саласы бойынша 1945 пен 1953 жылдар аралығында 21 рет ұсынылған, ал [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік сыйлығы]] бойынша 2 рет қана ұсынылған.<ref name=":1" /> Черчилль тек мемлекеттік қайраткер емес, сонымен қатар жемісті жазушы болған. Оның ең басты еңбегі — алты томдық «Екінші дүниежүзілік соғыс» (''The Second World War'') мемуары<ref name=":1" />. 1953 жылы 10 желтоқсанда марапаттау рәсіміне Черчилльдің өзі бара алмады (ол кезде [[Бермуд конференциясы|Бермуд конференциясында]] болған). Сыйлықты оның жұбайы — [[Клементина Черчилль]] қабылдап алды<ref name=":1" />. === Даулар мен ерекшеліктер === Сыйлықтың ''«идеалистік бағыт»'' критерийі әртүрлі түсіндірілген: [[Консерватизм|консервативті]] кезеңдерде [[Скандинавия|скандинавиялық]] авторларға, кейіннен жаһандық және эксперименталды жазушыларға көбірек берілген. Екі лауреат сыйлықтан бас тартқан ([[Борис Пастернак]], [[Жан-Поль Сартр]]) немесе кейіннен дау тудырған (мысалы, 2016 — [[Боб Дилан]]). == Тағайындау тәртібі == * Номинацияларды Швед академиясының мүшелері, әдебиет академияларының өкілдері, профессорлар, бұрынғы лауреаттар және жазушылар ұйымдарының президенттері ұсына алады. Өзін-өзі ұсынуға тыйым салынған. * Номинациялар 1 ақпанға дейін қабылданады. * Нобель комитеті (4–5 адам) үміткерлерді іріктейді, қысқа тізім жасайды. * Академия мүшелері үміткерлердің шығармаларын оқып, дауыс береді. Көпшілік дауыс (жартысынан астамы) қажет. * Жариялануы әдетте қазан айының басында болады. Марапаттау рәсімі 10 желтоқсанда (Нобельдің қайтыс болған күні) Стокгольмде өтеді. === Сыйлықтың құрамы === * Алтын медаль (бір жағында Альфред Нобельдің бейнесі, екінші жағында поэзия музасының бейнесі). * Диплом. * Ақшалай сыйақы (2023 жылы шамамен 11 миллион швед кроны, яғни ~1 миллион АҚШ доллары). Сыйлық екі адамға бөлінуі мүмкін, бірақ үш адамға емес. == Лауреаттар == [[Әдебиет саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Дереккөзсіз мақала}} {{Wikify}} {{Бастама}} {{Нобель сыйлығы}} {{Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|state=collapsed}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Әдебиет]] [[Санат:Нобель сыйлығы]] al4mtu3if8fk7uf40vu31rlk7pyghgh Физика 0 9550 3600167 3531414 2026-05-05T09:54:50Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3600167 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|thumb]] '''Физика''' ({{lang-grc|φύσις}} — ''табиғат'') — зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты тұжырымдамалармен шұғылданады. == Физика пәні == Жалпы мағынасы бойынша физика — табиғаттың негізгі (іргелі) қарым-қатынастарын, заңдылықтарын зерттейді. Физика ғылымы ең жалпы және негізгі болатын, затты әлемнің күйін, өзгеруін және құрылымын анықтайтын жаратылыстану бөлімі болып келеді. Физика ([[Грек тілі|грек]]. φυσική, φύσις—табиғат) — өріс пен заттың жалпы қасиеттерін және олардың қозғалыс заңдарын зерттейтін ғылым. Физика — табиғат жөніндегі жетекші ғылымдардың бірі. Ол басқа да жаратылыстану ғылымдары сияқты ұзақ тарихи даму жолынан өтті. == Жеке физикалық ілімдердің пайда болу дәуірі == Физика жайлы алғашқы деректер [[Ежелгі Вавилон]], Египет жазбаларында кездеседі. Зәулім сарайлар мен күрделі құрылыстар ([[Пирамида (сәулет)|пирамида]], қорғандар) салу жұмысында [[құрылыс механикасы]] мен [[статика]]<nowiki/>ның қарапайым заңдылықтары және [[Рычаг|рычаг,]] көлбеу жазықтық, тәрізді қарапайым механизмдер пайдаланылды. Практикалық талаптардан туған Ежелгі Вавилон, Египет ғылымының теориялық негізі халық арасына тарамады. Ғылым түгелдей діни абыздар қолында болды. Ежелгі грек ғалымдары табиғат құбылыстарын «табиғаттан тысқары күштің» әсерінсіз-ақ ғылыми негізде түсіндіруге ерекше мән берді. Ежелгі грек ғалымдары ([[Гераклит]], [[Анаксимандр]], [[Анаксимен]], [[Фалес]] т. б.) табиғат негізінен төрт элементтен (от, топырақ, ауа және су) тұрады десе [[Демокрит]] (б.з.б. V ғасыр) І [[Эпикур]] (б.з.б. 341—270), [[Лукреций]] (б. з. б. I ғасыр) дүниенің ең қарапайым кірпіші одан әрі бөлінбейтін бөлшек — [[атом]] деп санады. Атом туралы ілім ([[атомистика]]) талай ғасырға созылған талас-тартыстан кейін, қазіргі табиғат жайлы ғылымдардың негізіне айналды. Аристотельдің табиғат жайлы жазған кітабы «Физика» деп аталған. Осыған орай Аристотельді физиканың «негізін қалаушы» деп те айтады. Архимед гидростатиканың негізгі заңын (қ. Архимед заңы) ашты, қарапайым механизмдерді зерттеді. Ол механикамен қатар оптикамен, астрономиямен де айналысты. Электр мен магнетизмге қатысты кейбір қарапайым құбылыстар тым ертеден-ақ белгілі болған. Грек-рим мәдениеті дәуірінде статиканың қарапайым заңдары (рычаг ережесі, ауырлық орталығы), геометриялық оптиканың алғашқы заңдылықтары (жарықтың түзу сызықты таралу заңы, шағылу заңдары, жарықтың сыну құбылысы) ашылды. [[Демокрит]], [[Аристотель]], [[Архимед]] тәрізді ерте дүниедегі ұлы ғалымдардың ғылымға қосқан теңдесі жоқ мол үлесі халықтың ғасырлар бойына жинақталан тәжірибесімен ұштаса келіп, Ф-ның ірге тасы болып саналатын классикалық механиканың тууына қолайлы жағдай жасады. Орта ғасырдың алғашқы кезеңінде ғылымның дамуына араб мәдениеті елеулі үлес қосты. Арабтар эксперименттік зерттеу тәсілдерін қолдана бастады. Еуропада Алхазен деген атпен белгілі болған Египет физигі [[Әбу Әли әл-Хайсам|әл-Хайсам]] оптикалық зерттеулер жүргізді. Ол көздің көру теориясын жетілдірді, эксперименттер жүргізіп, құралдар жасады. Алхазеннің «Оптика кітабы» атты еңбегі XII ғасырда латын тіліне аударылды. [[Орта Азия]] мен Қазақстаннан шыққан ғылымдар араб мәдениеті мен ғылымын одан әрі дамытты. Әбу Насыр әл-Фараби өзінің «Вакуум» атты трактатында ежелгі гректерде қолданылған эксперименттік тәсілдер мөн физика ғылымының сол кездегі жетістіктеріне сүйене отырып, «абсолют вакуумның» жоқ екендігін дәлелдеуге ұмтылды. Ал Бируни өзі жасаған құралдың көмегімен металдар мен кейбір заттардың меншікті салмағын аса үлкен дәлдікпен анықтады. Ол сондай-ақ астрономиялық және географиялық зерттеулерді де мұқияттылықпен жүргізді. Ұлықбек мектебінің өкілдері [[Физика-математикалық ғылымдар|физика-математикалық ғылымдары]]<nowiki/>ның дамуына өз үлестерін қосты. Бірақ Еуропа мәдениетіне кенжелеп қосылған бұл ғылыми зерттеулер, соңғы кездері ғана ғылым тарихынан өз орнын ала бастады. XV-XVI ғасырға дейін физикалық ғылыми бақылаулар мен тәжірибелік зерттеу жұмыстары кездейсоқ сипатта жүргізілді. Нақтылы бір мақсатты көздеп жасалған эксперименттік зерттеу жұмыстары аз болды. Эксперименттік тәсіл Ф-да тек XVII ғасырдан бастап жүйелі түрде қолданыла бастады. Физиканың дамуындағы бірінші кезең [[Галилео Галилей|Г. Галилей]] (эксперименттік тәсілдің негізін қалаған) еңбектерінен басталады. Галилей Аристотель динамикасының қате қағидаларын біржолата теріске шығарды. Сөйтіп, [[динамика]]<nowiki/>ның алғашқы ғылыми негізін қалады (инерция заңын және қозғалыстарды қосуды ашты). Галилей мен Б. Паскалъдың еңбектерінде гидростатиканың негізі жасалды. [[Ньютон|И. Ньютон]] өзінің «Табиғат философиясының математикалық негіздері» атты еңбегінде (1687) механика заңдарының ең жетілдірілген тұжырымдамасын берді. Ол өзінен бұрынғы ғалымдардың жұмыстарын қорытындылай отырып, күш туралы ұғымды жалпылады және масса ұғымын енгізді; жүйе динамикасының негізгі заңы — әсер мен қарсы әсердің теңдік заңын тағайындады. Сонымен [[Галилео Галилей|Галилей]] мен Ньютон ғасырлар бойы жинақталған тәжірибелерді қорытып, математикалық жүйеге келтірді. Бұл зерттеулер бір жүйеге келіп, классикалық механиканың негізін жасаумен аяқталды. Xда физиканың барлық салаларын онан әрі дамытуға, жетілдіруге бағытталған зерттеулер кеңінен жүргізілді. Ньютон механикасы, жер бетіндегі денелер мен аспан денелерінің қозғалыс заңдарын толық қамтитын, кең тараған ілімдер жүйесіне айналды. Физиканың басқа салаларында да тәжірибелік деректер онан әрі жинақталып қарапайым заңдар тұжырымдала бастады. Бір-біріне ешқандай байланыссыз жүргізілген зерттеулер нәтижесінде Г. Кавендиш ағылшын ғалымы Дж. Пристли және Ш. Кулон электростатиканың негізі болып саналатын зарядтардың әсер заңын ашты. Атмосфералық электр туралы ілім де пайда болды (М. В. Ломоносов, В. Франклин). Химия мен металлургияның дамуы жылу жайлы ілімнің қалыптасуын тездетті. XVII ғасырдан бастап тәжірибе мен матемикалық зерттеулердің жиынтығы физиканың негізгі тәсілі болып қалыптасты. Бірақ әр түрлі құбылыстар бір-біріне байланыссыз зерттелгендіктен, олар жекеленген «салмақсыз» материяның көрінісі ретінде қарастырылды. Жылу ерекше салмақсыз сұйық — жылу тегі түрінде қалыптасты. Заттардың электрленуі — электр сұйығы, магниттік құбылыстар магнит сұйығы жайлы болжамның көмегімен түсіндірілді. XVIII ғасырда салмақсыз сұйық жайлы түсінік физиканың барлық саласына ене бастады. Оқымыстылардың басым көпшілігі салмақсыз сұйыққа күмәнданудан қалды. Өйткені олар жылулық, электрлік, магниттік, оптикалық құбылыстар арасында ешбір байланыс жоқ деп санады. Тек Л. Эйлер, Ломоносов тәрізді алдыңғы қатарлы ғалымдар ғана салмақсыз материя жайлы түсініктің дәйексіздігін көрсетіп, жылулық құбылыстар мен газ қасиеттері көзге көрінбейтін өте кішкентай бөлшектердің тынымсыз қозғалысына байланысты екендігін айтты. Физика тарихындағы екінші кезең XIX ғасырдың бірінші он жылдығынан басталады. XIX ғасырда физикаға біртұтас ғылыми сипат берген аса маңызды жаңалықтар ашылды, теориялық қорытындылар жасалды. Әр түрлі физикалық процестердің бірлігі энергияның сақталу заңында өз өрнегін тауып, айқындалды. Физиканың дамуына химия да елеулі ықпал жасады. XVIII ғасырдың аяғында біраз химиялық элементтер ашылды, массаның сақталу заңы тағайындалды (Ломоносов, кейіннен А. Лавуазъе). Ал XIX ғасырдың басында ғылыми атомистика қалыптасты (Дж. Далътон). Жан-жақты және ұзақ уақыт бойы жүргізілген тәжірибелердің көмегімен, сондай-ақ бұрыннан қалыптасқан ескі түсініктерге қарсы қиян-кескі күрес жағдайында, әр түрлі физикалық процестердің өзара қайтымдылығы және осыған орай сол кездегі белгілі физ. құбылыстардың бірлігі дәлелденді. Энергияның сақталу заңының кез келген физ. және хим. процестерде орындалуы Ю. Р. Майердің, Дж. Джоульдің жәнө Г. Гельмгольцтің еңбектерінде нақтылы дәлелденді. Барлық физикалық құбылыстардың бірлігі жайлы қағида, XIX ғасырдың 2-жартысында, Физиканы түгелдей қайта құруға әкеліп соқты. Бүкіл физика екі үлкен бөлімге — заттар физикасы мен өрістер физикасына біріктірілді. Бірінші бөлім заттың молекула-кинетикалық теориясына, ал екінші бөлім электромагниттік өріс жайлы ілімге негізделді. Электромагниттік өріс жайлы ілімнің негізін М. Фарадей қалады. Ол 1831 жылы электромагниттік индукцияны ашты. XIX ғасырдың 60 жылдары Дж. Максвелл Фарадейдің электромагниттік өріс жайлы көзқарасын онан әрі дамытып, оны матем. тұрғыдан жетілдірді. XIX ғасырдың екінші жартысында физиканың техниканы дамытудағы рөлі ерекше артты. Электр жайлы ілім байланыс жұмыстарымен (телефон, телеграф) ғана шектеліп қоймай, энергетикалық мақсатта да қолданыла бастады. Электромагниттік толқындар сымсыз байланыс жүйесін (А. С. Попов) дамытуға мүмкіндік беріп, радиобайланыс кең өріс ала бастады. Техникалық термодинамика іштен жанатын двигательдердің дамуына ықпал жасады. Төмен температуралар техникасы пайда болды. Сөйтіп физиканың жаратылыстану ғылымдарына ықпалы арта бастады. XIX ғасырдың соңында кейбір физиктер физиканың дамуы аяқталды деп санады. Классикалық физиканы кез келген құбылысқа (галактикалардан бастап атом дүниесіне дейін) пайдаланбақ болу — елеулі қайшылықтарға, тіпті күрделі қателерге әкеліп соқты. Классикалық физикаға, оның негізгі қағидаларына ғылыми тұрғыдан қарап, өзгеріс енгізу ол кездегі ғалымдарға үлкен қиындыққа түсті. Дәл осы тұста молекула мен атомның реалдығы жөніндегі қорытындыға күмәнданған ғалымдар да болды. Тіпті В. Рентген өзі сабақ беретін факультетте «электрон» деген сөзді айтуға тыйым салған. Физика тарихындағы үшінші (қазіргі) кезең XIX ғасырдың соңғы жылдарынан басталды. Бұл кезеңде зат құрылысын, оның микроқұрылымын тереңірек зерттеу қолға алынды. Электрон ашылды, оның әсері мен қасиеттері зерттелді (Дж. Томсон, Г. Лоренц) Электрондар динамикасына және электрондардың сәулелер өрісімен әсерлесуіне байланысты қазіргі физиканың ең жалпылау теориясы — салыстырмалық теориясы (А. Эйнштейн, 1906) пайда болды. Жаңа теория материя қозғалысын және сол қозғалысқа қатысты физиканың негізгі ұғымдары — кеңістік пен уақыт жөніндегі түсініктерді жаңа белеске көтеріп, олардың қасиеттері жөніндегі ғасырлар бойы қалыптасқан көзқарасты негізінен өзгертті. Салыстырмалық теориясы ғасырлар бойы қалыптасқан физика заңдарын түгелдей теріске шығарған жоқ, қайта оның қолданылу шекарасын анықтап берді. Мысалы, жарық жылдамдығына шамалас жылдамдықпен қозғалған денелерге Ньютон механикасының заңдарын қолдануға болмайтындығын көрсетті. ядролық процестерде байқалатын энергия мен масса арасындағы байланысты өрнектейтін Эйнштейн формуласы салыстырмалық теориясының дәйектілігін онан әрі айқындай түседі. 1916 жылы Эйнштейн ашқан жалпы салыстырмалық теориясы Әлемнің алыс түкпіріндегі материяның қозғалысы мен орнықтылығын теориялық жолмен зерттеудегі бірден-бір аса маңызды тәсіл болды. Бұл теория тартылыс жайлы ескі ілімді қайта құрып, жаңа сатыға көтерді. М. Планк XX ғасырдың басында заттың сәуле шығаруы және жұтуы үздіксіз жүретін құбылыс емес, үздікті түрде, энергия үлестері күйінде өтетін құбылыс екенін көрсетті. А. Эйнштейн, Э. Шрёдингер, Л. де Бройлъ, В. Гейзен-берг т. б. Планк идеясын онан әрі дамытып, оны матем. тұрғыдан бір жүйеге келтірді. Кванттық теория және оның негізінде кванттық механика осылай қалыптасты. Кванттық теорияның негізінде атомның әр түрлі қасиеттері және оның ішінде өтіп жатқан процестер түсіндірілді (Н. Бор т. б.). XX ғасырдың 2-ширегінен бастап атом ядросының құрылымын және онда байқалатын процестерді зерттеуге, сондай-ақ элементар бөлшектер физикасының жасалуына байланысты физикадағы революциялық өзгерістер онан әрі жалғасты. XIX ғасырдың соңында радиоактивтілік және ауыр ядролардың радиоактивтік түрленуі ашылды (А. [[Беккерель]], П.[[Кюрий|Кюри]], М. Складовская-Кюри). XX ғасырдың басында изотоптар анықталды. Э. [[Резерфорд]] сс-бөлшектермен атқылау арқылы азоттың орнықты (ыдырамайтын) ядросын оттек ядросына түрлендірді (1919). физиканың дамуындагы келесі кезең нейтронның (1932) ашылуына байланысты болды. Бұл жаңалық ядроның қазіргі нуклондық моделін жасауға мүмкіндік берді. 1932 ж. [[позитрон]], ал 1934 ж. жасанды [[радиоактивтілік]] ашылды. Ядролық физиканың дамуында зарядты бөлшек үдеткіштері елеулі роль атқарды. 1944 ж. В. И. Векслер енгізген автофазировка тәсілі үдеткіштер техникасын жаңа сатыға көтеріп, оның даму горизонтын кеңейтті. Соңғы кездері қарама-қарсы шоқтар үдеткішінде жүргізілген зерттеулер (Г. И. Будкер) жемісті нәтижелер берді. Бұл кезеңдегі аса маңызды оқшалардың бірі — атом ядросының бөлінуі және ядро ішіндегі энергияның аса мол қорын бөліп алу мүмкіндігінің ашылуы болды. 20 Е-ДЫҢ 40—50 жылдары белгілі элементар бөлшектердің саны бірнеше есе артты. [[Электрон]], [[протон]], [[нейтрон]], по-зитронмен (сондай-ақ фотонмен) қатар, мезондардьң бірнеше түрі, бейтарап бөлшек — нейтрино, нуклондардың қозган күйі ретінде қарастырылатын — гиперондар ашылды. 1955 ж. Э. Сегре бастаган американ физиктері — антипротонды, ал 1956 ж. американдық физиктердің басқа бір тобы — антипейтронды ашты. Сонымен В. И. Лөнин айтқан «...Атом сияқты, электрон да сарқылмайды, табиғат шексіз...» (Шыг., 14-т., 285-6.) дегөн болжамның дәйектілігі онан әрі айқындала түсті. Соңғы жылдары аса қуатты үдеткіштердің көмегімен жүргізілген зерттеулер зарядты белшектің де, бейтарап бөлшектің де антибөлшегі болатынын көрсетті. Тек абсолют немесе шын бейтарап бөлшектер (фотон т. б.) деп аталатын кейбір элементар бөлшектердің ғана антибөлшегі болмайды. Бізге қазіргі кездегі белгілі табиғаттағы заттар негізгі үш бөлшектен (протон, нейтрон, электрон) құралса, Әлемнің басқа бір түкпірінде антибөлшектерден (антипротон, антинейтрон, позитрон) құралған материя да (ан-тизат) болуы мүмкін. Бұл жайт тәжірибе жүзінде айқындалып, шындыққа да айнала бастады. 1965 ж. Брукхейвен қ-ндагы (АҚШ) знергиясы 30 Гэвтік протондық үдеткіште, бериллийден жасалған нысананы протоннын өткір шогымен атқылау нәтижесінде алғашқы құранды антиядро — антидейтрон алынды. 1970 ж. Серпуховтагы (КСРО) энергиясы 70 Гэв-тік протондық үдеткіштің көмегімен Менделеевтің периодты системасындагы екінші химиялық элемент — гелийдің антиядросы — анти-гелий-3 ашылды. Антизаттың ашылуына байланысты, қазіргі кезде ғалымдар арасында, Әлемнің алыс түкпірінде антизаттан түзілген антидүние болуы мүмкін деген болжам да бар. Зат та, антизат та негізгі элементар бөлшектер мен олардың антибөлшектерінен тұрады. Дүниө «кірпіштері» қызметін атқаратын бұл бөлшектерге берілген, «элементар» деген аттың өзі де, оның әрі қарай бөлінбейтін қарапайымдыларында болуы керөк. Ал қазіргі кезде ғалымдар элементар бөлшектердің «элементарлығына» да шек келтіріп жүр. Элементар бөлшектердің де өзіндік ішкі құрылысы болатындығын дәлелдейтін құбылыстар байқалуда. Қазіргі үстем болып тұрған көзқарастың бірі бойынша шын мәнінде бөлінбейтін бөлшек бар, ал қалған бөлшектер олардың түрліше болып құралуынан түзіледі. Осы пікір негізінде дамып, кең тараган болжам — кварктер теориясы. Бұл болжам бойынша элементар бөлшектердің басым көпшілігі осы кварктерден тұрады. Кварктердің де антибөлшегі — антикварктер болуға тиіс. Ядролық Физикада XX ғасырдың 2-жартысын-да қауырт дами бастады. Атом және сутек бомбалары жасалды. 1954 ж. КСРО-дө алгашқы атом электр ст. іске қосылды. И. В. Курчатов бастаған ғалымдар мен инженерлер тобы ядролық энергетиканың негізін қалауға елеулі еңбек сіңірді. Сутек ядррларының синтезделуі арқылы жүретін басқарыла-тын термоядролық реакциялар зерттеле бастады. И. Е. Тамм т. б. ғалымдар плазманы термоизоляциялаудың магниттік принципін ұсынды (1950). 1976 жылдан плазманы термоизоляциялаудың тиімді тәсілі қолданылган қондырғы — «Токомак-10» (негізін Л. А. Арцимович т. б. қалаған) жұмыс істей бастады. Бұл қондырғының жәрдемі-мен температурасы 7-ІО6—10-Ю6 К шама-сында (импульсының ұзақтығы 0,5 сек) плазма алынды. Қазіргі кезде аса қуатты лазерлердің көмегімен температурасы жоғары болып келген плазманы алуға бағытталған термоядролық зерттеулер де кең өріс алуда. Күрделі теориялық және эксперименттік зерттеулер нәтижесінде қол жеткен табыстар физиканың барлық саласының қауырт дамуына қолайлы жағдай жасады. Молекулалық физика саласында кристалдар физикасы (қ. Кристаллофизика) жедел дамыды. Іс жүзіндө елеулі маңызы бар жартылай өткізгіштер теориясы да күрделі проблема болып саналады. А. Ф. Иоффе бастаган совет физиктері дүние жүзінде алғаш рет жартылай өткізгіштерден жасалған төрмоэлектрлік генераторды (1950, Л. С. Стильбанс т. б.), сонан соң жартылай өткізгішті тоңазытқыш құрылғыларды жасады. Сондай-ақ металдар мен қорытпаларды (қ. Металдар, Металлофизика, Металл тану) зерттеу ісінде де едәуір табысты нәтижелер алынды. Магнетизм саласында, оның ішінде ферромагнетизм құбылысын зерттеуде аса күрделі табыстарға қол жетті. Ферромагнетизм теориясын дамытуда совет физиктері С. П. Шубин, С. В. Вонсовский т. б. жемісті еңбек етуде. Төмен температуралар саласындағы зерттеулер де кең өріс алды. Газдарды сұйылту техникасына П. Л. Капица қомақты үлес қосты. XX ғасырдың бірінші жартысындағы жемісті бағыттардьң бірі вакуумдық электроника болды. Мүның негізінде техниканың біраз салалары, оның ішінде электрондық микроскопия дамыды. Электрондық микроскоп микрообъектілердің кескінін ұлғайтып түсіру жәнө олардың құрылысын мұқият зерттеу үшін қолданылады. Осы күнгі электрондық микроскоп нәрсенің кескінін бірнеше мың есе ұлғайтады, ара қашықтығы бірнеше ангстрем о (А ) екі нүктені айырып бақылауға мүмкіндік береді. Электроника сан-тиметрлік және миллиметрлік толқын-дарды зерттейтін радиофизикамен тығыз байланысты. Радиофизиканың қолданылу саласына радиолокация, радиоастрономия, радиометеорология жатады. Радиотех. құрылғылар шапшаң өтетін құбылыстар мен ядр. процестерді зерттейтін маңызды құралға айналды. Радиоспектроскопия да кең қанат жайды. Ондаған мың электрондық, лампылар мен жартылай өткізгішті диодтарды пайдаланатын есептеуіш аналитикалық мапганалардың жасалуы ғылыми-техникалық прогрестің дамуында елеулі орын алды (қ. Есептеуіш машина). Есептеуіш машиналар электрондың техниканың жетістіктеріне сай күрделеніп, кемелденіп келеді. Қазіргі есептеуіш машиналар сан мыңдаған транзисторлардан, резисторлардан және диодтардан құралатын интегралдық схемалардан тұрады. Оптика саласында да талай маңызды жаңалықтар ашылып, жемісті нәтижелер алынды. Спектроскопиялық тәсілдері жаратылыстану ғылымдары мен техникада кеңінен қолданыла бастады. Қолданылу аясы кең қанат жайған люминесценцияның теориясы жасалды. Люминесценттік анализ жедел дамыды. Люминесценцияланатын заттардың (қ. [[Люминофор]]) жаңа, жетілдірілген түрлері жасалып, ғылым мен техниканың әр түрлі салаларында көптеп қолданыла бастады. Молекулалық оптикадағы күрделі жаңалықтардың бірі — жарықтың комбинациялық шашырауы болды (Г. С. Ландсберг, Л. И. Манделъштам, үнді физиктері Ч. В. Раман, К. С. Кришнан). 1934 ж. II. А. Черенков таза сұйықтың радиоактивті заттардың әсерінен жарқырау құбылысын ашты (қ. Черенков—Вавилов сәуле шыгаруы). И. Е. Тамм мен И. М. Франк бұл құбылысты теория жүзінде толық түсіндірді (1937). Осы құбылысты ашып, дәлелдегені үшін Черенков, Тамм және Франкқа 1958 ж. Нобель сыйлығы берілді. Ультрадыбыс, радио-хабар, архитектура және музыкалық аспаптар жасау проблемаларына байланысты акустикаға ерекше мән беріле бастады. Осыған орай гидроакустика мен электроакустика бөлініп шықты. Физика мен техникадағы аса маңызды жаңалықтардың бірі — кванттық электрониканың пайда болуы. Кванттық электроника оптикамен аса жоғары жиіліктегі радиофизиканың жаңа салаларын туғызды. Кванттық электрониканың негізін салған ғалымдарға (Н. Г. Басов, А. М. Прохоров жәяе Ч. Таунсца) 1964 ж. Нобель сыйлығы берілді. Басқа ғылымдармен қатар физикасыңда Қазақстанда дамуына Совет өкіметі тұсында кең жол ашылды. Физика ғылыми-зерттеу жұмыстары негізінен Қазақ КСР РА-ның Ядролық физикалық ин-тында, Жоғары энергия физикасы институтында, Астрофизика институтында, Энергетика ғылыми-зерттеу институтында, сондай-ақ көптеген жогары оқу орындарындағы физикалық кафедраларында жүргізіледі. Қазіргі кезде Қазақстандық физиктер физиканың көптеген салалары бойынша зерттеулер жүргізіп, елеулі нәтижелер алды. Профессор Л. А. Вулис және оның шәкірттері (В. П. Кашкаров, Н.Ц.Косовт.б.) [[жылу физикасы]], газ динамикасы саласында еңбек етіп келеді. Жоғары энергия физикасы және космостық сәулелер саласында құнды деректер алынды (Ж. С. Тэкібаев т. б.) қатты денелер физикасы (М. И. Корсунский, С. Е. Ерматов, Т. Әбдісадықов т. б.), металлофизика (А. А. Пресняков т. б.) және спектроскопия (С. К. Калинин т. б.) салалары бойынша да практикалық маңызы зор зерттеулер жүргізіліп келеді. Қаз. КСРО-ның ядролық физикалық институтының (Ш. Ш. Ибраеимов, Д. Ң. Қайыпов т. б.), сондай-ақ Қазақ политехника ин-тының (Т. X. Шорманов т. б.) ғалымдары күрделі проблемаларды қамтитын физиканың біраз салалары мен айналысады. Қазіргі физиканың төхникамен жәнө басқа табиғаттану ғылымдарымен байланысы. Ғылымның бүгінгі таңдағы кезеңі олардың өзара байланысының әлдеқайда күшейіп, бір-бірімен араласуының едәуір үдей түскендігімен сипатталады. Мысалы, соңгы кезде физиканың, математиканың, биологияның, психологияның, химияның, радиоэлектрониканың, сондай-ақ тірі организмдерді зерттейтін ғылымдардың мәліметтерін пайдаланатын бионика құрылымы пайда болды. Әсіресе физика математика ғылымымен тығыз байланысты. Физика техникалық мәселелерді шешу барысында дамиды, жетіледі. Техника физиканың алдына өзі мұқтаж болып отырған мәселерді көлденең тартып, оның дамуына ықпал жасайды. Техника сонымен біргө физиканы приборлармен, аса күрделі қондырғылармен жабдықтайды. Ал физиканың жетістіктері техниканың әртүрлі саласына ене отырып, олардың теориялық негізін байытады, онан әрі дами түсуіне, жетілуіне ықпал етеді. Физиканың зерттеу тәсілдері барлық жаратылыстану ғылымдарында кеңінен қолданылуда. Электрондық микроскоптар жекө молекулаларды бақылауга мүмкіндік жасады. Рентгендік анализ заттың атомдың құрылысы мен кристалдық құрылысын тексеруге қолданылады. Спектрлік анализ геология мен анорганикалық химиядағы ең тиімді тәсілдердің біріне айналды. Масспектрограф атомдар мен молекулалардың массасын аса үлкен дәлдікпен өлшейді. Радиотехникапық және осциллографиялық тәсілдер секундтың миллиондық, тіпті миллиардтық үлесі ішінде өтетін процестерді бақылауына мүмкіндік береді. Радиоактивті изотоптардың көмегімен химиялық элементтердің, тіпті жеке атомның қозғалысын бақылауға болады. Қазіргі кезде бүкіл табиғаттану ғылымдарының арасында да физиканың маңызы арта түсуде. Салыстырмалық теориясы мен ядролық, физика астрономияның күрделі бөлімі астрофизика-ның қауырт дамуына әсер етті. Ал астрофизикада алынған нәтижелер Ф-ра жаңа сипат беріп отыр. Кванттық теория химиялық реакциялар жайындагы ілімнің негізіне алынады (қ. Квант-пщ химия). Физиканың биологияға да ықпалы артуда. Осыған орай биофизика өз алдына дербес ғылым ретіндө қалыптасты. Ф. Египет пен Вавилон ескерткіш-терінен бастап, атом электр станциясына, лазерлерге, космостық, ұшу сапарының жүзеге асуына дейінгі дәуірді қамтитын ұзақ жолды жүріп өтті. Осы жол үстінде ол қалыптасты, дамыды, жетілді. Қазіргі физика —ғылыми-техникалық прогрестің дамуында жетекші қызмет атқаратын, тамырын кең жайған, сан салалы ғылым. Физиканың КСРО-да және Қазақстанда дамуы жайлы Советтік Социалистік Республикалар Одағы және Қазақ Советтік Социалистік Республикасы деген мақалалардың ғылым және ғылыми мекемелер деген бөлімдерін қараңыз. ===Механиканың негізгі анықтамалары=== {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" align="center" ! Шамалар ! Өлшем бірліктері ! Анықтамасы |- | S | м | жол |- | v | м/с | жылдамдық |- | t | с | уақыт |- | x | м | координата |- | a | м/с<sup>2</sup> | үдеу |- | ω | рад/с | бұрыштық жылдамдық |- | T | с | период |- | ν | Гц | жиілік |- | a<sub>ц</sub> | м/с<sup>2</sup> | центрге тартқыш үдеу |- | R | м | радиус |} == Тәжірибелік және теориялық физика == Физика негізінде тәжірибелік және теориялық физика болып екіге бөлінеді. Физиктердің көпшілігі таза теоретик немесе таза тәжірибеші болғанымен, ал екі физика екі бөлек боп көрінгенімен шын мәнінде ол олай емес. Тәжірибелік және теоретикалық физика бірге хабарласа отырып дамиды. Бір мәселемен теоретиктер де, тәжірибешілер де шұғылдануы мүмкін. Алғашқылары қолда бар тәжірибелік хабарларды сипаттай отырып болашақ нәтижелерді теориялармен болжам жасайды, екіншілері бар теорияларды тәжірибелер арқылы тексере отырып жаңа нәтижелер табады. {| class=wikitable !Теория || Негізгі бөлімдері || Ұғымдар |- ! [[Кинематика]] және [[Динамика]] | [[Қозғалыс]] — [[Вектор]] — [[Ньютонның механика заңдары]] — [[Лагранж механикасы]] — [[Гамильтон механикасы]] — [[Хаос Теориясы]] — [[Гидродинамика]] | [[Уақыт]] — [[Энергия]] — [[Механикалық қозғалыс|Қозғалыс]] — [[Масса]] — [[Ұзындық]] — [[Жылдамдық]] — [[Күш]] — [[Қуат]] — [[Механикалық жұмыс]] — [[Сақталу зандары]] — [[Инерция моменті]] — [[Күш моменті]] — [[Толқын]] |- ! [[Электромагнетизм]] | [[Электрстатика|Электростатика]] — [[Магнитостатика]] — [[Магнетизм]] — [[Максвел тендеулері]] — [[Электродинамика]] | [[Электр зарияды]] — [[Кернеу]] — [[Электр тогы|Ток]] — |- ! [[Термодинамика]] және [[Статистикалық физика]] | [[Жылу машиналары]] — [[Молекулалық Кенетикалық теориялар]] | [[Температура]] — [[Больцман Тұрақтысы]] |- ! [[Кванттық механика]] | [[Шрёдингер теңдеу]] | [[Толқын функциясы]] |} == Физика ғалымдары == * Ампер Андре Мари * Авогадро Амедео * Людвиг Эдуард Больцман * Бальмер Иоганн Якоб * Вильсон Чарльз Томсон Риз * Галилей Галилео * Гук Роберт * Густав Герц * Гюйгенс Христиан * Дизель Рудольф * Шарль-Огюстен Кулон * Клапейрон Бенуа Поль Эмиль * Сади Карно * Хейке Каммерлинг – Оннес * Пьер Кюри * Уильям Томсон * Гендрик Антон Лоренц * Джеймс Максвелл * Менделеев Дмитрий Иванович * Ом Георг Симон * Майкл Фарадей * Цельсий Андрес * Штерн Отто * Шарль Жак Александр Сезар * Николай Геннадиевич Басов * Нильс Бор == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Физика}} [[Санат:Физика]] [[Санат:Жаратылыстану ғылымдары]] 2xc5yd21ohjnwuefq835xlsz68g0ncv Етеккір 0 10097 3599917 3290964 2026-05-04T18:45:57Z Tuttiorchestra687 173049 3599917 wikitext text/x-wiki [[Сурет:P 20170513 183532 vHDR Auto.jpg|нобай|Етеккір циклі]] '''Етеккір немесе Менструация циклі''' — бір жұмыртқа жасушасының жетілуі, оның овуляциясы (фолликуладан шығуы) ескіруі және тіршілігін жоюы және жыныс жүйесінің келесі жұмыртқа жасушасының жетілуіне дайындығынан тұратын уақыт кезеңі. Осы уақыт аралығында әйел ағзасында жыныс гормондары әртүрлі концентрацияда өндіріледі. Негізгі екі жыныс гормонының мөлшері циклдің қандай да бір фазасының уақыты мен ұзақтығын анықтайды.<ref name=":0">{{Cite web|title=Асанов Н. Г. - Биология - Алматы. Атамұра. 2019 жыл. 272 бет. ISBN 978-601-331-563-8|url=https://okulyk.com/9-klass/biologiya-9/3771/|accessdate=05.05.2026}}</ref> Орташа менструация циклі 28 күнге созылады. Бірақ ағзаның жеке ерекшелігі де болады. Соған байланысты менструация циклінің уақыты 23 күннен 35 күнге дейін өзгеруі мүмкін.<ref name=":0" /> Алғашқы етеккір көбіне 12—18 жас аралығында келеді. Оның келуіне дейін балаларға жан-жақты түсінік беріп, алдын-ала дайындау керек. Әдетте етеккір белгілі бір уақыт өткен соң (3—5 апта) қайталанып, әркімнің [[организм]] ерекшелігіне қарай 3 күннен 7 күнге дейін созылады. Кейбір қыз балалардың етеккірі (әсіресе ол тым ерте келсе) арада 1—2 жыл уақыт өткен соң барып бір жүйеге түседі. Етеккір келген кезде әйел сезімтал болуы мүмкін, іші ауырып, жүрегі айниды, белі ауырады.<ref>Yonkers K. A., O'Brien P. M. S., Eriksson E. Premenstrual syndrome //The Lancet. – 2008. – Т. 371. – №. 9619. – С. 1200-1210.</ref>. Етеккір циклы мен жүйелілігінің бұзылуы ағзадағы кейбір өзгеріске байланысты болады. Бұл өзгерістің себебін анықтау үшін әр әйелдің етеккірі келетін мерзім мен оның созылу ұзақтығын белгілеп отырғаны жөн. Етеккір күндерін арнайы күнделікте белгілеп тұрса, ол басталатын уақытты алдын ала біліп тұруға болады. Әйелдерге мұндай күнтізбе қай кезде жүкті бола алатынын және келесі етеккірдің келу мерзімін неғұрлым есептеуге көмектеседі. Дегенмен, әр әйелдің етеккір мерзімі өзгеше болғандықтан, оның тұрақты болмауы да мүмкін. Гинекологиялық ауруларды болдырмау үшін етеккірі келген кезде кейбір арнайы гигиеналық ережелерді сақтау шарт: күніне кемінде екі рет жыныс органдарының сыртын қайнаған жылы сумен жуу керек. Бұл үшін қол таза болғаны жөн. Қазіргі кезде етеккірге арналған негізгі бірнеше гигиена құралдары бар: дәкеден жасалған гигиеналық төсемдер, тампондар, арнайы шолақ дамбалдар және «айлық ыдыстар». Төсемдер мен [https://www.shethinx.com/ арнайы шолақ дамбалдарды] - сыртқы, ал тампон мен «кыдыстарды» ішкі/қынаптық деп екіге бөлуге болады. Төсемше мен тампон жалғыз реттен қолданылатын өнім болса, денеге жағымды материалдан жасалған, арнайы шолақ дамбалдарды суық сумен жуып, ал «айлық ыдысты» жуып-қайнатып, ай сайын қолдануға болады. Қыздардың екі [[аналық без]]інің әрбірінде мыңдаған аналық жасуша бар. [[Жыныстық жетілу]] кезеңі аяқталған соң, ай сайын аналық бездерде фолликулалар дамиды, оның ішінде біреуі аналық жасушасы (ооцит) пісіп жетіледі. «''Овуляция»'' деп аталатын осы процесс етеккірге 14 күндей (+-2күн) уақыт қалғанда болады. Егер аталған аналық жасуша [[сперматозоид]]пен «кездеспесе», ол құрып, жойылады. Ай сайын жүктілікке дайындалған [[жатыр]]дың ішкі (функционалді) қабаты қалыңдап, жұмсарады. Дене [[ұрықтану]]дың болмағанын сезінгенде, аналық жасуша мен жатырдың ішкі қабаты етеккір (менструация) атты қанды сұйықтық түрінде қынап арқылы денеден шығарылады. Әрине, аналық жасушаны, ол өте ұсақ болғандықтан, аспапсыз көзбен көруге болмайды. Гормондық өзгерістер көңіл күйіне өз әсерін тигізеді. Аналық циклінің бірінші фазасында фолликулостимулдеуші гормон бөлінгендіктен адам жігерлене түседі, ал аналық циклінің екінші фазасында прогесторон бөлінгендіктен адам жыламсырап, ашуланып көңіл үйі өзгеруі, [[сүт безі]] ісіңкіреп, бетте [[безеу]]лер шығуымен өзгерістер болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Menstruation}} [[Санат:Әйелдердің ұрпақты болу жүйесінің физиологиясы]] 5ismwqfvosv7bkcos9fa6w28b0fvhk7 Византия империясы 0 10861 3599889 3546631 2026-05-04T17:58:22Z 1nter pares 146705 3599889 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Шығыс Рим империясы |Шынайы атауы = {{lang-la|Imperium Romanum, Romania}}<br>{{lang-el|Βασιλεία Ῥωμαίων, Ῥωμανία}} |Атау септігі = |Елтаңба = Byzantine Palaiologos Eagle.svg |Байрақ = Byzantine imperial flag, 14th century.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = |Аудио = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Картада = Byzantine Empire animated.gif |карта тақырыбы = Византия империясының шекараларының өзгеруі |Картада2 = Vexilloid of the Roman Empire.svg |Үкімет түрі = |Құрылды = 395 |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = |Тілі = [[латын]], [[Византия тілі]] <!-- |Тілдері = --> |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Константинополь]] |Ірі қалалары = <!-- |Ірі қаласы = --> |Басшы қызметі = [[Византия императорлары]] (20 әулеттен астам) |Басшылары = |Жер аумағы = 3 500 000 км² (VI ғ-да [[І Юстиниан]]ның тұсында) |Жер аумағы бойынша орны = |Судың үлесі = |Этнохороним = |Жұрты = 35 000 000 (VI ғ.) до 5 000 000 ([[1281 жыл]]) |Халық саны бойынша орны = |Сарап жылы = |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = |ЖІӨ (номинал)бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = |АДИ жылдық есебі = |АДИ бойынша орны = |АДИ деңгейі = |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[солид]], [[византия мәнет]], [[Дукат (мәнет)|дукат]] |Интернет үйшігі = <!-- |Интернет үйшіктері = --> |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = <!-- |Уақыт белдеулері = --> |Түсініктемелер = <!-- |Тусыз және елтаңбасыз =* --> <!-- |Әнұрансыз =* --> }} '''Шығыс Рим империясы'''<ref name="source1">Балалар энциклопедиясы, III-том</ref> немесе '''Византия империясы''' (395-1453) (Батыс тарихшылары XIX ғасырда ''Шығыс Рим империясы'' атауының орнына Византия империясы деген атау берген. Византия халығы өздерін ''ромей'' деп атаған) — [[395]]–[[1453 жыл]]дар аралығында өмір сүрген мемлекет<ref name="fordham">{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/index.html|title=Byzantium|last=Halsall|first=Paul|year=1995|publisher=Fordham University|accessdate=21 June 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/618ULqYZz|archivedate=2011-08-23}}</ref><ref>{{harvnb|Millar|2006|pages=2, 15}}; {{harvnb|James|2010|p=5}}: «But from the start, there were two major differences between the Roman and Byzantine empires: Byzantium was for much of its life a Greek-speaking empire oriented towards Greek, not Latin culture; and it was a Christian empire».</ref>. Алғашында «Ромейлер империясы» деп аталған. Византия атауын Батыс тарихшылары XIX ғасырда енгізген. == Сөз төркіні == «Византия империясы» деген терминді алғашқы рет 1557 жылы неміс тарихшысы Иероним Вольф (Hieronymus Wolf) өзінің ''«Corpus Historiæ Byzantinæ, a collection of historical sources»'' атты жұмысында қолданған. «Византий» ({{lang-el|Βυζάντιον}}, {{lang-la|Byzantium}}) деген [[Босфор бұғазы]] жанындағы [[б.з.д. 680 жыл]]ы іргесі қаланған ежелгі грек қаласы. [[324 жыл]]ы Рим империясының астанасы осы қалаға көшті де, [[330 жыл]]дан бастап [[Константинополь]], ал [[1453 жыл]]дан бері [[Ыстанбұл]] деп аталды<ref name="UNESCO-1">[http://books.google.com/books?id=aJI0pXhxfY8C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false История человечества (русскоязычная версия), ЮНЕСКО, т. 3, стр. 273]</ref>. 1648 жылы француз тарихшысының Шарль Дюканждың ''«Byzantine du Louvre»'' жұмысында және 1680 жылы ''«Византия тарихы»'' жұмысында термин қайталанып, әрі қарай француз ғылымдары: [[Шарль Луи Монтескье|Шарль Луи де Монтескьёнің]] жұмыстарында жалғасын тапты<ref>Fox, [http://www.romanity.org/htm/fox.01.en.what_if_anything_is_a_byzantine.01.htm What, If Anything, Is a Byzantine?]</ref>{{sfn|John Rosser|2011|c=1}}. Ағылшын тарихшыларының арасында терминді алғашқы рет 1857 жылы [[Джордж Финлей]] қолданды. Шығыс Рим империясының тұрғындары өздерін елін «Рим империясы» немесе «Римдіктер империясы» ({{lang-lat|Imperium Romanum}}, {{lang-lat|Imperium Romanorum}}; {{lang-el|Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, Basileia tōn Rhōmaiōn}}, {{lang-el|Ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων, Archē tōn Rhōmaiōn}}) деп атаған. == Византия құрамы == Византия құрамына [[Балқан түбегі]], [[Кіші Азия]], [[Сирия]], [[Палестина]], [[Египет]], [[Киренаика]], [[Месопотамия]], [[Армения]], [[Эгей теңізі]]ндегі аралдар ([[Кипр]], Крит, Родос, т. б.), [[Қырым түбегі]] кірді. == Халқы == Халқының этникалық құрамы әр түрлі (гректер, дактар, копттар, фракийліктер, сириялықтар, еврейлер, армяндар, грузиндер, тағыда басқа) болды. 4–6 ғасырлар аралығында халқының саны елу миллионнан алпыс бес миллионға дейін жетті. Экономикада, саяси өмір мен мәдениетте гректер үстемдік құрды. == Византия тарихының кезеңдері == Византия тарихы шамамен үш кезеңге бөлінеді. ''Бірінші кезеңде'' (4–7 ғасырлардың ортасы) өкімет билігі императордың қолында болды. Ол күшті армия мен флот ұстап, өз шекараларын қорғап, тіпті басқыншылық соғыстар жүргізді. Византия Еуропадағы ең дамыған мемлекетке айналып, саудагерлер Батысқа Шығыстың қымбат тауарларын апарып, қатты байыды. Әсіресе, император [[I Юстиниан]]ның тұсында (527–65) мемлекеттің әскери қуаты артып, Вандал патшалығын, Остгот патшалығын өзіне қосып алды, вестготтардан Испанияның оңтүстігін тартып алды. Ол шіркеуге қолдау көрсетіп, сол арқылы Батыс пен Шығыс Рим империяларын қайтадан біріктірмекші болды. [[Ұлы Жібек жолы]]на үстемдік жасау мақсатында Иранға қарсы [[Түрік қағанаты]]мен әскери одақ құрылды. Кейбір түркі тайпалары Византия әскеріне қызметке тұрып, Кіші Азияға, Кавказға, Балқан түбегіне қоныстана бастады. Бірақ Юстинианның мұрагерлері билікті ұстап тұра алмады. 7 ғасырдың аяғында [[I Юстиниан]] тұсындағы ел аумағының үштен бірі ғана қалды. ''Екінші кезеңде'' (7 ғасырдың ортасы — 13 ғасырдың басы) Византия бірте-бірте грек-[[славяндар|славян]] мемлекетіне айналды. Жерінің кішірейгеніне қарамастан, ол [[Жерорта теңізі]]ндегі ең қуатты державалардың бірі болды. Дегенмен, Византия XI ғасырда ішкі талас тартыстардан әлсіреді. 1071 жылы Қылыч Арслан [[Манцикерт]] түбінде Рим Диоген басқарған Византия әскерін күйрете жеңіп, барлық [[Кіші Азия|Анадолыны]] басып алды. Византия императоры Алексей Комнин кресшілерден көмек сұрады. <ref>Великие битвы и сражения мировой истории. V век до н.э. – XX век</ref>Бірінші [[Крест жорықтары|крест жорығы]] нәтижесінде Византия Анадолының бастысын қайтарды. Алексей Комниннің мұрагері Иоанн Комнин де әкесінің экспансиясын жалғастырып, Кіші Азиядағы бірқатар жерлерді қайтарды. 1122 жылы Византия әскері печенег әскерін толығымен жеңді. Печенегтер енді Византияға қауіп төндірмеді. Бірақ [[1204 жыл]]ы крестшілер Константинопольді басып алғаннан кейін, Византия біртұтас мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. ''Үшінші кезеңде'' (1204–1453) Византияның крестшілер жаулап алған бөлігінде Латын империясы (1204–61) құрылды. Қалған бөліктерінде [[Никея империясы]] (1204–61), [[Трапезунд империясы]] (1204–1461), Эпир деспоттығы деген тәуелсіз мемлекеттер пайда болды. Олар Латын империясына қарсы үздіксіз соғыс жүргізді. Онда Никей империясы шешуші рөл атқарып, 1261 жылы Михаил VІІІ Палеолог Константинопольді басып алып, Византияны қалпына келтірді. Бірақ Трапезунд пен Эпир мемлекеттері оған қосылмай, дербестіктерін сақтап қалды. 14 ғасырдың басында түріктер Византияның Кіші Азиядағы иеліктерін толығымен басып алып, Балқан түбегіне шабуылдаумен болды. Олар [[1453 жыл]]ы 29 мамырда Константинополь қаласын басып алды. 1461 жылы түріктер Трапезунд империясын да басып алғаннан кейін, Византия империясы өзінің өмір сүруін тоқтатады. Оның территориясы толығымен Осман сұлтандығының құрамына енді. == Рим империясының екіге бөлінуі == [[Сурет:Imperium Romanum.png|left|thumb|300px|Жасыл түспен император Траян тұсындағы (б.з.д. 117 ж.) Рим империясы; көк түспен — І Юстиниан императорының тұсындағы (б.з. 550 ж.) империяның ең максималды аймағы; қызыл сызықпен — империяның б.з.б. 395 ж. екіге (Батыс және Шығыс) бөлінуі]] [[Сурет:Constantine Musei Capitolini.jpg|thumb|[[I Константин]]]] Рим империясының шығыс аймақтары экономикасының даму деңгейі жағынан варварлар шапқыншылығынан зардап шеккен батыс аймақтардан әлдеқайда алда болды. Сол себепті император [[I Константин]] б.з. [[324 жыл]]ы астананы Рим қаласынан Босфор бұғазындағы Византий деген шағын калаға көшірді. 330 жылы ол қаланың аты Константинополь (Жаңа Рим) деп өзгертілді. 395 жылы Рим империясы ресми түрде Батыс және Шығыс болып екіге бөлініп кетті. Константинополь Шығыс Рим империясының астанасы болып калды. Бұл қала бұрын Византий деп аталғандықтан, Шығыс Рим империясы тарихта Византия империясы деп те аталады. Византия империясы Еуропаға, [[Азия]] мен Африкаға дейін созылып жатты. Оның құрамына Балқан түбегі, Кіші Азия, Сирия, Палестина, Египет, Месопотамия мен Арменияның біраз бөлігі, Жерорта теңізінің шығысындағы аралдар мен Қырымдағы, Кавказдағы иеліктер кірді. Халықтың құрамы ала-құла болды: гректер, еврейлер, [[арабтар]], иллирийліктер, дактар, армяндар, грузиндер т. б. Латын халқы азшылық болса да VII ғасырға дейін латын тілі мемлекеттік тіл болды. Кейін оны грек тілі ығыстырды. Шығыс Рим империясы ерте орта ғасырда Батысынан әлдеқайда бай болды. Империяны Египет пен Фракия астықпен қамтамасыз етіп отырды. Қалалары қаңырап, бос тұрған Батыс Еуропаға қарағанда Византияда тіршілігі қайнап, қолөнері дамыған, сауда орталығына айналған Александрия, Антиохия, Иерусалим, Константинополь сиякты қалалар көп болды. Аз уақыттың ішінде үлкен де бай қалаға айналған Константинополь Шығыс пен Батыс арасындағы «[[алтын көпір]]» атанды. Бұл қалада әлемнің түкпір-түкпірінен — Қытайдан, Түрік қағанатынан, Ираннан, Үндістаннан, Батыс Еуропадан, Африкадан келген саудагерлерді кездестіруге болатын. Византияның алтын ақшасы — номисма барлық елдерде ең сенімді ақша болды. Византия империясының жері құнарлы, ауа райы егіске қолайлы еді. Сол себепті империя аймактарында жылына 2-3 рет өнім жиналатын. Егіншілікпен қатар [[Византия]]да бау-бақша өсіру кең өріс алды. Суармалы жерлерде жүзім, зәйтүн, құрма, көкөністер өсірілді. Мал шаруашылығы да жаксы дамыды. Византияның ауыл шаруашылығында құл еңбегінен гөрі ерікті жер иеленушілер мен шаруалар қауымдары еңбегі басым болды. Сондықтан да Византиядағы ауыл шаруашылығы Батысқа қарағанда едәуір жоғары деңгейде дамыды. == Өкімет билігі == Мемлекеттігі жағынан Византия империясы бір адамның шексіз билігіне бағындырылған монархия болды. Барлық өкімет билігі василевстің (византиялық император атағы) колына шоғырланды. Ол өзі жоғарғы сот болды, сыртқы саясатты жүргізді, заңдар шығарды, әскерді басқарды. Оның билігі құдайдың әмірімен берілді деп саналды. Император «''құдайдан ғана кіші, құдайдан кейінгі бірден-бір басшы''» болды. Жұрт құдайдан кейін императорға табы- натын. Ол Шығысқа тән сән-салтанат құшағында өмір сүрді. Император билігін мұрагерлікпен иелену заң жүзінде бекітілмеді. Сондықтан шамасы келген бүлікші жеңіске жетіп, тақты басып алса, заңды мемлекет басшысы болып шыға келетін. Византия қоғамында «димдер» деп аталған саяси партиялардың ықпалы зор болды. Олардың ішінде, әсіресе венеттер («жасылдар») мен прасиндер («көктер») партиялары ерекше оқшауланатын. 532 жылы осы партиялардың басшылығымен болған Ника («жеңу») көтерілісі әрең дегенде басылды. == Юстиниан императоры және оның заңдары == [[Сурет:Justinian.jpg|thumb|200px|І Юстиниан]] Византия империясының күшейген кезі [[I Юстиниан]] (527-565) билік құрған кез болды. Өте білімді, еңбеккор, батыл, қатал әрі бірбеткей бұл адам Рим империясын қалпына келтіру үшін күресті. Бірнеше соғыстар нәтижесінде Юстиниан талантты қолбасшы Белизариустың көмегімен [[Италия]]ны, Солтүстік Африканы, Испанияның оңтүстік-батысын өз империясына қосып алды. Оның билігі кезінде империя [[Славяндар]] шапқыншылығына тойтарыс беріп отырды. Сасанилік Иранмен қырғын соғыс жүргізді. Юстиниан билік кұрған кезде христиан діні үстемдік жағдайға ие болып қана койған жоқ, ол бірден-бір мемлекеттік дін деп жарияланды. [[Христиан шіркеуі]] императорлардың одақтасына, мемлекеттің тірегіне айналды. Империя ынтымағын нығайтқан дін бірлігінің нышаны ретінде [[I Юстиниан]] 532-537 жылдары Константинопольде Әулие София храмын салғызды. VI ғасырдың аяғынан бастап Византия шіркеуінің ең жоғарғы басшысы [[Константинополь патриархы]] болды. Императорлар шіркеулерге жер бөліп беріп отырды, оларды салықтан босатты. == Византия империясының күшеюі == Шығыс [[Рим империясы]]ның Батыстан бір ерекшелігі – Византия халықтарының бәріне бірдей ортақ әрі міндетті заңдар мен құқықтар негізінде өмір сүруі болды. Юстиниан билігі кезінде жазылған «Азаматтық құқықтар жинағы» - византиялық заң шығарушылық ой-пікірдің жетістігі. Ол зандар императордың шексіз билігін, құл иеленушілік құрылысты нығайтуды, меншік құқын қорғауды көздеді. Сондай-ақ жеке меншікті корғау, мұрагерлікті реттеу, отбасы құқын сақтау, сауда-саттықты дамыту жолдары тұжырымдалды. Юстиниан заңдары император билігін, Империяны басқаруды нығайтты, [[экономика]]ның дамуына үлес қосты. VIII-IX ғасырларда Византияны [[Икона|иконға]] қарсы күрес әлсіретті. Ол күрес халық бұқарасының шіркеу байлығына, дінбасыларының бұзылғандығына қарсы наразылығын білдірді. 843 жылы иконға табынушылық кайта қалпына келтірілді. Сөйтіп, иконға қарсы күрес нәтижесіз аяқталды. VII ғасырдың аяғында Византия василевстерінің қолында [[I Юстиниан]] тұсындағы державаның үштен бірі ғана қалды. Осы кезде Византия құл иеленуші империядан [[феодалдық мемлекет]]ке айнала бастады. Империядағы феодалдық қатынастар Х-ХІІ ғасырларда түпкілікті орнады. == Славяндардың шапқыншылығы == 443 және 447-448 жылдары Аттила (Еділ) басқарған ғұндар Византияға жорық жасап, оны салық төлеп тұруға мәжбүр еткен еді. V ғасырдың аяғынан бастап Шығыс Рим империясына солтүстіктен [[СЛАВЯНДАР|славян]] тайпалары қауіп төндірді. Олар Дунайдан өтіп, тіпті [[Константинополь]]ге дейін жорықтар жасап отырды. VI ғасырдың аяғына қарай [[Славяндар|славян]] тайпалары Византия жеріне басып кіріп, Фракияда, [[Солтүстік Македония]]да орнығып алды. VII ғасырдың 70-жылдарында Византияның солтүстік-шығысында алғашқы [[Славяндар|Славян]] мемлекеті — Болгария патшалығы құрылды. Византияға [[славяндар]]дың келіп орналасуы феодалдық катынастарға өтуге алып келді. Византия империясының негізгі тұрғындарын ерікті шаруа қауымдары құрады. VIII ғасырдың аяғында Византияға тағы да бір [[Славяндар|славян]] тайпасы — орыстардың шапқыншылығы басталды. Олар қара теңіздің оңтүстік жағалауындағы Византия елдеріне шабуыл жасап тұрды. 860 жылы орыстар Константинополь қаласына дейін келді. Византиямен келісім жасап, кері қайтты. 907 жылы орыстар тағы да астана маңындағы елді мекендерді тонап кетті. 941 жылы Константинополь түбінде орыстар «[[грек оты]]ның» көмегімен талқандалды. 971 жылы византиялықтар орыстарды Болгариядан қуып шығарды. 988 жылы Киев Русі Византиядан христиан дінін қабылдады. Тек осы кезден кейін ғана екі елдің арасында достық қатынастар басталды. == Арабтар шапқыншылығы == [[Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|thumb|right|350px|«[[Грек оты]]н» қолдану (XIII ғ. миниатюра). Жау кемесін жоятын жанғыш қосынды арнаулы түтіктермен шашылды. Ең алғашқы рет Византия-Араб соғысы кезінде византиялық флотында қолданылды ([[Biblioteca Nacional de España]], [[Мадрид]]).]] VII ғасырдың 30-жылдарынан бастап Византияға [[арабтар]] қауіп төндірді. [[Арабтар]] Византиядан оның ең бай жерлерін — Сирияны, Палестинаны, Жоғарғы Месопотамияны, Египетті тартып алды. 636 жылы Византия әскері Ярмук өзенінде күйрей жеңілді. Араб әскерлері Константинопольді бірнеше рет қоршап, шабуылдағанымен, оны басып ала алмады. [[Арабтар]]дың Византия жерін оңай басып алуына негізінен аймақтардағы халықтардың жоғары алым-салыққа наразылығы себеп болды. Олар [[арабтар]]ды өздерінің азат етушісі ретінде қарсы алып отырды. VII ғасырдың аяғында [[арабтар]] Византияның Солтүстік [[Африка]]дағы жерлерін де тартып алды. Сыртқы шапқыншылықтар салдарынан империя аумағы үш есе кеміді. Тек VIII ғасырдың ортасында ғана Византия [[арабтар]]ға қарсы күресте біраз жеңістерге жетіп, [[Сирия]]ға басып кірді<ref>Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы. - Алматы: Атамұра, 2007. ISBN 9965-34-625-9</ref>. Арабтардың жорығынан кейін қол астында тек Грекия жерлері мен Анадолы түбегі қалды. == Византия империясының маңызы және оның тарихта қалдырған ізі == === Рим құқығы === [[Сурет:Digesto 01.jpg|thumb|200px|Алфавиттік көрсеткіш бойынша ''Corpus Juris'' (''Index omnium legum et paragraphorum quae in Pandectis, Codice et Institutionibus continentur, per literas digestus.''), Гулиэлмо Ровилио басып шығарған, Лион, 1571 ж.]] Рим империясы екіге бөлінгенде оның діні және тілі де бөлінген. Батыста католиктер латын тілімен, Шығыста православ діні грек тілімен. Рум құқығы да енді Шығыста нығая бастады. Шығыс империясы Батысы құлаған соң тағы бір мың жылдай болатын. Оның тарихы өте қызықты, бірақта, бізге десек, оның ішінде император Юстинианның кезеңі ең маңызды болып шықты. Юстиниан, басқа императорларға қарасақ, өте ақылды, білімді және мәдиниетті кісі болған. Оның жұбайы да Феодора өз күйеуіне көп көмек көрсетті. Жақсы әйел ерді ер қылады, ал жаманы жер кылады деп осыған айтқандай болды. Император Юстиниан өзіннен кейін көп ескерткіштер қалдырды. Оның біреуі — Константинопольдің Әулие Софияның діни ғимараты, ал екіншісі — Corpus Juris Civilis – Юстинианның кодексі, Рум құқығының ең толық және ыңғайлы заңдар жинағы. Осы екі Юстинианның ескірткіштері әлі де тұр. Юстиниан және оның ұрпақтарынан тағы біздерге өте қызықты кодекс қалған. Ол Кодекс Куманикус — ең бірінші латын-қыпшақ сөздігі. Арғын-қыпшақтарды румдықтар кумани деп атаған. Византияда арығын-қыпшақтар тұрған екені де тарихта сақталған. Бірақта, Византия да империя болғаннан соң оның өмірінің жылдары саналған. Көне орыстар, қыпшақтар тағы басқа нығая бастаған елдер Византияға көп шабуыл жасаған. Бара-бара қыпшақтардың туыстары Осман түріктер бұл империяны жойып қалдырды. Осы жағдай б.з. [[1453 жыл]]да болыпты. Византия-Шығыс Рум орнана жаңадай Османдар өз империясын құрды, Константинополь енді [[Ыстанбұл]] аталатын болды. Осман империясы да өз кезеңінде құлаған<ref>С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті. Тарих және құқық институты, М. Тасболатов, Рум құқығы (студенттерге арналған оқу құралы)</ref>. === Архитектурасы мен бейнелеу өнері === Византияның архитектурасы мен бейнелеу өнері 6-ғасырда Ежелгі Рим империясының құрамына енген елдердеің өнері негізінде калыптасты. Византияда тұңғыш дамыған орта ғасырлық өнердің приниптері (шіркеу, одағы әулиелердің бейнесі) онымен көрші елдерге де зор әсерін тигізді. Мұнда құрылысы жағынан күрделі, еңсесі биік талай тамаша ғимараттар бой көтерді. Олар Равеннадағы әлие Сан-Виталидың күмбезді шіркеуі (526-547), Сирияның Кальб-Лузех қаласындағы базилика (480 ж.ш.), Константинопольдегі әулие Софияның алып күмбезді базиликасы (532-537) т. б. 9 ғасырдан бастап крест-күмбезді ғибатханалар пайда бола бастады; Хосиос Лукас монастырының (10-11 ғ.), Константинопольдегі Феодордың (11 ғ.), Салнокидегі Апостолдар (1312-1315) шіркеілері мен Мистр монастырьлық комплексі (13-15 ғ.) т. б. бекіністер мен сарайлар да көптеген салынды. Византия бейнелеу өнері бояуларының ғажайып әсерлілігімен, бейненің әрі дәл, әрі мәнділігімен ерекшеленеді. мұндай ерекшеліктер монументті шығармаларды ьасты орын алған (Равеннадағы Витали, Никеядағы Успени шіркеулерінің, Дафни және Хор монастырьларының мозаикалары, Константинополь фрескалары т.б.). Сонымен бірге икон өнері (иконопись) мен кітап көркемдеу өнері де өркендеді. Византия мүсін өнері тас, піл сүйектерін әрлеп жасау түрінде кең тараған. Византияның архитектурасы мен бейнелеу өнері адамзат мәдениетінің дамуына зор әсерін тигізді. Мұнда құрылысы жағынан күрделі, еңселі ғимараттар бой көтерді. 9 ғасырдан бастап крест күмбезді ғибадатханалар пайда болды. Бейнелеу өнері бояуларының ғажайып әсерлілігімен, бейненің әрі дәл, әрі мәнділігімен ерекшеленді. Сонымен бірге икона салу өнері (иконопись) және кітап көркемдеу ісі де өркендеді. Мүсін өнері, тас, піл сүйектерін әрлеу де кең қанат жайды. Ақсүйектер арасында орган музыкасын тыңдау дәстүрге айналды. Кейіннен Византия мәдениетінің кейбір элементтері христиан дінімен бірге Шығыс Еуропа елдеріне ауысты. === Музыкасы === Византия империясы кезінде (4 ғасырдың аяғы мен 15 ғасырдың ортасында) өкімет билігі императордың қолында болды да, мұның өзі шіркеу музыкасының өмірлік музыкамен ұқсастығын, байланысын күшейтті: мейрамдарда, салтанатты сарайдағы қабылдауларда ән шырқалып, аспаптық музыка ойналды. Ақсүйектердің күнделік өмірінен орган музыкасы орын алады (7 ғасырда ол Византиядан Батыс Еуропаға тарайды), аккламациялар (құттықтау әндер), антифон (діни әндер) құттықтау әндер, беташар шығады. Түрлі ұлт музыкасының негізінде (сирия, грек, славян, еврей т.б.) византия гимндерінің (діни әндерінің) мелодиясы туындайды. Византия музыкасы невмалармен (ескілікті нота жазу түрі) жазылды. Шығыс Еуропа халықтары Византиядан христиан дінін кабылдаумен бірге оның музыкасының принциптерін де ұстанды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Рим империясы]] [[Санат:Дүние жүзі тарихы]] [[Санат:Ортағасырлар]] 0jvfxtyxufahz1vv5fgcgf2cllqgyd5 Айя София 0 11272 3599893 3570971 2026-05-04T18:00:19Z 1nter pares 146705 3599893 wikitext text/x-wiki {{Мешіт |мешіт атауы=Айя-София |шынайы аты={{lang-tr|Ayasofya-i Kebir Camii}}<br><small>Айя-София үлкен мешіті</small> |суреті=Hagia Sophia Mars 2013.jpg |ені=300px |қала=[[Ыстанбұл]] |мемлекет={{Байрақ|Түркия}} |статусы=[[Православ шіркеуі|Византия христиан]] соборы <small>(шамамен 360–1204 жж., 1261–1453 жж.)</small><br> [[Католицизм|Латын католик]] соборы <small>(1204–1261 жж.)</small><br> [[Мұражай]] <small>(1935–2020 жж.)</small><br> [[Мешіт]] <small>(1453–1931 жж.; 2020 – қазіргі уақытқа дейін)</small> |құрылысы басталды=[[532 жыл]] |құрылысы=532—537 |сәулетшісі=Милетдан Исидор, Тралдан Анфимий, кейін Мимар Синан |құрылысшысы=360 – [[I Константин]]<br>530 – [[I Юстиниан]] |құрылысы аяқталды=[[537 жыл]] |мешіт түрі=[[Жұма мешіті]] |сәулет стилі=Византия сәулеті |биіктігі=55.6 м |ағымы=[[Ислам]] – [[Сүннет]], бұрын [[Православ шіркеуі]] және [[Католицизм]] |жобаның авторы=Милетдан Исидор, Тралдан Анфимий |region = TR |CoordScale = 5000 |күмбездің диаметрі=31.5 м |мұнаралардың биіктігі=60 м |мұнаралар саны=4 |кітапхана=Сұлтан I Махмұт кітапханасы |жалпы ауданы=70 х 75 м |материал=Ашлар (мұқият өңделген тас),<br> Рим кірпіші |күмбездердің саны=1 |көлемі=73 м |сайты=https://ayasofyacamii.gov.tr/ <br> <br> [[Сурет:Hagia-Sophia-Grundriss.jpg|center|240px]] |карта ені=200px |позициялық карта=Түркия |Commons=Hagia Sophia |сурет атауы=Аяси София (Наурыз 2013)}} '''Айя София''' ({{lang-tr|Ayasofya}}; {{lang-grc|Ἁγία Σοφία}}) немесе ресми түрде '''Айя-София Үлкен мешіті''' ({{Lang-tr|Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi}}) — [[Ыстанбұл]]дағы [[мұражай]] [[ғимарат]]ы. Көне [[сәулет]] өнерінің үлгісі. Іргетасы [[Рим империясы|император]] [[I Константин]]нің бұйрығы бойынша [[325 жыл|325]] жылы қаланған. Оны 10 мың жұмыскер 5 жылда салып бітірген. Содан бері түрлі жағдайларда талай рет қирап, талай рет қалпына келтірілген. Ғимарат 2020 жылы мешіт мәртебесіне қайтарылды. [[Сурет:Seraphim - Hagia Sophia.jpg|нобай|солға|180px|{{center|Серафим мозаикасы}}]] [[Шығыс Рим империясы|Шығыс Рим императоры]] [[I Юстиниан]] 532-537 жылдар аралығында Рим империясының мемлекеттік шіркеуі үшін [[Ыстанбұл|Константинопольдің]] христиан соборы ретінде салған шіркеу сол кездегі әлемдегі ең үлкен ішкі кеңістік болды және толығымен ілулі күмбезді алғашқылардың бірі болды. Бұл [[Шығыс Рим империясы|Византия]] сәулет өнерінің көрінісі болып саналады<ref>Фацио, Майкл; Моффетт, Мариан; Вудхаус, Лоуренс (2009). Уақыт өте келе ғимараттар (3-ші басылым.). Макгроу-Хиллдегі жоғары білім. ISBN 978-0-07-305304-2</ref> және «сәулет тарихын өзгертті» делінген<ref>Симонс, Марлиз (22 тамыз 1993 жыл). [https://www.nytimes.com/1993/08/22/travel/center-of-ottoman-power.html «Османлы билігінің орталығы»]. «Нью-Йорк таймс». 2009 жылғы 4 маусымда алынды. Ағылшын тілінде</ref>. Қазіргі Юстиниан ғимараты дәл осы жерде орналасқан үшінші шіркеу болды, алайда кезінде [[Ника көтерілісі]] (''Византияда 532 жылы болған көтеріліс'') тәртіпсіздіктер кезінде жойылды. Кейінгі Византия сәулетінен бастап, Айя София православие шіркеуінің парадигматикалық формасына айналды және оның сәулеттік стилі мың жылдан кейін Осман мешіттеріне еліктеді<ref>Heinle & Schlaich 1996</ref>. Ол «христиан әлемінде ерекше орынға ие» деп сипатталды<ref>Heinle & Schlaich 1996</ref>. == Құрылысы == [[Сурет:Hagia Sophia B12-40.jpg|нобай|солға|190px|{{center|Айя София}}]] [[Сурет:Ayasofya-Innenansicht.jpg|нобай|солға|180px|{{center|Iшінде}}]] {{ЮНЕСКО әлемдік мұрасы |KazName=Айя София |Name=Hagia Sophia |State Party={{TUR}} |Type=мәдени |Criteria=i, ii, iii, iv |Image=[[Сурет:Hagia Sophia Cathedral.jpg|200px]] |Link=https://whc.unesco.org/en/list/356 356 |Year=1985 |Session=9 |Region=TR |map=[[Сурет:Istanbul centro storico 1 50000.jpeg|250px]] |Coordinates={{Coord|41|0|30.48|N|28|58|48.93|E|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 0|lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 58|lon_sec = 48 |CoordScale=5000}} Қазіргі түрі негізінен 532-37 жылдары (император Юстинианның заманында) Анфимий және Исидор атты екі сәулетшінің қолынан шыққан үлгі-нұсқадағы қалпын сақтаған. Олардың ерекше зәулім етіп салған [[күмбез]]і 20 жыл өткен соң құлап қалып [[563]] жылы Родос аралы топырағынан жасалған жеңіл кірпіштен жаңа күмбез орнатылыпты. Оның биіктігі – 55,6 м, диаметрі – 31,5 м. Күмбездіктің 40 терезесі бар. Негізгі күмбезге жанамалай жалғасқан жартылай күмбездер жүйесі ғимарат бейнесіне көкпен таласқан зәулімдік сипат береді. [[1317 жыл|1317]] жылы император Андроник Палеолог ғимарат ұстындарын нығайту үшін күрделі [[жөндеу]] жұмыстарын жүргізген. Айя Софья кезінде әлемнің ең үлкен [[ғибадатхана]]сы болды. [[Түріктер]]ге дейін [[Шығыс Рим империясы|Византия]] империясының, кейін 500 жыл бойы (1935 жылға дейін) түріктердің діни орталығы қызметін атқарды. Ол [[1453 жыл|1453]] жылы мешітке айналдырылған соң, ғимараттың ішкі көрінісі қайта көркемделді. 16-18 ғасырларда [[мешіт]] мұнаралары, қосымша құрылыстар салынды. [[1935 жыл|1935]] жылы [[Мұстафа Кемал Ататүрік|Ататүрік]] Айя Софияны мұражайға айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ыстанбұл]] [[Санат:Түркия ғимараттары мен құрылыстары]] [[Санат:Түркия мешіттері]] ezuuwt5v5dbcwluhrluqn7gcbw4nwsk Потамология 0 14749 3600186 2794829 2026-05-05T10:27:58Z Meyirim 176477 Сөздерді жөндеп жаздым. 3600186 wikitext text/x-wiki '''Потамология''', ''өзендер гидрологиясы'' ({{lang-grc|ποταμός}}-өзен) — өзендер туралы ілім; қалыптасуы мен оларда болып тұратын процестердің физикалық-географиялық және [[климат]] жағдайларымен, сондай-ақ адамның шаруашылық іс-қимылдарымен өзара тығыз байланыстарының заңдылықтарын зерттейтін [[құрлық гидрологиясы]]ның бөлімі. Жекелеп айтқанда бұл арнаның даму процестерін, өзендердің географиялық ерекшеліктерін, су деңгейін өлшеудің тәсілдерін, судың мөлшерін, ағыстың жылдамдығын, кеңістігін және тасқындағы тосқынның шамасын (қ. гидрометрия), өзендердің [[гидрология]]лық құбылыстарын болжау әдістерін (өзендердің еруі мен қатуы, өзен тасуының уақыты мен деңгейінің көтерілуі тағы басқалар), өзендер суының химиялық құрамын, биологиясын зерттеумен шұғылданады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref> Өзендер гидрологиясының негізгі міндеті - өзен арналарындағы су мен тосқындардың ағын процестерінің режімін, өзеннің температуралық режімін, мұз құбылыстарын, өзен арнасының динамикасын және т.б. зерттеу. Өзендер гидрологиясының синонимі - сирек қолданылатын "потамология" термині.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> *Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев. {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:География]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Ғылым]] [[Санат:География және геодезия]] [[Санат:Су шаруашылығы]] {{stub}} hknchtoeunhaxnng71nbgbia6k4zmnj Бейбіт Әмірханұлы Шүменов 0 15932 3599747 3599314 2026-05-04T14:44:03Z Алишерсзз 180771 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1326844572|Beibut Shumenov]]" 3599747 wikitext text/x-wiki '''Бейбіт Шүмен''' (19 тамыз, 1983 жыл) — кәсіпқой [[бокс]]шы, [[WBA]] және [[ІВА]] бойынша дүниежүзі чемпионы. [[Сіргелі]] тайпасының [[Батыр руы|Батыр]]-[[Жайдақ]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Рахаев Нұрғали Баймаханұлы, Қамбарова Зухра Медеуқызы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сіргелі Батыр-Жайдақ шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Редактор: Раушан Өскенқызы|басылым= |орны= Алматы|баспасы= Нұрлы Әлем|жыл= 2022|томы= |беттері= |барлық беті= 888|сериясы= |isbn= 978-601-205-708-9|тиражы= 5000}}</ref> == Әуесқой бокстағы жетістігі == Қазақстанның 2004 жылғы Олимпиада құрамасының мүшесі. 2003 жылы Үндістанда өткен Бірінші Африка-Азия ойындарының күміс жүлдегері. 2004 жылы Филиппинда өткен Азия чемпионатының алтын медаль иегері. == Кәсіпқой бокстағы жетістігі == === 02 тамыз 2008 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} Монтелл Гриффин === 2008 жылы тамызда Қазақ елінде Бейбіт әлемнің чемпионы болған Монтелл Гриффинді (49-8-0, 30 KO) айқын басымдылықпен ұтты. === 13 қаңтар 2008 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Colombia}} Эпифанио Мендоза === 2008 жылдың қаңтарында Бейбіт, Вашингтон қаласында әлемнің экс-чемпионы колумбиялық боксшы Эпифанио Мендозаны (28-7-1, 24 KO) ұтты. Шүмен-Мендоза арасындағы он раундтық бәсекеге әділ қазылық жасаған төрешілер алқасы осы бәсекедегі жеңісті бірауыздан қазақ боксшысының қанжығасына байлап берді. === 05 мамыр 2009 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} Байрон Митчелл === 2009 жылы Мамырда Шымкент қаласында 33 жекпе-жек өткізіп, 27 рет жеңіске жеткен АҚШ азаматы Байрон Митчеллді (27-5-1, 20 КО) жеңіп, [[ІВА]] тұжырымы бойынша дүниежүзі чемпионы атағын алды. Сондай-ақ ол өзіне тиесілі WBO Asіa Pacіfіc, WBC Asіan және [[Паба|PABA]]-ның алтын белбеуін қорғап қалды. === 29 қаңтар 2010 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Spain}} Габриель Кампильо === Шүменов 29 қаңтар күнi Лас-Вегаста (Невада штаты, АҚШ) жартылай ауыр салмақтағы WBA тұжырымының алтын белдiгiнiң иесi испаниялық Габриэль Кампильомен жұдырықтасып, ұпай санымен жеңiске жеттi. Былтыр тамыз айында бұл екi боксшының Астанада жұдырықтасқанын жанкүйерлер жақсы бiледi. Сол жекпе-жекте испан боксшысы Бейбiттi ұпай санымен ұтып, әлем чемпионының алтын белдiгiне ие болған-ды. Алайда, осының артынша-ақ бүкiләлемдiк бокс ассоциациясы испан боксшысының жекпе-жектiң соңында допинг-сынақтан өтпегенiне байланысты кездесудiң нәтижесiн негiзсiз деп тауып, жекпе-жектi қайта өткiзу туралы шешiм шығарды. Он екi раундқа созылған Б.Шүменов пен Г.Кампильоның арасындағы жекпе-жекте қапталдағы үш төрешiнiң екеуi 117:111, 115:113 есебiмен жеңiстi отандасымызға берсе, бiр төрешi 117:111 есебiн испан боксшысының пайдасына шешкен. ===23 шілде 2010 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Ukraine}} Вячеслав Узелков === Шілденің 23-і күні АҚШ-тың Калифорния штатының Лемур қаласында Бейбіт Шүменов Бүкіләлемдік бокс қауымдастығының (WBA) нұсқасы бойынша Әлем чемпионы атағын сәтті қорғап шықты. Бейбіттің бұл жолғы қарсыласы 22 кездесу өткізіп, оның 12-сін нокаутпен аяқтаған Бүкіләлемдік бокс қауымдастығының құрлықаралық чемпионы украиндық Вячеслав Узелков болған. Көптеген спорт мамандары бұл кездесуді аса тәжірибелі В. Узелковтың жеңісімен аяқталады деп болжам жасаған еді. Бұған дейін бірде-бір рет жеңіліс тауып көрмеген Вячеслав Бейбітті мойындауға мәжбүр болды. 12 раундық жекпе-жек 118:108, 118:108, және 117:109 есебімен Әлем чемпионы Бейбіттің пайдасына шешілді. ===8 қаңтар 2011 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} William Joppy === 8 қаңтар күні Шымкентте өткен кездесуде WBA және IBA тұжырымдары бойынша жартылай ауыр салмақтағы әлем чемпионы,кәсіпқой қазақ боксшысы Бейбіт Шүменов америкалық Уильям Джоппиді техникалық нокаутпен жеңді. Барлығы 6 раундқа созылған жекпе-жекте жерлесіміз үш дүркін әлем чемпионын тізе бүктірді. Бұдан бұрын қазақ боксшысы WBO тұжырымы бойынша әлем чемпионы Юрген Бремермен жекпе-жекке шығуы тиіс еді. Жарақатына байланысты кездесуден бас тартқан оның орнын Уильям Джоппи алмастырған болатын. Жерлесіміздің басымдығымен басталған кездесудің 5 кезеңінде америкалық нокдаун алды. Ал 6 раундта соққыға шыдамаған Джоппи кездесуді тоқтатуға мәжбүр болды. ===3 маусым 2012 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|MEX}} Энрике Орнелас === Бейбіт Шөменов (13-1-0, 8 КО) Энрике Орнеласты (33-8-0, 21 КО) жеңіп, өз атағын корғап қалды. Кездесу түн ауа Лас Вегас қаласындағы Hard Rock Hotel & Casino қонақ үйінде өтті. Кездесу толық 12 раундқа созылды. Шаршы алаңдағы айқастан соң төрешілердің барлығы бірауыздан 120–108 есебімен Бейбіт жеңіске жетті деп шешкен.<ref>[http://www.alaman.kz/?p=34738 КӘСІПҚОЙ БОКС. БЕЙБІТ АТАҒЫН ҚОРҒАП ҚАЛДЫ]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===14 желтоқсан 2013 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|SVK}} Тамаш Ковач === Бейбіт Шүменов қарсыласы - словак Томаш Ковачты үшінші раундта нокаутқа жіберді. Бейбіт Шүменов осы бәсекеге дейін кәсіпқой бокста 14 жекпе-жек өткізіп, оның 13-де жеңіске жеткен. 8 жекпе-жекте қарсыластарын нокаутқа жіберген. Ал Томаш Ковач 23 жекпе-жектің барлығында жеңіске жетіпті. 14 жекпе-жекті мерзімінен бұрын аяқтаған. Бұл оның алғашқы жеңілісі. == Сыртқы сілтемелер == * [http://baq.kz/kaz/news/cat/8/5176/?PHPSESSID=aa1d17dbc0613f5b016c73255e72649a Лас-Вегастағы жеңіс] * [http://www.alaman.kz/?p=10108 Әмірхан Бекжанұлы: «Ұлым бұл жеңісін қазақ жұртына арнады»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110114735/http://www.alaman.kz/?p=10108 |date=2011-11-10 }} * [http://www.egemen.kz/24776.html Бейбіт Шүменнің қарсыласы неміс Жүрген Бремір қашып кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015256/http://www.egemen.kz/24776.html |date=2011-01-13 }} * [http://www.zhasalash.kz/sport/3587.html Шаршы алаңда – Бейбіт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020409/http://www.zhasalash.kz/sport/3587.html |date=2016-03-05 }} {{start box}} {{succession box | before= Габриель Кампильо | title=[[WBA]] [[Жартылай ауыр салмақтағы чемпиондардың тізімі|Жартылай ауыр салмақтағы чемпиондар]] | years= 29 қаңтар [[2010]] — осы шақ |after= —}} {{end box}} == Ертерек өмірі == Шуменовтың анасы мектеп мұғалімі, әкесі бас есепші болған. Екеуі де ұзақ жұмыс істеді, оған қарау үшін Шуменовке екі апай қалды. Шуменов нағашыларының қарауында жүргенде бұзылған сүтті тұтынудан ауыр асқынулардан кейін сәби кезінде өліп қала жаздады. Ақырында ол сауығып кетсе де, денсаулығына байланысты қорқыныштың ұзаққа созылған әсері балалық шағында онымен бірге болды.[1] Шуменов Брюс Лидің фильмдерін көріп отырып, жекпе-жек спортына деген сүйіспеншілігін дамытып, есейген сайын жекпе-жек өнерінің көптеген пәндерімен айналыса бастады.[2] Жас кезінде Шуменов заңгер дәрежесін алып, судьяның хатшысы қызметін атқарды, сонымен бірге ол күрескер ретінде шеберлігін шыңдады.[2] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ кәсіпқой боксшылары]] [[Санат:WBO әлем чемпиондары]] [[Санат:1983 жылы туғандар]] o7ba0bl2e1iateg6lbj8eq1sfjnv053 3599751 3599747 2026-05-04T14:45:51Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Алишерсзз|Алишерсзз]] ([[User talk:Алишерсзз|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3416216 wikitext text/x-wiki '''Бейбіт Шүмен''' (19 тамыз, 1983 жыл) — кәсіпқой [[бокс]]шы, [[WBA]] және [[ІВА]] бойынша дүниежүзі чемпионы. [[Сіргелі]] тайпасының [[Батыр руы|Батыр]]-[[Жайдақ]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Рахаев Нұрғали Баймаханұлы, Қамбарова Зухра Медеуқызы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сіргелі Батыр-Жайдақ шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Редактор: Раушан Өскенқызы|басылым= |орны= Алматы|баспасы= Нұрлы Әлем|жыл= 2022|томы= |беттері= |барлық беті= 888|сериясы= |isbn= 978-601-205-708-9|тиражы= 5000}}</ref> == Әуесқой бокстағы жетістігі == Қазақстанның 2004 жылғы Олимпиада құрамасының мүшесі. 2003 жылы Үндістанда өткен Бірінші Африка-Азия ойындарының күміс жүлдегері. 2004 жылы Филиппинда өткен Азия чемпионатының алтын медаль иегері. == Кәсіпқой бокстағы жетістігі == === 02 тамыз 2008 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} Монтелл Гриффин === 2008 жылы тамызда Қазақ елінде Бейбіт әлемнің чемпионы болған Монтелл Гриффинді (49-8-0, 30 KO) айқын басымдылықпен ұтты. === 13 қаңтар 2008 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Colombia}} Эпифанио Мендоза === 2008 жылдың қаңтарында Бейбіт, Вашингтон қаласында әлемнің экс-чемпионы колумбиялық боксшы Эпифанио Мендозаны (28-7-1, 24 KO) ұтты. Шүмен-Мендоза арасындағы он раундтық бәсекеге әділ қазылық жасаған төрешілер алқасы осы бәсекедегі жеңісті бірауыздан қазақ боксшысының қанжығасына байлап берді. === 05 мамыр 2009 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} Байрон Митчелл === 2009 жылы Мамырда Шымкент қаласында 33 жекпе-жек өткізіп, 27 рет жеңіске жеткен АҚШ азаматы Байрон Митчеллді (27-5-1, 20 КО) жеңіп, [[ІВА]] тұжырымы бойынша дүниежүзі чемпионы атағын алды. Сондай-ақ ол өзіне тиесілі WBO Asіa Pacіfіc, WBC Asіan және [[Паба|PABA]]-ның алтын белбеуін қорғап қалды. === 29 қаңтар 2010 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Spain}} Габриель Кампильо === Шүменов 29 қаңтар күнi Лас-Вегаста (Невада штаты, АҚШ) жартылай ауыр салмақтағы WBA тұжырымының алтын белдiгiнiң иесi испаниялық Габриэль Кампильомен жұдырықтасып, ұпай санымен жеңiске жеттi. Былтыр тамыз айында бұл екi боксшының Астанада жұдырықтасқанын жанкүйерлер жақсы бiледi. Сол жекпе-жекте испан боксшысы Бейбiттi ұпай санымен ұтып, әлем чемпионының алтын белдiгiне ие болған-ды. Алайда, осының артынша-ақ бүкiләлемдiк бокс ассоциациясы испан боксшысының жекпе-жектiң соңында допинг-сынақтан өтпегенiне байланысты кездесудiң нәтижесiн негiзсiз деп тауып, жекпе-жектi қайта өткiзу туралы шешiм шығарды. Он екi раундқа созылған Б.Шүменов пен Г.Кампильоның арасындағы жекпе-жекте қапталдағы үш төрешiнiң екеуi 117:111, 115:113 есебiмен жеңiстi отандасымызға берсе, бiр төрешi 117:111 есебiн испан боксшысының пайдасына шешкен. ===23 шілде 2010 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|Ukraine}} Вячеслав Узелков === Шілденің 23-і күні АҚШ-тың Калифорния штатының Лемур қаласында Бейбіт Шүменов Бүкіләлемдік бокс қауымдастығының (WBA) нұсқасы бойынша Әлем чемпионы атағын сәтті қорғап шықты. Бейбіттің бұл жолғы қарсыласы 22 кездесу өткізіп, оның 12-сін нокаутпен аяқтаған Бүкіләлемдік бокс қауымдастығының құрлықаралық чемпионы украиндық Вячеслав Узелков болған. Көптеген спорт мамандары бұл кездесуді аса тәжірибелі В. Узелковтың жеңісімен аяқталады деп болжам жасаған еді. Бұған дейін бірде-бір рет жеңіліс тауып көрмеген Вячеслав Бейбітті мойындауға мәжбүр болды. 12 раундық жекпе-жек 118:108, 118:108, және 117:109 есебімен Әлем чемпионы Бейбіттің пайдасына шешілді. ===8 қаңтар 2011 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|USA}} William Joppy === 8 қаңтар күні Шымкентте өткен кездесуде WBA және IBA тұжырымдары бойынша жартылай ауыр салмақтағы әлем чемпионы,кәсіпқой қазақ боксшысы Бейбіт Шүменов америкалық Уильям Джоппиді техникалық нокаутпен жеңді. Барлығы 6 раундқа созылған жекпе-жекте жерлесіміз үш дүркін әлем чемпионын тізе бүктірді. Бұдан бұрын қазақ боксшысы WBO тұжырымы бойынша әлем чемпионы Юрген Бремермен жекпе-жекке шығуы тиіс еді. Жарақатына байланысты кездесуден бас тартқан оның орнын Уильям Джоппи алмастырған болатын. Жерлесіміздің басымдығымен басталған кездесудің 5 кезеңінде америкалық нокдаун алды. Ал 6 раундта соққыға шыдамаған Джоппи кездесуді тоқтатуға мәжбүр болды. ===3 маусым 2012 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|MEX}} Энрике Орнелас === Бейбіт Шөменов (13-1-0, 8 КО) Энрике Орнеласты (33-8-0, 21 КО) жеңіп, өз атағын корғап қалды. Кездесу түн ауа Лас Вегас қаласындағы Hard Rock Hotel & Casino қонақ үйінде өтті. Кездесу толық 12 раундқа созылды. Шаршы алаңдағы айқастан соң төрешілердің барлығы бірауыздан 120–108 есебімен Бейбіт жеңіске жетті деп шешкен.<ref>[http://www.alaman.kz/?p=34738 КӘСІПҚОЙ БОКС. БЕЙБІТ АТАҒЫН ҚОРҒАП ҚАЛДЫ]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===14 желтоқсан 2013 жыл: {{flagicon|Kazakhstan}} Бейбіт Шүмен — {{flagicon|SVK}} Тамаш Ковач === Бейбіт Шүменов қарсыласы - словак Томаш Ковачты үшінші раундта нокаутқа жіберді. Бейбіт Шүменов осы бәсекеге дейін кәсіпқой бокста 14 жекпе-жек өткізіп, оның 13-де жеңіске жеткен. 8 жекпе-жекте қарсыластарын нокаутқа жіберген. Ал Томаш Ковач 23 жекпе-жектің барлығында жеңіске жетіпті. 14 жекпе-жекті мерзімінен бұрын аяқтаған. Бұл оның алғашқы жеңілісі. == Сыртқы сілтемелер == * [http://baq.kz/kaz/news/cat/8/5176/?PHPSESSID=aa1d17dbc0613f5b016c73255e72649a Лас-Вегастағы жеңіс] * [http://www.alaman.kz/?p=10108 Әмірхан Бекжанұлы: «Ұлым бұл жеңісін қазақ жұртына арнады»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110114735/http://www.alaman.kz/?p=10108 |date=2011-11-10 }} * [http://www.egemen.kz/24776.html Бейбіт Шүменнің қарсыласы неміс Жүрген Бремір қашып кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015256/http://www.egemen.kz/24776.html |date=2011-01-13 }} * [http://www.zhasalash.kz/sport/3587.html Шаршы алаңда – Бейбіт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020409/http://www.zhasalash.kz/sport/3587.html |date=2016-03-05 }} {{start box}} {{succession box | before= Габриель Кампильо | title=[[WBA]] [[Жартылай ауыр салмақтағы чемпиондардың тізімі|Жартылай ауыр салмақтағы чемпиондар]] | years= 29 қаңтар [[2010]] — осы шақ |after= —}} {{end box}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ кәсіпқой боксшылары]] [[Санат:WBO әлем чемпиондары]] [[Санат:1983 жылы туғандар]] avyjxtepzk1xsamtot6eixexbie6zu3 Ингмар Бергман 0 17253 3599836 3354010 2026-05-04T16:45:16Z TalgatSnow 143530 3599836 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ингмар Бергман |шынайы есімі = {{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} |сурет = Ingmar Bergman (1966).jpg |сурет ені = |сурет атауы = Ингмар Бергман (1966) |туған кездегі есімі = Эрнст Ингмар Бергман |туған күні = 14.07.1918 |туған жері = {{Туғанжері|Упсала|Упсалада}}, [[Швеция]] |қайтыс болған күні = 30.07.2007 |қайтыс болған жері = [[Форё]], [[Швеция]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Швеция}}<br />{{сценарийші|Швеция}} |азаматтығы = {{SWE}} |белсенді жылдары = [[1944 жыл|1944]] — [[2005 жыл|2005]] |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1961, 1962, 1984)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1984)<br />«[[BAFTA]]» (1976)<br />«[[Алтын аю]]» (1958) |imdb_id = 0000005 |қолтаңбасы = Ingmar Bergman Signature.png |сайты = https://www.ingmarbergman.se/ |ортаққор = Ingmar Bergman }} '''Эрнст Ингмар Бергман''' ({{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} {{Audio|sv-Ingmar_Bergman.ogg|[ˈɪŋmar ˈbærjman]}}; [[14 шілде]] [[1918 жыл|1918]] — [[30 шілде]] [[2007 жыл|2007]]) — атақты [[Шведтер|швед]] режиссёрі, сценарийші, драмалық және опералық театр өнерінің көрнекті қайраткері <ref>Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5</ref>. Ол әлемдік кино тарихындағы ең ұлы әрі ықпалды кинематографистердің бірі, сондай-ақ еуропалық киноиндустрия мен швед кинематографиясының көрнекті тұлғасы болып саналады. Оның туындылары «адам жаны мен психикасы алдында тұрған сан алуан күрестерге бойлаған терең жеке толғаныс» ретінде сипатталады.<ref>{{cite news |author=Rothstein, Mervyn |date=30 July 2007 |title=Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89 |url=https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |access-date=31 July 2007 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 |quote=Ingmar Bergman, the 'poet with the camera' who is considered one of the greatest directors in motion picture history, died today on the small island of Faro where he lived on the Baltic coast of Sweden, Astrid Soderbergh Widding, president of The Ingmar Bergman Foundation, said. Bergman was 89. |archive-date=23 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023001746/https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |author=Tuohy, Andy |title=A-Z Great Film Directors |date=3 September 2015 |publisher=Octopus |isbn=9781844038558}}</ref><ref>{{cite book |author=Gallagher, John |url=https://archive.org/details/filmdirectorsond00gall |title=Film Directors on Directing |date=1 January 1989 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9780275932725 |url-access=registration}}</ref> Оның ең таңдаулы туындыларының қатарына «[[Жетінші мөр]]» (1957), «[[Бүлдірген алаңы]]» (1957), «[[Персона (фильм)|Персона]]» (1966) және «[[Фанни мен Александр]]» (1982) фильмдері жатады. Бұл жұмыстар «[[Sight & Sound]]» басылымының 2012 жылғы «Әлемдік киноның ең ұлы туындылары» тізіміне енген.<ref>{{cite web |title=Critics' top 100 |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |url-status=dead |archive-date=7 February 2016 |website=British Film Institute |access-date=11 March 2023}}</ref> Сонымен қатар, 2002 жылы аталған журнал Бергманды «Барлық уақыттың ең үздік режиссерлері» рейтингінде 8-ші орынға қойды.<ref>{{Cite web|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013231353/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|url-status=dead|archive-date=13 October 2018|title=BFI &#124; Sight & Sound &#124; Top Ten Poll 2002 – The Directors' Top Ten Directors|date=13 October 2018}}</ref> Бергманның шығармашылығы әлемдік деңгейде мойындалып, мансабында бірнеше мәрте «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын алды. Атап айтқанда, [[Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық]] және Швеция атынан «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» номинациясында жеңіп алған үш бірдей алтын мүсінше бар. Бергман кино мен телевизия үшін 60-тан астам көркем және деректі фильм түсірді, олардың басым бөлігінің сценарийін өзі жазды. Режиссер туындыларының көбі Швецияда түсірілген, ал 1961 жылдан бастап оның көптеген фильмдері Форё аралында таспаланды. Ол операторлар Гуннар Фишер және Свен Нюквистпен тығыз шығармашылық одақ құрды. Киномен қатар, Бергманның театр саласындағы мансабы да айтарлықтай табысты болды: ол [[Стокгольм]]дегі Швеция корольдік драма театрын және [[Мюнхен]]дегі (Германия) «Резиденц-театрды» басқарды.<ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=Oxford illustrated encyclopedia|date=1985–1993|publisher=Oxford University Press|others=Judge, Harry George., Toyne, Anthony.|isbn=0-19-869129-7|location=Oxford [England]|pages=44|oclc=11814265}}</ref> Режиссер жалпы саны 170-тен астам спектакль қойды. Оның тұрақты актерлер құрамына («Бергман труппасы») Харриет Андерссон, Биби Андерссон, Лив Ульман, Гуннар Бьёрнстранд, Эрланд Юзефсон, Ингрид Тулин, Гуннель Линдблом және Макс фон Сюдов сияқты шеберлер енді. == Өмірбаяны == Пастор отбасында туған. [[1937 жыл]]ы [[Стокгольм]]дегі Жоғары мектептің әдебиет пен өнер тарихы факультетіне түсті. Студент кезінен-ақ драматургия және театр режиссурасымен шұғылданып, терең философиялық бағытта спектакльдер қойды. Кейіннен көптеген театрларды (Хельсингборг. Мальме, Гетоборг) басқарды. [[1959 жыл]]ы Стокгольмнің драма театрында бас режиссер әрі директор. Кинодағы қызметі [[1943 жыл]]ы басталады. {{Bio-stub}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Швецияда қайтыс болғандар]] [[Санат:Швеция театр режиссерлері]] [[Санат:Канн кинофестивалі жүлдесі иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Жапония императоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Стокгольм универститеті түлектері]] [[Санат:Эразм сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]] [[Санат:European Film Awards сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] a1cngoogfmz2u4eakydg0pzavgpeptx 3599911 3599836 2026-05-04T18:15:51Z TalgatSnow 143530 3599911 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ингмар Бергман |шынайы есімі = {{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} |сурет = Ingmar Bergman (1966).jpg |сурет ені = |сурет атауы = Ингмар Бергман (1966) |туған кездегі есімі = Эрнст Ингмар Бергман |туған күні = 14.07.1918 |туған жері = {{Туғанжері|Упсала|Упсалада}}, [[Швеция]] |қайтыс болған күні = 30.07.2007 |қайтыс болған жері = [[Форё]], [[Швеция]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Швеция}}<br />{{сценарийші|Швеция}} |азаматтығы = {{SWE}} |белсенді жылдары = [[1944 жыл|1944]] — [[2005 жыл|2005]] |бағыты = |жұбайы = {{unbulleted list |{{marriage|Эльсе Фишер|1943|1945|end=div}} |{{marriage|Эллен Лундстрём|1945|1950|end=div}} |{{marriage|Гун Бергман|1951|1959|end=div}} |{{marriage|Кяби Ларетеи|1959|1969|end=div}} |{{marriage|Ингрид фон Розен|1971|1995|end=қайтыс болған}} }} |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1961, 1962, 1984)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1984)<br />«[[BAFTA]]» (1976)<br />«[[Алтын аю]]» (1958) |imdb_id = 0000005 |қолтаңбасы = Ingmar Bergman Signature.png |сайты = https://www.ingmarbergman.se/ |ортаққор = Ingmar Bergman }} '''Эрнст Ингмар Бергман''' ({{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} {{Audio|sv-Ingmar_Bergman.ogg|[ˈɪŋmar ˈbærjman]}}; [[14 шілде]] [[1918 жыл|1918]] — [[30 шілде]] [[2007 жыл|2007]]) — атақты [[Шведтер|швед]] режиссёрі, сценарийші, драмалық және опералық театр өнерінің көрнекті қайраткері <ref>Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5</ref>. Ол әлемдік кино тарихындағы ең ұлы әрі ықпалды кинематографистердің бірі, сондай-ақ еуропалық киноиндустрия мен швед кинематографиясының көрнекті тұлғасы болып саналады. Оның туындылары «адам жаны мен психикасы алдында тұрған сан алуан күрестерге бойлаған терең жеке толғаныс» ретінде сипатталады.<ref>{{cite news |author=Rothstein, Mervyn |date=30 July 2007 |title=Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89 |url=https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |access-date=31 July 2007 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 |quote=Ingmar Bergman, the 'poet with the camera' who is considered one of the greatest directors in motion picture history, died today on the small island of Faro where he lived on the Baltic coast of Sweden, Astrid Soderbergh Widding, president of The Ingmar Bergman Foundation, said. Bergman was 89. |archive-date=23 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023001746/https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |author=Tuohy, Andy |title=A-Z Great Film Directors |date=3 September 2015 |publisher=Octopus |isbn=9781844038558}}</ref><ref>{{cite book |author=Gallagher, John |url=https://archive.org/details/filmdirectorsond00gall |title=Film Directors on Directing |date=1 January 1989 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9780275932725 |url-access=registration}}</ref> Оның ең таңдаулы туындыларының қатарына «[[Жетінші мөр]]» (1957), «[[Бүлдірген алаңы]]» (1957), «[[Персона (фильм)|Персона]]» (1966) және «[[Фанни мен Александр]]» (1982) фильмдері жатады. Бұл жұмыстар «[[Sight & Sound]]» басылымының 2012 жылғы «Әлемдік киноның ең ұлы туындылары» тізіміне енген.<ref>{{cite web |title=Critics' top 100 |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |url-status=dead |archive-date=7 February 2016 |website=British Film Institute |access-date=11 March 2023}}</ref> Сонымен қатар, 2002 жылы аталған журнал Бергманды «Барлық уақыттың ең үздік режиссерлері» рейтингінде 8-ші орынға қойды.<ref>{{Cite web|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013231353/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|url-status=dead|archive-date=13 October 2018|title=BFI &#124; Sight & Sound &#124; Top Ten Poll 2002 – The Directors' Top Ten Directors|date=13 October 2018}}</ref> Бергманның шығармашылығы әлемдік деңгейде мойындалып, мансабында бірнеше мәрте «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын алды. Атап айтқанда, [[Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық]] және Швеция атынан «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» номинациясында жеңіп алған үш бірдей алтын мүсінше бар. Бергман кино мен телевизия үшін 60-тан астам көркем және деректі фильм түсірді, олардың басым бөлігінің сценарийін өзі жазды. Режиссер туындыларының көбі Швецияда түсірілген, ал 1961 жылдан бастап оның көптеген фильмдері Форё аралында таспаланды. Ол операторлар Гуннар Фишер және Свен Нюквистпен тығыз шығармашылық одақ құрды. Киномен қатар, Бергманның театр саласындағы мансабы да айтарлықтай табысты болды: ол [[Стокгольм]]дегі Швеция корольдік драма театрын және [[Мюнхен]]дегі (Германия) «Резиденц-театрды» басқарды.<ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=Oxford illustrated encyclopedia|date=1985–1993|publisher=Oxford University Press|others=Judge, Harry George., Toyne, Anthony.|isbn=0-19-869129-7|location=Oxford [England]|pages=44|oclc=11814265}}</ref> Режиссер жалпы саны 170-тен астам спектакль қойды. Оның тұрақты актерлер құрамына («Бергман труппасы») Харриет Андерссон, Биби Андерссон, Лив Ульман, Гуннар Бьёрнстранд, Эрланд Юзефсон, Ингрид Тулин, Гуннель Линдблом және Макс фон Сюдов сияқты шеберлер енді. == Өмірбаяны == === Алғашқы жылдары === Эрнст Ингмар Бергман 1918 жылы 14 шілдеде [[Упсала]] қаласында дүниеге келген.{{sfn|Steene|2005|p=23}} Оның анасы Карин (қыз күніндегі тегі Окерблом) медбике, ал әкесі Эрик Бергман лютеран [[пастор|пасторы]] (кейіннен Швеция королінің капеллан-кеңесшісі) болған. Режиссердің анасы тегі жағынан [[Валлондар]]дан тарайды.{{sfn|Gado|1986|p=374}} Бергмандар әулетінің түп-тамыры Йервсё өңірінен шыққан. Әкесі жағынан Бергман [[Финдер|фин]], [[Немістер|неміс]] және [[Шведтер|швед]] тектес Брёмс, Эреншёльд және Стокенстрём сияқты беделді діни қызметкерлер әулетінен тарайды. Эрик пен Кариннің өзге балаларына келсек: режиссердің үлкен ағасы Даг [[дипломатия]]лық мансапты таңдаса, қарындасы Маргарета [[жазушы]] болды. Әкесі бала тәрбиесіне қатысты аса консервативті көзқарастарды ұстанған; ол балаларын жиі жазалап, тіпті оларға дене жарақатын салатын қатаң жаза түрлерін де қолданған. Бергман тақуа лютеран отбасында тәрбиеленгенімен, кейіннен өз сенімінен сегіз жасында айырылғанын, ал бұл ақиқатты тек 1962 жылы «Қысқы жарық» фильмін түсіру барысында толық түйсінгенін айтқан.<ref>{{cite book|title=The Films of Ingmar Bergman|author=Kalin, Jesse|year=2003|page=193}}</ref> Бергманның театр мен киноға деген құштарлығы ерте жастан оянды. Тоғыз жасқа толғанда, ағасына [[Рождество]] мерекесіне орай «сиқырлы шам» — жарық көзі ретінде керосин лампасы қолданылатын қарапайым проекциялық аппарат сыйға тартылады. Ингмар бұл аппаратты иелену үшін Дагқа өз еркімен қалайы солдаттар коллекциясын айырбасқа ұсынады. Бір жыл ішінде ол осы ойыншықтың көмегімен өзіне ғана тән, қиялындағы жеке әлемін құрып, сонда өзін еркін сезіне бастайды. Бергман өз бетінше сахна безендірулерін, қуыршақтар мен жарық эффектілерін ойлап тауып, [[Август Стриндберг|Стриндберг]] пьесаларынан қуыршақ қойылымдарын қояды және ондағы барлық рөлдерді өзі дыбыстап шығады.<ref>{{cite news|title=Ingmar Bergman, Master Filmmaker, Dies at 89|author=Rothstein, Mervyn|newspaper=[[The New York Times]]|date=31 July 2007}}</ref> Жасөспірім шағында Бергман Палмгрен мектебінде білім алды. Оның оқудағы жолы сәтсіз болып,{{sfn|Steene|2005|p=33}} кейіннен ол бұл кезеңді есіне алғысы келмейтін. 1944 жылы швед орта мектептеріндегі қатал тәртіпті сынға алған «Азап» (Hets) фильмі (сценарийін Бергман жазған) үлкен пікірталас тудырады. Сол тұста мектеп директоры Хеннинг Хокансон Бергманды «мінезі қиын, тіл алмайтын бала» болды деп сипаттаған.<ref>{{cite book|title=Ingmar Bergman: The Life and Films of the Last Great European Director|author=Macnab, Geoffrey|publisher=I.B. Tauris|date=2009|isbn=978-0857713575}}</ref> Өз кезегінде Бергман ресми білім беру жүйесіндегі үй тапсырмасы мен емтихандарға шектен тыс мән беруді мүлдем ұнатпайтынын жеткізген. 1934 жылы 16 жасар Бергман жазғы демалысын өткізу үшін [[Германия]]ға, отбасылық достарына жіберіледі. Ол [[Веймар]]дағы нацистік жиынға қатысып, [[Адольф Гитлер]]ді өз көзімен көреді.<ref>{{cite book|author=Vermilye, Jerry|title=Ingmar Bergman: His Life and Films|year=2001|page=6}}; see also Bergman's autobiography, ''Laterna Magica''.</ref> Кейіннен ол өзінің «Laterna Magica» («Сиқырлы шам») атты өмірбаяндық туындысында неміс отбасы оның төсегінің тұсына Гитлердің суретін іліп қойғанын және «көп жылдар бойы Гитлердің жақтасы болып, оның жетістіктеріне қуанып, жеңілістеріне қайғырғанын» жазды.<ref>Ingmar Bergman, ''The Magic Lantern'' (transl. from Swedish: ''Laterna Magica''), Chicago: University of Chicago Press, 2007;</ref> Бергман: «Гитлер ерекше тартымды, харизматикалық тұлға еді. Ол қалың көпшілікті жігерлендіре білді... Мен көрген [[нацизм]] көңілді әрі жас көрінетін», — деп еске алады.<ref name=":0">{{cite news |date=7 September 1999 |title=Bergman admits Nazi past |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/441057.stm |access-date=14 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519065030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/441057.stm |url-status=live }}</ref> 1937 жылы Бергман өнер мен әдебиетті зерттеу үшін Стокгольм университет колледжіне (кейіннен Стокгольм университеті) оқуға түседі. Уақытының көп бөлігін студенттік театрда өткізіп, нағыз киноқұмарға айналады.<ref>{{cite book|author=Vermilye, Jerry|title=Ingmar Bergman: His Life and Films|year=2001|page=6}}</ref> Дәл осы кезеңдегі сезімдік қарым-қатынасы әкесімен арадағы үлкен кикілжіңге ұласып, олардың байланысы көптеген жылдарға үзіледі. Ол университетті толық бітірмесе де, бірнеше пьеса мен опера жазып, жергілікті театрда режиссердің ассистенті болып қызмет етеді. 1942 жылы оған өзі жазған «Каспардың өлімі» атты сценарийін сахналауға мүмкіндік беріледі. Бұл қойылымды «Svensk Filmindustri» компаниясының өкілдері байқап, Бергманға сценарий бөлімінен жұмыс ұсынады. 1943 жылы ол Эльза Фишермен некеге тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman.'' By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; translated by Paul Britten Austin. Simon & Schuster, New York. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973. * ''Filmmakers on filmmaking: the American Film Institute seminars on motion pictures and television'' (edited by Joseph McBride). Boston, Houghton Mifflin Co., 1983. * {{cite book|last=Gado|first=Frank|title=The Passion of Ingmar Bergman|url=https://books.google.com/books?id=myqJ3XwjA1UC|year=1986|publisher=Duke University Press|isbn=0-8223-0586-0}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Швецияда қайтыс болғандар]] [[Санат:Швеция театр режиссерлері]] [[Санат:Канн кинофестивалі жүлдесі иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Жапония императоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Стокгольм универститеті түлектері]] [[Санат:Эразм сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]] [[Санат:European Film Awards сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] cdkuqje0jt928ttivs9ckiq90rcm4ih 3599922 3599911 2026-05-04T19:28:21Z TalgatSnow 143530 3599922 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ингмар Бергман |шынайы есімі = {{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} |сурет = Ingmar Bergman (1966).jpg |сурет ені = |сурет атауы = Ингмар Бергман (1966) |туған кездегі есімі = Эрнст Ингмар Бергман |туған күні = 14.07.1918 |туған жері = {{Туғанжері|Упсала|Упсалада}}, [[Швеция]] |қайтыс болған күні = 30.07.2007 |қайтыс болған жері = [[Форё]], [[Швеция]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Швеция}}<br />{{сценарийші|Швеция}} |азаматтығы = {{SWE}} |белсенді жылдары = [[1944 жыл|1944]] — [[2005 жыл|2005]] |бағыты = |жұбайы = {{unbulleted list |{{marriage|Эльсе Фишер|1943|1945|end=div}} |{{marriage|Эллен Лундстрём|1945|1950|end=div}} |{{marriage|Гун Бергман|1951|1959|end=div}} |{{marriage|Кяби Ларетеи|1959|1969|end=div}} |{{marriage|Ингрид фон Розен|1971|1995|end=қайтыс болған}} }} |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1961, 1962, 1984)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1984)<br />«[[BAFTA]]» (1976)<br />«[[Алтын аю]]» (1958) |imdb_id = 0000005 |қолтаңбасы = Ingmar Bergman Signature.png |сайты = https://www.ingmarbergman.se/ |ортаққор = Ingmar Bergman }} '''Эрнст Ингмар Бергман''' ({{lang-sv|Ernst Ingmar Bergman}} {{Audio|sv-Ingmar_Bergman.ogg|[ˈɪŋmar ˈbærjman]}}; [[14 шілде]] [[1918 жыл|1918]] — [[30 шілде]] [[2007 жыл|2007]]) — атақты [[Шведтер|швед]] режиссёрі, сценарийші, драмалық және опералық театр өнерінің көрнекті қайраткері.<ref>Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5</ref> Ол әлемдік кино тарихындағы ең ұлы әрі ықпалды кинематографистердің бірі, сондай-ақ еуропалық киноиндустрия мен швед кинематографиясының көрнекті тұлғасы болып саналады. Оның туындылары «адам жаны мен психикасы алдында тұрған сан алуан күрестерге бойлаған терең жеке толғаныс» ретінде сипатталады.<ref>{{cite news |author=Rothstein, Mervyn |date=30 July 2007 |title=Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89 |url=https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |access-date=31 July 2007 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 |quote=Ingmar Bergman, the 'poet with the camera' who is considered one of the greatest directors in motion picture history, died today on the small island of Faro where he lived on the Baltic coast of Sweden, Astrid Soderbergh Widding, president of The Ingmar Bergman Foundation, said. Bergman was 89. |archive-date=23 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023001746/https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |author=Tuohy, Andy |title=A-Z Great Film Directors |date=3 September 2015 |publisher=Octopus |isbn=9781844038558}}</ref><ref>{{cite book |author=Gallagher, John |url=https://archive.org/details/filmdirectorsond00gall |title=Film Directors on Directing |date=1 January 1989 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9780275932725 |url-access=registration}}</ref> Оның ең таңдаулы туындыларының қатарына «[[Жетінші мөр]]» (1957), «[[Бүлдірген алаңы]]» (1957), «[[Персона (фильм)|Персона]]» (1966) және «[[Фанни мен Александр]]» (1982) фильмдері жатады. Бұл жұмыстар «[[Sight & Sound]]» басылымының 2012 жылғы «Әлемдік киноның ең ұлы туындылары» тізіміне енген.<ref>{{cite web |title=Critics' top 100 |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |url-status=dead |archive-date=7 February 2016 |website=British Film Institute |access-date=11 March 2023}}</ref> Сонымен қатар, 2002 жылы аталған журнал Бергманды «Барлық уақыттың ең үздік режиссерлері» рейтингінде 8-ші орынға қойды.<ref>{{Cite web|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013231353/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|url-status=dead|archive-date=13 October 2018|title=BFI &#124; Sight & Sound &#124; Top Ten Poll 2002 – The Directors' Top Ten Directors|date=13 October 2018}}</ref> Бергманның шығармашылығы әлемдік деңгейде мойындалып, мансабында бірнеше мәрте «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын алды. Атап айтқанда, [[Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық]] және Швеция атынан «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» номинациясында жеңіп алған үш бірдей алтын мүсінше бар. Бергман кино мен телевизия үшін 60-тан астам көркем және деректі фильм түсірді, олардың басым бөлігінің сценарийін өзі жазды. Режиссер туындыларының көбі Швецияда түсірілген, ал 1961 жылдан бастап оның көптеген фильмдері Форё аралында таспаланды. Ол операторлар Гуннар Фишер және Свен Нюквистпен тығыз шығармашылық одақ құрды. Киномен қатар, Бергманның театр саласындағы мансабы да айтарлықтай табысты болды: ол [[Стокгольм]]дегі Швеция корольдік драма театрын және [[Мюнхен]]дегі (Германия) «Резиденц-театрды» басқарды.<ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=Oxford illustrated encyclopedia|date=1985–1993|publisher=Oxford University Press|others=Judge, Harry George., Toyne, Anthony.|isbn=0-19-869129-7|location=Oxford [England]|pages=44|oclc=11814265}}</ref> Режиссер жалпы саны 170-тен астам спектакль қойды. Оның тұрақты актерлер құрамына («Бергман труппасы») Харриет Андерссон, Биби Андерссон, Лив Ульман, Гуннар Бьёрнстранд, Эрланд Юзефсон, Ингрид Тулин, Гуннель Линдблом және Макс фон Сюдов сияқты шеберлер енді. == Өмірбаяны == === Алғашқы жылдары === Эрнст Ингмар Бергман 1918 жылы 14 шілдеде [[Упсала]] қаласында дүниеге келген.{{sfn|Steene|2005|p=23}} Оның анасы Карин (қыз күніндегі тегі Окерблом) медбике, ал әкесі Эрик Бергман лютеран [[пастор|пасторы]] (кейіннен Швеция королінің капеллан-кеңесшісі) болған. Режиссердің анасы тегі жағынан [[Валлондар]]дан тарайды.{{sfn|Gado|1986|p=374}} Бергмандар әулетінің түп-тамыры Йервсё өңірінен шыққан. Әкесі жағынан Бергман [[Финдер|фин]], [[Немістер|неміс]] және [[Шведтер|швед]] тектес Брёмс, Эреншёльд және Стокенстрём сияқты беделді діни қызметкерлер әулетінен тарайды. Эрик пен Кариннің өзге балаларына келсек: режиссердің үлкен ағасы Даг [[дипломатия]]лық мансапты таңдаса, қарындасы Маргарета [[жазушы]] болды. Әкесі бала тәрбиесіне қатысты аса консервативті көзқарастарды ұстанған; ол балаларын жиі жазалап, тіпті оларға дене жарақатын салатын қатаң жаза түрлерін де қолданған. Бергман тақуа лютеран отбасында тәрбиеленгенімен, кейіннен өз сенімінен сегіз жасында айырылғанын, ал бұл ақиқатты тек 1962 жылы «Қысқы жарық» фильмін түсіру барысында толық түйсінгенін айтқан.<ref>{{cite book|title=The Films of Ingmar Bergman|author=Kalin, Jesse|year=2003|page=193}}</ref> [[Сурет:Ingmar 86135a.jpg|thumb|left|upright=0.8|Бергман жас шағында]] Бергманның театр мен киноға деген құштарлығы ерте жастан оянды. Тоғыз жасқа толғанда, ағасына [[Рождество]] мерекесіне орай «сиқырлы шам» — жарық көзі ретінде керосин лампасы қолданылатын қарапайым проекциялық аппарат сыйға тартылады. Ингмар бұл аппаратты иелену үшін Дагқа өз еркімен қалайы солдаттар коллекциясын айырбасқа ұсынады. Бір жыл ішінде ол осы ойыншықтың көмегімен өзіне ғана тән, қиялындағы жеке әлемін құрып, сонда өзін еркін сезіне бастайды. Бергман өз бетінше сахна безендірулерін, қуыршақтар мен жарық эффектілерін ойлап тауып, [[Август Стриндберг|Стриндберг]] пьесаларынан қуыршақ қойылымдарын қояды және ондағы барлық рөлдерді өзі дыбыстап шығады.<ref>{{cite news|title=Ingmar Bergman, Master Filmmaker, Dies at 89|author=Rothstein, Mervyn|newspaper=[[The New York Times]]|date=31 July 2007}}</ref> Жасөспірім шағында Бергман Палмгрен мектебінде білім алды. Оның оқудағы жолы сәтсіз болып,{{sfn|Steene|2005|p=33}} кейіннен ол бұл кезеңді есіне алғысы келмейтін. 1944 жылы швед орта мектептеріндегі қатал тәртіпті сынға алған «Азап» (Hets) фильмі (сценарийін Бергман жазған) үлкен пікірталас тудырады. Сол тұста мектеп директоры Хеннинг Хокансон Бергманды «мінезі қиын, тіл алмайтын бала» болды деп сипаттаған.<ref>{{cite book|title=Ingmar Bergman: The Life and Films of the Last Great European Director|author=Macnab, Geoffrey|publisher=I.B. Tauris|date=2009|isbn=978-0857713575}}</ref> Өз кезегінде Бергман ресми білім беру жүйесіндегі үй тапсырмасы мен емтихандарға шектен тыс мән беруді мүлдем ұнатпайтынын жеткізген. 1934 жылы 16 жасар Бергман жазғы демалысын өткізу үшін [[Германия]]ға, отбасылық достарына жіберіледі. Ол [[Веймар]]дағы нацистік жиынға қатысып, [[Адольф Гитлер]]ді өз көзімен көреді.<ref>{{cite book|author=Vermilye, Jerry|title=Ingmar Bergman: His Life and Films|year=2001|page=6}}; see also Bergman's autobiography, ''Laterna Magica''.</ref> Кейіннен ол өзінің «Laterna Magica» («Сиқырлы шам») атты өмірбаяндық туындысында неміс отбасы оның төсегінің тұсына Гитлердің суретін іліп қойғанын және «көп жылдар бойы Гитлердің жақтасы болып, оның жетістіктеріне қуанып, жеңілістеріне қайғырғанын» жазды.<ref>Ingmar Bergman, ''The Magic Lantern'' (transl. from Swedish: ''Laterna Magica''), Chicago: University of Chicago Press, 2007;</ref> Бергман: «Гитлер ерекше тартымды, харизматикалық тұлға еді. Ол қалың көпшілікті жігерлендіре білді... Мен көрген [[нацизм]] көңілді әрі жас көрінетін», — деп еске алады.<ref name=":0">{{cite news |date=7 September 1999 |title=Bergman admits Nazi past |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/441057.stm |access-date=14 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519065030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/441057.stm |url-status=live }}</ref> 1937 жылы Бергман өнер мен әдебиетті зерттеу үшін Стокгольм университет колледжіне (кейіннен Стокгольм университеті) оқуға түседі. Уақытының көп бөлігін студенттік театрда өткізіп, нағыз киноқұмарға айналады.<ref>{{cite book|author=Vermilye, Jerry|title=Ingmar Bergman: His Life and Films|year=2001|page=6}}</ref> Дәл осы кезеңдегі сезімдік қарым-қатынасы әкесімен арадағы үлкен кикілжіңге ұласып, олардың байланысы көптеген жылдарға үзіледі. Ол университетті толық бітірмесе де, бірнеше пьеса мен опера жазып, жергілікті театрда режиссердің ассистенті болып қызмет етеді. 1942 жылы оған өзі жазған «Каспардың өлімі» атты сценарийін сахналауға мүмкіндік беріледі. Бұл қойылымды «Svensk Filmindustri» компаниясының өкілдері байқап, Бергманға сценарий бөлімінен жұмыс ұсынады. 1943 жылы ол Эльза Фишермен некеге тұрады. === 1975 жылға дейінгі кино мансабы === [[Сурет:Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg|thumb|Бергман (1957)]] Бергманның кинодағы жолы 1941 жылы сценарийлерді өңдеуден басталды. Алайда оның алғашқы ірі жетістігі — 1944 жылы Альф Шёберг түсірген «Азап» (Hets) фильміне сценарий жазуы болды. Сценариймен қатар, ол бұл жобада режиссердің ассистенті қызметін де атқарды. Өзінің «Бейнелер: Кинодағы өмірім» атты екінші автобиографиялық кітабында Бергман осы фильмнің сыртқы көріністерін түсіру кезеңін өзінің режиссер ретіндегі нағыз дебюті деп сипаттайды.<ref>Ingmar Bergman, ''Images : my life in film'' (translated from the Swedish by Marianne Ruuth), London: Bloomsbury, 1994.</ref> Фильм Швециядағы ресми білім беру жүйесі туралы қызу пікірталас тудырды. Бергман оқыған мектептің директоры Хеннинг Хокансон фильмнің шығуына байланысты хат жазғанда, Бергман оған қатаң жауап берді.{{sfn|Gado|1986|p=59}} Ғалым Фрэнк Гадоның айтуынша, Бергман директордың «тиісті талаптарға сай келмейтін оқушылар жүйенің қатал немқұрайлылығына лайық» деген астарлы ойын айыптаған. Бергман өз хатында: «Мен мектепті қағида, жүйе және институт ретінде жек көрдім. Сондықтан мен нақты өз мектебімді емес, жалпы мектеп атаулыны сынағым келді», — деп мәлімдеді.<ref>Bergman, Ingmar. in the ''Aftonbladet'' (9 October 1944) (translated from Swedish)</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tcm.turner.com/this-month/article.html?isPreview=&id=1296451%7C1073693&name=Torment|title=Torment (1944)|author=Fristoe, Roger|publisher=Turner Classic Movies, Inc.|access-date=28 March 2017|archive-date=29 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329141119/http://www.tcm.turner.com/this-month/article.html?isPreview=&id=1296451%7C1073693&name=Torment|url-status=live}}</ref> Бұл туындының халықаралық табысы Бергманға бір жылдан соң алғашқы жеке режиссерлік мүмкіндігін сыйлады. Кейінгі он жыл ішінде ол оннан астам фильм түсіріп, сценарийін жазды. Олардың қатарында 1949 жылғы «Түрме» (Fängelse), сондай-ақ 1953 жылы жарық көрген «Тайғанақ пен жылтырақ» (Gycklarnas afton) және «Моникамен өткен жаз» (Sommaren med Monika) туындылары бар. [[Сурет:Bergman Sjostrom 1957.jpg|thumb|upright=1.1|left| «Бүлдірген алаңы» (1957) фильмінің түсірілім алаңындағы Бергман мен Виктор Шёстрем]] Бергман алғашқы әлемдік табысына 1955 жылы жарық көрген «Жазғы түн күлкісі» (Sommarnattens leende) фильмі арқылы қол жеткізді. Бұл туынды келесі жылы Канн кинофестивалінде «Ең үздік поэтикалық юмор» номинациясын жеңіп алып, «[[Алтын пальма бұтағы]]на» үміткер болды. Одан кейін, 1957 жылы арасына он ай салып Швецияда «[[Жетінші мөр]]» (Det sjunde inseglet) және «[[Бүлдірген алаңы]]» (Smultronstället) фильмдері шықты. «Жетінші мөр» [[Канн фестивалі]]нің арнайы жүлдесін иеленсе, «[[Бүлдірген алаңы]]» Бергман мен басты рөлдегі Виктор Шёстремге көптеген марапаттар алып келді. Келесі екі онжылдықта да Бергманның өнімділігі бәсеңдеген жоқ. 1960-жылдардың басынан бастап ол өмірінің көп бөлігін Фарё аралында өткізіп, сол жерде бірнеше фильм түсірді. 1960-жылдардың басында ол Құдайға деген сенім мен күмән тақырыбын зерттейтін үш фильмді — «Айна арқылы қарағанда» (Såsom i en Spegel, 1961), «Қысқы жарық» (Nattvardsgästerna, 1962) және «Үнсіздік» (Tystnaden, 1963) туындыларын дүниеге әкелді. Сыншылар бұл үш фильмнің ортақ тақырыптарына сүйеніп, оларды «трилогия» немесе киноматографиялық «триптих» деп атады. Бастапқыда Бергман бұл фильмдерді трилогия ретінде жоспарламағанын және олардан ешқандай ортақ мотив көріп тұрмағанын айтты, бірақ кейінірек, біраз екіұштылық танытса да, бұл тұжырымды қабылдағандай болды. 1964 жылы оның [[Федерико Феллини]] фильмдеріне пародия ретінде түсірілген «Осы әйелдердің бәрі туралы айтпағанда» (För att inte tala om alla dessa kvinnor) атты туындысы жарық көрді.<ref>{{cite book|author=Theall, Donald F.|title=Beyond the Word: reconstructing sense in the Joyce era of technology, culture, and communication|year=1995|page=35|publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802006301}}</ref> Биби Андерссон мен Лив Ульман басты рөлдерді сомдаған «[[Персона (фильм)|Персона]]» (1966) — Бергманның өзі ең маңызды еңбектерінің бірі санаған туынды. Тәжірибелік сипаты басым бұл фильм көп марапат иеленбесе де, кейіннен оның нағыз шедеврі ретінде танылды. Осы кезеңдегі басқа да елеулі фильмдеріне «Бикеш бұлағы» (Jungfrukällan, 1960), «Қасқыр сағаты» (Vargtimmen, 1968), «Ұят» (Skammen, 1968) және «Аннаның құштарлығы» (En Passion, 1969) жатады. Оператор Свен Нюквистпен бірлесе отырып, Бергман «Сыбыс пен айқай» (Viskningar och rop, 1972) фильмінде қанық қызыл түстер палитрасын қолданды. Бұл туынды «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» номинациясы бойынша «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына үміткер болды.<ref>{{Cite web|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|title=The 46th Academy Awards (1974) Nominees and Winners |access-date=31 December 2011|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315090403/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|archive-date=15 March 2015}}</ref> Сонымен қатар, бұл уақытта ол Швеция телевизиясы үшін де өнімді жұмыс істеді. Соның ішінде ерекше атап өтуге болатын екі еңбегі — «Неке өмірінің көріністері» (Scener ur ett äktenskap, 1973) және «Сиқырлы флейта» (Trollflöjten, 1975). === 1976 жылғы салық төлеуден жалтару айыбы === [[Сурет:Ingmar Bergman & Sven Nykvist.jpg|250px|thumb|right|Бергман (оң жақта) және Свен Нюквист «Айна арқылы қарағанда» фильмін түсіру кезінде (1960)]] 1976 жылы 30 қаңтарда [[Стокгольм]]дегі Корольдік драма театрында [[Август Стриндберг]]тің «Өлім биі» қойылымына дайындық үстінде жүрген Бергманды азаматтық киімдегі екі полиция қызметкері тұтқындап, оған табыс салығынан жалтарды деген айып тақты. Бұл оқиға Бергманға ауыр соққы болып тиді. Ол басынан өткерген қорлықтан жүйкесі сыр беріп, терең депрессия жағдайында ауруханаға түсті. Тергеу Бергманның швециялық Cinematograf компаниясы мен оның швейцариялық еншілес кәсіпорны Persona (бұл құрылым негізінен шетелдік актерлерге жалақы төлеу үшін пайдаланылатын) арасындағы 1970 жылғы 500 000 [[швед кронасы]] (SEK) көлеміндегі күмәнді транзакцияға бағытталды. Бергман Швеция Орталық банкінен ескерту алғаннан кейін 1974 жылы Persona компаниясын таратып, тиісті табысты декларациялаған болатын. 1976 жылы 23 наурызда арнайы прокурор Андерс Норденадлер айыптың заңдық негізі жоқтығын алға тартып, істі тоқтатты. Ол бұл жағдайды «өз көлігін біреудікі деп ойлап ұрлаған адамға айып тағумен бірдей» деп сипаттады.<ref>{{Cite AV media|url=http://svtplay.se/v/1371714/oppet_arkiv/atal_mot_bergman_laggs_ned|title=Åtal mot Bergman läggs ned|trans-title=Charges against Bergman dropped |work=[[Rapport]]|publisher=[[Sveriges Television]] |format=News report|date=23 March 1976|language=sv|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121001454/http://svtplay.se/v/1371714/oppet_arkiv/atal_mot_bergman_laggs_ned|archive-date=21 November 2011}}</ref> Швеция Салық қызметінің бас директоры Гөста С. Экман сәтсіз аяқталған тергеуді қорғап, оның маңызды құқықтық материалдармен байланысты болғанын және Бергманға кез келген өзге күдікті сияқты қаралғанын айтты. Ол Бергманның елден кетіп қалғанына өкініш білдіріп, тергеу оның ешқандай заң бұзбағанын дәлелдеген соң, режиссер «мықтырақ» болады деп үміттенетінін жеткізді.<ref>{{Cite AV media|url=http://svtplay.se/v/1371715/oppet_arkiv/generaldirektor_om_bergmans_flykt|title=Generaldirektör om Bergmans flykt|trans-title=The Director General about Bergman's escape|work=[[Rapport]]|publisher=[[Sveriges Television]]|format=News report|date=22 April 1976|language=sv|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904225911/http://svtplay.se/v/1371715/oppet_arkiv/generaldirektor_om_bergmans_flykt|archive-date=4 September 2011}}</ref> Айыптар алынып тасталғанына қарамастан, Бергман режиссураға қайта орала алмаймын ба деп қатты қапаланды. Швеция премьер-министрі Улоф Пальме, беделді қоғам қайраткерлері мен киноиндустрия басшыларының өтініштеріне қарамастан, ол Швецияда ешқашан жұмыс істемеймін деп серт берді. Ол Фарё аралындағы студиясын жауып, жоспарланған екі жобасын тоқтатты да, [[Батыс Германия]]ның [[Мюнхен]] қаласына өз еркімен қуғынға кетті. Швеция кино институтының директоры Гарри Шайн бұл оқиғаның ел экономикасына тигізген тікелей шығынын 10 миллион крон және жүздеген жұмыс орнының жоғалуы деп бағалады.<ref>{{cite AV media|url=http://svtplay.se/v/1371717/oppet_arkiv/harry_schein_om_bergmans_flykt|archive-url=https://web.archive.org/web/20111120235441/http://svtplay.se/v/1371717/oppet_arkiv/harry_schein_om_bergmans_flykt|url-status=dead|archive-date=20 November 2011|title=Harry Schein om Bergmans flykt|trans-title=Harry Schein about Bergman's escape|work=[[Rapport]]|publisher=[[Sveriges Television]]|format=News report|date=22 April 1976|language=sv}}</ref> === Тұтқындаудан кейінгі салдар === [[Сурет:Fårö Hammars Skrivstugan.JPG|250px|thumb|right|Ингмар Бергманның Фарё аралындағы үйі]] Осыдан кейін Бергман Америкада жұмыс істеу мүмкіндігін қысқа уақыт қарастырды. Оның келесі фильмі — «Жылан жұмыртқасы» (The Serpent's Egg, 1977) Батыс Германия мен АҚШ-тың бірлескен өнімі болды және режиссердің ағылшын тіліндегі екінші туындысы (біріншісі — 1971 жылғы «Жанасу») ретінде тіркелді. Бұдан кейін [[Ингрид Бергман]] (туыстық қатысы жоқ) пен [[Лив Ульман]] басты рөлдерді сомдаған «Күзгі соната» (Höstsonaten, 1978, Ұлыбритания-Норвегия) және «Марионеткалар өмірінен» (Aus dem Leben der Marionetten, 1980, Ұлыбритания-Германия) фильмдері жарық көрді. Ол «Фанни мен Александр» (Fanny och Alexander, 1982) фильмін түсіру үшін отанына уақытша оралды. Бергман бұл туынды оның соңғы фильмі болатынын, бұдан былай тек театр режиссурасына көңіл бөлетінін мәлімдеді. Соған қарамастан, ол кейін бірнеше киносценарий жазып, теледидарға арналған бірқатар жобаларды басқарды. Оның бұрынғы телетуындылары сияқты, бұл жұмыстардың кейбірі кейін кинотеатрлардан көрсетілді. Мұндай жұмыстардың ең соңғысы — «Неке өмірінің көріністері» фильмінің жалғасы іспетті «Сарабанда» (Saraband, 2003) болды. Бергман бұл туындыны 84 жасында түсірген. Мюнхенде тұрып жатқанына қарамастан, 1978 жылдың ортасына қарай Бергманның Швеция үкіметіне деген өкпесі басыла бастады. Сол жылдың шілдесінде ол Швецияға келіп, өзінің 60 жасқа толған мерейтойын Фарё аралында атап өтті және Корольдік драма театрындағы режиссерлік қызметін ішінара қайта жандандырды. Оның оралуына орай Швеция кино институты жыл сайын кинематографиядағы үздік жетістіктер үшін берілетін жаңа Ингмар Бергман сыйлығын тағайындады. Соған қарамастан, ол 1984 жылға дейін Мюнхенде қалды. 2005 жылы Фарё аралында берген соңғы үлкен сұхбаттарының бірінде Бергман қуғында жүргенде де шығармашылықпен айналысқанына қарамастан, іс жүзінде кәсіби өмірінің сегіз жылын жоғалтқанын айтты.<ref>{{citation|title=Ingmar Bergman: Samtal på Fårö|trans-title=Ingmar Bergman: Talks on Fårö|publisher=Sveriges Radio|date=28 March 2005|language=sv}}</ref> === Зейнетке шығуы және өлімі === Бергман кино саласынан 2003 жылдың желтоқсанында кетті. 2006 жылдың қазан айында оның жамбас сүйегіне ота жасалып, оңалту кезеңі өте ауыр өтті. Ол 89 жасқа қараған шағында ұйқыда жатып қайтыс болды;<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6952992.stm|title=Bergman was buried in a quiet ceremony|date=18 August 2007|work=BBC News|access-date=5 January 2010|location=London|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213053606/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6952992.stm|url-status=live}}</ref> оның денесі 2007 жылы 30 шілдеде Фарё аралындағы үйінен табылды.<ref>{{cite web|url=http://www.wtopnews.com/index.php?nid=114&sid=1204057|title=Film Great Ingmar Bergman Dies at 89|date=30 July 2007|access-date=30 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926211403/http://www.wtopnews.com/index.php?nid=114&sid=1204057|archive-date=26 September 2007|url-status=dead}}</ref> Бір қызығы, дәл сол күні тағы бір әйгілі [[Экзистенциализм|экзистенциалист]]-режиссер [[Микеланджело Антониони]] де дүниеден озды. Жерлеу рәсімі 2007 жылы 18 тамызда Фарё шіркеуінде құпия жағдайда өтті. Фарё зиратындағы орын оған алдын ала, қатаң құпиялықпен дайындалған болатын. Ол Фарё аралында жерленсе де, оның есімі мен туған жылы қайтыс болуынан бірнеше жыл бұрын Норртелье муниципалитетіндегі Рослагсбру зиратындағы әйелінің құлпытасына қашалып жазылған еді. == Фильмография == {{ФильмдеЖоғ}} {{Фильмде|1946|Дағдарыс|Kris|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1946|Махаббатымызға жауған жаңбыр|Det regnar på vår kärlek|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1947|Үндістанға барар кеме|Skepp till India land|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1948|Қараңғыдағы музыка|Musik i mörker|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1948|Порттағы қала|Hamnstad|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1949|Түрме|Fängelse|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1949|Шөл|Törst|режиссёр}} {{Фильмде|1950|Қуанышқа|Till glädje|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1950|Бұл жерде олай болуы мүмкін емес|Sånt händer inte här|режиссёр}} {{Фильмде|1951|Жазғы интерлюдия|Sommarlek|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1952|Әйелдер күтуде|Kvinnors väntan|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1953|Моникамен өткен жаз|Sommaren med Monika|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1953|Масқарапаздар кеші|Gycklarnas afton|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1954|Махаббат сабағы|En lektion i kärlek|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1955|Әйел армандары|Kvinnodröm|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1955|Жазғы түн күлкісі|Sommarnattens leende|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1957|Жетінші мөр|Det sjunde inseglet|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1957|Бүлдірген алаңы|Smultronstället|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1958|Өмір табалдырығында|Nära livet|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1958|Бет-бейне|Ansiktet|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1960|Ібілістің көзі|Djävulens öга|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1960|Бикеш бұлағы|Jungfrukällan|режиссёр, продюсер}} {{Фильмде|1961|Айна арқылы қарағанда|Såsom i en spegel|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1962|Қысқы жарық|Nattvardsgästerna|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1963|Үнсіздік|Tystnaden|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1964|Осы әйелдердің бәрі туралы айтпағанда|För att inte tala om alla dessa kvinnor|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1966|[[Персона (фильм)|Персона]]|Persona|режиссёр, продюсер, сценарист}} {{ҚФильмде|1967|Стимуляция|Stimulantia|«Дэниэль» новелласының режиссөрі}} {{Фильмде|1968|Қасқыр сағаты|Vargtimmen|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1968|Ұят|Skammen|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1969|Аннаның құштарлығы|En passion|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1969|Рәсім|Riten|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1971|Жанасу|Beröringen|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1972|Сыбыс пен айқай|Viskningar och rop|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1973|Неке өмірінің көріністері|Scener ur ett äktenskap|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1975|Сиқырлы флейта|Trollflöjten|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1976|Бетпе-бет|Ansikte mot ansikte|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1977|Жылан жұмыртқасы|Das Schlangenei|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1978|Күзгі соната|Höstsonaten|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1980|Марионеткалар өмірінен|Aus dem Leben der Marionetten|режиссёр, продюсер, сценарист}} {{Фильмде|1982|Фанни мен Александр|Fanny och Alexander|режиссёр, сценарист}} {{ДФильмде|1983|Кариннің бет-бейнесі|Karins ansikte|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1984|Дайындықтан кейін|Efter repetitionen|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|1986|Жарылқаушылар|De två saliga|режиссёр}} {{ТФильмде|1997|Масқарапаздың қатысуымен|Larmar och gör sig till|режиссёр, сценарист}} {{ТФильмде|2003|Сарабанда|Saraband|режиссёр, сценарист}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == <div style="margin:0;margin-top: 10px; padding: 10px; font-size:98%; border: 1px solid #BFC4C6; line-height: 1.35em;">{{reflist|2}}</div> {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman.'' By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; translated by Paul Britten Austin. Simon & Schuster, New York. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973. * ''Filmmakers on filmmaking: the American Film Institute seminars on motion pictures and television'' (edited by Joseph McBride). Boston, Houghton Mifflin Co., 1983. * {{cite book|last=Bergman|first=Ingmar|title=Images: My Life in Film|url=https://books.google.com/books?id=012bcQAACAAJ|year=2011|publisher=Arcade Publishing|isbn=978-1-61145-041-5}}[https://archive.org/download/ImagesMyLifeInFilm/Images,%20My%20life%20in%20film.pdf PDF] * {{cite book |title=Ingmar Bergman: An enduring legacy |editor-last=Hedling |editor-first=Erik |year=2021 |isbn=9789198557718 |url=https://www.manchesterhive.com/display/9789198557718/9789198557718.xml |publisher=Lund University Press}} * {{cite book|title=Ingmar Bergman: A Reference Guide|publisher=Amsterdam University Press|date=1 January 2005|isbn=9789053564066|last=Steene |first=Birgitta}} * ''[https://archive.org/details/TheMagicLantern-BiographyOfIngmarBergman The Magic Lantern]'', Ingmar Bergman. Translated by Joan Tate New York, Viking Press, 1988, * ''[http://www.berghahnbooks.com/title.php?rowtag=OrrDemons The Demons of Modernity: Ingmar Bergman and European Cinema]'', John Orr, Berghahn Books, 2014. * {{cite book|last=Gado|first=Frank|title=The Passion of Ingmar Bergman|url=https://books.google.com/books?id=myqJ3XwjA1UC|year=1986|publisher=Duke University Press|isbn=0-8223-0586-0}} * {{cite book|last=Gervais|first=Marc|title=Ingmar Bergman: Magician and Prophet|url=https://books.google.com/books?id=JbR_2spW0b4C|year=1999|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-2004-2}} * {{cite book|last=Michaels|first=Lloyd|title=Ingmar Bergman's Persona|url=https://books.google.com/books?id=CR8JsHbnkS0C|year=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-65698-6}} * {{cite book|last=Shargel|first=Raphael|title=Ingmar Bergman: Interviews|url=https://books.google.com/books?id=p8mNh8b_PMkC|year=2007|publisher=Univ. Press of Mississippi|isbn=978-1-57806-218-8}} * Van Belle, Jono, Fernando Ramos Arenas, and María Paz Peirano, eds. ''Ingmar Bergman Out of Focus: Film Cultures and International Reception''. Berghahn Books, 2025. {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Швецияда қайтыс болғандар]] [[Санат:Швеция театр режиссерлері]] [[Санат:Канн кинофестивалі жүлдесі иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Жапония императоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Стокгольм универститеті түлектері]] [[Санат:Эразм сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]] [[Санат:European Film Awards сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] 3a2314b8chj4hmnqtnwptn2aurnzk66 Шекті 0 20622 3600174 3480639 2026-05-05T10:12:59Z ~2026-27207-53 180844 /* */ 3600174 wikitext text/x-wiki '''Шекті''' — [[Алшын]] тайпасынан тарайтын ру. [[Шежіре]] деректері бойынша, [[Алшын]] тайпасының [[Әлімұлы]] рулар бірлестігіне кіреді. Шекті руының бастаушысы Жаманақ атты адам болып саналады. Қазақстанда шектілер "Сыр шектілері" және "Қыр шектілері" болып географиялық орналасуына қарай бөлінеді. В.Востровтың айтуынша шекті [[Айт (ру)]], [[Бұжыр]], Орманбай, [[Жақайым]], Ожырай, Байкөбек, [[жанқылыш]], [[Өріс (ру)]] деген сегіз [[ру]]ға бөлінеді. Кезінде [[Мұхаметжан Тынышбаев]] келтірген шежіреде шектінің ''Өріс, Баубек, Жақайым'' деген үш тармағы ғана аталған. “Қырғыздардың (қазақтардың) жер пайдалануы жөніндегі материалда“ аталатын еңбекте сегіз тармаққа Жекей мен Шүрен қосып көрсетілген. Олар шындығына келгенде бұжырдан тарайтын келесі буынға жатады. Шектінің 12 түрлі таңбасы бар. Зерттеушілердің пайымдауынша, бұл шекті құрамына Ұлы жүз, [[Орта жүз]] руларынан аталар қосылғандығын байқатады. [[Таңба]] белгілерді салыстырғанда, олардың айырмашылықтары бір-бірінен аса алшақ емес. [[Аманжолов Садық|С.Аманжолов]], Тынышбаев зерттеулеріне қарағанда, шекті құрамына [[найман]]ның, қаракесектің ([[арғын]]) аталары қосылған. Бірқатар таңбалар албанның, дулаттың таңбаларына ұқсас. Мұның себебін этнологтар, шектіде албанның айт, алашта ([[Кіші жүз]]) албанның қоңырбөрік тармағының болуынан деп пайымдайды. [[Алаш руы]] алғашқыда [[Батыс Түркі қағанаты|Батыс Түрік қағандығы]] тұсында аталынады. Кейіннен қағандық Кавказға дейін жорық жасаған кезде, “[[он оқ]]“ тайпасының біраз бөлігі Қазақстанның батыс өңірінде қалып, шекті, алаш сынды рулық бірлестіктер қалыптасса керек. Кейіннен олар Орта жүз рулары есебінен толығуы мүмкін. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында шектіге кіретін рулар [[Орал]], [[Торғай]] облыстарын, [[Сырдария]] облысының [[Қазалы]], [[Перовск]] уездерін, [[Арал теңізі]]нің батысынан [[Хиуа хандығы]]на дейінгі аралықта мекендеп, [[мал]] және [[егін шаруашылығы|егін шаруашылықтарымен]] айналысқан.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 9 том, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Сәлімгерей Қаратілеуов]] # [[Нұрпейіс Байғанин]] # [[Асқар Құдайбергенұлы Жұбанов]] # [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] # [[Болат Ахметұлы Жұбанов]] # [[Есет Құдайбергенұлы Жұбанов]] # [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] # [[Қайыр Ахметұлы Жұбанов]] # [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] # [[Сартай батыр]] # [[Көшербай Дәрібаев]] # [[Елеу Көшербайұлы Көшербаев]] # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] # [[Жылқыаман Отыншыұлы]] # [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] # [[Жетес Қыстаубайұлы]] # [[Нұртуған Кенжеғұлұлы]] # [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] # [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов]] # [[Аламан батыр]] # [[Тілеу Айтұлы]] # [[Тахауи Ахтанов]] # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин]] # [[Таразы ақын]] # [[Мырзағұл би Шыманұлы]] # [[Достан Тәңірбергенұлы]] # [[Сары Батақұлы]] # [[Бекарыстан Амалдықұлы]] # [[Бекбауыл Өтегенұлы]] # [[Көтібар Бәсенұлы]] # [[Есет Көтібарұлы]] # [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] # [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] # [[Төреғали Төреəліұлы]] # [[Шавкат Рахмонов]] # [[Қаршыға Ахмедьяров]] # [[Бүркірек Марқадамұлы|Бүркірек батыр Марқадамұлы]] # [[Бақтыбай батыр]] # [[Сырлыбай Қожасұлы]] {{Div col end}} ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Кіші жүз рулары]] aueq7l6e7lt090n0zhdxe14udb3x0fo Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова 0 20961 3599738 3573528 2026-05-04T14:23:19Z Tuttiorchestra687 173049 3599738 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Гауһар Мырзабекова |Толық аты = Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова |Туған күні = 23.02.1956 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Фон = non_vocal_instrumentalist |Мемлекет = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |Мамандығы = скрипкашы, [[профессор]] |Ұжымдары = «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамбльінің көркемдік жетекшісі |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] {{!}}} }} '''Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова''' ([[23 ақпан]] [[1956 жыл]], [[Алматы]]) – қазақстандық әлемге әйгілі скрипкашы, дирижёр, педагог, [[профессор|профессор,]][[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық әртісі]], [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты. «Қазақстан Камератасы» классикалық музыка ансамбльінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі және дирижёрі. Құрманғазы атындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы және Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Өмірбаяны == Ол тілі шыға бастаған кезінен-ақ ән салуға машықтанды. [[Опера ариялары]]н жадына қағып алып, өз оңашада орындайтын. Оның музыкалық есте сақтау қабілеті ерекше болды. Сәби кезінен-ақ «''Шехеразада''» және басқа да опералардан үзінділер орындайтын. * Гауһардың жеті жасында әке-шешесі оны бірден [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]] атындағы дарынды балалар мектебіне оқуға тапсырды.Қызды [[скрипка]]дан шыққан үн еліктіре түсті. Алғаш рет сахнаға Гауһар екінші сыныпта шықты. Түймедей келген ол өзін тыңдармандар алдында батыл ұстады. Сол жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]] «''Ария''» атты шығармасын орындады. Гауһар алтыншы сыныпта толық концертті атқара алды, ал он бірінші сыныпта [[Тимур Мыңбаев]]тың басқаруымен Қазақ мемлекеттік симфониялық оркестрімен бірге Ян Сибелиустың шығармасын орындап, Бүкілодақтық концертке қатысты. Бұл жолы Гауһар скрипкада шебер орындаушылығымен көзге ілінді. * Оның оныншы сыныпта оқып жүргенінде Спиваковтың ұстазы Юрий Янкелевич оқуды [[Мәскеу]]дегі музыка мектебінде жалғастыруға шақырды. Бірақ Гауһар сүйікті ұстазы Нина Михайловнадан айырылғысы келмеді, мектепті Алматыда бітіруді мақсат етті. Ұстаз Н.М.Патрушева Гауһарды мектепаралық, қалааралық, республикалық фестивальдерге қатыстырды. * Н.М.Патрушева Гауһар музыка мектебін бітірген соң Мәскеудегі П.И.Чайковский атындағы консерваторияда ұстаз, атышулы скрипкашы [[Давид Ойстрах]]тың класына ертіп әкелді де, одан Гауһардың скрипкада қалай ойнайтындығын тыңдап көруін өтінді. Осылайша 1974 жылы консерваторияға үздік бағамен қабылданды.Алайда қараша айында Давид Ойстрах қайтыс болды. Әрі қарай ұстаздықты оның шәкірті, ассистенті [[Олег Крыса]] жалғастырды. Гауһар консерваторияда оқып жүргенінде [[Святослав Рихтер]]мен оның ансамблінде скрипкада ойнады, екі жыл бойы онымен бірге шетелдерде гастрөлдік сапарларға шығып жүрді. * Гауһар Құрманбекқызы консерваторияны қызыл дипломмен аяқтаған соң, сонда 1982 жылдары ассистентурада О.В.Крысаның класында орындаушылық шеберлігін одан әрі қарай шыңдады. Сонымен қатар қала филармониясының скрипка солисті қызметін атқарды. * Алматы консерваториясының ректоры [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғазиза Жұбановадан]]: «Еліңе орал», – деген жедел хат алғаннан кейін осы ұжымға келіп ұстаздық қызметіне кірісті. Ол жұмысқа қызу араласты, шәкірттерге скрипка аспабынан сабақ берді. Сол тұста [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания Әубәкіровамен]] бірігіп, халықаралық фестивальдерге және конкурстарға қатысты. Мұндай іс-әрекеттерді ол студенттік шағында-ақ [[Қазақстан]] қалаларында гастрөлдік сапарлармен өнерін таныстыра бастады. * 1985 жылы Гауһар және [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания]] [[Париж]]де өткен камералық оркестр жарысына қатысқанында екеуі де екінші орынға ие болды. камералық оркестрді 1997 жылдың қыркүйек айында ұйымдастырды. «''Камерата''» ұжымының сандаған концерттерінде В.А. [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Д.Д.Шостакович, Пахельбель, Й.Гайдн, [[Георг Фридрих Гендель|Г. Ф. Гендель]] секілді музыка тарландарының күрделі шығармаларымен қатар Крейслердің «''Махаббат мехнаты''» тыңдармандарды жоғары руханилыққа жетеледі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Марапаттары== * 1985 жылы Парижде өткен Халықаралық камералық ансамбльдер байқауының лауреаты; * 1982 жылы [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы|Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының]] лауреаты; * 1986 жылы «[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]» құрметті атағы; * 1995 жылы «[[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық әртісі»]] құрметті атағы; * 2010 жылы «[[Құрмет ордені]]» * 2012 жылы [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты; * 2016 жылы елбасының қолынан «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. * [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы. * Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:23 ақпанда туғандар]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] dxjy0y62c72upiyqe9f3ko39peegreu 3599739 3599738 2026-05-04T14:24:14Z Tuttiorchestra687 173049 3599739 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Гауһар Мырзабекова |Толық аты = Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова |Туған күні = 23.02.1956 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Фон = non_vocal_instrumentalist |Мемлекет = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |Мамандығы = скрипкашы, [[профессор]] |Ұжымдары = «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамбльінің көркемдік жетекшісі |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] {{!}}} }} '''Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова''' ([[23 ақпан]] [[1956 жыл]], [[Алматы]]) – қазақстандық әлемге әйгілі скрипкашы, дирижёр, педагог, профессор, [[Қазақстанның халық әртісі]], [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты. «Қазақстан Камератасы» классикалық музыка ансамбльінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі және дирижёрі. Құрманғазы атындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы және Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Өмірбаяны == Ол тілі шыға бастаған кезінен-ақ ән салуға машықтанды. [[Опера ариялары]]н жадына қағып алып, өз оңашада орындайтын. Оның музыкалық есте сақтау қабілеті ерекше болды. Сәби кезінен-ақ «''Шехеразада''» және басқа да опералардан үзінділер орындайтын. * Гауһардың жеті жасында әке-шешесі оны бірден [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]] атындағы дарынды балалар мектебіне оқуға тапсырды.Қызды [[скрипка]]дан шыққан үн еліктіре түсті. Алғаш рет сахнаға Гауһар екінші сыныпта шықты. Түймедей келген ол өзін тыңдармандар алдында батыл ұстады. Сол жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]] «''Ария''» атты шығармасын орындады. Гауһар алтыншы сыныпта толық концертті атқара алды, ал он бірінші сыныпта [[Тимур Мыңбаев]]тың басқаруымен Қазақ мемлекеттік симфониялық оркестрімен бірге Ян Сибелиустың шығармасын орындап, Бүкілодақтық концертке қатысты. Бұл жолы Гауһар скрипкада шебер орындаушылығымен көзге ілінді. * Оның оныншы сыныпта оқып жүргенінде Спиваковтың ұстазы Юрий Янкелевич оқуды [[Мәскеу]]дегі музыка мектебінде жалғастыруға шақырды. Бірақ Гауһар сүйікті ұстазы Нина Михайловнадан айырылғысы келмеді, мектепті Алматыда бітіруді мақсат етті. Ұстаз Н.М.Патрушева Гауһарды мектепаралық, қалааралық, республикалық фестивальдерге қатыстырды. * Н.М.Патрушева Гауһар музыка мектебін бітірген соң Мәскеудегі П.И.Чайковский атындағы консерваторияда ұстаз, атышулы скрипкашы [[Давид Ойстрах]]тың класына ертіп әкелді де, одан Гауһардың скрипкада қалай ойнайтындығын тыңдап көруін өтінді. Осылайша 1974 жылы консерваторияға үздік бағамен қабылданды.Алайда қараша айында Давид Ойстрах қайтыс болды. Әрі қарай ұстаздықты оның шәкірті, ассистенті [[Олег Крыса]] жалғастырды. Гауһар консерваторияда оқып жүргенінде [[Святослав Рихтер]]мен оның ансамблінде скрипкада ойнады, екі жыл бойы онымен бірге шетелдерде гастрөлдік сапарларға шығып жүрді. * Гауһар Құрманбекқызы консерваторияны қызыл дипломмен аяқтаған соң, сонда 1982 жылдары ассистентурада О.В.Крысаның класында орындаушылық шеберлігін одан әрі қарай шыңдады. Сонымен қатар қала филармониясының скрипка солисті қызметін атқарды. * Алматы консерваториясының ректоры [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғазиза Жұбановадан]]: «Еліңе орал», – деген жедел хат алғаннан кейін осы ұжымға келіп ұстаздық қызметіне кірісті. Ол жұмысқа қызу араласты, шәкірттерге скрипка аспабынан сабақ берді. Сол тұста [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания Әубәкіровамен]] бірігіп, халықаралық фестивальдерге және конкурстарға қатысты. Мұндай іс-әрекеттерді ол студенттік шағында-ақ [[Қазақстан]] қалаларында гастрөлдік сапарлармен өнерін таныстыра бастады. * 1985 жылы Гауһар және [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания]] [[Париж]]де өткен камералық оркестр жарысына қатысқанында екеуі де екінші орынға ие болды. камералық оркестрді 1997 жылдың қыркүйек айында ұйымдастырды. «''Камерата''» ұжымының сандаған концерттерінде В.А. [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Д.Д.Шостакович, Пахельбель, Й.Гайдн, [[Георг Фридрих Гендель|Г. Ф. Гендель]] секілді музыка тарландарының күрделі шығармаларымен қатар Крейслердің «''Махаббат мехнаты''» тыңдармандарды жоғары руханилыққа жетеледі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Марапаттары== * 1985 жылы Парижде өткен Халықаралық камералық ансамбльдер байқауының лауреаты; * 1982 жылы [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы|Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының]] лауреаты; * 1986 жылы «[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]» құрметті атағы; * 1995 жылы «[[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық әртісі»]] құрметті атағы; * 2010 жылы «[[Құрмет ордені]]» * 2012 жылы [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты; * 2016 жылы елбасының қолынан «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. * [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы. * Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:23 ақпанда туғандар]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] tv92wqizd9bl6j953un3xt90hyof9ac 3599742 3599739 2026-05-04T14:28:41Z Tuttiorchestra687 173049 3599742 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Гауһар Мырзабекова |Толық аты = Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова |Туған күні = 23.02.1956 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Фон = non_vocal_instrumentalist |Мемлекет = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |Мамандығы = скрипкашы, [[профессор]] |Ұжымдары = «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамбльінің көркемдік жетекшісі |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] {{!}}} }} '''Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова''' ([[23 ақпан]] [[1956 жыл]], [[Алматы]]) – қазақстандық әлемге әйгілі скрипкашы, дирижёр, педагог, профессор, [[Қазақстанның халық әртісі]], [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты. «Қазақстан Камератасы» классикалық музыка ансамбльінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі және дирижёрі. Құрманғазы атындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы және Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Өмірбаяны == Ол кішкентай кезінен бастап [[опера ариялары]]н жадына қағып алып, орындайтын. Оның музыкалық есте сақтау қабілеті ерекше болды. Сәби кезінен-ақ «''Шехеразада''» және басқа да опералардан үзінділер орындайтын. * Гауһардың жеті жасында әке-шешесі оны бірден [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]] атындағы дарынды балалар мектебіне оқуға тапсырды. Қызды [[скрипка]]дан шыққан үн еліктіре түсті. Алғаш рет сахнаға Гауһар екінші сыныпта шықты. Түймедей келген ол өзін тыңдармандар алдында батыл ұстады. Сол жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]] «''Ария''» атты шығармасын орындады. Гауһар алтыншы сыныпта толық концертті атқара алды, ал он бірінші сыныпта [[Тимур Мыңбаев]]тың басқаруымен Қазақ мемлекеттік симфониялық оркестрімен бірге Ян Сибелиустың шығармасын орындап, Бүкілодақтық концертке қатысты. Бұл жолы Гауһар скрипкада шебер орындаушылығымен көзге ілінді. * Оның оныншы сыныпта оқып жүргенінде Владимир Спиваковтың ұстазы Юрий Янкелевич оқуды [[Мәскеу]]дегі музыка мектебінде жалғастыруға шақырды. Бірақ Гауһар сүйікті ұстазы Нина Михайловна Патрушевадан айырылғысы келмеді, мектепті Алматыда бітіруді мақсат етті. Ұстаз Н.М.Патрушева Гауһарды мектепаралық, қалааралық, республикалық фестивальдерге қатыстырды. * Н.М.Патрушева Гауһар музыка мектебін бітірген соң Мәскеудегі П.И.Чайковский атындағы консерваторияда ұстаз, әйгілі скрипкашы [[Давид Ойстрах]]тың сыныбына ертіп әкелді де, одан Гауһардың скрипкада қалай ойнайтындығын тыңдап көруін өтінді. Осылайша 1974 жылы консерваторияға үздік бағамен қабылданды. Алайда қараша айында Давид Ойстрах қайтыс болды. Әрі қарай ұстаздықты оның шәкірті, ассистенті [[Олег Крыса]] жалғастырды. Гауһар консерваторияда оқып жүргенінде [[Святослав Рихтер]]мен оның ансамблінде скрипкада ойнады, екі жыл бойы онымен бірге шетелдерде гастрөлдік сапарларға шығып жүрді. * Гауһар Құрманбекқызы консерваторияны қызыл дипломмен аяқтаған соң, сонда 1982 жылдары ассистентурада О.В.Крысаның класында орындаушылық шеберлігін одан әрі қарай шыңдады. Сонымен қатар қала филармониясының скрипка солисті қызметін атқарды. * Алматы консерваториясының ректоры [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғазиза Жұбановадан]]: «Еліңе орал», – деген жедел хат алғаннан кейін осы ұжымға келіп ұстаздық қызметіне кірісті. Ол жұмысқа қызу араласты, шәкірттерге скрипка аспабынан сабақ берді. Сол тұста пианист [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания Әубәкіровамен]] бірігіп, халықаралық фестивальдерге және конкурстарға қатысты. Мұндай іс-әрекеттерді ол студенттік шағында-ақ [[Қазақстан]] қалаларында гастрөлдік сапарлармен өнерін таныстыра бастады. * 1985 жылы Гауһар және [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания]] [[Париж]]де өткен камералық оркестр жарысына қатысқанында екеуі де екінші орынға ие болды. Камералық оркестрді 1997 жылдың қыркүйек айында ұйымдастырды. «''Камерата''» ұжымының сандаған концерттерінде В.А. [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Д.Д. Шостакович, Пахельбель, Й.Гайдн, [[Георг Фридрих Гендель|Г. Ф. Гендель]] секілді музыка тарландарының күрделі шығармаларымен қатар Крейслердің «''Махаббат мехнаты''» тыңдармандарды жоғары руханилыққа жетеледі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Марапаттары== * 1985 жылы Парижде өткен Халықаралық камералық ансамбльдер байқауының лауреаты; * 1982 жылы [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы|Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының]] лауреаты; * 1986 жылы «[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]» құрметті атағы; * 1995 жылы «[[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық әртісі»]] құрметті атағы; * 2010 жылы «[[Құрмет ордені]]» * 2012 жылы [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты; * 2016 жылы елбасының қолынан «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. * [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның [[профессор]]ы. * Қазақ Ұлттық музыка академиясының академигі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:23 ақпанда туғандар]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] cb31quh90juc5alswr0w82rq7py8av2 Джонни Депп 0 21544 3599679 3599665 2026-05-04T12:14:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Z.Aldyar|Z.Aldyar]] ([[User talk:Z.Aldyar|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3594295 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Кинематограф |есімі = Джонни Депп |шынайы есімі = Johnny Depp |сурет = Johnny Depp 2020.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Депп, 2020 жыл |туған кездегі есімі = II Джон Кристофер Депп |туған күні = 9.06.1963 |туған жері = Овенсборо, {{туғанжері|Кентукки|Кентуккиде}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|АҚШ|АҚШ телевизия}}, {{Кинорежиссёр|АҚШ}}, {{кинопродюсер|АҚШ}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1984 жылдан бері |бағыты = |киностудия = |марапаттары = [[Сезар (кино марапат)|Сезар]] (1999) <br /> [[Алтын глобус]] (2008) |imdb_id = 0000136 |сайты = }} '''II Джон Кристофер «Джонни» Депп''' ({{lang-en|John Christopher «Johnny» Depp II}}, [[9 маусым]] [[1963 жыл]], Овенсборо, [[Кентукки]]) — америкалық [[актёр]], [[продюсер]] мен [[музыкант]]. Ол Үздік актер санатында «[[Алтын глобус]]» пен «[[Америка]] киноактёрлерінің гильдиясы» марапаттарын жеңіп алған. Депп 1980 жылдардағы «Джамп стрит, 21» телевизиялық топтамасында белгілі болып, тез арада жасөспірімдер арасындағы жұлдызға айналды. Фильмдерге бет бұрғаннан кейін ол «Эдвард қайшы қолдар» (1990) фильміндегі бас кейіпкер ретінде әйгілі болды, ал кейінірек ол «Ұйқылы алқап» (1999), «Чарли мен шоколад фабрикасы» (2005), «Кариб теңізінің қарақшылары» фильмдер сериясында (2003 жылдан) және «Ранго» сияқты фильмдерде кассалық жинақ табыстарына жетті. Ол режиссер әрі жақын досы [[Тим Бёртон]]мен бірге 2006 жылы [[Оскар сыйлығы]] сыйлығына Үздік анимациялық фильм санатында номинация алған [[Қалыңдықтың мәйіті]] атты бір анимациялық фильмде және жеті көркем фильмде жұмыс жасады. == Ерте жылдары == === Балалық шағы === Депп Оуенсборо, [[Кентукки]] штатында, қоғамдық инженер Джон Кристофер Депп және даяшы Бетти Сью Палмердің (қыз кезінде Уеллс) отбасында дүниеге келген. Оның Дэниел есімді жазушы ағасы және екі әпкесі бар – Кристи (қазір өзінің жеке менеджері) мен Дебби. Депптің ата-тегінде [[француз]], [[неміс]], [[үндіс]] және [[ирланд]] қаны бар. Өмірбаяндарға сүйенсек, [[АҚШ]]-тағы Депптер отбасы өз бастауын 1700 жыл шамасында [[Вирджиния]] штатындағы Джеймс өзенінен жоғарырақта орналасқан босқындар колониясында қоныс тепкен француз гугенот иммигранты Пьер Деппе немесе Диеппеден алады. Актер 2011 жылы өзінде америкалық [[үндістер]] қаны бар екенін: "Мен өзімде америкалық үндістердің қаны бар деп есептеймін. Менің арғы әжемде олардан кішкене болған, [[чероки]] әлде [[крик]] үндістерінен болу керек. Ол [[Кентукки]]ден болғандықтан бұл шындыққа жақын, себебі онда негізінен осы тайпалар мекен еткен", - деп айтып көрсетті. Депптің балалық шағында оның отбасы жиі қоныс аударып отырған, ол бауырларымен бірге жиырмадан астам тұраққа қоныс аударып, ақыры [[Флорида]] штатындағы Мирамарда [[1970]] жылы тұрақтаған. [[1978]] жылы Депптің ата-анасы ажырасады. Бала кезінде ол отбасы мәселелерінен пайда болған стресстің әсірінен өз-өзін жарақаттаумен айналысуға бейім болған. Оның денесінде осы әдетінен қалған жеті не сегіз тыртығы бар. [[1993]] жылы берген сұхбатында ол өз-өзін жарақаттауын былайша түсіндірді: «Менің денем өмір жолымдағы журнал іспеттес. Бұл бұрынғы кездегі теңізшілердің істегені сияқты, өзіңе бір белгі салған кезде оны өзің пышақпен салдың ба әлде татуировка маманы салды ма, әр татуировка бір мағынаны білдіреді, өміріндегі ерекше бір кезеңді». === 1980 жылдар === [[Сурет:Johnny Depp Cannes nineties.jpg|250 px|thumb|Джонни Депп 1992 жылғы [[Канн кинофестивалі]]нде]] 12 жасында анасы сыйлаған гитарамен Депп әр түрлі гараж топтарында музыка ойнай бастады. Оның алғашқы тобы кездесіп жүрген қызы Мередиттің құрметіне болды. Ата-анасы ажырасқаннан кейін бір жылдан соң Депп рок-музыкант болу үшін мектепті тастап кетеді. «Актерлар студиясында» бағдарламасында айтқанындай, ол екі аптадан соң мектепке қайтып келеді, бірақ мектеп директоры оған музыкант боламын деген арманына жетуін тілеп,шығарып салады. Ол «The Kids» атты жергілікті аймақта кішігірім табысқа жеткен топта ойнайды. «The Kids» өз атауын «Six Gun Method» деп өзгертіп, таспа жасау келісім-шартына қол жеткізу мақсатында [[Лос-Анджелес]]ке аттанады, бірақ топ мақсатына жетпей тұрып бөлініп кетеді. Нәтижесінде Депп «Rock Сity Angels» тобымен бірге ойнап, кейін осы топтың Джеффен Рекордз үшін дебютінде «Жас жігіттің блюзі» деген атпен пайда болған «Mary» деген әнін бірге жазысады. [[1983]] жылы 24 желтоқсанда Депп грим жасаушы және топтың бас-гитарашысы әрі әншісінің әпкесі Лори Энн Эллисонға үйленеді. Некеде тұрған кезінде оның жұбайы грим жасаушы болып, ал өзі телефон арқылы қаламсап сату сияқты әр түрлі қызық жұмыстармен шұғылданады. Оның әйелі оны [[Николас Кейдж]]бен таныстырады, ал ол Деппке актерлікпен айналысуға кеңес беріп, өз агентімен таныстырып, Депптің «[[Қарағаштар көшесіндегі сұмдық]]» фильміндегі алғашқы рөлін алуға көмектеседі. Депп әйелімен [[1986]] жылы ажырасады. Кейінірек ол [[Шерилин Фенн]]мен кездесе бастайды және онымен атастырылады (екеуі [[1985]] жылғы «Қуыршақтар» (Dummies) қысқаметражды фильмінің түсірілімінде танысқан болатын). == Мансап жолы == === Телевизиядағы уақыт === Депп [[1987]] жылы тұсауын кескен ''Fox'' телеарнасының «[[Джамп стрит, 21]]» атты телетоптамасында басты рөлді ойнайды. Депп бұл рөлде ойнауға өзіне шығармашылық шабыт берген актер Фредерик Форрестпен бірге жұмыс жасау үшін келісімін береді. Депптің ұзақ уақыттан бергі досы Саль Дженко "Блоуфиш" атты қоқыс жинаушының рөлінде телетоптамаға келеді. Телетоптаманың сәтті болып шығуы Деппті 1980 жылдардың соңындағы жасөспірімдердің сүйікті жұлдызына айналдырады. Ал уақыт өте келе ол өзін осы рөлде "студияның өнімі" ретінде сезіне бастайды. Осыдан соң Депп тек өзіне ұнайтын, өзіне дұрыс деп көрінген фильмдерде ғана ойнауға шешім қабылдайды. Депп өзінің топтамадағы әріптестері Питер де Луис, Холли Робинсондармен бірге 2012 жылғы оның комедиялық ремейк ретіндегі көркем фильмінде өз рөлдерін эпизодта қайта сомдады. === Фильм рөлдері === [[Сурет:JohnnyDeppApr2011.jpg|250 px|thumb|Джонни Депп [[2011]] жылы сәуір айында]] Депптің ең алғашқы фильм рөлі [[1984]] жылғы «[[Қарағаштар көшесіндегі сұмдық]]» қорқынышты фильмінде болды. Онда ол басты кейіпкер қыздың жігітін және [[Фредди Крюгер]]дің құрбандарының бірін ойнайды. [[1986]] жылы [[Оливер Стоун]]ның «[[Взвод]]» фильмінде вьетнамша сөйлей алатын қатардағы солдаттың кішігірім рөлінде көрінеді. [[1990]] жылы [[Тим Бёртон]]ның «[[Эдвард қайшықолдар]]» фильмінде басқалардан ерекшеленетін, қолының орнына қайшылары бар жас жігіт Эдвардтың рөлін ойнауды өз мойнына алады. Дегенмен, фильм халықтың ыстық ықыласына бөленіп, Депп алғаш рет «[[Алтын глобус]]» марапатына номинация алады. Фильмнің сәттілігі оның Бёртонмен арадағы ұзаққа созылған достық әрі қызметтік қарым-қатынасына бастау береді. Америкалық танымал журналист әрі жазушы Хантер С.Томпсонның шығармашылығының табынушысы әрі оның ұзақ уақыттан бергі досы Депп, жазушының фильммен аттас псевдоөмірбаяндық романына негізделген [[1998]] жылғы «[[Лас-Вегастағы үрей мен жек көрушілік]]» фильмінде Томпсонның ''Рауль Дьюк'' атты бір кейпін сомдады. Депп автордың соңғы кітап турларының бірінде Томпсонмен бірге оның жол менеджері ретінде жүрді. [[2006]] жылы Депп ammobooks.com басып шығарған «Гонзо: Хантер С.Томпсон түсірген фотосуреттер» атты жазушының қайтыс болғаннан кейінгі өмірбаянына кіріспе сөз жазды. Депп отшашулар мен Томпсон өмір сүрген [[Колорадо]] штатындағы Аспендегі Томпсонның күлін зеңбірекпен атуды қосқанда, Томпсонды еске алу құрметіне ұйымдастырылған шараларға кеткен шығынның көп бөлігін өзі көтерді. Ол Томпсонның шығармашылығына оның ''Ром күнделігі'' атты романының 2011 жылғы фильм нұсқасымен қайта оралды Кино сыншылары Депптің рөлдерін «әйгілі жалғызжан кейіпкерлер» деп сипаттады. Депп өз мансабының бұл кезеңін «студиялар орнатқан сәтсіздіктер» мен «кинокассаның уы» болған фильмдерге толы болғанын, бірақ ол студиялар бұл фильмдерді ешқашан да түсінбеген және оларды жарнамалауды тиісті дәрежеде жүргізбеген деп ойлағанын атап көрсетеді. [[Сурет:JackSparrowWax.jpg|250 px|thumb|left|[[Лондон]]дағы [[мадам Тюссо балауыз мүсіндер мұражайы]]ндағы Джек Торғайдың мүсіні(2011 жыл)]] [[2003]] жылы [[Уолт Дисней]]дің [[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы|«Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы»]] фильмі өте сәтті шықты, онда Депптің тартымды қарақшы - капитан [[Джек Торғай]] ретіндегі жетекші рөлі жоғары бағаланды. Студия басшылары алғашында оған сенімсіздікпен қарады, алайда бұл кейіпкер киноға барушы халық арасында танымалдылыққа ие болды. ''Fandango'' сайты жүргізген зерттеуге сәйкес, көрермендердің бұл фильмге қызығушылығына Депп басты себеп болған. Фильм режиссері [[Гор Вербински]] Депптің бұл кейіпкері актердың өзіне көбірек ұқсайды десе, Депп бұл кейіпкерді «[[Роллинг Стоунз]]» тобының гитаристі [[Кит Ричардз]]дан қарап, жасап шығардым дейді(кейін [[Кит Ричардз]] «[[Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің қиырында]]» деп аталатын триквелде [[Джек Торғай]]дың әкесі ''капитан Тигтің'' рөлін сомдайды). Осы рөлі үшін Депп алғаш рет ''Үздік актер'' санатында «Оскар сыйлығы» сыйлығына номинация алады. [[2004]] жылы ол «[[Ғажайыптар елі]]» фильмінде Питер Пэнді ойлап тапқан шотландық жазушы Дж.М.Барриді сомдағаны үшін екінші рет ''Үздік актер'' санатында «Оскар сыйлығы» сыйлығына номинация алады. Депптің келесі басты рөлі [[2005]] жылғы «[[Чарли және шоколад фабрикасы]]» фильміндегі ''Вилли Вонка'' болды. Бұл фильм кинокассада ірі табысқа жетіп, оған «Мюзикл немесе комедиядағы үздік актер» санатында «[[Алтын глобус]]» номинациясын әкеледі. Депп [[Джек Торғай]] рөліне [[2006]] жылы 7 шілдеде тұсауын кесіп, [[АҚШ]] көрсетілімдерінде алғашқы үш күнде $135,5 миллион ақша жинап, демалыс күндеріндегі ең жоғары кинокасса рекордын жаңартқан «[[Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығы]]» сиквелінде қайта оралады. ''Кариб теңізі қарақшыларының'' келесі сиквелі – «Әлемнің қиырында» [[2007]] жылы 24 мамырда жарыққа шықты. Депп [[Джек Торғай]] рөлінде «өз жанының үлкен бөлігі» бар екенін және де келесі сиквелдерде осы рөлін қайта ойнағысы келетінің айтқан. Депп [[Джек Торғай]]ды «Кариб теңізінің қарақшылары: Джек Торғай хикаясы» видеоойынында дыбыстады. Джонни Депптің керемет қылыштасу өнері ([[Джек Торғай]] рөлі үшін арнайы үйренген) “Reclaiming the Blade” деректі фильмінде ерекше аталып көрсетіледі. Фильмде қылыштасу шебері ''Боб Андерсон'' өзінің «Қара Маржан қарғысындағы» Деппен хореография бойынша жасаған жұмыс тәжірибесімен бөлісті. Голливудтың тағы бір өз уақытында атағы шыққан қарақшысы ''Эрол Флиннді'' жаттықтырған Андерсон Депптің фильмдегі актер ретінде қылышты алып жүру қабілетін «адам бір нәрсені қаншалықты дәрежеде үйрене алса, сондай дәрежеде жақсы» деп түсіндірді. [[2007]] жылы Депп [[Тим Бёртон]]ның «Суини Тод» мюзиклін фильмге ыңғайластыруында басты рөлде ойнады. Бұл рөлінде Депп алғаш рет бүкіл фильм бойы ән орындауына тура келді. Осы рөлі үшін ол үшінші рет "Оскар сыйлығы" сыйлығына номинация алып, «Мюзикл немесе комедиядағы үздік актер» санатында «Алтын Глобусты» жеңіп алды. Депп ''Голливудтың шетелдік баспасөз ассоциациясына'' алғысын білдіріп, [[Тим Бёртон]]ға «зор сенімі мен көрсеткен демеуі» үшін жоғары баға берді. [[2009]] жылы Депп «[[Доктор Парнастың қиял әлемі]]» фильмінде марқұм [[Хит Леджер]]дің бұрынғы кейіпкерін [[Джуд Лоу]], [[Колин Фаррел]]дермен бірге ойнап бітірді. Үш актер де өздерінің фильмнен алған жалақыларын Леджердің қызы Матильдаға берді. [[2010]] жылы ол Бёртонның «[[Алиса ғажайыптар елінде]]» фильмінде ''Ессіз қалпақшыны'' ойнады. Сонымен бірге [[Анджелина Джоли]]мен бірге «[[Турист]]» фильміне түсіп, осы екі рөлі үшін де «Мюзикл немесе комедиядағы үздік актер» санатында «Алтын Глобус» номинацияларына ұсынылды. [[2011]] жылы ол 3 фильмде басты рөлді сомдады: [[Гор Вербински]]дің 2012 жылғы "Үздік анимациялық фильм" санатында "Оскар сыйлығы" сыйлығына ие болған "[[Ранго]]" атты анимациялық фильмінде ''Ранго'' деген басты кейіпкер хамелеонды өз даусымен сөйлетсе, «[[Кариб теңізінің қарақшылары: Бейтаныс жағалауда]]» фильмінде капитан [[Джек Торғай]] рөлінде және жазушы Хантер С. Томпсонның «Ром күнделігі» атты кітабының фильм нұсқасында продюсер әрі бас кейіпкер Пол Кемп рөлінде көрінді. [[2007]] жылы Депп ''Warner Bros.'' студиясының 1966-1971 жылдары америкалық ''ABC'' арнасында көрсетілген готикалық телетоптама «Қара көлеңкелерден» фильм жасауға деген ұсынысын қабыл алып, топтамамен аттас фильмде басты рөлді сомдады. Бұл фильмге Грэм Кингпен бірге Депп өзі продюсер болды. Қазіргі уақытта ол [[Дисней]] студиясының тағы бір фильмі «[[Жалғыз рейнджер]]де» бас кейіпкердің жолдасы үндіс Тонтоның рөлінде түсті, бұл фильм оны "Кариб теңізінің қарақшылары" және "Рангоның" режиссері Гор Вербинскимен тағы да табыстырды. Жуық арада Депптің жаңа жобалары анықталды. Осы жылдың сәуір айында ол [[Кристофер Нолан]]ның барлық фильмдерінде оператор болған [[Уолли Пфистердің]] ''"Үстемділік"'' атты режиссерлық дебютында басты рөлді сомдайтыны белгілі болды. Сонымен қатар режиссер [[Барри Левинсонның]] АҚШ-тың атақты гангстері,ирланд мафиясын басқарған Уайти Булджер туралы ''"Қара месса"'' атты фильмінде бас кейіпкердің рөлін сомдамақ. Және де ''"Кариб теңізінің қарақшылары-5"'' түсірілуге дайындық сатысында, ''Дисней'' студиясы атақты фильмдер сериясының бесінші бөлімі 2015 жылы жарық көретінін жариялады. ==== Тим Бёртонмен бірлестігі ==== Депп режиссер әрі өзінің жақын досы [[Тим Бёртон]]мен жеті фильмде бірлесіп жұмыс істеді. Олардың ішінде ең алғашқысы - [[Уайнона Райдер]] және [[Винсент Прайс]]пен бірге ойнаған «[[Эдвард қайшықолдар]]»([[1990]]) болатын. Бёртондағы оның келесі рөлі – [[1994]] жылғы «[[Эд Вуд]]» фильмі болды. Депп кейін былай деді: «Жоба туралы естігеннен 10 минут ішінде мен рөлге бекітілдім». Ол уақытта актер фильмдер мен оларға түсу жайында беймаза халде жүрген болатын. Ал бұл рөл оған «бой жазып, аздап көңіл көтеруге» мүмкіндік берді және [[Мартин Ландау]]мен бірге жұмыс істеу оның актерлыққа деген махаббатын қайта оятты. Продюсер Скот Рудин бірде «Джонни Депп Тим Бёртонның барлық фильмдерінде оның өзін ойнайды» деген болатын, әйткенмен [[Тим Бёртон]] бұл сөздерді жоққа шығарды. Дегенмен, Депп Рудиннің айтқанымен келіседі. Депптің айтуы бойынша, «[[Эдвард қайшықолдар]]» [[Тим Бёртон]]ның жасөспірім шағындағы ұяңдығын көрсетеді. Ал «[[Эд Вуд]]» Бёртонның [[Винсент Прайс]]пен арақатынасын көрсетеді (кіші Эдвард Д.Вуд пен Бела Лугошидікіне ұқсас). Депп пен Бёртонның келесі жобасы – «[[Ұйқылы алқап]]» ([[1999]]) болды, онда ол [[Кристина Риччи]]мен бірге ''Икабод Крэйннің'' рөлінде ойнады. Бұл фильм [[Тим Бёртон]]ның [[Голливуд]]тағы студиялық жүйемен шайқасын тұспалдап көрсетеді. Өзінің кейіпке енуі үшін Депп ''Анджела Лансбери'', ''Родди МакДоуал'' және ''Бэйзил Рэтбоуннан'' шабыт алды. Депп: «Әрдайым Икабод туралы қорқып қалған кішкене қыз сияқты, әйелдік жағы басымырақ, өте сыпайы, нәзік жан ретінде ойлайтынмын», - деп айтқан болатын. Осыдан соң Депп шоколад фабрикасының егесі ''Вилли Вонканы'' ойнаған [[2005]] жылғы [[Чарли және шоколад фабрикасы (фильм)|«Чарли және шоколад фабрикасына»]] дейін [[Тим Бёртон]]мен бірге жұмыс жасамады. Депп осы кейіпкерінің шаш үлгісін ''Анна Винтурдікіндей'' етіп алады. Фильм кинокассада сәттілікке қол жеткізді және сыншылардан оң бағалар алды. Ал [[1971]] жылғы фильмде Вилли Вонканы сомдаған ''Джин Уайлдер'' бұл нұсқаны жөн көрмеді. «[[Чарли және шоколад фабрикасы]]» шілдеде жарыққа шықты, онан соң қыркүйекте «[[Қалыңдықтың мәйіті]]» анимациялық фильмінде Депп Виктор Ван Дорт есімді кейіпкерді өз даусымен сөйлетті. Келесі фильм - Деппке өміріндегі екінші ірі марапат «Алтын глобус» пен «Оскар сыйлығыға» үшінші номинацияны алып келген «[[Суини Тодд: Флит Стриттегі әзәзіл шаштараз]]» болды. Алғаш рет [[Тим Бёртон]] оған [[1979]] жылғы мюзикл таспасын [[2000]] жылы берген еді. Мюзикл жанрына аса қызықпаса да, Деппке әңгіме желісі ұнап қалады. Ол рөлге басты ықпал ретінде [[1935]] жылғы ''«Ессіз махаббат»'' қорқынышты фильміндегі ''Питер Лорды'' алғанын атап көрсетті және кейіпкері айтатын әндерді «[[Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің қиырында]]» түсірілімі кезінде айтып жаттықты. Бұрын музыкалық топтарда ән айтқанына қарамастан, Депп шындығында Стивен Сондхэймнің өлеңдеріне әлі жететініне сенімсіз еді. Депп демолар жазып, арнайы ұстаздың көмегінсіз өз вокалын шыңдау мақсатында Брюс Уиткинмен жұмыс жасады. “''Entertainment Weekly''” журналының ''DVD Reviews'' бөлімінде Крис Нашавати фильмге ''А-'' бағасын беріп: «Депптің жоғарылап бара жатқан даусы адамдарды оның келесіде қандай сұмдыққа баратынына алаңдатады. Шаштараз Депп қолындағы ұстараға қарап отырсаң, 18 жыл бұрын ''Эдвард қайшықолардың'' ағаштарды жануарлар бейнесіне келтіре қырқып жатқанын еске алмау мүмкін емес және ''Бёртон'' мен ''Депп'' ешқашан кездеспегенде біз айырылуымыз мүмкін болған ерекше әдемілік туралы ойлайсың»,- деп жазды. «''Burton on Burton''» атты режиссермен сұхбаттар кітабына жазған кіріспе сөзінде Депп ''Бёртонды'' «ағам, досым және батыл жан» деп атады. Келесі Депп-Бёртон бірлестігі «[[Алиса ғажайыптар елінде]]»([[2010]]) болды.Депп онда ''Ессіз қалпақшы'' рөлінде [[Хелена Бонэм Картер]], [[Энн Хэтэуэй]] және [[Алан Рикман]]мен бірге ойнады. 2012 жылы ол Бёртонның 1966-1971 жылдардағы фильммен аттас топтамаға негізделген "Қара көлеңкелер" атты фильміне Хелена Бонэм-Картер, Мишель Пфайфер және Ева Гринмен бірге түсіп, басты рөлді сомдады. == Жеке өмірі == Жұбайы Лори Энн Эллисонмен ажырасқаннан кейін Депп актрисалар Шерилин Фенн, Дженифер Греймен қысқа уақытты қарым-қатынаста болады.Ал [[1989]] жылы "''Үлкен от шарлары"'' фильмінің тұсаукесері кезінде актриса [[Уайнона Райдер]]мен танысып, 2 айдан соң екеуі кездесе бастайды.[[1990]] жылдың шілдесінде ол Уайнонамен атастырылады. [[1994]] жылдан бастап Депп британдық супермодель ''Кейт Мосспен'' жүре бастайды. Сол жылы ол [[Нью-Йорк]]тегі отельдің люкс-бөлмесін қиратып, айтарлықтай шығын келтіргені үшін полициямен қамауға алынып, тергеледі. [[1998]] жылдан бері Депп ''«Тоғызыншы қақпа»'' фильмінің [[Франция]]дағы түсірілімі кезінде танысқан француз әншісі әрі актрисасы [[Ванесса Паради]]мен жақын қарым-қатынаста болып келді. Ол [[1999]] жылы [[Лондон]]да Паради екеуі кешке тамақтанып отырғанында ресторанның сыртында папараццимен қақтығысқаны үшін тағы да қамауға алынады. Айлар бойы бұқаралық ақпарат құралдарының пайымдауларынан соң екеуі [[2012]] жылдың маусым айында айырылысқандарын жария етті. Депп пен Парадидің 2 баласы бар: [[1999]] жылы 27 мамырда дүниеге келген қызы [[Лили-Роуз Депп|Лили-Роуз Мелоди Депп]] және [[2002]] жылы 9 сәуірде туған ұлы Джон Кристофер «Джек» Депп III. [[2007]] жылы оның қызы қатты науқастан жазылып шықты, ''E.Coli'' инфекциясы оның бүйрегінің істемей қалу каупін туғызып, ұзақ уақыт [[Лондон]]да ауруханада жатты. Депп ''Суинни Тодд'' фильміндегі жұмысын тоқтата тұрып,қызы жазылғанша өзі жанында болды. Осы ''Great Ormond Street'' ауруханасына [[2007]] жылдың қараша айында толық капитан ''Джек-Торғай'' костюмімен келіп, 4 сағат бойы науқас балаларға ертегілер оқып берді. Кейінірек ол [[2008]] жылдың басында госпитальға £1 миллион ($2 миллион шамасында) алғыс ретінде тарту етті. Депп қайтадан заңды түрде үйленбесе де, ол балалы болу оған «өмірде, жұмыста, барлық тұрғыда нағыз тірек, шынайы тұрақтылық» бергенін айтады. «Сен балаларыңа деген терең махаббатты жоспарлай алмайсың. Әке болу саналы түрдегі шешім емес. Ол менің керемет саяхатымның бір бөлігі болды. Бұл – тағдыр. Ақыры тағдырдың есебі бәрін шешті», - дейді Депп. Депптің отбасы өз өмірлерін [[Париж]] маңындағы Мёдон аумағындағы, [[Лос-Анджелес]]тегі үйлерінде, Багам аралдарындағы жеке меншік шағын аралда және [[Франция]]ның оңтүстігіндегі Сан-Тропеден 20 километр қашықтықтағы Ле План-де-ла-Турдағы вилласында өткізеді. Және де 2007 жылы Депп Ле План-де-ла-Тур аймағынан жүзімдік сатып алды. Депптің денесінде 20 шақты татуировка бар, олардың көбісі оның өміріндегі маңызды адамдарды немесе оқиғаларды суреттейді. Олардың арасында ерекше атап өтетіндері – оң қолының қарында - Үндіс көсемінің басы (оның тегінде үндіс тайпасы черокидің қаны бар) және «Wino Forever» жазуы бар жолақ (басында «Winona Forever» болған, Уайнона Райдермен айырылысқаннан соң өзгертілген), жүрек тұсының жоғарғы жағында - «Lily-Rose»(қызының есімі), сол қарында - «Betty Sue»(анасының есімі) және оң білегінде - су үстінде ұшып бара жатқан торғай мен «Jack» сөзі (ұлының есімі; ''Кариб теңізі қарақшыларындағыдай'' өзіне қарай емес,өзінен тысқары ұшып бара жатқан торғайдың суреті). [[2010]] жылы 8 қазанда Депп күтпеген жерден ''Кариб теңізі қарақшылары'' фильмінің төртінші бөлімін түсіріп жатқан жерге жақын маңдағы [[Лондон]] бастауыш мектебіне өз сыныбында көтеріліс жасауға көмек сұраған оқушы қыздың хатын алғаннан соң өзінің кейіпкері ''Джек Торғай'' болып киініп келеді. == Өзге қызығушылықтары == === Музыка === 1980 жылдары Депп "The Kids" рок-тобының мүшесі болып,бас гитарада ойнаған. 1993 жылы "P" тобын құруға ат салысып,сонда гитарада ойнады. Гитарашы ретінде ол жеке альбом жаздырған, "Оазис" тобының бірнеше әндеріне слайд-гитарамен сүйемелдеу жасаған. Сонымен қатар өзі басты рөлдердің бірін сомдаған "Шоколад" фильмінде бірқатар тректерді акустикалық гитарада өзі ойнаған, ал "Бір жолы Мексикада: Жанкешті-2" фильмінің саундтрэгі үшін өзінің кейіпкері Сэндзге арналған "Sand's Theme" трегін шығарып,өзі гитарада ойнаған. Депп "Tom Petty & The Heartbreakers" тобының ''Into The Great Wide Open''(1991) әнінің видеоклипіне, "Lemonheads" тобының ''It's a shame about Ray''(1992) видеоклипіне түскен. === Шарап жасаушы және ресторатор === 1993-2004 жылдары Депп Калифорниядағы Батыс Голливудта Сансет гүлзарында орналасқан "The Viper Room" түнгі клубының бір бөлігінің иесі болған. Сонымен бірге Джон Малкович, Шон Пенн,Мик Хакноллдармен бірге Париждегі Елисей алаңындағы ''Man Ray'' ресторанына иелік еткен.Депп серігі Ванесса Паради екеуі жүзім өсірумен шұғылданады, олардың Сан-Тропенің солтүстігінде орналасқан План-де-ла-Турда шарап жасайтын қондырғылары бар. Ол француз шараптарына деген ықыласымен белгілі, ең сүйікті шараптарына Бордо шарабының ''Château Calon-Ségur'', ''Château Cheval Blanc'', ''Château Pétrus'' және Бургунд шарабының ''Domaine de la Romanée-Conti'' түрлері жатады. Депп "Мадам Фигаро" газетіне берген сұхбатында: "Бұл шараптармен нирванаға жетесің", - деп айтқан болатын. === Режиссер және продюсер === 1997 жылы Канн фестивалінде Депптің режиссерлық дебюті "Батыл" фильмі алғаш рет көрсетілді. Онда оның жақсы досы әрі ұстазындай болған атақты актер [[Марлон Брандо]] кішігірім рөлде көрінеді, ал Депп өзі басты кейіпкер үндіс Рафаэльді ойнайды. Фильм АҚШ-та салқын қабылданғанымен, Депп "Алтын пальма бұтағына" Үздік актер номинациясын алады. Ол серігі [[Ванесса Паради]]дің бірнеше клипіне режиссерлық жасаған. Жақында ол британдық "Babybird" тобының "Unloveable" әніне түсірген клипі үшін ''Independent Music Video Awards'' марапатына үздік режиссер ретінде ие болды. Қазіргі уақытта Депп атақты гитарист әрі өзінің жолдасы Кит Ричардз туралы деректі фильм түсіруде. 2004 жылы Депп ''Infinitum Nihil'' (Абсолюттік ештеңе) продюсерлік компаниясын ашты. Қазір осы компанияның басшысы болып табылады, ал әпкесі Кристи Дембровски онда президент қызметін атқарады. Компанияның алғашқы өнімі 2011 жылғы "Ром күнделігі" фильмі болды. Сонымен қатар, 2011 жылы [[Мартин Скорсезе]]нің "Хьюго" атты фильмін жарыққа шығаруға ат салысты. Ал 2012 жылы [[Тим Бёртон]]ның "Қара көлеңкелер" фильмі жарық көрмек. == Марапаттары мен номинациялары == [[Сурет:Johnny Depp Walk of Fame.jpg|250 px|thumb|Депптің Голливуд даңқ аллеясындағы 1999 жылы 19 қарашада алған жұлдызы]] Депп өзінің 20 жылдан астам актерлық мансабында көптеген марапаттарға ие болған.Олардың ішінде ''Лондон киносыншыларынан – London Film Critics Circle'' ([[1996]]), ''Ресей киносыншылары гильдиясынан'' ([[1998]]), ''Америка киноактерларының гильдиясынан'' ([[2004]]) марапаттар және ''Үздік актер'' санатында ''Алтын глобус'' бар. [[2008]] жылғы ''MTV киножүлделерінен (MTV Movie Awards)'' Суини Тодд рөлі үшін ''Үздік зұлым'' кейіпкер марапатын және ''Джек Торғай'' рөлі үшін ''Үздік комедиялық орындау'' марапаттарын жеңіп алды. Депп ''Оскар сыйлығыға'' үш рет ұсынылған, [[2004]] жылы ''Кариб теңізінің қарақшылары: Қара маржан қарғысы'' үшін, [[2005]] жылы ''Ғажайыптар елі'' үшін және [[2008]] жылы ''Суини Тодд: Флит Стриттегі әзәзіл шаштараз'' үшін. Депп ''Алтын глобусқа'' 10 рет ұсынылып, ақырында [[2008]] жылы ''Суини Тоддты'' сомдағаны үшін өзінің алғашқы ''Алтын глобусына'' ие болды. == Фильмографиясы == {| class="wikitable" |+'''Актер''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы !! Кейіпкері |- | 1984 || Қарағаштар көшесіндегі сұмдық || A Nightmare on Elm Street || Глен Лантц |- | 1985 || Жеке курорт || Private Resort || Джек Маршалл |- | 1986 || Взвод || Platoon || әскери аудармашы Гейтор Лернер |- | 1990 || Жылауық || Cry-Baby || Уэйд "Жылауық" Уокер |- | 1990 || Эдвард қайшықолдар || Edward Scissorhands || Эдвард қайшықолдар |- | 1991 || Фреддидің өлімі: Ақырғы сұмдық || Freddy's Dead: The Final Nightmare || Опра Нуддлмантра (эпизодта) |- | 1993 || Гилберт Грэйпті не алаңдатады? || What's Eating Gilbert Grape || Гилберт Грэйп |- | 1993 || Бенни мен Джун || Benny & Joon || Сэм |- | 1993 || Аризона арманы || Arizona Dream || Аксель Блэкмар |- | 1994 || Эд Вуд || Ed Wood || Эдвард Д.Вуд кішісі |- | 1995 || Соңғы сәтте || Nick of Time || Джин Уотсон |- | 1995 || Өлі адам || Dead Man || Уильям Блэйк |- | 1995 || Дон Жуан де Марко || Don Juan DeMarco || Дон Жуан/Джон Р. де Марко |- | 1996 || Канн адамы || Cannes Man || Өзі |- | 1997 || Донни Браско || Donnie Brasco || Донни Браско/Джозеф Д.Пистоне |- | 1997 || Батыл || The Brave || Рафаэль |- | 1998 || Лас-Вегастағы үрей мен жек көрушілік || Fear and Loathing in Las Vegas || Рауль Дьюк |- | 1998 || Лос Анжелес картасыз || L.A. Without a Map || Өзі/Уильям Блэйк (эпизодта) |- | 1999 || Ұйқылы алқап || Sleepy Hollow || Икабод Крэйн |- | 1999 || Ғарышкердің әйелі || The Astronaut's Wife || Спенсер Армакост |- | 1999 || Тоғызыншы қақпа || The Ninth Gate || Дин Корсо |- | 2000 || Шоколад || Chocolat || Ру |- | 2000 || Түн жамылып түскенше || Before Night Falls || Бон Бон/Лейтенант Виктор |- | 2001 || Тозақтан келген хат || From Hell|| Фредерик Эбберлайн |- | 2001 || Жылаған адам || The Man Who Cried|| Чезар |- | 2001 || Кокаин || Blow || Джордж Джанг |- | 2003 || Бір жолы Мексикада: Жанкешті-2 || Once Upon a Time in Mexico: Desperado 2|| Шелдон Джеффри Сэндз |- | 2003 || [[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы|Кариб теңізінің қарақшылары: Қара маржан қарғысы]]|| Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl|| Капитан Джек Торғай |- | 2004 || Мәңгілікке бақытты || Happily Ever After|| Бейтаныс адам - L'inconnu (эпизодта) |- | 2004 || Ғажайыптар елі || Finding Neverland || Джеймс М.Барри |- | 2004 || Құпия терезе || Secret Window || Морт Рэйни |- | 2005 || Бұзылған адам || The Libertine|| Джон Уилмот, Рочестердің екінші графы |- | 2005 || [[Чарли және шоколад фабрикасы (фильм)|Чарли және шоколад фабрикасы]] || Charlie and the Chocolate Factory|| Вилли Вонка |- | 2005 || Қалыңдықтың мәйіті || Corpse Bride|| Виктор Ван Дорт (дыбыстау) |- | 2006 || Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығы || Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest|| Капитан Джек Торғай |- | 2007 || Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің қиырында || Pirates of the Caribbean: At World's End || Капитан Джек Торғай |- | 2007 || Суини Тодд: Флит-стриттегі әзәзіл шаштараз || Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street|| Суини Тодд/Бенджамин Баркер |- | 2009 || Қоғам жаулары|| Public Enemies|| Джон Диллинджер |- | 2009 || Доктор Парнастың қиял әлемі || The Imaginarium of Doctor Parnassus|| Тони (бірінші өзгеруі) |- | 2010 || Алиса ғажайыптар елінде || Alice in Wonderland|| Ессіз қалпақшы |- | 2010 || Турист || The Tourist || Фрэнк Тюпело |- | 2011 || Ранго || Rango|| Ранго (дыбыстау) |- | 2011|| Кариб теңізінің қарақшылары: Бейтаныс жағалауда || Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides || Капитан Джек Торғай |- | 2011|| Ром күнделігі || The Rum Diary || Пол Кемп |- | 2011 || Джек пен Джил|| Jack & Jill|| эпизодта,өзі ретінде |- | 2012|| Джамп стрит,21|| 21 Jump Street|| эпизодта |- | 2012|| Қара көлеңкелер|| Dark Shadows|| Барнабас Коллинз |- | 2013|| [[Жалғыз рейнджер]]|| The Lone Ranger|| Тонто |- | 2014|| Қара месса || Black Mass || Уайти Булджер |- | 2014 || Үстемділік|| Transcendence|| Уилл |- | 2015|| Кариб теңізінің қарақшылары-5|| Pirates of the Caribbean 5|| капитан Джек-Торғай |} {| class="wikitable" |+'''Режиссер''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы |- | 1992 || Қоқыс (қысқаметражды деректі фильм) || Stuff |- | 1997 || Батыл || The Brave |- | 2011|| Кит Ричардз туралы деректі фильм || Keith Richards Documentary |} {| class="wikitable" |+'''Сценарист''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы |- | 1997|| Батыл|| The Brave |} {| class="wikitable" |+'''Продюсер''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы !! Қосымша мәлімет |- | 2011|| Ром күнделігі|| The Rum Diary|| |- | 2011|| Хьюго || Hugo || |- | 2012|| Қара көлеңкелер|| Dark Shadows|| |} {| class="wikitable" |+'''Деректі фильмдері''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы !! Кейіпкері |- | 1999|| Қайнаркөз|| The Source|| Джек Керуак |- | 2002|| Ла Манчада адасқандар|| Lost in La Mancha|| Өзі (титрде көрсетілмеген) |- | 2006|| Тұңғиық теңіз 3D|| Deep Sea 3D|| Әңгімелеуші |- | 2007|| Арманға ұмтылу|| Runnin’ Down a Dream|| Өзі |- | 2008|| Гонзо: Доктор Хантер С.Томпсонның өмірі мен жұмысы|| Gonzo: The Life and Work of Dr. Hunter S. Thompson|| Әңгімелеуші |- | 2010|| Сен басқаша болғанда|| When You're Strange|| Әңгімелеуші |} {| class="wikitable" |+'''Музыка''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы !! Әуендер |- | 2000 || Шоколад|| Chocolat|| "Minor Swing",<br /> "They're Red Hot",<br /> "Caravan" |- | 2003|| Бір жолы Мексикада: Жанкешті-2|| Once Upon a Time in Mexico: Desperado 2|| "Sands' Theme" |- | 2007|| Суини Тодд: Флит-стриттегі әзәзіл шаштараз|| Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street|| "No Place Like London",<br /> "My Friends",<br /> "Pirelli's Miracle Elixir",<br /> "Pretty Women",<br /> "Epiphany",<br /> "A Little Priest",<br /> "Johanna (Act II)",<br /> "By The Sea",<br /> "The Judge's Return",<br /> "Final Scene (Part 1)",<br /> "Final Scene (Part 2)" |} {| class="wikitable" |+'''Телевизиялық рөлдері''' |- ! Жылы !! Қазақша атауы !! Негізгі атауы !! Кейіпкері !! Қосымша мәлімет |- | 1985|| Блю ханым || Lady Blue|| Лайонел Виланд|| "Beasts of Prey" бөлімінде |- | 1986|| Баяу жалын|| Slow Burn|| Донни Флейчер|| ТВ фильм |- | 1987-1991|| Джамп стрит,21|| 21 Jump Street|| Офицер Томас "Том" Хэнсон|| Телетоптама (57 бөлімде) |- | 1987|| Қонақ үй|| Hotel|| Роб Кэмерон|| "Unfinished Business" бөлімінде |- | 1999|| Диблилік дін қызметшісі|| The Vicar of Dibley|| Өзі|| "Celebrity Party" бөлімінде |- | 2000 || Жылдам шоу|| The Fast Show|| Өзі|| "The Last Ever Fast Show" бөлімінде |- | 2004|| Бір төбенің патшасы|| The King of the Hill|| Йоги Виктор (дыбыстау)|| "Hank's Back" бөлімінде |- | 2009|| Спонж Боб шаршы шалбар|| SpongeBob SquarePants|| Джек Кахуна Лагуна (дыбыстау)|| "SpongeBob vs. The Big One" бөлімінде |- | 2011|| Өмір тым қысқа|| Life's Too Short || Өзі|| 2-бөлімінде |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{imdb name|id=0000136|name=Джонни Депп}} {{DEFAULTSORT:Депп, Джонни}} [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] 786y5r1k2qwj7br9kff4618egi943rd Абдулқадыр Инан 0 25040 3599967 3552826 2026-05-04T22:19:29Z Jiyembet batur 164984 Башқортостан емес Башқұртстан ғой. Абдул емес Әбділ болу керек. Құнанбаев емес Құнанбайұлы 3599967 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Әбділқадыр Инан'''(1899 – 1972) – [[тілші]]-[[ғалым]], тарихшы. Башқұртстандағы ұлт-азаттық күресіне қатысқан. [[Башқортостан Республикасы|Башқұртстанда]] [[Кеңес Өкіметі|Кеңес өкіметі]] орнаған соң 1925 ж. [[Түркия|Түркияға]] қоныс аударған. 1935 жылдан [[Анкара]] ун-тінің проф. Ресейдің мұғажыр саясаты, [[Абай Құнанбаев|Абай Құнанбайұлы]] шығарм-ғы жөніндегі...<ref>Қ 18 «Қазақстан». Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. Нысанбаев. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. — 720 бет. ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тілтанушылар]] [[Санат:Түркітанушылар]] [[Санат:1889 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыстанушылар]] [[Санат:Башқұрттар]] lmeb9nhjfnn90hn34uq9csmk7hmlsnq Дмитрий Васильевич Волков 0 26709 3599724 2350704 2026-05-04T13:57:23Z 1nter pares 146705 3599724 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Volkov Dmitriy Vasilevich.jpg|thumb|Волков Дмитрий Васильевич]] '''Дмитрий Васильевич Волков''' ([[1718 жыл]], [[Мәскеу губерниясы]] – [[1785 жыл]]) — Ресей империясы мемлекеттік қайраткері. * 1763 жылы [[Орынбор]]ға губернаторлық қызметке жіберді. * Екінші Екатеринаға 1763 жылы [[Орынбор губерниясы]] туралы хат ұсынған. Бұл құжат Қазақ қоғамын зерттеуде маңызы зор болған <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Мәскеу облысында туғандар]] [[Санат:1785 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Санкт-Петербург басшылары]] [[Санат:Орынбор губернаторлары]] [[Санат:Санкт-Петербург губернаторлары]] [[Санат:Ресей драматургтері]] [[Санат:XVIII ғасыр драматургтері]] avhwph9kszf1psplyunpgllqr8yzm9h Жетісу облысы (Ресей империясы) 0 27822 3599756 3557030 2026-05-04T14:53:10Z Алишерсзз 180771 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336404608|Semirechye Oblast]]" 3599756 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жетісу облысы (айрық)}} {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей империясы}} |Қазақша атауы = Жетісу облысы |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Semirechensk Oblast.svg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 54|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Ресей империясының облысы |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Алматы|Верный]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[23 шілде]] [[1867 жыл|1867]] |Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл|1924]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ жан басына шаққанда = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 987 863 |Санақ жылы = 1897 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 402 200 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Map of Semirechensk Oblast, 1913.gif |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Semirechensk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Жетісу облысы''' — [[Ресей империясы]]ндағы, Кеңестік Ресейдегі және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-дағы]] әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — [[Алматы|Верный]]. == Тарихы == Облыс 1867 жылы 23 шілдеде құрылған. Облыстық үкімет 1868 жылы 2 наурызда ашылды. Мемлекеттік кеңестің 1891 жылғы 12 сәуірдегі ең жоғары бекітілген пікірі бойынша Дала генерал-губернаторлығының билігіне беруімен өзгертілді. 1899 жылы 13 шілдеде, 1898 жылы 7 қаңтардағы Басқарушы Сенаттың жеке жоғары қаулысына сәйкес [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құзырына берілді. 1918 жылы 30 сәуірде облыс [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]] құрамына енді. 1924 жылы 27 қазанда [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеудің]] нәтижесінде бөлінді. Облыстың солтүстік бөлігі — [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] [[Жетісу губерниясы]], ал оңтүстік бөлігі — РКФСР-ге тікелей бағынышты [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] болды. [[Ресей империясы]]ның Жетісу облысы солтүстікте [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысымен]], оңтүстік пен шығысында [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Қытай жерімен]], батысында [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]] және [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]] облыстарымен шектесті. Ауданы — 402,200 км² (353,430 шақырым²). == Билік органдары == === Әкімшілік бөлінісі === Әкімшілік жағынан Жетісу облысы 1867 жылы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құрамында құрылды. XX ғасырдың басында облыс 6 уезге бөлінді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Ауданы,<br>шақырым² ! Тұрғындары<br>(1897), адам |- | 1 | [[Верный уезі|Верный]] | [[Алматы|Верный]] (22 744 адам) | style="text-align:right" |58 330 | style="text-align:right" |223 883 |- | 2 | [[Жаркент уезі|Жаркент]] | [[Жаркент]] (16 094 адам) | style="text-align:right" |5160 | style="text-align:right" |122 636 |- | 3 | [[Қапал уезі|Қапал]] | [[Қапал (Жетісу облысы)|Қапал]] (6183 адам) | style="text-align:right" |69 100 | style="text-align:right" |136 421 |- | 4 | [[Лепсі уезі|Лепсі]] | [[Лепсі (Алакөл ауданы)|Лепсі]] (3230 адам) | style="text-align:right" |87 080 | style="text-align:right" |180 829 |- | 5 | [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] | [[Бішкек|Пішпек]] (6615 адам) | style="text-align:right" |80 480 | style="text-align:right" |176 577 |- | 6 | [[Пржевал уезі|Пржевал]] | [[Қарақол|Пржевальск]] (8108 адам) | style="text-align:right" |47 760 | style="text-align:right" |147 517 |} 1921 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Түркістан республикасының құрамындағы облыс 7 уезден тұрды: [[Верный уезі|Алматы]] (Верный) (24 болыс), [[Жаркент уезі|Жаркент]] (9 болыс), [[Пржевал уезі|Қарақол]] (20 болыс), [[Қапал уезі|Қапал (Талдықорған)]] (14 болыс), [[Лепсі уезі|Лепсі]] (9 болыс), [[Нарын уезі|Нарын]] (9 болыс), [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] (10 болыс). 1922 жылы 2 маусымда Қапал ауданы Талдықорған болып өзгертілді. 1924 жылы 11 қазанда Орта Азиядағы кеңестік республикаларды межелеп бөлу нәтижесінде [[Верный уезі|Алматы]], [[Жаркент уезі|Жаркент]], [[Қапал уезі|Талдықорған]] және [[Лепсі уезі|Лепсі]] уездері, сондай-ақ [[Тоқмақ уезі]]нің үш болысы [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР-не]] берілді. [[Пржевал уезі|Қарақол]], [[Нарын уезі|Нарын]] мен [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] уездері [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] құрамына кірді. === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Колпаковский Герасим Алексеевич]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>14.07.1867—20.05.1882</center> |- | [[Алексей Яковлевич Фриде|Фриде Алексей Яковлевич]] | генерал-майор | <center>29.05.1882—21.05.1887</center> |- | [[Григорий Иванович Иванов (атаман)|Иванов Григорий Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>15.06.1887—23.10.1890</center> |- | [[Михаил Ефремович Ионов|Ионов Михаил Ефремович]] | генерал-лейтенант (генерал-майор) | <center>24.10.1890—28.07.1907</center> |- | [[Василий Иванович Покотило|Покотило Василий Иванович]] | генерал-лейтенант | <center>28.07.1907—22.11.1908</center> |- | [[Михаил Александрович Фольбаум|Фольбаум Михаил Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>22.11.1908—1917</center> |- | [[Николай Петрович Щербаков|Щербаков Николай Петрович]] | генерал-майор | <center>19.11.1919—15.09.1922</center> |} === Әскери губернатордың көмекшілері мен облыстық басқару төрағалары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Алексей Федорович Озеров|Озеров Алексей Федорович]] | полковник | <center>19.02.1868—28.11.1869</center> |- | [[Евгений Андреевич Россицкий|Россицкий Евгений Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>28.11.1869—01.05.1877</center> |- | [[Петр Константинович Ейлер|Ейлер Петр Константинович]] | генерал-майор | <center>05.10.1877—12.12.1880</center> |- | Щербинский | камер-юнкер атағында | <center>12.12.1880—01.08.1881</center> |- | [[Николай Александрович Аристов|Аристов Николай Александрович]] | коллеждік кеңесші, лауазымды атқарушы (08.11.1881 бекітілді, нақты статтық кеңесші) | <center>01.08.1881—04.05.1889</center> |- | [[Владимир Федорович Трепов|Трепов Владимир Фёдорович]] | коллеждік асессор, лауазымды атқарушы (бекітілді 13.06.1891, сарай кеңесшісі) | <center>04.05.1889—19.11.1892</center> |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник, лауазымды атқарушы | <center>28.11.1892—12.11.1893</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник | <center>12.11.1893—31.03.1894</center> |- | [[Павел Петрович Осташкин|Осташкин Павел Петрович]] | коллеждік асессор (нақты статтық кеңесші) | <center>31.03.1894—1917</center> |} == Тұрғындары == [[Сурет:Семиреченская область. Приложение ко всеподданнейшему отчету.jpg|нобай|Жетісу облысы. Ең қарапайым есептің қосымшасы. 1895 ж.]] 1897 жылғы халық санағы бойынша бұл аймақта 987 863 тұрғын болған (529 215 ерлер мен 458 648 әйелдер), оның 62 974 қалаларда тұрды.1905 жылы облыстың халқы 1 070 600 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін (1897 жылғы санақ бойынша) [[қырғыз-қайсақ]]тар құрады — 794 815; [[великоросстар]] — 76 839, [[малоросстар]] — 18 611, [[тараншылар]] — 55 999, [[сарттар]] — 14 895, [[қытайлықтар]] (бәлкім, көпшілігі [[дүнгендер]]) — 14 130, [[Татарлар|Еділ татарлары]] (татарлар) — 8353. 1897 жылғы ұлттық құрамы<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=856 Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштердің анықтамалығы]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ![[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар]] ![[великоросстар]] ![[Тараншылар|Іле ұйғырлары]] ![[малоросстар]] ![[сарттар]] ![[қытайлықтар]] ![[татарлар]] ![[қалмақтар]] |- | Жалпы аймақ | style="text-align:center" | 80,4 % | style="text-align:center" | 7,8 % | style="text-align:center" | 5,7 % | style="text-align:center" | 1,9 % | style="text-align:center" | 1,5 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Верный | style="text-align:center" | 67,7 % | style="text-align:center" | 15 % | style="text-align:center" | 11,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … | … |- | Жаркент | style="text-align:center" | 66,6 % | style="text-align:center" | 4,6 % | style="text-align:center" | 24,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 0,83 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Қапал | style="text-align:center" | 92,1 % | style="text-align:center" | 4,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,8 % | style="text-align:center" | 0,24 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | … |- | Лепсі | style="text-align:center" | 86,3 % | style="text-align:center" | 7,9 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | 0,14 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % | style="text-align:center" | … |- | Тоқмақ | style="text-align:center" | 85,8 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | 2,4 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Пржевал | style="text-align:center" | 87 % | style="text-align:center" | 6,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % |} == Бейнелемесі == <gallery> Сурет:Семиреченская область МВД Бенке.jpg|Облыс елтаңбасы (ІІМ шығ., 1880) Сурет:Семиреченская область изд.Сукачова.JPG|Облыс елтаңбасы (Сукачов шығ., 1880) Сурет:Coat of Arms of Semirechye Province.png|Елтаңбаның заманауи суреті (2000-жылдары) Сурет:Герб города Верный.gif|Облыс астанасы Верный қаласының елтаңбасы, 1908 </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Жетісу]] * [[Жетісу казактары]] == География == Ол Жетісу (Қазақстанның оңтүстік -шығысы мен Қырғызстанның солтүстігі) деп аталатын аймақты, Шу алқабын және Тянь -Шаньның таулы аймақтарын қамтыды. Түркістан генерал-губернаторының оңтүстік-шығыс бөлігінен табылды. Солтүстігінде Семей облысымен, оңтүстігі мен шығысында Қытаймен (Бедел асуында оңтүстік-батысқа қарай Тянь-Шань жотасымен), батысында Ферғана және Сырдария облыстарымен шектеседі. Облыс Балқаш, Ыстықкөл, Ала-Көл көлдерінің аумағын қамтыды. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Ресей империясы облыстары]] [[Санат:Жетісу|*]] {{stub}} 5eyfdznajn2z551gk5s22oqr47ocuz0 3599759 3599756 2026-05-04T14:55:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Алишерсзз|Алишерсзз]] ([[User talk:Алишерсзз|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3557030 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жетісу облысы (айрық)}} {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей империясы}} |Қазақша атауы = Жетісу облысы |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Semirechensk Oblast.svg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 54|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Ресей империясының облысы |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Алматы|Верный]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[23 шілде]] [[1867 жыл|1867]] |Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл|1924]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ жан басына шаққанда = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 987 863 |Санақ жылы = 1897 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 402 200 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Map of Semirechensk Oblast, 1913.gif |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Semirechensk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Жетісу облысы''' — [[Ресей империясы]]ндағы, Кеңестік Ресейдегі және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-дағы]] әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — [[Алматы|Верный]]. == Тарихы == Облыс 1867 жылы 23 шілдеде құрылған. Облыстық үкімет 1868 жылы 2 наурызда ашылды. Мемлекеттік кеңестің 1891 жылғы 12 сәуірдегі ең жоғары бекітілген пікірі бойынша Дала генерал-губернаторлығының билігіне беруімен өзгертілді. 1899 жылы 13 шілдеде, 1898 жылы 7 қаңтардағы Басқарушы Сенаттың жеке жоғары қаулысына сәйкес [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құзырына берілді. 1918 жылы 30 сәуірде облыс [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]] құрамына енді. 1924 жылы 27 қазанда [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеудің]] нәтижесінде бөлінді. Облыстың солтүстік бөлігі — [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] [[Жетісу губерниясы]], ал оңтүстік бөлігі — РКФСР-ге тікелей бағынышты [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] болды. [[Ресей империясы]]ның Жетісу облысы солтүстікте [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысымен]], оңтүстік пен шығысында [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Қытай жерімен]], батысында [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]] және [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]] облыстарымен шектесті. Ауданы — 402,200 км² (353,430 шақырым²). == Билік органдары == === Әкімшілік бөлінісі === Әкімшілік жағынан Жетісу облысы 1867 жылы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құрамында құрылды. XX ғасырдың басында облыс 6 уезге бөлінді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Ауданы,<br>шақырым² ! Тұрғындары<br>(1897), адам |- | 1 | [[Верный уезі|Верный]] | [[Алматы|Верный]] (22 744 адам) | style="text-align:right" |58 330 | style="text-align:right" |223 883 |- | 2 | [[Жаркент уезі|Жаркент]] | [[Жаркент]] (16 094 адам) | style="text-align:right" |5160 | style="text-align:right" |122 636 |- | 3 | [[Қапал уезі|Қапал]] | [[Қапал (Жетісу облысы)|Қапал]] (6183 адам) | style="text-align:right" |69 100 | style="text-align:right" |136 421 |- | 4 | [[Лепсі уезі|Лепсі]] | [[Лепсі (Алакөл ауданы)|Лепсі]] (3230 адам) | style="text-align:right" |87 080 | style="text-align:right" |180 829 |- | 5 | [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] | [[Бішкек|Пішпек]] (6615 адам) | style="text-align:right" |80 480 | style="text-align:right" |176 577 |- | 6 | [[Пржевал уезі|Пржевал]] | [[Қарақол|Пржевальск]] (8108 адам) | style="text-align:right" |47 760 | style="text-align:right" |147 517 |} 1921 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Түркістан республикасының құрамындағы облыс 7 уезден тұрды: [[Верный уезі|Алматы]] (Верный) (24 болыс), [[Жаркент уезі|Жаркент]] (9 болыс), [[Пржевал уезі|Қарақол]] (20 болыс), [[Қапал уезі|Қапал (Талдықорған)]] (14 болыс), [[Лепсі уезі|Лепсі]] (9 болыс), [[Нарын уезі|Нарын]] (9 болыс), [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] (10 болыс). 1922 жылы 2 маусымда Қапал ауданы Талдықорған болып өзгертілді. 1924 жылы 11 қазанда Орта Азиядағы кеңестік республикаларды межелеп бөлу нәтижесінде [[Верный уезі|Алматы]], [[Жаркент уезі|Жаркент]], [[Қапал уезі|Талдықорған]] және [[Лепсі уезі|Лепсі]] уездері, сондай-ақ [[Тоқмақ уезі]]нің үш болысы [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР-не]] берілді. [[Пржевал уезі|Қарақол]], [[Нарын уезі|Нарын]] мен [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] уездері [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] құрамына кірді. === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Колпаковский Герасим Алексеевич]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>14.07.1867—20.05.1882</center> |- | [[Алексей Яковлевич Фриде|Фриде Алексей Яковлевич]] | генерал-майор | <center>29.05.1882—21.05.1887</center> |- | [[Григорий Иванович Иванов (атаман)|Иванов Григорий Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>15.06.1887—23.10.1890</center> |- | [[Михаил Ефремович Ионов|Ионов Михаил Ефремович]] | генерал-лейтенант (генерал-майор) | <center>24.10.1890—28.07.1907</center> |- | [[Василий Иванович Покотило|Покотило Василий Иванович]] | генерал-лейтенант | <center>28.07.1907—22.11.1908</center> |- | [[Михаил Александрович Фольбаум|Фольбаум Михаил Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>22.11.1908—1917</center> |- | [[Николай Петрович Щербаков|Щербаков Николай Петрович]] | генерал-майор | <center>19.11.1919—15.09.1922</center> |} === Әскери губернатордың көмекшілері мен облыстық басқару төрағалары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Алексей Федорович Озеров|Озеров Алексей Федорович]] | полковник | <center>19.02.1868—28.11.1869</center> |- | [[Евгений Андреевич Россицкий|Россицкий Евгений Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>28.11.1869—01.05.1877</center> |- | [[Петр Константинович Ейлер|Ейлер Петр Константинович]] | генерал-майор | <center>05.10.1877—12.12.1880</center> |- | Щербинский | камер-юнкер атағында | <center>12.12.1880—01.08.1881</center> |- | [[Николай Александрович Аристов|Аристов Николай Александрович]] | коллеждік кеңесші, лауазымды атқарушы (08.11.1881 бекітілді, нақты статтық кеңесші) | <center>01.08.1881—04.05.1889</center> |- | [[Владимир Федорович Трепов|Трепов Владимир Фёдорович]] | коллеждік асессор, лауазымды атқарушы (бекітілді 13.06.1891, сарай кеңесшісі) | <center>04.05.1889—19.11.1892</center> |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник, лауазымды атқарушы | <center>28.11.1892—12.11.1893</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник | <center>12.11.1893—31.03.1894</center> |- | [[Павел Петрович Осташкин|Осташкин Павел Петрович]] | коллеждік асессор (нақты статтық кеңесші) | <center>31.03.1894—1917</center> |} == Тұрғындары == [[Сурет:Семиреченская область. Приложение ко всеподданнейшему отчету.jpg|нобай|Жетісу облысы. Ең қарапайым есептің қосымшасы. 1895 ж.]] 1897 жылғы халық санағы бойынша бұл аймақта 987 863 тұрғын болған (529 215 ерлер мен 458 648 әйелдер), оның 62 974 қалаларда тұрды.1905 жылы облыстың халқы 1 070 600 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін (1897 жылғы санақ бойынша) [[қырғыз-қайсақ]]тар құрады — 794 815; [[великоросстар]] — 76 839, [[малоросстар]] — 18 611, [[тараншылар]] — 55 999, [[сарттар]] — 14 895, [[қытайлықтар]] (бәлкім, көпшілігі [[дүнгендер]]) — 14 130, [[Татарлар|Еділ татарлары]] (татарлар) — 8353. 1897 жылғы ұлттық құрамы<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=856 Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштердің анықтамалығы]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ![[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар]] ![[великоросстар]] ![[Тараншылар|Іле ұйғырлары]] ![[малоросстар]] ![[сарттар]] ![[қытайлықтар]] ![[татарлар]] ![[қалмақтар]] |- | Жалпы аймақ | style="text-align:center" | 80,4 % | style="text-align:center" | 7,8 % | style="text-align:center" | 5,7 % | style="text-align:center" | 1,9 % | style="text-align:center" | 1,5 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Верный | style="text-align:center" | 67,7 % | style="text-align:center" | 15 % | style="text-align:center" | 11,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … | … |- | Жаркент | style="text-align:center" | 66,6 % | style="text-align:center" | 4,6 % | style="text-align:center" | 24,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 0,83 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Қапал | style="text-align:center" | 92,1 % | style="text-align:center" | 4,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,8 % | style="text-align:center" | 0,24 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | … |- | Лепсі | style="text-align:center" | 86,3 % | style="text-align:center" | 7,9 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | 0,14 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % | style="text-align:center" | … |- | Тоқмақ | style="text-align:center" | 85,8 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | 2,4 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Пржевал | style="text-align:center" | 87 % | style="text-align:center" | 6,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % |} == Бейнелемесі == <gallery> Сурет:Семиреченская область МВД Бенке.jpg|Облыс елтаңбасы (ІІМ шығ., 1880) Сурет:Семиреченская область изд.Сукачова.JPG|Облыс елтаңбасы (Сукачов шығ., 1880) Сурет:Coat of Arms of Semirechye Province.png|Елтаңбаның заманауи суреті (2000-жылдары) Сурет:Герб города Верный.gif|Облыс астанасы Верный қаласының елтаңбасы, 1908 </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Жетісу]] * [[Жетісу казактары]] ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Ресей империясы облыстары]] [[Санат:Жетісу|*]] {{stub}} n3ckakgnhesjl3fhjcnfy6z94b5wq1o Иммунитет 0 28170 3600175 3461302 2026-05-05T10:18:28Z Meyirim 176477 Үтір қойдым. 3600175 wikitext text/x-wiki {{мағына|Иммунитет (мағыналары)}} '''Иммунитет''' (латынша ''іm-munіtas'' – босап шығу, арылу, құтылу) немесе '''Төтемелілік''' — [[организм]]нің антигендік қасиеттері бар жұқпалы және жұқпалы емес бөгде заттарды, [[жұқпалы аурулар]] қоздырғышын немесе олар бөліп шығаратын кейбір улы заттарды қабылдамаушылық қасиеті және оларға қарсы тұру қабілеті. Иммунитет – көрінісі мен механизмі бойынша әрқилы болып келетін жалпы жоғары сатыдағы организмдерге (адамдар, [[жануарлар]], [[өсімдіктер]]) ортақ [[биология]]лық қасиет. Организмнің бұл қасиеті оның жеке басының тіршілік ортасына бейімделу ерекшеліктерімен тікелей байланысты. Иммунитет кезінде организмде аса күрделі биологиялық процестер жүріп, организмнің қорғаныштық қасиеті арта түседі. Соның нәтижесінде түрлі зиянды [[микроорганизмдер]]ді, олардың уларын, т.б. бөгде заттарды ыдыратып, бейтараптап жойып жіберетін қабілеті күшейеді. Иммунитет - организмнің ауру тудыратын агенттерді олардың тіршілік ету өнімдерін, сондай-ақ [[генетика]]лық табиғаты басқа заттарды қабылдамаушылығы. Иммунитеттің қалыптасуына тұтас жүйе ретінде бүкіл организм қатысады, өйткені оның қорғану механизмі бір-біріне байланысты, әрі нейрогуморалды реттеу жағдайында әрекет етеді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> ===Зерттеулер=== [[Сурет:Tableau Louis Pasteur.jpg|thumb|right|Л.Пастер зерттеу үстінде]] Иммунитет құбылысын жан-жақты зерттеуде Л.Пастер, [[Мечников|И.И. Мечников]], т.б. зерттеуші-ғалымдардың сіңірген еңбегінің маңызы зор болды. Мысалы, [[1897]] жылы неміс ғалымы П.Эрлих (1854 – 1915) алғаш рет организмдегі иммундық реакцияның химиялық моделін (кескінін), яғни “бүйірлі тізбек теориясын” ұсынды. [[1959]] жылы австралиялық ғалым Ф.Бернет (1899 – 1985) және даниялық ғалым Н.Кай Ерне (1911 жылы туған) иммунитеттің клондық-сұрыпталу (арнайы антидененің түзілуі) теориясын ұсынды. Бұл жаңалықтар ғылымда иммунитеттің белгісіз қасиеттерін ашуға жол салды. Иммунитет – өсімдіктер арасында да ауруға қарсы төзімділік туғызатын биологиялық қасиет. Өсімдіктер иммунитеті туралы ғылымның негізін салған Н.И. Вавилов. Ол өсімдіктер иммунитетнің екі формасы: сұрыпты иммунитет және түрлік иммунитет бар екенін анықтады. Өсімдіктер иммунитеті олардың морфол., физиологиялық және биохимиялық ерекшеліктерімен байланысты, олардың біреулері шешуші, ал екіншілері қосымша рөл атқарады. Иммунитет заңдылықтарына сүйене отырып, адам мен жануарлар арасында кездесетін әртүрлі жұқпалы ауруларға диагноз қою, емдеу және оларға қарсы егу әдістерін енгізуде, ауруға тұрақты өсімдік сұрыптарын шығару бағытында [[Қазақстан]] ғалымдары айтарлықтай зерттеулер жүргізді. ===Қорғаушы заттар, антиденелер=== Организмнің зиянды микробтар енуіне қарсы тұра алатын ерекше бейімделушілігін организмнің табиғи төзімділігі (резистенттілігі) деп атайды. Бұған организмнің кез келген бөгде заттарға қарсы тұрып оларды жоюға қатысатын тері эпителийінің механикалық қасиеті, сонымен бірге ауру қоздыратын микробтарды жойып жіберетін бактериоцидтік заттар бөлуі, асқазан сөлінің микроб жойғыш қасиеті, шырышты қабаттардың, лимфобездердің қорғаныс қабілеті, көз жасының, сілекейдің микробтарға қарсы әсер ету қасиеті, қан сарысуының құрамында болатын қорғаушы заттар – фагоциттер, лизоцим, бактериолизин, т.б. жатады. Бұлар иммунитеттің жалпы әсер етуші факторларына жатады. Өйткені, олар дені сау адамдар мен жануарлардың барлығында әртүрлі мөлшерде тұрақты түрде болады. Ал организмге зиянды микробтар (олардың улы заттары) түскенде оларды тікелей жоюға қатысатын ақуыз, яғни табиғаты, қорғаушылық қабілеттілігі өте күшті арнайы заттар – [[антидене]]лер (иммундық глобулиндер) түзіледі. Олар [[көк бауыр]], [[бауыр]], [[сүйек кемігі]], т.б. [[ұлпа]]ларында өндіріліп, қан арқылы барлық организмге тарайды. Мұндай антиденелер қандай затқа қарсы пайда болса, соны ғана жоюға қатысады. Олар иммунитеттің арнаулы факторларына жатады. ===Жасанды және туа пайда болған иммунитет, иммунитеттеу=== Егу арқылы қалыптастырады. Жұқпалы ауруға қарсы ауру туғызатын бактрияриялардың немесе вирустардың, әлсіретілген немесе ультракүлгін сәулемен өлтірілген екпе түрін егеді. Мұндай жағдайда ауру жеңіл түрде өтеді. Организмде қарсы дене пайда болып, жасанды иммунитет тұрақты түрде көмектесу үшін құрамында дайын қарсы денесі бар малдың қан сарысуын егеді. Малдарға мөлшерін бірте көбейтіп, микробтарды жұқтырады. Ауық-ауық малдан қан алып, құрамындағы жасушалармен фибриноген нәруызын бөліп, емдік сарысу алады. бұл кезде иммунитет уақытша ғана қалыптасады. Кейбір жануарлар мен адамның қанында организмді жұқпалы аурудан қорғайтын заттар іштен туа пайда болады, ондай иммунитетті ''туа пайда болған иммунитет'' деп атайды. Бұл қасиет тұқым қуалайды. Туған күнінен бастап, өзінің барлық тіршілік ету кезеңдерінде түзілетін организмнің қарсы тұру қабілеттілігін жүре пайда болатын иммунитет деп атайды. Ол ''табиғи'' және ''жасанды'' деп екіге бөлінеді (екеуі де белсенді және енжар болып ажыратылады). Бұл иммунитеттің табиғи жолмен түзілген белсенді түрі жұқпалы аурулармен науқастанып тұрғаннан кейін пайда болады. Әдетте, ол ұзақ мерзімге созылады, кейбір жағдайда өмір бойына сақталады. Мысалы, адамдар [[шешек]], [[қызылша]], т.б. жұқпалы аурулармен бір рет ауырып тұрса, екінші рет қайталап ауырмайды. Ал табиғи иммунитеттің енжар түрі нәрестеге құрсақта жатқанда бала жолдасы (плацента) арқылы, ал туғаннан кейін анасының сүтімен беріледі. Мұндай иммунитет ұзаққа созылмайды, сәби 1 жасқа келгенше сақталуы мүмкін. Ауруды болдырмау үшін алдын ала егудің немесе биологиялық препараттар енгізудің нәтижесінде түзілген иммунитет ''жасанды иммунитет'' деп аталады. Егер де ондай иммунитет [[вакцина]] егуден кейін пайда болса – белсенді, ал дайын иммунды [[қан]] сарысуын құйғанда пайда болса – енжар иммунитет дейді. Жасанды жолмен, яғни егудің нәтижесінде құралған белсенді иммунитет енжар түріне қарағанда, ұзағырақ (6 айдан бірнеше жылға дейін) сақталады. Мысалы, шешек ауруына, қызылша, [[туберкулез]], [[сіреспе]], күл, т.б. ауруларға қарсы егу. Ал сарысу енгізгеннен кейін пайда болатын енжар иммунитеттің 2 – 3 аптадан 1 айға дейін ғана тиімділігі бар. Мысалы, сіреспе, күл ауруларына, ботулизмге қарсы иммунды қан сарысуларын егу. Иммунитеттің түзілуіне бүкіл организм қатысады. Басқарушы және бағыттаушы орган – орталық жүйке жүйесі болып табылады. Адам мен жануарлар организмінде жасанды иммунитет туғызуға болады. Оны – ''иммунитеттеу'' деп атайды. Ол да белсенді және енжар болып екіге бөлінеді. Белсенді иммунитеттеу антигендерде – вакцина препараттарын (тірі микроорганизмдерден алынған) егу (теріге жағу, тері астына, ет арасына, мұрынға, ауызға тамызу) арқылы туғызылады. Иммунитет күші, қасиеті иммунитет туғызған вакциналық препараттың мөлшеріне, сапасына, дайындық мерзіміне байланысты болады. Белсенді иммунитеттеуді 1 – 2 жетіде қайталап егеді. Әсіресе, күшті әсер ететіні – бірнеше айдан не жылдан кейін егілген иммунитет. Енжар иммунитеттеуде қан не қан сары суына қосылған арнайы препараттарды тері астына, [[ет]] арасына егеді. Бұлар дайын антиденелер болады. Енжар иммунитеттеу бір айға ғана созылады. Сондықтан қызылша, күл, сіреспе, [[гангрена]], [[тұмау]], т.б. ауруларға арналған иммунитеттеуді қайталап егеді. Иммунитеттеу ветеринарияда да жиі қолданылады. Әсіресе, [[аусыл]], жамандат, қарасан, [[кебенек]], [[сарып]], т.б. ауруларға қарсы жүргізіледі. Адам иммунитеті сыртқы орта және әлеуметтік жағдайларға, адамның жасына және жынысына байланысты болады. Адамның дене қызуы көтерілуі, салқынға шалдығуы, шамадан тыс қатты шаршауы, қайғы-қасіретке ұшырауы, ауыр жарақат алуы, әртүрлі ауруларға (әсіресе, эндокринді) шалдығуы, дұрыс тамақтанбауы, [[витаминдер]] және кейбір химиялық [[микроэлементтер]]дің, [[фосфор]], [[кальций]] тұздарының жетіспеушілігі – организмде иммунитеттің жақсы түзілуін тежейді.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова, Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік, Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> == Иммунитеттің әлсіреу себептері == Иммунитет стресс, дұрыс тамақтанбау, ұйқының бұзылуы, антибиотиктерді шамадан тыс қолдану, зиянды әдеттер (темекі, алкоголь) салдарынан әлсіреуі мүмкін. == Иммунитетті күшейту жолдары == Иммунитетті нығайту үшін пайдалы тамақ жеу, спортпен айналысу, таза ауада серуендеу, жеткілікті ұйықтау және күйзелісті азайту қажет. Сондай-ақ, уақтылы вакцина алу да маңызды рөл атқарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Иммунды жүйе}} [[Санат:Физиология]] [[Санат:Иммунология]] 246i11a4brjl4sef1mjcrxgp9ur3lki 3600176 3600175 2026-05-05T10:19:13Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3600176 wikitext text/x-wiki {{мағына|Иммунитет (мағыналары)}} '''Иммунитет''' (латынша ''іm-munіtas'' – босап шығу, арылу, құтылу) немесе '''Төтемелілік''' — [[организм]]нің антигендік қасиеттері бар жұқпалы және жұқпалы емес бөгде заттарды, [[жұқпалы аурулар]] қоздырғышын немесе олар бөліп шығаратын кейбір улы заттарды қабылдамаушылық қасиеті және оларға қарсы тұру қабілеті. Иммунитет – көрінісі мен механизмі бойынша әрқилы болып келетін жалпы жоғары сатыдағы организмдерге (адамдар, [[жануарлар]], [[өсімдіктер]]) ортақ [[биология]]лық қасиет. Организмнің бұл қасиеті оның жеке басының тіршілік ортасына бейімделу ерекшеліктерімен тікелей байланысты. Иммунитет кезінде организмде аса күрделі биологиялық процестер жүріп, организмнің қорғаныштық қасиеті арта түседі. Соның нәтижесінде түрлі зиянды [[микроорганизмдер]]ді, олардың уларын, т.б. бөгде заттарды ыдыратып, бейтараптап жойып жіберетін қабілеті күшейеді. Иммунитет - организмнің ауру тудыратын агенттерді олардың тіршілік ету өнімдерін, сондай-ақ [[генетика]]лық табиғаты басқа заттарды қабылдамаушылығы. Иммунитеттің қалыптасуына тұтас жүйе ретінде бүкіл организм қатысады, өйткені оның қорғану механизмі бір-біріне байланысты, әрі нейрогуморалды реттеу жағдайында әрекет етеді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> ===Зерттеулер=== [[Сурет:Tableau Louis Pasteur.jpg|thumb|right|Л.Пастер зерттеу үстінде]] Иммунитет құбылысын жан-жақты зерттеуде Л.Пастер, [[Мечников|И.И. Мечников]], т.б. зерттеуші-ғалымдардың сіңірген еңбегінің маңызы зор болды. Мысалы, [[1897]] жылы неміс ғалымы П.Эрлих (1854 – 1915) алғаш рет организмдегі иммундық реакцияның химиялық моделін (кескінін), яғни “бүйірлі тізбек теориясын” ұсынды. [[1959]] жылы австралиялық ғалым Ф.Бернет (1899 – 1985) және даниялық ғалым Н.Кай Ерне (1911 жылы туған) иммунитеттің клондық-сұрыпталу (арнайы антидененің түзілуі) теориясын ұсынды. Бұл жаңалықтар ғылымда иммунитеттің белгісіз қасиеттерін ашуға жол салды. Иммунитет – өсімдіктер арасында да ауруға қарсы төзімділік туғызатын биологиялық қасиет. Өсімдіктер иммунитеті туралы ғылымның негізін салған Н.И. Вавилов. Ол өсімдіктер иммунитетнің екі формасы: сұрыпты иммунитет және түрлік иммунитет бар екенін анықтады. Өсімдіктер иммунитеті олардың морфол., физиологиялық және биохимиялық ерекшеліктерімен байланысты, олардың біреулері шешуші, ал екіншілері қосымша рөл атқарады. Иммунитет заңдылықтарына сүйене отырып, адам мен жануарлар арасында кездесетін әртүрлі жұқпалы ауруларға диагноз қою, емдеу және оларға қарсы егу әдістерін енгізуде, ауруға тұрақты өсімдік сұрыптарын шығару бағытында [[Қазақстан]] ғалымдары айтарлықтай зерттеулер жүргізді. ===Қорғаушы заттар, антиденелер=== Организмнің зиянды микробтар енуіне қарсы тұра алатын ерекше бейімделушілігін организмнің табиғи төзімділігі (резистенттілігі) деп атайды. Бұған организмнің кез келген бөгде заттарға қарсы тұрып оларды жоюға қатысатын тері эпителийінің механикалық қасиеті, сонымен бірге ауру қоздыратын микробтарды жойып жіберетін бактериоцидтік заттар бөлуі, асқазан сөлінің микроб жойғыш қасиеті, шырышты қабаттардың, лимфобездердің қорғаныс қабілеті, көз жасының, сілекейдің микробтарға қарсы әсер ету қасиеті, қан сарысуының құрамында болатын қорғаушы заттар – фагоциттер, лизоцим, бактериолизин, т.б. жатады. Бұлар иммунитеттің жалпы әсер етуші факторларына жатады. Өйткені, олар дені сау адамдар мен жануарлардың барлығында әртүрлі мөлшерде тұрақты түрде болады. Ал организмге зиянды микробтар (олардың улы заттары) түскенде оларды тікелей жоюға қатысатын ақуыз, яғни табиғаты, қорғаушылық қабілеттілігі өте күшті арнайы заттар – [[антидене]]лер (иммундық глобулиндер) түзіледі. Олар [[көк бауыр]], [[бауыр]], [[сүйек кемігі]], т.б. [[ұлпа]]ларында өндіріліп, қан арқылы барлық организмге тарайды. Мұндай антиденелер қандай затқа қарсы пайда болса, соны ғана жоюға қатысады. Олар иммунитеттің арнаулы факторларына жатады. ===Жасанды және туа пайда болған иммунитет, иммунитеттеу=== Егу арқылы қалыптастырады. Жұқпалы ауруға қарсы ауру туғызатын бактериялардың немесе вирустардың, әлсіретілген немесе ультракүлгін сәулемен өлтірілген екпе түрін егеді. Мұндай жағдайда ауру жеңіл түрде өтеді. Организмде қарсы дене пайда болып, жасанды иммунитет тұрақты түрде көмектесу үшін құрамында дайын қарсы денесі бар малдың қан сарысуын егеді. Малдарға мөлшерін бірте көбейтіп, микробтарды жұқтырады. Ауық-ауық малдан қан алып, құрамындағы жасушалармен фибриноген нәруызын бөліп, емдік сарысу алады. бұл кезде иммунитет уақытша ғана қалыптасады. Кейбір жануарлар мен адамның қанында организмді жұқпалы аурудан қорғайтын заттар іштен туа пайда болады, ондай иммунитетті ''туа пайда болған иммунитет'' деп атайды. Бұл қасиет тұқым қуалайды. Туған күнінен бастап, өзінің барлық тіршілік ету кезеңдерінде түзілетін организмнің қарсы тұру қабілеттілігін жүре пайда болатын иммунитет деп атайды. Ол ''табиғи'' және ''жасанды'' деп екіге бөлінеді (екеуі де белсенді және енжар болып ажыратылады). Бұл иммунитеттің табиғи жолмен түзілген белсенді түрі жұқпалы аурулармен науқастанып тұрғаннан кейін пайда болады. Әдетте, ол ұзақ мерзімге созылады, кейбір жағдайда өмір бойына сақталады. Мысалы, адамдар [[шешек]], [[қызылша]], т.б. жұқпалы аурулармен бір рет ауырып тұрса, екінші рет қайталап ауырмайды. Ал табиғи иммунитеттің енжар түрі нәрестеге құрсақта жатқанда бала жолдасы (плацента) арқылы, ал туғаннан кейін анасының сүтімен беріледі. Мұндай иммунитет ұзаққа созылмайды, сәби 1 жасқа келгенше сақталуы мүмкін. Ауруды болдырмау үшін алдын ала егудің немесе биологиялық препараттар енгізудің нәтижесінде түзілген иммунитет ''жасанды иммунитет'' деп аталады. Егер де ондай иммунитет [[вакцина]] егуден кейін пайда болса – белсенді, ал дайын иммунды [[қан]] сарысуын құйғанда пайда болса – енжар иммунитет дейді. Жасанды жолмен, яғни егудің нәтижесінде құралған белсенді иммунитет енжар түріне қарағанда, ұзағырақ (6 айдан бірнеше жылға дейін) сақталады. Мысалы, шешек ауруына, қызылша, [[туберкулез]], [[сіреспе]], күл, т.б. ауруларға қарсы егу. Ал сарысу енгізгеннен кейін пайда болатын енжар иммунитеттің 2 – 3 аптадан 1 айға дейін ғана тиімділігі бар. Мысалы, сіреспе, күл ауруларына, ботулизмге қарсы иммунды қан сарысуларын егу. Иммунитеттің түзілуіне бүкіл организм қатысады. Басқарушы және бағыттаушы орган – орталық жүйке жүйесі болып табылады. Адам мен жануарлар организмінде жасанды иммунитет туғызуға болады. Оны – ''иммунитеттеу'' деп атайды. Ол да белсенді және енжар болып екіге бөлінеді. Белсенді иммунитеттеу антигендерде – вакцина препараттарын (тірі микроорганизмдерден алынған) егу (теріге жағу, тері астына, ет арасына, мұрынға, ауызға тамызу) арқылы туғызылады. Иммунитет күші, қасиеті иммунитет туғызған вакциналық препараттың мөлшеріне, сапасына, дайындық мерзіміне байланысты болады. Белсенді иммунитеттеуді 1 – 2 жетіде қайталап егеді. Әсіресе, күшті әсер ететіні – бірнеше айдан не жылдан кейін егілген иммунитет. Енжар иммунитеттеуде қан не қан сары суына қосылған арнайы препараттарды тері астына, [[ет]] арасына егеді. Бұлар дайын антиденелер болады. Енжар иммунитеттеу бір айға ғана созылады. Сондықтан қызылша, күл, сіреспе, [[гангрена]], [[тұмау]], т.б. ауруларға арналған иммунитеттеуді қайталап егеді. Иммунитеттеу ветеринарияда да жиі қолданылады. Әсіресе, [[аусыл]], жамандат, қарасан, [[кебенек]], [[сарып]], т.б. ауруларға қарсы жүргізіледі. Адам иммунитеті сыртқы орта және әлеуметтік жағдайларға, адамның жасына және жынысына байланысты болады. Адамның дене қызуы көтерілуі, салқынға шалдығуы, шамадан тыс қатты шаршауы, қайғы-қасіретке ұшырауы, ауыр жарақат алуы, әртүрлі ауруларға (әсіресе, эндокринді) шалдығуы, дұрыс тамақтанбауы, [[витаминдер]] және кейбір химиялық [[микроэлементтер]]дің, [[фосфор]], [[кальций]] тұздарының жетіспеушілігі – организмде иммунитеттің жақсы түзілуін тежейді.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова, Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік, Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> == Иммунитеттің әлсіреу себептері == Иммунитет стресс, дұрыс тамақтанбау, ұйқының бұзылуы, антибиотиктерді шамадан тыс қолдану, зиянды әдеттер (темекі, алкоголь) салдарынан әлсіреуі мүмкін. == Иммунитетті күшейту жолдары == Иммунитетті нығайту үшін пайдалы тамақ жеу, спортпен айналысу, таза ауада серуендеу, жеткілікті ұйықтау және күйзелісті азайту қажет. Сондай-ақ, уақтылы вакцина алу да маңызды рөл атқарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Иммунды жүйе}} [[Санат:Физиология]] [[Санат:Иммунология]] evlsiteop5gbnme5mebinrdjridkei2 Миялы (Атырау облысы) 0 30268 3600018 3589108 2026-05-05T05:43:55Z Мәдениет 180614 /* Мәдени-әлеуметтік мекемелер */ 3600018 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = ауыл |атауы = Миялы |сурет = Миялы ауылы Кіре беріс қақпа.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 48|lat_min =53|lat_sec = 04 |lon_deg =53 |lon_min = 47 |lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Қызылқоға ауданы |кестедегі аудан = Қызылқоға ауданы{{!}}Қызылқоға |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Миялы ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Миялы |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1959 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Қамыскөл'' |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}} 7 746<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 71238 |пошта индексі = 060500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{мағына|Миялы}} '''Миялы''' – [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы]]ндағы ауыл, аудан (1959 жылдан) және [[Миялы ауылдық округі (Атырау облысы)|Миялы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Облыс орталығы – [[Атырау]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 325 км жерде, [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмының солтүстік-шығысында, [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] өзенінің сол жағасында орналасқан. == Тарихы == Іргесі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру кезінде қаланған. [[1942 жыл|1942]] жылы ұжымшар орталығы болды. [[1949 жыл|1949]] жылы Тайсойған механикаландырылған мал шаруашылығы стансасына айналды. “Мия” шөбі көп шығуына байланысты ежелгі тұрғындар мекендерін «Миялы» деп атап кеткен екен. == Халқы == [[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 5303 адам тұрған.<ref>[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]</ref> [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 6034 адам (3005 ер адам және 3029 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 6473 адамды (3234 ер адам және 3239 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 7569 адамды (3839 ер адам және 3730 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> == Мәдени-әлеуметтік мекемелер == 3 [[балабақша]], 2 орта мектеп, 1 мектеп-гимназия, 1 өнер, 1 спорт мектептері, 1 мәдениет үйі, 1 орталық [[аурухана]], 1 [[емхана]] бар. === Мектептер === * Б.Аманшин атындағы қазақ орта мектебі * Халел Досмұхамедұлы атындағы орта мектеп — 1922 жылы Аяпберген Науанұлы негізін қалаған екі сыныптық мектеп алғашқыда «Аяпбергеннің ақ школы» (Тайсойған бастауыш мектебі) деген атқа ие болып, 1933 жылы Қамыскөл жетіжылдық мектебі, 1952 жылы Ворошилов, 1957 жылы Н.К.Крупская атындағы орта мектеп болып өзгеріп, 1996 жылы Алаш қозғалысының қайраткері, дәрігер, ұстаз, ғалым Халел Досмұхамедұлының есімі берілді. * Ы.Шөреков атындағы мектеп-гимназия — 2007 жылы Миялы ауылында 320 орындық орта мектеп салынып, пайдалануға берілді. Қызылқоға аудандық әкімшілігінің 26.12.2008 жылғы №316 «Миялы ауылынан жаңа ұлттық гимназия ашу туралы» қаулысына сәйкес ауданда тұңғыш ұлттық гимназия ашылды. Мектепте 20 орындық жатақхана болды. 2009 жылы аудан әкімшілігінің ұйғарымымен Миялы ұлттық гимназиясы №1 негізгі мектеппен қосылып №1 мектеп-гимназиясы болып қайта құрылды. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде мектеп-гимназияға ақын Ы.Шөрековтің есімі берілді.<ref>[https://qyzylqoga.kz/zhanalyqtar/bilim/merejli-mereke.html Мерейлі мереке]</ref> * Миялы балалар өнер мектебі === Мектепке дейінгі мекемелер === * «Жасұлан» бөбекжай-балалар бақшасы * «Нұр-Шуақ» бөбекжай-балалар бақшасы * «Балдырған» бөбекжай-балалар бақшасы === Аурухана === * Қызылқоға аудандық ауруханасы — аудандық денсаулық сақтау бөлімі 1944 жылдан бастап құрылды. Қарабау елді мекенінен 10 төсектік аудандық аурухана ашылды. Аудан орталығы 1959 жылы Миялыға көшірілгенде аудандық аурухана бірге көшірілді. Осы кезде аурухана 35 керуеттік болып, кейіннен 65 керуетке өсті. 1981 жылы типтік жобада 100 керуеттік аудандық орталық аурухана ғимараты салынды. 2009 жылы 30 төсектік аудандық туберкулез ауруханасы салынып пайдалануға берілді. 2011 жылдың 16 наурызында ауысымына 250 адамды қабылдау мүмкіндігі бар аудандық емхана пайдалануға берілді. === Мәдени мекемелер === * Қызылқоға тарихи-өлкетану музейі * «Арман» мәдениет үйі == Шағын кәсіпорындар == 7 ЖШС, 131 жеке кәсіпкер, 11 шаруа қожалығы, 2 АЗС, 19 жеке дүкен, 1 шайхана, 1 орталық монша, 2 жеке дәріхана, 1 кафе-бар, 1 кафе, 2 базар бар.<ref>Қарабау мен Тайсойған: энциклопедиялық басылым – Алматы: «Принт плюс», 2020. ISBN 978-601-06-6125-7</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * '''«Бәйтерек» мешіті''' — 2003 жылы салынған. Жалпы ауданы 112 шаршы метр. 50 адамға арналған. Ғимарат ер және әйелдер намаз оқитын бөлмелер мен имамның бөлмесінен тұрады. Биіктігі 8,4 метрлік 4 мұнарасы, 1 күмбезі бар. Арка типтес терезелері үлкен етіп жасалынған.<ref>https://www.muftyat.kz/kk/mosque/3169/ «Бәйтерек» мешіті</ref> == Ауыл суреттері == {| class="wikitable" |- ! Аудандық Әкімшілік !! Аудандық сот !! «Бәйтерек» мешіті !! Қысқы көше |- | [[Сурет:Миялы. Әкімшілік.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Аудандық сот.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Мешіт.jpg|орта|280px|]] || [[Сурет:Миялы.jpg|орта|250px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылқоға ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері]] 3yytc8vswvnmbo6low8encehayinid7 3600020 3600018 2026-05-05T05:47:33Z Мәдениет 180614 /* Шағын кәсіпорындар */ 3600020 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = ауыл |атауы = Миялы |сурет = Миялы ауылы Кіре беріс қақпа.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 48|lat_min =53|lat_sec = 04 |lon_deg =53 |lon_min = 47 |lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Қызылқоға ауданы |кестедегі аудан = Қызылқоға ауданы{{!}}Қызылқоға |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Миялы ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Миялы |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1959 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Қамыскөл'' |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}} 7 746<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 71238 |пошта индексі = 060500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{мағына|Миялы}} '''Миялы''' – [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы]]ндағы ауыл, аудан (1959 жылдан) және [[Миялы ауылдық округі (Атырау облысы)|Миялы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Облыс орталығы – [[Атырау]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 325 км жерде, [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмының солтүстік-шығысында, [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] өзенінің сол жағасында орналасқан. == Тарихы == Іргесі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру кезінде қаланған. [[1942 жыл|1942]] жылы ұжымшар орталығы болды. [[1949 жыл|1949]] жылы Тайсойған механикаландырылған мал шаруашылығы стансасына айналды. “Мия” шөбі көп шығуына байланысты ежелгі тұрғындар мекендерін «Миялы» деп атап кеткен екен. == Халқы == [[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 5303 адам тұрған.<ref>[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]</ref> [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 6034 адам (3005 ер адам және 3029 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 6473 адамды (3234 ер адам және 3239 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 7569 адамды (3839 ер адам және 3730 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> == Мәдени-әлеуметтік мекемелер == 3 [[балабақша]], 2 орта мектеп, 1 мектеп-гимназия, 1 өнер, 1 спорт мектептері, 1 мәдениет үйі, 1 орталық [[аурухана]], 1 [[емхана]] бар. === Мектептер === * Б.Аманшин атындағы қазақ орта мектебі * Халел Досмұхамедұлы атындағы орта мектеп — 1922 жылы Аяпберген Науанұлы негізін қалаған екі сыныптық мектеп алғашқыда «Аяпбергеннің ақ школы» (Тайсойған бастауыш мектебі) деген атқа ие болып, 1933 жылы Қамыскөл жетіжылдық мектебі, 1952 жылы Ворошилов, 1957 жылы Н.К.Крупская атындағы орта мектеп болып өзгеріп, 1996 жылы Алаш қозғалысының қайраткері, дәрігер, ұстаз, ғалым Халел Досмұхамедұлының есімі берілді. * Ы.Шөреков атындағы мектеп-гимназия — 2007 жылы Миялы ауылында 320 орындық орта мектеп салынып, пайдалануға берілді. Қызылқоға аудандық әкімшілігінің 26.12.2008 жылғы №316 «Миялы ауылынан жаңа ұлттық гимназия ашу туралы» қаулысына сәйкес ауданда тұңғыш ұлттық гимназия ашылды. Мектепте 20 орындық жатақхана болды. 2009 жылы аудан әкімшілігінің ұйғарымымен Миялы ұлттық гимназиясы №1 негізгі мектеппен қосылып №1 мектеп-гимназиясы болып қайта құрылды. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде мектеп-гимназияға ақын Ы.Шөрековтің есімі берілді.<ref>[https://qyzylqoga.kz/zhanalyqtar/bilim/merejli-mereke.html Мерейлі мереке]</ref> * Миялы балалар өнер мектебі === Мектепке дейінгі мекемелер === * «Жасұлан» бөбекжай-балалар бақшасы * «Нұр-Шуақ» бөбекжай-балалар бақшасы * «Балдырған» бөбекжай-балалар бақшасы === Аурухана === * Қызылқоға аудандық ауруханасы — аудандық денсаулық сақтау бөлімі 1944 жылдан бастап құрылды. Қарабау елді мекенінен 10 төсектік аудандық аурухана ашылды. Аудан орталығы 1959 жылы Миялыға көшірілгенде аудандық аурухана бірге көшірілді. Осы кезде аурухана 35 керуеттік болып, кейіннен 65 керуетке өсті. 1981 жылы типтік жобада 100 керуеттік аудандық орталық аурухана ғимараты салынды. 2009 жылы 30 төсектік аудандық туберкулез ауруханасы салынып пайдалануға берілді. 2011 жылдың 16 наурызында ауысымына 250 адамды қабылдау мүмкіндігі бар аудандық емхана пайдалануға берілді. === Мәдени мекемелер === * Қызылқоға тарихи-өлкетану музейі * «Арман» мәдениет үйі == Шағын кәсіпорындар == 7 ЖШС, 131 жеке кәсіпкер, 11 шаруа қожалығы, 3 АЗС, 19 жеке дүкен, 1 шайхана, 1 орталық монша, 6 жеке дәріхана, 4 тойхана, 1 мейрамхана, 3 фастфуд- кафе, 6 сауда үйі бар.<ref>Қарабау мен Тайсойған: энциклопедиялық басылым – Алматы: «Принт плюс», 2020. ISBN 978-601-06-6125-7</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * '''«Бәйтерек» мешіті''' — 2003 жылы салынған. Жалпы ауданы 112 шаршы метр. 50 адамға арналған. Ғимарат ер және әйелдер намаз оқитын бөлмелер мен имамның бөлмесінен тұрады. Биіктігі 8,4 метрлік 4 мұнарасы, 1 күмбезі бар. Арка типтес терезелері үлкен етіп жасалынған.<ref>https://www.muftyat.kz/kk/mosque/3169/ «Бәйтерек» мешіті</ref> == Ауыл суреттері == {| class="wikitable" |- ! Аудандық Әкімшілік !! Аудандық сот !! «Бәйтерек» мешіті !! Қысқы көше |- | [[Сурет:Миялы. Әкімшілік.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Аудандық сот.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Мешіт.jpg|орта|280px|]] || [[Сурет:Миялы.jpg|орта|250px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылқоға ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері]] 0rfynqu1wu6w6aa6pfj1fenyyb1yb6l Ауыр өнеркәсіп 0 37138 3600180 3460531 2026-05-05T10:24:56Z Таттибаева Гулжас 179345 3600180 wikitext text/x-wiki [[File:Airacobra P39 Assembly LOC 02902u.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Өндіріс]]''.]]'''Ауыр өнеркәсіп ''' — халық шаруашылығының ұлттық экономикасының дамуына шешуші ықпал ететін маңызды саласы. Ауыр өнеркәсіп өндіруші және өңдеуші кәсіпорындардан құралады. Қазақстандағы өндіруші ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарына кен-химия шикізатын, түсті және [[қара металл]], [[мұнай]], [[газ]], [[көмір]], биметалл кендерін, құрылыс материалдарын өндіретін құрылымдар жатады. Өңдеуші өнеркәсіпке қара және түсті металдар, прокат, химиялық және мұнай-химиялық өнімдерін, машиналар мен құрал-жабдықтар, ағаш және целлюлоза-қағаз өнімдерін, цемент т.б. құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар енеді. Қазақстанда ауыр өнеркәсіптің дамуына жер асты байлықтары кең мүмкіндіктер берді. Елімізде қазба байлықтарының зерттелген қоры мол. Олар: [[көмір]] мен [[мұнай]], [[мыс]] пен [[қорғасын]], [[темір]] мен [[хром]], [[никель]] мен [[вольфрам]], [[алюминий]] мен [[мырыш]], [[алтын]] мен [[күміс]], [[ванадий]] мен [[вольфрам]] және [[уран]] кен қорлары. Қазақстанның Жезқазған, Ақтоғай, Қоңырат мыс кендері, Соколов-Сарыбай, Әйет, Лисаковка, Атасу, Дөң, Қашар қара металл кендерінің мәні зор. Мұнай, газ, көмір қорлары (Батыс Қазақстан, Екібастұз, Қарағанды және т.б.) айтарлықтай. Республиканың су энергетик. реурстары шамамен жылына 27 млрд. кВт. сағатқа бағаланады. [[Химия өнеркәсібі]]нің шикізаты да мол (Қаратау фосфориттері). Вольфрам, хром, молибден, кадмий және уранның үлкен қорлары бар. Қазақстан — дүние жүзілік ауыр өнеркәсіп бөлінісінде өзіндік орны мен зор мүмкіндіктері бар мемлекет. Еліміздің ауыр өнеркәсібінің іргесі негіздері 20 ғасырдың басында қаланды. Ол кезеңде қарапайым еңбек құралдарымен жарақтанған ұсақ кәсіпорындар, шеберханалар мен цехтар басым болды. Мұнай, [[көмір өнеркәсібі]] мен түсті металлургия ошақтарының негізі де мол кезде қаланды. 1913 жылы барлығы 118 мың тонна мұнай, 100 мың тонна көмір және біраз түсті металдар өндірілді. Азамат соғысының салдарынан 1920 жылы ауыр өнеркәсіп өнімдерінің мөлш. 5 есе төмендеп, мұнай өндіру деңгейі 30 мың т. көлемінде ғана болды. Осы жылдарда өнеркәсіп өнімінің үлесі 10 проценттен аспайтын еді. Қазақстанның ауыр өнеркәсібі индустрияландыру жылдарында, [[Ұлы Отан соғысы]] кезеңінде (1941 - 1945) жаңа өндіріс ошақтарын салу Ресей және [[Украина]] еспубликаларынан көшірілген кәсіпорындар есебінен сан-салалы сипатқа ие болды. 1938 жылы өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 1913 жылғы деңгейден 4 есе, 1928 ж-ғы дәрежеден 14 есе асып түсті. Еліміздегі ауыр өнеркәсіп соғыстан кейінгі кезеңдерде айрықша қарқынмен дами бастады. Оның басты себебі 1960 - 1970 жылы Республика өнеркәсібіне жұмсалған күрделі қаржы өткен 40 жыл (1920—60) ішіндегі жиынтық қаржыдан екі-үш есе жоғары болды. Осы жылдарда жан басына шаққанда өнім шығару жөнінен көптеген дамыған елдерден басым түсті және көмір, болат, электр энергиясы, машина, химия өнімдерін өндіру жедел қарқынмен дамыды. Ауыр өнеркәсіптің қара металлургия, трактор жасау, алюминиий және кабель өндірісі, арматура, прибор жасау, насос-компрессор, химия, машина жасау, кен-химия өндірісі, синтетик. каучук, синтетик. қарамай және пластик. массалар, құрастырмалы темір-бетон және қабырға блоктары өндірісі, асбест өндірісі кәсіпорындары пайда болды (кестені қ.). Ауыр өнеркәсіптің респ. өнеркәсіп өндірісіндегі үлесі 1997 жылы 76,3 %-ке жетті. 1991 жылға дейін Қазақстанның ауыр өнеркәсібі КСРО-ның бірыңғай химия шаруа кешені ретінде дамыды. Мұндай тәуелділіктің бірнеше зардаптары болды. Біріншіден әрі қарай өңдеу үшін жартылай өнім сыртқа тасылды. Екіншіден түпкі өнім шығаратын кәсіпорындар үлесі төменгі деңгейде қалды. Үшіншіден түсті және қара металлургия, басқа ауыр өнеркәсіп салалары түпкі өнімге бейімделмей, шикізат бағытын ұстанды. Төртіншіден, экологиялық жағынан таза, озық технологияларды өндіріске енгізу ісіне жете назар аударылмағандықтан әлемдік технологиялық дамудан кенжелеп қалдық. Бесіншіден, Қазақстан ауыр өнеркәсіп өнімдері тек [[КСРО]] рыногына бейімделді. Қазақстанда өндірілген мұнайдың 70 пайызы темір рудасының 55 пайызы, көмірдің 28пайызы, қара металдың 46пайызы, синтетик. каучуктің 86пайызы, негізгі химия өнімдерінің 54 пайызы сол рынокқа шығарылды. 1991 - 1996 жылдары еліміздің экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне, бұрынғы қалыптасқан экономикалық байланыстардың үзілуіне байланысты отандық ауыр өнеркәсіп елеулі қиындықтарды басынан өткізді. Бастапқы жылдардағы еңбекақының өсуі, айналым қаражаттарының жетіспеуі, ақшаның құнсыздануы, қаржыландыру тәртібінің өзгеруі, қажетті ресурстарға бағаның шексіз өсуі ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарын дағдартып тастады. Қазақстан үкіметі шұғыл түрде кәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, шетелдік кәсіпкерлер мен инвесторлар қаржылары көмегімен оларды қайта жарықтандыру бағытында экономикалық жобалар тізбегін жасап ұсынды. 5000 жұмысшысы бар өнеркәсіп орындарының саны 129 болып, олар жеке жобалар арқылы жекешелендіруге көшірілді. 1995 - 1996 жылдары түсті және қара металлургия, тау-кен және химия өнеркәсібінің 50-ге тарта белді кәсіпорындары шетелдік басқаруға берілді. Олардың арасында “Айведон интернешнл ЛТД” (Соколов-Сарыбай кен байыту өнеркәсіптік бірлестігі), “Japan chrom corporatіon” (Хром өндірісі кәсіпорындары), “[[Самсунг]]” (Жезқазғанцветмет),“Испат-Қармет” (Қарағанды меаллургия комбинаты) т.б. компаниялар бар. 1994 - 96 жылдары Қазақстанға 6 млрд. доллар шамасында шетел капиталы тартылды, оның 60 пайызы түсті металлургияға, ал қалғаны мұнай, газ өнеркәсібін дамытуға және басқа салаларға жұмсалды. Басқаруға берілген кәсіпорындардың қарыздары мен берешектері жабылып, өндіріс орындарына қан жүгірді, экономикалық көрсеткіштері жоғарылады. Қазақстан үкіметінің ауыр өнеркәсіп саласында ұстанған саясаты негізінде шектеулі құрылымдық өзгерістер енгізіліп, ұлттық шаруашылықтың отын-энергетика, металлургия, мұнай және газ, машина жасау, химия және мұнай химиясы өнеркәсіптері дамытылып елдің экономикалық қауіпсіздігі қамтамасыз етілмек. Бұл туралы ел Президентінің Қазақстан халқына 1997 жылғы жолдауында: “Өндірістің инерциялық және ауыр құрылымын құлашты бір сермеп түзетуге болмайды. Дүниежүзілік тәжірибеде жалпы ұлттық өнімде ауыл шаруашылығының, өндіруші өнеркәсіптің үлесін ұдайы кеміту және керісінше, өңдеуші өндірістің, ең алдымен ғылымды қажет ететін, қосылған құны жоғары өндірістерді, сондай-ақ қызмет көрсету саласының үлесін ұлғайтуға саятын белгілі бір дәйектіліктің қажеттігін көрсетіп отыр” делінген. ==Дереккөздер== Қазақ ұлттық энциклопедиясы {{wikify}} [[Санат:Ауыр өнеркәсіп]] {{stub}} l5l7g1xfasgud5fnjylgasw8ebupook 3600209 3600180 2026-05-05T11:30:10Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] ([[User talk:Таттибаева Гулжас|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2509059 wikitext text/x-wiki [[File:Airacobra P39 Assembly LOC 02902u.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Өндіріс]]''.]]'''Ауыр өнеркәсіп ''' — халық шаруашылығының ұлттық экономиканың дамуына шешуші ықпал ететін маңызды саласы. Ауыр өнеркәсіп өндіруші және өңдеуші кәсіпорындардан құралады. Қазақстандағы өндіруші ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарына кен-химия шикізатын, түсті және [[қара металл]], [[мұнай]], [[газ]], [[көмір]], биметалл кендерін, құрылыс материалдарын өндіретін құрылымдар жатады. Өңдеуші өнеркәсіпке қара және түсті металдар, прокат, химиялық және мұнай-химиялық өнімдерін, машиналар мен құрал-жабдықтар, ағаш және целлюлоза-қағаз өнімдерін, цемент т.б. құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар енеді. Қазақстанда ауыр өнеркәсіп тің дамуына жер асты байлықтары кең мүмкіндіктер берді. Елімізде қазба байлықтарының зерттелген қоры мол. Олар: [[көмір]] мен [[мұнай]], [[мыс]] пен [[қорғасын]], [[темір]] мен [[хром]], [[никель]] мен [[вольфрам]], [[алюминий]] мен [[мырыш]], [[алтын]] мен [[күміс]], [[ванадий]] мен [[вольфрам]] және [[уран]] кен қорлары. Қазақстанның Жезқазған, Ақтоғай, Қоңырат мыс кендері, Соколов-Сарыбай, Әйет, Лисаковка, Атасу, Дөң, Қашар қара металл кендерінің мәні зор. Мұнай, газ, көмір қорлары (Батыс Қазақстан, Екібастұз, Қарағанды және т.б.) айтарлықтай. Республиканың су энергетик. реурстары шамамен жылына 27 млрд. кВт. сағатқа бағаланады. [[Химия өнеркәсібі]]нің шикізаты да мол (Қаратау фосфориттері). Вольфрам, хром, молибден, кадмий және уранның үлкен қорлары бар. Қазақстан — дүние жүзілік ауыр өнеркәсіп бөлінісінде өзіндік орны мен зор мүмкіндіктері бар мемлекет. Еліміздің ауыр өнеркәсібінің іргесі негіздері 20 ғасырдың басында қаланды. Ол кезеңде қарапайым еңбек құралдарымен жарақтанған ұсақ кәсіпорындар, шеберханалар мен цехтар басым болды. Мұнай, [[көмір өнеркәсібі]] мен түсті металлургия ошақтарының негізі де мол кезде қаланды. 1913 жылы барлығы 118 мың тонна мұнай, 100 мың тонна көмір және біраз түсті металдар өндірілді. Азамат соғысының салдарынан 1920 жылы ауыр өнеркәсіп өнімдерінің мөлш. 5 есе төмендеп, мұнай өндіру деңгейі 30 мың т. көлемінде ғана болды. Осы жылдарда өнеркәсіп өнімінің үлесі 10 проценттен аспайтын еді. Қазақстанның ауыр өнеркәсібі индустрияландыру жылдарында, [[Ұлы Отан соғысы]] кезеңінде (1941 - 1945) жаңа өндіріс ошақтарын салу Ресей және [[Украина]] республикаларынан көшірілген кәсіпорындар есебінен сан-салалы сипатқа ие болды. 1938 жылы өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 1913 жылғы деңгейден 4 есе, 1928 ж-ғы дәрежеден 14 есе асып түсті. Еліміздегі ауыр өнеркәсіп соғыстан кейінгі кезеңдерде айрықша қарқынмен дами бастады. Оның басты себебі 1960 - 1970 жылы республика өнеркәсібіне жұмсалған күрделі қаржы өткен 40 жыл (1920—60) ішіндегі жиынтық қаржыдан 2, 3 есе жоғары болды. Осы жылдарда жан басына шаққанда өнім шығару жөнінен көптеген дамыған елдерден басым түсті және көмір, болат, электр энергиясы, машина, химия өнімдерін өндіру жедел қарқынмен дамыды. Ауыр өнеркәсіптің қара металлургия, трактор жасау, алюминиий және кабель өндірісі, арматура, прибор жасау, насос-компрессор, химия, машина жасау, кен-химия өндірісі, синтетик. каучук, синтетик. қарамай және пластик. массалар, құрастырмалы темір-бетон және қабырға блоктары өндірісі, асбест өндірісі кәсіпорындары пайда болды (кестені қ.). Ауыр өнеркәсіптің респ. өнеркәсіп өндірісіндегі үлесі 1997 жылы 76,3 %-ке жетті. 1991 жылға дейін Қазақстанның ауыр өнеркәсібі КСРО-ның бірыңғай химия шаруа кешені ретінде дамыды. Мұндай тәуелділіктің бірнеше зардаптары болды. Біріншіден, әрі қарай өңдеу үшін жартылай өнім сыртқа тасылды. Екіншіден, түпкі өнім шығаратын кәсіпорындар үлесі төменгі деңгейде қалды. Үшіншіден, түсті және қара металлургия, басқа ауыр өнеркәсіп салалары түпкі өнімге бейімделмей, шикізат бағытын ұстанды. Төртіншіден, экологиялық жағынан таза, озық технол-ларды өндіріске енгізу ісіне жете назар аударылмағандықтан әлемдік технологиялық дамудан кенжелеп қалдық. Бесіншіден, Қазақстан ауыр өнеркәсіп өнімдері тек [[КСРО]] рыногына бейімделді. Қазақстанда өндірілген мұнайдың 70%-і, темір рудасының 55%-ті, көмірдің 28%-ті, қара металдың 46%-ті, синтетик. каучуктің 86%-і, негізгі химия өнімдерінің 54 %-ті сол рынокқа шығарылды. 1991 - 1996 жылдары еліміз экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне, бұрынғы қалыптасқан экономикалық байланыстардың үзілуіне байланысты отандық ауыр өнеркәсіп елеулі қиындықтарды басынан өткізді. Бастапқы жылдардағы еңбекақының өсуі, айналым қаражаттарының жетіспеуі, ақшаның құнсыздануы, қаржыландыру тәртібінің өзгеруі, қажетті ресурстарға бағаның шексіз өсуі ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарын дағдартып тастады. Қазақстан үкіметі шұғыл түрде кәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, шетелдік кәсіпкерлер мен инвесторлар қаржылары көмегімен оларды қайта жарақтандыру бағытында экономикалық жобалар тізбегін жасап ұсынды. 5000 жұмысшысы бар өнеркәсіп орындарының саны 129 болып, олар жеке жобалар арқылы жекешелендіруге көшірілді. 1995 - 1996 жылдары түсті және қара металлургия, тау-кен және химия өнеркәсібінің 50-ге тарта белді кәсіпорындары шетелдік басқаруға берілді. Олардың арасында “Айведон интернешнл ЛТД” (Соколов-Сарыбай кен байыту өнеркәсіптік бірлестігі), “Japan chrom corporatіon” (Хром өндірісі кәсіпорындары), “[[Самсунг]]” (Жезқазғанцветмет),“Испат-Қармет” (Қарағанды меаллургия комбинаты) т.б. компаниялар бар. 1994 - 96 жылдары Қазақстанға 6 млрд. доллар шамасында шетел капиталы тартылды, оның 60%-і түсті металлургияға, ал қалғаны мұнай, газ өнеркәсібін дамытуға және басқа салаларға жұмсалды. Басқаруға берілген кәсіпорындардың қарыздары мен берешектері жабылып, өндіріс орындарына қан жүгірді, экон. көрсеткіштері жоғарылады. Қазақстан үкіметінің ауыр өнеркәсіп саласында ұстанған саясаты негізінде шектеулі құрылымдық өзгерістер енгізіліп, ұлттық шаруашылықтың отын-энергетика, металлургия, мұнай және газ, машина жасау, химия және мұнай химиясы өнеркәсіптері дамытылып елдің экономикалық қауіпсіздігі қамтамасыз етілмек. Бұл туралы ел Президентінің Қазақстан халқына 1997 жылғы жолдауында: “Өндірістің инерциялық және ауыр құрылымын құлашты бір сермеп түзетуге болмайды. Дүниежүзілік тәжірибеде жалпы ұлттық өнімде ауыл шаруашылығының, өндіруші өнеркәсіптің үлесін ұдайы кеміту және керісінше, өңдеуші өндірістің, ең алдымен ғылымды қажет ететін, қосылған құны жоғары өндірістерді, сондай-ақ қызмет көрсету саласының үлесін ұлғайтуға саятын белгілі бір дәйектіліктің қажеттігін көрсетіп отыр” делінген. ==Дереккөздер== Қазақ ұлттық энциклопедиясы {{wikify}} [[Санат:Ауыр өнеркәсіп]] {{stub}} o06hbqv1nuzr5qi8rmirj6bfxqsu3xo Бұта 0 40479 3599843 3599670 2026-05-04T16:56:04Z Kasymov 10777 3599843 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sheringham Park 1.JPG|нобай|]] '''Бұта''' ({{lang-la|frutex}}) — топырақтың бетінде бірнеше сүректенген бүйірлік өскіндері бар, олардың арасында нақты айқындалған [[Бұтақ|бұтағы]] жоқ көп жылдық сүректі [[өсімдік]]. Басты [[дің]]гегі тек жас өсімдіктерде ғана жақсы көрінеді, ол содан кейін жаңа діңгектер, (өскіндер) арасында көрінбей кетеді. Бұтаның биіктігі 0,8-ден 6 метрге дейін. Жекеленген діңгектердің өмір сүру ұзақтығы көбіне 10—20 жыл, ал тұтас бұтаның өмір сүру ұзақтығы 400 жыл және одан астам.<ref name=bi1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> == Бұталардың түрлері == [[Бақ]]тарда өсірілетін бұталардың көпшілігі жалпақ жапырақтыларға жатады. Олардың қылқан жапырактылары да кездеседі, мысалы, арша және тау қарағайы. Бұталардың кейбір түрлері мәңгі жасыл, кейбіреулері жалпақ жапырақты.<ref>{{кітап|авторы=Сұлтаева А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Өсімдіктер әлемі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Астана |орны=|баспасы=Фолиант |жыл=2014|томы= |беттері=69|барлық беті=158|сериясы= |isbn=978-601-292-685-9 |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Botanics-stub}} {{Өсімдіктер морфологиясы}} [[Санат:Өсімдіктер]] dr3obswr9vxqdvkzlr992gtqnfc8wft Фройндшафт 0 41216 3600187 2323911 2026-05-05T10:29:25Z Таттибаева Гулжас 179345 3600187 wikitext text/x-wiki '''“Фройндшафт”''' — [[неміс тілі]]нде шығатын республикалық саяси газет. Алғашқы саны 1966 жылғы 1-нші қаңтарда [[Астана|Целиноград (қазіргі Астана)]] қаласында жарық көрді. Тұңғыш [[редактор]]ы — А.Дебольский. Газет бетінде одақтық және шетелдік ақпараттар, саяси экономикалық және мәдени тақырыпқа арналған комментарийлер мен мақалалар жарияланды. Ол өнеркәсіп пен [[ауыл шаруашылығы]]ндағы социалдық жарысты ұйымдастыру мәселесін кеңінен жазып, озық тәжірибені насихаттап отырды. Сондай-ақ [[ғылым]], [[мәдениет]] және [[өнер]] жаңалықтары туралы жазылды. Аптасына бір рет әдебиет беті беріліп, онда неміс тілінде жазатын кеңес [[жазушы]]лары мен [[ақын]]дары сөз алды. Газет ең алдымен Қазақстанда тұратын немістерге арналды. Аптасына бір рет шығады. 1987-нші жылы Алматыда басылып, 1991 жылдан «Дойче Альгемайне» деген атпен тарай бастады. Газетте Абайдың өмірі мен шығармашылығына қатысты бірқатар материалдар басылды. И. Варкентиннің «Гете және Абай» атты лирикалық очеркі, соның аудармасымен М. Құрмановтың «Гетеге» өлеңі (1966. 18.12)басылған. 1971ж. Г. К. Бельгердің Абай, Лермонтов, Гетенің рухани байланысын сөз еткен «Биік тұлғалар» очерк-эссесі жарияланды. Газетте Р. Лфлюгтің аудармасымен Абайдың «Ғылым таппай мақтанба...» өлеңі (29. 5. 1982), сондай-ақ, Бельгердің Абай мен М. О. Әуезовтың рухани-тарихи байланыстарын, шығармашылығын сез ететін «Шыңғыстау бөктерінде» атты көркем очеркі жарияланған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Сілтемелер== Қазақ ЭнциклопедиясыҚазақ Энциклопедиясы, 9 том ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Неміс тілді газеттер]] {{stub}} dtw4tqfp4mq3qu0q7vx13l6b907xqxt 3600207 3600187 2026-05-05T11:29:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] ([[User talk:Таттибаева Гулжас|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2323911 wikitext text/x-wiki '''“Фройндшафт”''' — [[неміс тілі]]нде шығатын республикалық саяси газет. Алғашқы саны 1966 жылғы 1 қаңтарда [[Астана|Целиноград (қазіргі Астана)]] қаласында жарық көрді. Тұңғыш [[редактор]]ы — А.Дебольский. Газет бетінде одақтық және шетелдік ақпараттар, саяси экономикалық және мәдени тақырыпқа арналған комментарийлер мен мақалалар жарияланды. Ол өнеркәсіп пен [[ауыл шаруашылығы]]ндағы социалдық жарысты ұйымдастыру мәселесін кеңінен жазып, озық тәжірибені насихаттап отырды. Сондай-ақ [[ғылым]], [[мәдениет]] және [[өнер]] жаңалықтары туралы жазылды. Аптасына бір рет әдебиет беті беріліп, онда неміс тілінде жазатын кеңес [[жазушы]]лары мен [[ақын]]дары сөз алды. Газет ең алдымен Қазақстанда тұратын немістерге арналды. Аптасына бір рет шығады. 1987 жылдан Алматыда басылып, 1991 жылдан «Дойче Альгемайне» деген атпен тарай бастады. Газетте Абайдың өмірі мен шығармашылығына қатысты бірқатар материалдар басылды. И. Варкентиннің «Гете және Абай» атты лирик. очеркі, соның аудармасымен М. Құрмановтың «Гетеге» өлеңі (1966. 18.12)басылған. 1971ж. Г. К. Бельгердің Абай, Лермонтов, Гетенің рухани байланысын сөз еткен «Биік тұлғалар» очерк-эссесі жарияланды. Газетте Р. Лфлюгтің аудармасымен Абайдың «Ғылым таппай мақтанба...» өлеңі (29. 5. 1982), сондай-ақ, Бельгердің Абай мен М. О. Әуезовтың рухани-тарихи байланыстарын, шығармашылығын сез ететін «Шыңғыстау бөктерінде» атты көркем очеркі жарияланған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Сілтемелер== Қазақ ЭнциклопедиясыҚазақ Энциклопедиясы, 9 том ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Неміс тілді газеттер]] {{stub}} ppv76uz2malryv5mri5citels1oujp4 Мәдіқожа 0 46315 3600193 2725997 2026-05-05T10:49:09Z Madeniet Baskarmasy 179807 3600193 wikitext text/x-wiki '''Мәдіқожа''' (Диуана) – әулие. XVII ғасырдада Сыр өңірінде өмір сүрген оқымысты, көріпкел әулие, керемет иесі болған жан. Белгілі шежіреші Ләтиф Әбдіқайымұлының деректері бойынша Мәдіқожа [[Түркістан]] өлкесіндегі [[Қожа Ахмет Иасауи]]ден кейінгі екінші тұлға. Ол кісінің кереметі Киік, Бүркіт, Жолбарыс бейнесінде болған. 10 мың қолмен Жоңғар қалмақтарын бастап Балқаш пен [[Қаратау]]ды, Түркістан, [[Сайрам]], Ташкентті басып алған жоңғар хандығының билеушісі [[Қалдан Серен]]ді тоқтатып, кереметімен қазақ жерін баспайтындай етіп, бетін қайтарған. Мәдіқожа бабаның Мәді (Махди) деген атпен бізге жетуінде де бабаның даңқын арттыра түскен үлкен тарихи сыр жатқандай. Бұл сөз араб тілінде – жарылқаушы, құтқарушы деген мағына береді. Ол кейбір діни ағымдарда «жасырын [[имам]]» (көрінбейтін имам) деген ұғымды беріп, ақыр заманның алдында қайта шығып, елде теңдік, шындық орнататын тұлға ретінде, кейін «махдизм» деген ілімге айналған. Сондықтан бабамыздың Мәді деп аталуы – оның халықты ұлы да игі істерге бастайтын тарихи тұлға болуымен дәлелденеді. Нұралы Өсерұлының, [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың, Қазақстан ҰҒА жанындағы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының жетекші қызметкері И.К. Ерофееваның ғылыми-зерттеу еңбектерінде Мәдіқожа туралы деректер бар. Мәдіқожадан (Диуана) Қожжан, Қылыш, Пірзада, Бақмұхаммед атты ұлдары тарайды. (Диуана) Бабаның ұрпақтары [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]ның [[Жетікөл (Қызылорда облысы)|Жетікөл]] елді мекенінде Мәдіқожаға арнап ескерткіш пен мешіт ашты. ==Сілтемелер== * "Сыр елі энциклопедиясы" {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:XVII ғасыр]] [[Санат:Сопылық]] ppqpzh0nrpeor7qpx4tfsjaq6bij4tp Зәки Уәлиди Тоған 0 46975 3599966 3133163 2026-05-04T22:11:30Z Jiyembet batur 164984 Тоған емес Туған болу керек. Башқұртша Туған, Татарша Туган. Бұл сөз қазақ тіліндеде бар ғой 3599966 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Валиди.jpg|thumb| alt=A.| ''Зәки Уәлиди Тоған''.]]'''Зәки Уәлиди Туған''', Ахмед Заки Валиди Туган (10.12.1890, [[Башқортостан]], бұрынғы Уфа губ., Стерлитамак уезі – 26.7.1970, Түркия, Стамбұл) – мемлекет және қоғам қайраткері, түркі халықтарының азаттығы жолындағы күрескер, түркітанушы ғалым.<ref>[[Исхаков С.М., А.З. Валидов: пребывание у власти, “Отечественная история”, 1997, ғ 7]]</ref> ==Өмірбаны== Туған ауылында әкесі Уәлид бай ашқан медресе және Утяк атындағы Хабид Наджар медресесінде бастауыш білім алған. 1908 жылы [[Қазан қаласы]]ндағы Ш.Маржани медресесінде оқыған. 1909 жылы “Қасымия” медресесіне мұғалім болып орналасып, түркі тарихынан, араб және түрік әдебиетінен дәріс берген. 1912 жылы “Түрік-татар тарихы” атты еңбегі жарық көрді. Бұл еңбек сол кездегі жәдидтік мектеп-медреселерде негізгі оқулық ретінде оқытылып, 1915 және 1917 жылы қайта басылып шықты. Зәки Уәлиди Туған осы еңбегі арқылы [[түркі халықтары]]ның рухын көтеріп, олардың бірлігі мен еркіндік алуы идеясын ұсынды. Ол 1912 жылы Қазан университеті жанындағы [[Археология]], [[тарих]] және [[этнография]] қоғамына мүше болып қабылданды. 1913 жылы осы қоғамның тапсырмасымен Ферғанаға сапар шегіп, аймақ халқының тарихына, әдет-ғұрпына қатысты материалдар жинап қайтты. 1914 жылы Ресей ғылым академиясы, Халықаралық [[Орта Азия]] мен Қиыр Шығысты зерттеу қоғамы Зәки Уәлиди Туғанды Бұхар хандығына ғыл. іссапармен жіберді. Ол 1916 жылы Мемлекеттік думаның мұсылман фракциясында хатшылық қызмет атқарды. 1917 жылы [[Ақпан төңкерісі]]нен кейін Башқортостанның Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесі атқару комитетінің мүшесі болды. 1917 жылы 29 қарашада Башқұртстан автономиясы жарияланғаннан кейін Зәки Уәлиди Тоған Башқортостан үкіметінде соғыс министрі қызметін атқарды, кейін Башқұртстан үкіметінің төрағасы болды.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> 1918 жылы Кеңес өкіметі әскерлерімен болған шайқастарға қатысты. Башқортостан автономиясын Кеңес өкіметінің мойындауын талап етіп, оның басшылары – [[Ленин]], [[Лев Давидович Троцкий]], [[Сталин]]дермен келіссөздер жүргізді. Башқұртстан үкіметі қарулы күшпен таратылған соң, 1920 жылы [[Түркістан]] өлкесіне қоныс аударды. Мұнда Энвер Пашамен бірге басмашылар қозғалысына көмектесті. Энвер Паша қаза тапқаннан кейін, 1923 жылы наурызда Иранға өтіп кетті. Онда Мешхед қаласы кітапханасынан түрік халықтарының ортағасырлық тарихы бойынша құнды дерек болып табылатын ибн Фадланның “Саяхат кітабының” көшірмесін тапты. Осы жылы сәуірде [[Ауғанстан]]да, қыркүйекте [[Үндістан]]да болып, желтоқсанда [[Париж]]ге қоныс аударды. 1924 жылы [[Берлин]]де Ресейлік түркі эмигранттарының ұйымын құрды. 1925 жылы Түркия азаматтығын қабылдап, 31 шілдеде Ататүрікпен кездесті. 1925 – 32 жылы [[Ыстанбұл]] университетінде түрік тарихынан дәріс оқыды. 1935 – 37 жылы Бонн университетінде, 1938 – 39 жылы Геттинген университетінде қызмет етті. 1939 жылы Түркияға оралып, Стамбұл университетінің әдебиет ф-тіне тарих пәнінің проф-ы болып орналасты. 1953 жылы Стамбұл университеті жанынан Ислам зерттеу институтын құрып, оған өмірінің соңына дейін жетекшілік етті. Ауыр науқастан қайтыс болған Зәки Уәлиди Туған Ыстанбұлдағы Қараджа Ахмет зиратына жерленген.<ref>[[Ахмет Заки Валиди Туган, Материалы к изучению жизни и творчества, Уфа, 1990]]</ref> ==Шығармалары== * Түрік-татар тарихы, Қазан, 1912; * Bugunku Turkіstan ve Yakіn Mazіs, Istanbul, 1928; * Turkіstan Tarіhі, Қstanbul, 1969; Kuran ve Turkler, Istanbul, 1971; * Oguz Destanі, Istanbul, 1972; * Воспоминания. Борьба народов Туркестана и других восточных мусульман-тюрков за национальное бытие и сохранение культуры. Кн. 1, Уфа, 1994.<ref>[["Қазақ Энциклопедиясы"]],4 том 3 бөлім</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Башқұрттар]] [[Санат:Алаш қозғалысы]] [[Санат:1890 жылы туғандар]] {{stub}} 4444mdmkp7flwgbf2phlco923kitbq3 Ақниет (Құркелес ауылдық округі) 0 48330 3600188 3326259 2026-05-05T10:31:15Z Таттибаева Гулжас 179345 3600188 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Ақниет |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =41|lat_min =26|lat_sec = 57 |lon_deg =69|lon_min = 09|lon_sec =15 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = Сарыағаш ауданы |кестедегі аудан = Сарыағаш ауданы{{!}}Сарыағаш |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Құркелес ауылдық округі{{!}}Құркелес |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1957 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Ильич'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}4658 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Ақниет (айрық)}} '''Ақниет''' ([[2008 жыл]]ға дейін – ''Ильич'')<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V08U0001991 Оңтүстік Қазақстан облысының жекелеген әкімшілік-аумақтық бірліктерін қайта атау туралы]</ref> — [[Түркістан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]]ндағы ауыл, [[Құркелес ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Сарыағаш]] қаласынан Оңтүстік-Батысқа қарай екі километр жерде, [[Келес (өзен)|Келес]] өзенінің оң жағалауында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1773||{{өсім}}2894 ||{{өсім}}4658 ||161 ||1430 ||{{өсім}}2325 ||162,6 ||1464 ||{{өсім}}2333 ||159,4 |} == Тарихы == [[1957 жыл]]ы құрылған К. Маркс атындағы көкөніс сүт кеңшарының орталығы болды. Ауыл [[2002 жыл]]ға дейін ''Ильич'' аталып келді. Кеңшар негізінде өнеркәсіп, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. == Инфрақұрылымы == Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшірлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сарыағаш ауданы елді мекендері}} [[Санат:Сарыағаш ауданы елді мекендері]] g6mi91nqb6spb4i6brd14dltk0a7sqs 3600206 3600188 2026-05-05T11:29:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] ([[User talk:Таттибаева Гулжас|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3326259 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Ақниет |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =41|lat_min =26|lat_sec = 57 |lon_deg =69|lon_min = 09|lon_sec =15 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = Сарыағаш ауданы |кестедегі аудан = Сарыағаш ауданы{{!}}Сарыағаш |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Құркелес ауылдық округі{{!}}Құркелес |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1957 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Ильич'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}4658 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Ақниет (айрық)}} '''Ақниет''' ([[2008 жыл]]ға дейін – ''Ильич'')<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V08U0001991 Оңтүстік Қазақстан облысының жекелеген әкімшілік-аумақтық бірліктерін қайта атау туралы]</ref> — [[Түркістан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]]ндағы ауыл, [[Құркелес ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Сарыағаш]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км жерде, [[Келес (өзен)|Келес]] өзенінің оң жағалауында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1773||{{өсім}}2894 ||{{өсім}}4658 ||161 ||1430 ||{{өсім}}2325 ||162,6 ||1464 ||{{өсім}}2333 ||159,4 |} == Тарихы == [[1957 жыл]]ы құрылған К. Маркс атындағы көкөніс-сүт кеңшарының орталығы болды. Ауыл [[2002 жыл]]ға дейін ''Ильич'' аталып келді. Кеңшар негізінде өнеркәсіп, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. == Инфрақұрылымы == Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшірлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сарыағаш ауданы елді мекендері}} [[Санат:Сарыағаш ауданы елді мекендері]] cwgilsui54iqlb5gdpz8qm0p5mf2ssp Габриэль Гарсиа Маркес 0 53879 3599711 3097183 2026-05-04T13:36:34Z TalgatSnow 143530 3599711 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Габриэль Гарсиа Маркес | Шынайы есімі = {{lang-es|Gabriel García Márquez}} | Суреті = Gabriel Garcia Marquez.jpg | Ені = 250px | Суреттің аты = Габриэль Гарсиа Маркес | Туған кездегі есімі = Габриэль Хосе де ла Конкордия «Габо» Гарсиа Маркес | Лақап аты = Габо | Туған күні = 6.3.1927 | Туған жері = [[Аракатака]], [[Магдалена (департамент)|Магдалена]], [[Колумбия]] | Қайтыс болған күні = 17.4.2014 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мехико|Мехикода}}, [[Мексика]] | Азаматтығы = {{Байрақ|Колумбия}}<br />{{Байрақ|Мексика}} | Ұлты = колумбиялық | Білімі = Колумбия ұлттық университеті | Мансабы = [[прозаик]], [[журналист]], баспагер, саяси қайраткер | Шығармашылық жылдары = 1947—2010 | Бағыты = [[Магиялық реализм]] | Жанры = [[роман]], [[повесть]], [[әңгіме]] | Шығармалардың тілі = [[Испан тілі|испан]] | Дебюті = «Үшінші көну» (La tercera resignación) | Марапаттары = {{қатар | {{Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}} | {{Құрмет ордені (Ресей)|2012}} }} | Сыйлықтары = {{Нобель медалі|1982}} [[Әдебиеттен Нобель сыйлығы]] (1982) | Қолтаңбасы = Gabriel Marquez Signature.png | Сайты = | Commons = Gabriel García Márquez }} '''Габриэль Гарсиа Маркес''' <ref>Габриэль — аты, Гарсиа Маркес — тегі</ref> ({{lang-es|Gabriel José de la Concordia «Gabo» García Márquez}} {{IPA|[ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes]}}; [[6 наурыз]] [[1928 жыл|1928]]<ref name="БСЭ">[http://slovari.yandex.ru/Гарсиа%20Маркес/БСЭ/Гарсиа%20Маркес%20Габриель/ Гарсиа Маркес Габриель — БСЭ. — 1969—1978] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902144636/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%20%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%8C/ |date=2014-09-02 }} [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/4430 ГАРСИА МАРКЕС Габриэль — Энциклопедия Кольера]</ref>, [[Аракатака]] — [[17 сәуір]] [[2014 жыл]], [[Мехико]]<ref>{{cite news|url=http://риановости.рф/world/20140418/1004385640.html|title=Габриэль Гарсиа Маркес скончался в Мексике|date=17 сәуір 2014|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2014-04-17}}</ref>) — жазушы, [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] (1982). Алғашқы шығармалары [[1947]] жылдан бастап жарияланған. Туған жері Аракатаға ұқсайтын Маконда қ. бейнеленген “Үзілген жапырақтар” (1951) повесінен бастап, жалғыздық сарыны М. шығарм-ның басты тақырыбына айналды. Автордың “Полковникке ешкім жазбайды” (1956) аталатын повесінде [[Хемингуэй]] шығарм-ның әсері байқалды.[[Латын Америкасы]] әр түрлі газеттерде тілші қызметін атқарған ол көптеген [[Еуропа елдері]]н аралады. [[1961]] ж. [[Мексика]]ға барып, алғаш [[Испания]]да, толық нұсқасы 1966 ж. Мексикада жарық көрген “Қайырымсыз мезет” романын аяқтады. Шығарм. сабақтастық негізінде мұнда да Маконда бейнесі, Аурелиано Буэндла, Ребена бейнелері орын алды. 1962 ж. “Үлкен шешені жерлеу” атты шығармасы, [[1967]] ж. “Жүз жылдық жалғыздық” романы жарыққа шықты. ''Жарты млн.'' данамен таралған соңғы аталған романында Буэндиа ұрпағының өсіп-өркендеуі арқылы Лат. Америкасының тарихы мен өркениеті, адамзаттың сана-сезімдік эволюциясы көрсетілді. М-тің “Әміршінің ақыры” (1975), “Алдын ала білген бір өлімнің тарихы” (1981), “Оба дерті кезіндегі махаббат” (1985), “Перілер және махаббат” (1994) атты шығармалары филос. тереңдігімен ерекшеленді. “Өз лабиринтіндегі генерал” (1989) романында [[Колумбия]]ның ұлттық батыры Симон Боливарды бас кейіпкер ретінде суреттелді. “Менің әйелдер туралы мұңлы ойларым” деген жаңа романы [[испан тілі]]нде жарық көрді (2004). М-тің “Жүз жылдық жалғыздық” романы қазақ тіліне аударылған (К.Юсупов). ''А. Бабашов''<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 6 том</ref>. {{бастама}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000}} [[Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Колумбия жазушылары]] [[Санат:Колумбия журналистері]] [[Санат:Пневмониядан қайтыс болғандар]] [[Санат:Колумбия социалистері]] 866hzzsxxnlqpuet2ffh5tmcphfrhz1 Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар 10 58856 3599976 3598421 2026-05-05T01:35:40Z Nurken 111493 Ауғанстан–Пәкістан соғысы 3599976 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)|Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Muhtar Shaxan Kazak poet.jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' (''суретте'') қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Мұхтар Шаханов]]{{*}}[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев|Есмұхан Обаев]]{{*}}[[Валерий Никитич Рухледев|Валерий Рухледев]]{{*}}[[Зұқай Шәрбақынұлы]]{{*}}[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> apvmt0y36ijr7jymozg8bdj3j0ffhrq 3599981 3599976 2026-05-05T01:37:27Z Nurken 111493 3599981 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Muhtar Shaxan Kazak poet.jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' (''суретте'') қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Мұхтар Шаханов]]{{*}}[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев|Есмұхан Обаев]]{{*}}[[Валерий Никитич Рухледев|Валерий Рухледев]]{{*}}[[Зұқай Шәрбақынұлы]]{{*}}[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 2o7z9ofhpbxg87xxslevc19183k9oam Масондық 0 59054 3599815 2812419 2026-05-04T16:18:44Z Anatoliy Danilov 173473 Эти абзацы не имеет никаких перспектив, ибо о них нет АИ в нормальных источниках. А указанный источник не имеет ссылок на АИ, и сам по себе не является АИ. 3599815 wikitext text/x-wiki [[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]] [[Сурет:Santacruzmasontemple03.jpg|thumb|right|200px|Санта-Крус-де-Тенерифе масондық храмы]] '''Масондық, масонерия''' — діни-этикалық ілім әрі құпия ұйым (қозғалыс). Масондықтың негізгі идеясы — жер-жаһанда Құдай патшалығын орнату. Зерттеушілер Масондық тарихын бергі нақты тарих және арғы аңыз тарих деп екіге бөледі. Нақты тарих бойынша Масондық орден ретінде алғаш 1212 ж. Англиядағы франкмасондар — “еркін тас қалаушылар” тобының қайта жаңғырған ложасы ({{lang-en|lodge}} — уақытша тұрақ, лашық) түрінде өмірге келген. Масондық “шеберлер” (төбе топ) — “қолғанаттар” (орта топ) — “үйренушілер” (төменгі топ) деп аталатын, бірін-бірі білмейтін үш бөлікке бөлінеді. Топтардың жай-жапсары олардың үcтінен қарайтын, бірақ құрамы төМасондық ложаларға белгісіз жоғ. басқару органы — Капитулға (Бүкіләлемдік масондық жоғары кеңеске) ғана мәліМасондық Капитул шешімдері төМасондық топтарға әр ложа сайлап қоятын [[делегат]]тардың қатысуымен өтетін конвент сессиясы арқылы жетеді. Масондық өзінің ғұрыптық жораларына масон бауырларды [[тек|тегіне]], [[нәсіл]]іне, [[діни наным]]ына шек қоймай, бірдей қатыстырады. Кейде таза ұлттық ложа жасақтауға жол берілгенімен, ұлттық-діни құрамы жағынан күрделі аймақтарға ықпал ету міндетін, негізінен, іштей бірнеше Жарғыға (ғұрыпқа) бөліну арқылы шешеді. Масондық бейұлттық, бейнәсілдік, бейдіни сипатымен, жалпыадамзаттық рухымен ғұрыптарды қажет кезде бір жерге жұмылдырып отырады. Оның ортақ мақсаты — жер бетінде ортақ тәртіп енгізу, елдің, халықтың арасын бөліп тұрған айырмашылықтарды жою, адамзатты “әлемдік үкімет” арқылы жалғыз орталықтан басқарып отыру. Осыдан туатын “[[Бостандық]]. [[Теңдік]]. [[Бауырластық]]” формуласы қашанда қолдаушыларын тауып, Масондық [[идеология]]сын өміршең, пәрменді етіп келеді. Масондық [[философия]] бойынша әлемді бір орталықтың билігіне көшірер алдында жер бетін түрлі жойқын апаттан тазартып алу керек. Бұл үшін масондар қай елде болсын уақиғалардың қайнаған қалың ортасынан табылып, оларды Масондық мақсатына бағыттап, қалайда елде тұрақсыздық ахуалын қалыптастырып отыруы тиіс. Сонда аздың көпті басқаруы жеңілдейді. Осы міндетке орай Масондық үшін дүние жүзіндегі [[реформа]]лар мен [[революция]]ларға, [[соғыс]]тар мен [[төңкеріс]]терге қалмай қатысу, дем беріп отыру мұрат. Аңыздық тарих 18 ғ-дың басында түзілген Масондық хартияларында баяндалған. Ол орденнің тарихын ескі заманға тіреп, Адам атадан, [[Нұх пайғамбар]]дан, [[Иса пайғамбар]]дан, тіпті Жаратушының өзінен шығарады. Масондар өз [[шежіре]]сін ерте заманда топан су басып, [[мұхит]] түбіне кеткен [[Атлантида]] құрлығымен байланыстырады. Шежіре бойынша, қазіргі масонология алғашқы масондар деп білетін атланттардың басшылығымен [[Мысыр]]да әйгілі пирамидалар тұрғызылған, алғашқы [[зікіршілдік]] (мистерия) ұйымдастырылған. [[Грекия]]ның Иония аймағын мекендеген атланттар тобы Вакх-Дионисий культінің негізін салады. [[Еуропа]]ға бұрыннан тамыр жайған көне зікіршілдік дионисийлік құрылысшылармен бірігіп, масондық орден түрінде рәсімделеді. Ұйымның [[орта ғасыр]]дағы қарекеті тауһидтік әлемдік діндерге қарсы жасырын күрес жүргізу міндетіне бағынды. 18 ғ-дан бастап ложаларға ғылым иелерін тарту басталады. Масондық дүниені реформа арқылы біртіндеп түрлеуді көздейтін ұстамды бағыт және қарулы күрес жолымен жедел өзгертуді көздейтін революцияшыл бағыт болып екіге жіктеледі. Алғашқы бағыттан ағартушы-либералдық Масондық, ал екінші бағыттан ұлтшыл-нәсілшіл мистик.-оккульттік Масондық тарайды. Масондық тарихының көп сатылы күрделі сипаты, ұйымның қатаң құрылымы масондардың шын ниетін жасыруына мүмкіндік жасаумен қатар оның қатарына әр түрлі саяси мақсаттағы, әр түрлі пиғылдағы және Масондықтың ағартушылық, гуманистік мақсатына сеніп қалған адамдардың көптеп кіруіне себебін тигізді. Масондық идеологтар өздері қолдан жасаған аңыз тарихын барша әлемдік және дәстүрлі діндердің негізі, солардың бастауында тұрған ілкі құпия ілім етіп көрсету арқылы сол діндегі үнемі ізденіс үстінде жүретін жандарды өз жағына шебер тарта білді. Осы кезеңде [[Франция]]да либералдық “Ұлы Шығыс” ложасының ұйтқы болуымен [[Осман империясы]]на реформа арқылы өзгерістер енгізуді көздеген “жаңа османлы” қозғалысы жасақталды. 19 ғ-дың аяқ шенінде [[Түркия]]да революцияшыл “Мемфис Мицраим” масонериясының ұйтқы болуымен “жас түріктер” қозғалысы дүниеге келді. Бұл қозғалыс өз кезегінде [[Ресей]] түркілері арасында жасырын отау бөлімшелерін ашып, идеол. жұмыс жүргізу нәтижесінде [[Әзірбайжан]]да “Муссават” (“Теңдік”), [[Орта Азия]]да “жас бұхарлықтар” ұйымының құрылуына мұрындық болды. 19 ғ-дың басында “Ұлы Шығыс” ложасы Ресейде ықпалды саяси күштердің бірі ретінде түркі қайраткерлеріне де құрық салып, дербенттік князь ''Давид Бебутовты'', татар оқымыстысы ''Садри Мақсудиді'' (Арсал), қазақ зиялысы [[Әлихан Бөкейхан]]ды, [[ноғай]] текті ''Петр Көгішевті'', башқұрт ''Әмина Сырланованы'', т.б. тұлғаларды өз ложаларына кіргізді. ''Бірінші және екінші орыс революциялары аралығында'' Ресей мұсылмандарының саяси және мәдени өмірін тұтымында ұстаған батысшыл зиялылар мен жәдидтік жаңару қозғалысы өкілдері — жәдидтердің әлеуМасондық өмірді реформалау, қоғамды әлеуметтендіру секілді идеялары, әсіресе жәдидтер ұсынған “усул- и жәдид” оқу бағдарламасы Масондық идеологиясындағы зайырлы өмір салтына көшудің алғышарты болды. Сөйтіп объективті түрде дәстүрлі діннің қоғамда атқаратын рөлін әлсіретуді, біртұтас мұсылман жамағатын ынтымақтан айыруды көздейтін Масондық түпкі мақсатқа қызмет етті. <references/> == Әдебиеттер == * Черняк Е., Невидимые империи: Тайные общества старого и нового времени на Западе, Масондық, 1987; Замойский Л., За фасадом масонского храма, Масондық, 1990; Берберова Н., * Люди и ложи: Русские масоны XX столетия, Масондық, 1991; Бөкейхан Ә., Таңдамалы, А., 1995. Масондық Тәж-Мұрат * Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix – Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4 {{wikify}} {{Commonscat|Freemasonry}} [[Санат:Жасырын қоғамдар мен ұйымдар]] b9alpll9v21zrfhnfkfncdpnkd667ya 3599824 3599815 2026-05-04T16:25:09Z Anatoliy Danilov 173473 Нет доказанного АИ 3599824 wikitext text/x-wiki [[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]] [[Сурет:Santacruzmasontemple03.jpg|thumb|right|200px|Санта-Крус-де-Тенерифе масондық храмы]] '''Масондық, масонерия''' — діни-этикалық ілім әрі құпия ұйым (қозғалыс). Масондықтың негізгі идеясы — жер-жаһанда Құдай патшалығын орнату. Зерттеушілер Масондық тарихын бергі нақты тарих және арғы аңыз тарих деп екіге бөледі. Нақты тарих бойынша Масондық орден ретінде алғаш 1212 ж. Англиядағы франкмасондар — “еркін тас қалаушылар” тобының қайта жаңғырған ложасы ({{lang-en|lodge}} — уақытша тұрақ, лашық) түрінде өмірге келген. Масондық “шеберлер” (төбе топ) — “қолғанаттар” (орта топ) — “үйренушілер” (төменгі топ) деп аталатын, бірін-бірі білмейтін үш бөлікке бөлінеді. Топтардың жай-жапсары олардың үcтінен қарайтын, бірақ құрамы төМасондық ложаларға белгісіз жоғ. басқару органы — Капитулға (Бүкіләлемдік масондық жоғары кеңеске) ғана мәліМасондық Капитул шешімдері төМасондық топтарға әр ложа сайлап қоятын [[делегат]]тардың қатысуымен өтетін конвент сессиясы арқылы жетеді. Масондық өзінің ғұрыптық жораларына масон бауырларды [[тек|тегіне]], [[нәсіл]]іне, [[діни наным]]ына шек қоймай, бірдей қатыстырады. Кейде таза ұлттық ложа жасақтауға жол берілгенімен, ұлттық-діни құрамы жағынан күрделі аймақтарға ықпал ету міндетін, негізінен, іштей бірнеше Жарғыға (ғұрыпқа) бөліну арқылы шешеді. Масондық бейұлттық, бейнәсілдік, бейдіни сипатымен, жалпыадамзаттық рухымен ғұрыптарды қажет кезде бір жерге жұмылдырып отырады. Осыдан туатын “[[Бостандық]]. [[Теңдік]]. [[Бауырластық]]” формуласы қашанда қолдаушыларын тауып, Масондық [[идеология]]сын өміршең, пәрменді етіп келеді. Масондық [[философия]] бойынша әлемді бір орталықтың билігіне көшірер алдында жер бетін түрлі жойқын апаттан тазартып алу керек. Бұл үшін масондар қай елде болсын уақиғалардың қайнаған қалың ортасынан табылып, оларды Масондық мақсатына бағыттап, қалайда елде тұрақсыздық ахуалын қалыптастырып отыруы тиіс. Сонда аздың көпті басқаруы жеңілдейді. Осы міндетке орай Масондық үшін дүние жүзіндегі [[реформа]]лар мен [[революция]]ларға, [[соғыс]]тар мен [[төңкеріс]]терге қалмай қатысу, дем беріп отыру мұрат. Аңыздық тарих 18 ғ-дың басында түзілген Масондық хартияларында баяндалған. Ол орденнің тарихын ескі заманға тіреп, Адам атадан, [[Нұх пайғамбар]]дан, [[Иса пайғамбар]]дан, тіпті Жаратушының өзінен шығарады. Масондар өз [[шежіре]]сін ерте заманда топан су басып, [[мұхит]] түбіне кеткен [[Атлантида]] құрлығымен байланыстырады. Шежіре бойынша, қазіргі масонология алғашқы масондар деп білетін атланттардың басшылығымен [[Мысыр]]да әйгілі пирамидалар тұрғызылған, алғашқы [[зікіршілдік]] (мистерия) ұйымдастырылған. [[Грекия]]ның Иония аймағын мекендеген атланттар тобы Вакх-Дионисий культінің негізін салады. [[Еуропа]]ға бұрыннан тамыр жайған көне зікіршілдік дионисийлік құрылысшылармен бірігіп, масондық орден түрінде рәсімделеді. Ұйымның [[орта ғасыр]]дағы қарекеті тауһидтік әлемдік діндерге қарсы жасырын күрес жүргізу міндетіне бағынды. 18 ғ-дан бастап ложаларға ғылым иелерін тарту басталады. Масондық дүниені реформа арқылы біртіндеп түрлеуді көздейтін ұстамды бағыт және қарулы күрес жолымен жедел өзгертуді көздейтін революцияшыл бағыт болып екіге жіктеледі. Алғашқы бағыттан ағартушы-либералдық Масондық, ал екінші бағыттан ұлтшыл-нәсілшіл мистик.-оккульттік Масондық тарайды. Масондық тарихының көп сатылы күрделі сипаты, ұйымның қатаң құрылымы масондардың шын ниетін жасыруына мүмкіндік жасаумен қатар оның қатарына әр түрлі саяси мақсаттағы, әр түрлі пиғылдағы және Масондықтың ағартушылық, гуманистік мақсатына сеніп қалған адамдардың көптеп кіруіне себебін тигізді. Масондық идеологтар өздері қолдан жасаған аңыз тарихын барша әлемдік және дәстүрлі діндердің негізі, солардың бастауында тұрған ілкі құпия ілім етіп көрсету арқылы сол діндегі үнемі ізденіс үстінде жүретін жандарды өз жағына шебер тарта білді. Осы кезеңде [[Франция]]да либералдық “Ұлы Шығыс” ложасының ұйтқы болуымен [[Осман империясы]]на реформа арқылы өзгерістер енгізуді көздеген “жаңа османлы” қозғалысы жасақталды. 19 ғ-дың аяқ шенінде [[Түркия]]да революцияшыл “Мемфис Мицраим” масонериясының ұйтқы болуымен “жас түріктер” қозғалысы дүниеге келді. Бұл қозғалыс өз кезегінде [[Ресей]] түркілері арасында жасырын отау бөлімшелерін ашып, идеол. жұмыс жүргізу нәтижесінде [[Әзірбайжан]]да “Муссават” (“Теңдік”), [[Орта Азия]]да “жас бұхарлықтар” ұйымының құрылуына мұрындық болды. 19 ғ-дың басында “Ұлы Шығыс” ложасы Ресейде ықпалды саяси күштердің бірі ретінде түркі қайраткерлеріне де құрық салып, дербенттік князь ''Давид Бебутовты'', татар оқымыстысы ''Садри Мақсудиді'' (Арсал), қазақ зиялысы [[Әлихан Бөкейхан]]ды, [[ноғай]] текті ''Петр Көгішевті'', башқұрт ''Әмина Сырланованы'', т.б. тұлғаларды өз ложаларына кіргізді. ''Бірінші және екінші орыс революциялары аралығында'' Ресей мұсылмандарының саяси және мәдени өмірін тұтымында ұстаған батысшыл зиялылар мен жәдидтік жаңару қозғалысы өкілдері — жәдидтердің әлеуМасондық өмірді реформалау, қоғамды әлеуметтендіру секілді идеялары, әсіресе жәдидтер ұсынған “усул- и жәдид” оқу бағдарламасы Масондық идеологиясындағы зайырлы өмір салтына көшудің алғышарты болды. Сөйтіп объективті түрде дәстүрлі діннің қоғамда атқаратын рөлін әлсіретуді, біртұтас мұсылман жамағатын ынтымақтан айыруды көздейтін Масондық түпкі мақсатқа қызмет етті. <references/> == Әдебиеттер == * Черняк Е., Невидимые империи: Тайные общества старого и нового времени на Западе, Масондық, 1987; Замойский Л., За фасадом масонского храма, Масондық, 1990; Берберова Н., * Люди и ложи: Русские масоны XX столетия, Масондық, 1991; Бөкейхан Ә., Таңдамалы, А., 1995. Масондық Тәж-Мұрат * Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix – Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4 {{wikify}} {{Commonscat|Freemasonry}} [[Санат:Жасырын қоғамдар мен ұйымдар]] osnuai65pogwjiup7tf6tfh45wycd5e 3599826 3599824 2026-05-04T16:26:51Z Anatoliy Danilov 173473 Не соответствует действительности. Нет АИ 3599826 wikitext text/x-wiki [[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]] [[Сурет:Santacruzmasontemple03.jpg|thumb|right|200px|Санта-Крус-де-Тенерифе масондық храмы]] '''Масондық, масонерия''' — діни-этикалық ілім әрі құпия ұйым (қозғалыс). Масондықтың негізгі идеясы — жер-жаһанда Құдай патшалығын орнату. Зерттеушілер Масондық тарихын бергі нақты тарих және арғы аңыз тарих деп екіге бөледі. Нақты тарих бойынша Масондық орден ретінде алғаш 1212 ж. Англиядағы франкмасондар — “еркін тас қалаушылар” тобының қайта жаңғырған ложасы ({{lang-en|lodge}} — уақытша тұрақ, лашық) түрінде өмірге келген. Масондық “шеберлер” (төбе топ) — “қолғанаттар” (орта топ) — “үйренушілер” (төменгі топ) деп аталатын, бірін-бірі білмейтін үш бөлікке бөлінеді. Топтардың жай-жапсары олардың үcтінен қарайтын, бірақ құрамы төМасондық ложаларға белгісіз жоғ. басқару органы — Капитулға (Бүкіләлемдік масондық жоғары кеңеске) ғана мәліМасондық Капитул шешімдері төМасондық топтарға әр ложа сайлап қоятын [[делегат]]тардың қатысуымен өтетін конвент сессиясы арқылы жетеді. Масондық өзінің ғұрыптық жораларына масон бауырларды [[тек|тегіне]], [[нәсіл]]іне, [[діни наным]]ына шек қоймай, бірдей қатыстырады. Кейде таза ұлттық ложа жасақтауға жол берілгенімен, ұлттық-діни құрамы жағынан күрделі аймақтарға ықпал ету міндетін, негізінен, іштей бірнеше Жарғыға (ғұрыпқа) бөліну арқылы шешеді. Масондық бейұлттық, бейнәсілдік, бейдіни сипатымен, жалпыадамзаттық рухымен ғұрыптарды қажет кезде бір жерге жұмылдырып отырады. Осыдан туатын “[[Бостандық]]. [[Теңдік]]. [[Бауырластық]]” формуласы қашанда қолдаушыларын тауып, Масондық [[идеология]]сын өміршең, пәрменді етіп келеді. Аңыздық тарих 18 ғ-дың басында түзілген Масондық хартияларында баяндалған. Ол орденнің тарихын ескі заманға тіреп, Адам атадан, [[Нұх пайғамбар]]дан, [[Иса пайғамбар]]дан, тіпті Жаратушының өзінен шығарады. Масондар өз [[шежіре]]сін ерте заманда топан су басып, [[мұхит]] түбіне кеткен [[Атлантида]] құрлығымен байланыстырады. Шежіре бойынша, қазіргі масонология алғашқы масондар деп білетін атланттардың басшылығымен [[Мысыр]]да әйгілі пирамидалар тұрғызылған, алғашқы [[зікіршілдік]] (мистерия) ұйымдастырылған. [[Грекия]]ның Иония аймағын мекендеген атланттар тобы Вакх-Дионисий культінің негізін салады. [[Еуропа]]ға бұрыннан тамыр жайған көне зікіршілдік дионисийлік құрылысшылармен бірігіп, масондық орден түрінде рәсімделеді. Ұйымның [[орта ғасыр]]дағы қарекеті тауһидтік әлемдік діндерге қарсы жасырын күрес жүргізу міндетіне бағынды. 18 ғ-дан бастап ложаларға ғылым иелерін тарту басталады. Масондық дүниені реформа арқылы біртіндеп түрлеуді көздейтін ұстамды бағыт және қарулы күрес жолымен жедел өзгертуді көздейтін революцияшыл бағыт болып екіге жіктеледі. Алғашқы бағыттан ағартушы-либералдық Масондық, ал екінші бағыттан ұлтшыл-нәсілшіл мистик.-оккульттік Масондық тарайды. Масондық тарихының көп сатылы күрделі сипаты, ұйымның қатаң құрылымы масондардың шын ниетін жасыруына мүмкіндік жасаумен қатар оның қатарына әр түрлі саяси мақсаттағы, әр түрлі пиғылдағы және Масондықтың ағартушылық, гуманистік мақсатына сеніп қалған адамдардың көптеп кіруіне себебін тигізді. Масондық идеологтар өздері қолдан жасаған аңыз тарихын барша әлемдік және дәстүрлі діндердің негізі, солардың бастауында тұрған ілкі құпия ілім етіп көрсету арқылы сол діндегі үнемі ізденіс үстінде жүретін жандарды өз жағына шебер тарта білді. Осы кезеңде [[Франция]]да либералдық “Ұлы Шығыс” ложасының ұйтқы болуымен [[Осман империясы]]на реформа арқылы өзгерістер енгізуді көздеген “жаңа османлы” қозғалысы жасақталды. 19 ғ-дың аяқ шенінде [[Түркия]]да революцияшыл “Мемфис Мицраим” масонериясының ұйтқы болуымен “жас түріктер” қозғалысы дүниеге келді. Бұл қозғалыс өз кезегінде [[Ресей]] түркілері арасында жасырын отау бөлімшелерін ашып, идеол. жұмыс жүргізу нәтижесінде [[Әзірбайжан]]да “Муссават” (“Теңдік”), [[Орта Азия]]да “жас бұхарлықтар” ұйымының құрылуына мұрындық болды. 19 ғ-дың басында “Ұлы Шығыс” ложасы Ресейде ықпалды саяси күштердің бірі ретінде түркі қайраткерлеріне де құрық салып, дербенттік князь ''Давид Бебутовты'', татар оқымыстысы ''Садри Мақсудиді'' (Арсал), қазақ зиялысы [[Әлихан Бөкейхан]]ды, [[ноғай]] текті ''Петр Көгішевті'', башқұрт ''Әмина Сырланованы'', т.б. тұлғаларды өз ложаларына кіргізді. ''Бірінші және екінші орыс революциялары аралығында'' Ресей мұсылмандарының саяси және мәдени өмірін тұтымында ұстаған батысшыл зиялылар мен жәдидтік жаңару қозғалысы өкілдері — жәдидтердің әлеуМасондық өмірді реформалау, қоғамды әлеуметтендіру секілді идеялары, әсіресе жәдидтер ұсынған “усул- и жәдид” оқу бағдарламасы Масондық идеологиясындағы зайырлы өмір салтына көшудің алғышарты болды. Сөйтіп объективті түрде дәстүрлі діннің қоғамда атқаратын рөлін әлсіретуді, біртұтас мұсылман жамағатын ынтымақтан айыруды көздейтін Масондық түпкі мақсатқа қызмет етті. <references/> == Әдебиеттер == * Черняк Е., Невидимые империи: Тайные общества старого и нового времени на Западе, Масондық, 1987; Замойский Л., За фасадом масонского храма, Масондық, 1990; Берберова Н., * Люди и ложи: Русские масоны XX столетия, Масондық, 1991; Бөкейхан Ә., Таңдамалы, А., 1995. Масондық Тәж-Мұрат * Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix – Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4 {{wikify}} {{Commonscat|Freemasonry}} [[Санат:Жасырын қоғамдар мен ұйымдар]] 8bfet731im97f7zp50hwkz3jnspifdb Әдібай Табылдиев 0 59985 3600205 3569650 2026-05-05T11:16:30Z Rasulbek Adil 176232 3600205 wikitext text/x-wiki '''Әдібай Табылды''' ([[2 ақпан]] [[1926 жыл|1926]] ж.т., [[Жамбыл облысы]] [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] [[Жаңатұрмыс (Тұрар Рысқұлов ауданы)|Жаңатұрмыс]] ауылы) – ақын, жазушы, драматург, [[педагогика ғылымдарының докторы]] (2005), [[профессор]] (2005), [[Қазақ КСР]]-і және [[КСРО]] Білім беру ісінің үздігі, ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2007). Лақап аты — Дулат<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 228</ref>. == Білімі == * 1948 жылы [[Тараз]]дағы Абай атындағы педагогикалық училищені бітірген. * ҚазПИ-ді (1955, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. == Еңбек жолы == * Еңбек жолын 1944 жылы Т.Рысқұлов ауданында мұғалім болудан бастаған. * 1944 – 46 жылы әскер қатарында қызмет етті. * Жамбыл облысы Т.Рысқұлов ауданындағы мектепте мұғалім (1946–50), оқу ісінің меңгерушісі (1950–57), [[директор]] (1957–68) * «[[Қазақ энциклопедиясы]]» бас редакциясында аға ғылыми редактор (1968–72), редакция меңгерушісі (1972–80) болды. * 1980 жылдан қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-да оқытушы (1980–90), доцент (1991), 2005 жылдан профессор қызметін атқарды. == Ғылыми еңбектері == * 2004 ж. «Қазақ этнопедагогикасының негіздері» деген тақырыпта [[докторлық диссертация]] қорғады. Оның ғылыми-әдістемелік еңбектері мектеп оқушылары мен [[жоғары оқу орындары]]ның студенттерін тәрбиелеу және оқыту, этнопедагогикалық мәселесіне арналған. * 1965 жылдан бастап 120 энциклопедиялық ғылыми мақала, 10-нан астам ғылыми-әдістемелік оқу құралдары, бағдарламалар мен кітаптардың авторы: ** «Халық тағылымы», 1992; ** «Тағылым» (1995) ** «Қазақ этнопедагогикасы оқытудың әдістемесі», 2000; ** «Қазақ этнопедагогикасының методологиясы мен этнопедагогика және мәдениеттану мәселелері» (2000) ** «Қазақ этнопедагогикасы», 2001, Ы.Алтынсарин атындағы республикалық сыйлық; ** «Этнопедагогикалық оқылымдар», 2005; т.б.) .<ref>[[Қазақстан ұлттық энциклопедиясы]]</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Шығармалары == Балаларға арнап 31 кітап шығарды. * 1959 жылы шыққан «Бөбекке сөз» жинағы * 2000 жылы жарық көрген «Қайырлы таң, балалар» атты жинағы * Сатира жанрында да қалам тартып «Қой бағу оңай ма?» * «Мен кіммін, білесің бе?» деген жинақтар шығарды. * «Алыптардың алыбы» * «Бәрекелді, Кірпі» * «Ғажайып бақ» ертегі пьесалары республикалық қуыршақ театрында қойылды. == Марапаттары == * 2001, Ы. Алтынсарин атындағы республикалық сыйлық.<ref>[[Тараз энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:2 ақпанда туғандар]] [[Санат:1926 жылы туғандар]] [[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан балалар жазушылары]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] [[Санат:КСРО білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] i4jvfwgyiqscfkkepgsvvcj89wx36rt Кока-кола 0 66969 3599866 3599645 2026-05-04T17:21:56Z Kasymov 10777 3599866 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name =<big>'''''Coca-Cola'''''</big> |image = [[Сурет:Coca-Cola logo.svg|200px]] |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын]] |manufacturer = [[The Coca-Cola Company]] |origin = [[АҚШ]] |introduced = [[1886]] |color = [[Карамель]] E-150d |flavor = Кола, Кола-Шие, Кола-Ваниль, Кола-Көк шай, Кола-Лимон, Кола-Лимон-Лайм, Кола-Лайм, Кола-Апельсин ж/е Кола-Таңқурай. |variants = [[Бренд]]тер тізімін қараңыз |related = [[Pepsi]]<br /> [[RC Cola]]<br />[[Cola Turka]]<br />[[Zam Zam Cola]]<br />[[Mecca-Cola]]<br />[[Virgin Cola]]<br />[[Parsi Cola]]<br />[[Qibla Cola]]<br />[[Evoca Cola]]<br />[[Corsica Cola]]<br />[[Breizh Cola]]<br />[[Afri Cola]] |website = [http://www.coca-cola.kz/kz/index.html coca-cola.kz] }} [[File:15-09-26-RalfR-WLC-0098.jpg|thumb|upright|Coca-Cola]] [[Сурет:World-of-coca-cola.jpg|thumb|The [[Las Vegas Strip]] ''[[World of Coca-Cola]]'' museum in 2003]] [[Сурет:19th century Coca-Cola coupon.jpg|thumb|200px|Бір стақан «Кока-Колаға» арналған тегін купон, [[1888 жыл]]]] [[Сурет:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|1941. [[]], [[Канада]].]] '''Coca-Cola''' (қаз. ''Кока-кола'') — [[The Coca-Cola Company]] компаниясы шығаратын әлемдегі ең танымал алкогольсіз сергіткіш сусындардың бірі. 2006–2010 жылдар аралығында әлемдегі ең үздік бренд болып танылған. Бүгінгі таңда сусын әлемнің 200-ден астам елінде сатылады<ref>Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref>. [[Сурет:Coca-cola 50cl white-bg.jpg|thumb|right|50px]] == Тарихы == Сусынды 1886 жылдың 8 мамырында АҚШ-тың Атланта қаласында (Джоржия штаты) фармацевт Джон Стит Пембертон ойлап тапқан. Сусынның атауын және әйгілі бейнелі логотипін Пембертонның есепшісі Фрэнк Робисон ойлап тапты. Бастапқыда сусынның негізгі компоненттері кока жапырағы (үш бөлігі) және кола жаңғағы (бір бөлігі) болды. Сол кезеңде кокаиннің зияны туралы деректер болмағандықтан, сусын жүйке бұзылуларына қарсы дәрі ретінде дәріханаларда сатылды. 1888 жылы Пембертон өндіріс құқығын сатады. 1892 жылы кәсіпкер Аса Григгс Кэндлер «The Coca-Cola Company» компаниясының негізін қалады. 1903 жылы кокаиннің зияны туралы қоғамдық пікірден кейін, сусын құрамындағы кока жапырақтарынан кокаин толықтай шығарылатын болды. 1915 жылы дизайнер Эрл Р. Дин сусынның ерекше пішінді шөлмегін ойлап тапты. Coca-Cola Кеңес Одағына алғаш рет 1979 жылы Мәскеу Олимпиадасына дайындық кезінде келді. 1988 жылы ресми сауда нарығына шықты. Компания 1928 жылдан бері Олимпиада ойындарының тұрақты демеушісі. Сондай-ақ, 1974 жылдан бастап ФИФА-ның серіктесі және 1978 жылдан бері Футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі болып табылады. == Денсаулыққа әсері және балама қолданылуы == Зерттеулерге сәйкес, сусын құрамындағы ортофосфор қышқылы ағзадағы кальцийдің сіңуіне кедергі келтіріп, бүйректе тас пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Қышқылды ортасының жоғары болуына байланысты, сусын тұрмыстық жағдайда тат пен қақты (накипь) кетіру үшін жиі қолданылады. === Әлемдік спорт қозғалысын қолдаушы === [[1960 жыл]]ы [[Токио қаласы]]нда өткен олимпиадада «Кока-кола» Токио және [[Жапония]]дағы тегін қала карталары, қаланың көрнекті жерлері мен көше көрсеткіштерін басып шығаруды мойнына алады. [[1979]] жылы «Кока-кола» [[АҚШ]]-тың Ұлттық олимпиада комитетінің Америка олимпиадалық атақ залының құрылуына қаржылық көмек көрсетеді. [[1987]] жылы «Кока-кола» Ұлттық олимпиада комитетімен келісімге қол қойып, [[Лозанн қаласы]]ндағы олимпиадалық мұражайының алғашқы демеушілерінің бірі болады. === Әлем футбол чемпионатын қолдаушы === [[1992]] жылдан бастап «Кока-кола» компаниясы олимпиада алауының эстафетасын ұйымдастырушы және демеушілерінің бірі болып табылады. [[1974]] жылдан бастап «Кока-кола» [[ФИФА]]-ның ресми серіктесі, ал [[1978]] жылдан бастап футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі. [[2010]] жылы футболдан әлем чемпионатында [[Претория қаласы]]нда әлем бойынша 250 жасөспірімдерді жинап, балаларға арналған лагерь ұйымдастырады. == Сусынның құрамы == Сусынның әр нұсқасының құрамы әртүрлі болып келеді. Ол әсіресе диеталық нұсқасында аз мөлшерде кездесетін көміртекке байланысты. Мұнда «классикалық» нұсқадағы Coca-Cola нұсқасы берілген. Сусынның компоненттері: * [[сахароза|қант]] * [[көміртек диоксиді]] (Е290) * [[бояғыш]]тар: қант коллері (Е150), кармазин (азорубин) (Е122) * [[ортофосфор қышқылы]] (Е338) * [[кофеин]] * табиғи [[хошиістендіргіштер]] {| class="wikitable" |+ Тағам құндылығы |Энергетикалық құндылығы||42 ккал |- |[[Ақуыз]]дар||0 |- |[[Май]]лар||0 |- |[[Көмірсулар]]||10 мг |- |[[Натрий]]||<11,0 мг |- |[[Калий]]||1,0 мг |- |[[Кальций]]||4,0 мг |- |[[Магний]]||1,0 мг |- |[[Фосфор]]||шамамен 17 мг |} Өнімді дайындау технологиясы өндірушілер тарапынан қатаң құпия сақталады. == Қызықты деректер == * Чилидің Арика қаласында Coca-Cola-ның әлемдегі ең үлкен логотипі орналасқан (ені 122 м, биіктігі 40 м). Ол 70 мың бос шөлмектен құрастырылған. * Лас-Вегаста "World of Coca-Cola" атты арнайы мұражай жұмыс істейді. * [[2011 жыл]]ы National Geographic телеарнасы Coca-Cola сусынының зауытын, оның жұмыс істеуі мен дайындау құпияларын көрсетті. * [[1989 жыл]]ы Coca-Cola [[Мәскеудегі Пушкин алаңы]]на өзінің сауда маркасын еңгізген ең алғашқы шетел компанияларының бірі болып саналады. * «Coca-Cola-ның» ең үлкен белгісі [[Арика қала]]сында орналасқан. Белгінің ені ─ 122 метр, биіктігі ─ 40 метр. Ол «Coca-Cola-ның» 70 мың шөлмегінен тұрады. == Тағы қараңыз == * [[Pepsi|Пепси-кола]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Maxi Чай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Дэвид Грейзинг Я хотел, чтобы весь мир покупал Coca-Cola. Судьба лидера Роберто Гисуэта = I'd Like the World to Buy a Coke: The Life and Leadership of Roberto Goizueta — М.: Красивая страна, 2006. — С. 320. — 3000 экз. — ISBN 5-902898-01-3. * Mark Pendergrast For God, Country, and Coca-Cola: The Definitive History of the Great American Soft Drink and the Company That Makes It — 2 ed. — Basic Books, 2000. — 621 p. — ISBN 0-465-05468-4. == Сыртқы сілтемелер == {{Commons|Coca-Cola}} [[Санат:Алкоголсіз сусындар]] 8ynskvqsm10k11rrggrrhfhhjloztfe 3599867 3599866 2026-05-04T17:22:19Z Kasymov 10777 «[[Санат:Coca-Cola Company өнімдері|Coca-Cola Company өнімдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599867 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name =<big>'''''Coca-Cola'''''</big> |image = [[Сурет:Coca-Cola logo.svg|200px]] |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын]] |manufacturer = [[The Coca-Cola Company]] |origin = [[АҚШ]] |introduced = [[1886]] |color = [[Карамель]] E-150d |flavor = Кола, Кола-Шие, Кола-Ваниль, Кола-Көк шай, Кола-Лимон, Кола-Лимон-Лайм, Кола-Лайм, Кола-Апельсин ж/е Кола-Таңқурай. |variants = [[Бренд]]тер тізімін қараңыз |related = [[Pepsi]]<br /> [[RC Cola]]<br />[[Cola Turka]]<br />[[Zam Zam Cola]]<br />[[Mecca-Cola]]<br />[[Virgin Cola]]<br />[[Parsi Cola]]<br />[[Qibla Cola]]<br />[[Evoca Cola]]<br />[[Corsica Cola]]<br />[[Breizh Cola]]<br />[[Afri Cola]] |website = [http://www.coca-cola.kz/kz/index.html coca-cola.kz] }} [[File:15-09-26-RalfR-WLC-0098.jpg|thumb|upright|Coca-Cola]] [[Сурет:World-of-coca-cola.jpg|thumb|The [[Las Vegas Strip]] ''[[World of Coca-Cola]]'' museum in 2003]] [[Сурет:19th century Coca-Cola coupon.jpg|thumb|200px|Бір стақан «Кока-Колаға» арналған тегін купон, [[1888 жыл]]]] [[Сурет:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|1941. [[]], [[Канада]].]] '''Coca-Cola''' (қаз. ''Кока-кола'') — [[The Coca-Cola Company]] компаниясы шығаратын әлемдегі ең танымал алкогольсіз сергіткіш сусындардың бірі. 2006–2010 жылдар аралығында әлемдегі ең үздік бренд болып танылған. Бүгінгі таңда сусын әлемнің 200-ден астам елінде сатылады<ref>Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref>. [[Сурет:Coca-cola 50cl white-bg.jpg|thumb|right|50px]] == Тарихы == Сусынды 1886 жылдың 8 мамырында АҚШ-тың Атланта қаласында (Джоржия штаты) фармацевт Джон Стит Пембертон ойлап тапқан. Сусынның атауын және әйгілі бейнелі логотипін Пембертонның есепшісі Фрэнк Робисон ойлап тапты. Бастапқыда сусынның негізгі компоненттері кока жапырағы (үш бөлігі) және кола жаңғағы (бір бөлігі) болды. Сол кезеңде кокаиннің зияны туралы деректер болмағандықтан, сусын жүйке бұзылуларына қарсы дәрі ретінде дәріханаларда сатылды. 1888 жылы Пембертон өндіріс құқығын сатады. 1892 жылы кәсіпкер Аса Григгс Кэндлер «The Coca-Cola Company» компаниясының негізін қалады. 1903 жылы кокаиннің зияны туралы қоғамдық пікірден кейін, сусын құрамындағы кока жапырақтарынан кокаин толықтай шығарылатын болды. 1915 жылы дизайнер Эрл Р. Дин сусынның ерекше пішінді шөлмегін ойлап тапты. Coca-Cola Кеңес Одағына алғаш рет 1979 жылы Мәскеу Олимпиадасына дайындық кезінде келді. 1988 жылы ресми сауда нарығына шықты. Компания 1928 жылдан бері Олимпиада ойындарының тұрақты демеушісі. Сондай-ақ, 1974 жылдан бастап ФИФА-ның серіктесі және 1978 жылдан бері Футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі болып табылады. == Денсаулыққа әсері және балама қолданылуы == Зерттеулерге сәйкес, сусын құрамындағы ортофосфор қышқылы ағзадағы кальцийдің сіңуіне кедергі келтіріп, бүйректе тас пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Қышқылды ортасының жоғары болуына байланысты, сусын тұрмыстық жағдайда тат пен қақты (накипь) кетіру үшін жиі қолданылады. === Әлемдік спорт қозғалысын қолдаушы === [[1960 жыл]]ы [[Токио қаласы]]нда өткен олимпиадада «Кока-кола» Токио және [[Жапония]]дағы тегін қала карталары, қаланың көрнекті жерлері мен көше көрсеткіштерін басып шығаруды мойнына алады. [[1979]] жылы «Кока-кола» [[АҚШ]]-тың Ұлттық олимпиада комитетінің Америка олимпиадалық атақ залының құрылуына қаржылық көмек көрсетеді. [[1987]] жылы «Кока-кола» Ұлттық олимпиада комитетімен келісімге қол қойып, [[Лозанн қаласы]]ндағы олимпиадалық мұражайының алғашқы демеушілерінің бірі болады. === Әлем футбол чемпионатын қолдаушы === [[1992]] жылдан бастап «Кока-кола» компаниясы олимпиада алауының эстафетасын ұйымдастырушы және демеушілерінің бірі болып табылады. [[1974]] жылдан бастап «Кока-кола» [[ФИФА]]-ның ресми серіктесі, ал [[1978]] жылдан бастап футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі. [[2010]] жылы футболдан әлем чемпионатында [[Претория қаласы]]нда әлем бойынша 250 жасөспірімдерді жинап, балаларға арналған лагерь ұйымдастырады. == Сусынның құрамы == Сусынның әр нұсқасының құрамы әртүрлі болып келеді. Ол әсіресе диеталық нұсқасында аз мөлшерде кездесетін көміртекке байланысты. Мұнда «классикалық» нұсқадағы Coca-Cola нұсқасы берілген. Сусынның компоненттері: * [[сахароза|қант]] * [[көміртек диоксиді]] (Е290) * [[бояғыш]]тар: қант коллері (Е150), кармазин (азорубин) (Е122) * [[ортофосфор қышқылы]] (Е338) * [[кофеин]] * табиғи [[хошиістендіргіштер]] {| class="wikitable" |+ Тағам құндылығы |Энергетикалық құндылығы||42 ккал |- |[[Ақуыз]]дар||0 |- |[[Май]]лар||0 |- |[[Көмірсулар]]||10 мг |- |[[Натрий]]||<11,0 мг |- |[[Калий]]||1,0 мг |- |[[Кальций]]||4,0 мг |- |[[Магний]]||1,0 мг |- |[[Фосфор]]||шамамен 17 мг |} Өнімді дайындау технологиясы өндірушілер тарапынан қатаң құпия сақталады. == Қызықты деректер == * Чилидің Арика қаласында Coca-Cola-ның әлемдегі ең үлкен логотипі орналасқан (ені 122 м, биіктігі 40 м). Ол 70 мың бос шөлмектен құрастырылған. * Лас-Вегаста "World of Coca-Cola" атты арнайы мұражай жұмыс істейді. * [[2011 жыл]]ы National Geographic телеарнасы Coca-Cola сусынының зауытын, оның жұмыс істеуі мен дайындау құпияларын көрсетті. * [[1989 жыл]]ы Coca-Cola [[Мәскеудегі Пушкин алаңы]]на өзінің сауда маркасын еңгізген ең алғашқы шетел компанияларының бірі болып саналады. * «Coca-Cola-ның» ең үлкен белгісі [[Арика қала]]сында орналасқан. Белгінің ені ─ 122 метр, биіктігі ─ 40 метр. Ол «Coca-Cola-ның» 70 мың шөлмегінен тұрады. == Тағы қараңыз == * [[Pepsi|Пепси-кола]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Maxi Чай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Дэвид Грейзинг Я хотел, чтобы весь мир покупал Coca-Cola. Судьба лидера Роберто Гисуэта = I'd Like the World to Buy a Coke: The Life and Leadership of Roberto Goizueta — М.: Красивая страна, 2006. — С. 320. — 3000 экз. — ISBN 5-902898-01-3. * Mark Pendergrast For God, Country, and Coca-Cola: The Definitive History of the Great American Soft Drink and the Company That Makes It — 2 ed. — Basic Books, 2000. — 621 p. — ISBN 0-465-05468-4. == Сыртқы сілтемелер == {{Commons|Coca-Cola}} [[Санат:Алкоголсіз сусындар]] [[Санат:Coca-Cola Company өнімдері]] l409vecba36m8r89mog39lzeg0r6acz 3599868 3599867 2026-05-04T17:22:44Z Kasymov 10777 «[[Санат:Америкалық сусындар|Америкалық сусындар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599868 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name =<big>'''''Coca-Cola'''''</big> |image = [[Сурет:Coca-Cola logo.svg|200px]] |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын]] |manufacturer = [[The Coca-Cola Company]] |origin = [[АҚШ]] |introduced = [[1886]] |color = [[Карамель]] E-150d |flavor = Кола, Кола-Шие, Кола-Ваниль, Кола-Көк шай, Кола-Лимон, Кола-Лимон-Лайм, Кола-Лайм, Кола-Апельсин ж/е Кола-Таңқурай. |variants = [[Бренд]]тер тізімін қараңыз |related = [[Pepsi]]<br /> [[RC Cola]]<br />[[Cola Turka]]<br />[[Zam Zam Cola]]<br />[[Mecca-Cola]]<br />[[Virgin Cola]]<br />[[Parsi Cola]]<br />[[Qibla Cola]]<br />[[Evoca Cola]]<br />[[Corsica Cola]]<br />[[Breizh Cola]]<br />[[Afri Cola]] |website = [http://www.coca-cola.kz/kz/index.html coca-cola.kz] }} [[File:15-09-26-RalfR-WLC-0098.jpg|thumb|upright|Coca-Cola]] [[Сурет:World-of-coca-cola.jpg|thumb|The [[Las Vegas Strip]] ''[[World of Coca-Cola]]'' museum in 2003]] [[Сурет:19th century Coca-Cola coupon.jpg|thumb|200px|Бір стақан «Кока-Колаға» арналған тегін купон, [[1888 жыл]]]] [[Сурет:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|1941. [[]], [[Канада]].]] '''Coca-Cola''' (қаз. ''Кока-кола'') — [[The Coca-Cola Company]] компаниясы шығаратын әлемдегі ең танымал алкогольсіз сергіткіш сусындардың бірі. 2006–2010 жылдар аралығында әлемдегі ең үздік бренд болып танылған. Бүгінгі таңда сусын әлемнің 200-ден астам елінде сатылады<ref>Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref>. [[Сурет:Coca-cola 50cl white-bg.jpg|thumb|right|50px]] == Тарихы == Сусынды 1886 жылдың 8 мамырында АҚШ-тың Атланта қаласында (Джоржия штаты) фармацевт Джон Стит Пембертон ойлап тапқан. Сусынның атауын және әйгілі бейнелі логотипін Пембертонның есепшісі Фрэнк Робисон ойлап тапты. Бастапқыда сусынның негізгі компоненттері кока жапырағы (үш бөлігі) және кола жаңғағы (бір бөлігі) болды. Сол кезеңде кокаиннің зияны туралы деректер болмағандықтан, сусын жүйке бұзылуларына қарсы дәрі ретінде дәріханаларда сатылды. 1888 жылы Пембертон өндіріс құқығын сатады. 1892 жылы кәсіпкер Аса Григгс Кэндлер «The Coca-Cola Company» компаниясының негізін қалады. 1903 жылы кокаиннің зияны туралы қоғамдық пікірден кейін, сусын құрамындағы кока жапырақтарынан кокаин толықтай шығарылатын болды. 1915 жылы дизайнер Эрл Р. Дин сусынның ерекше пішінді шөлмегін ойлап тапты. Coca-Cola Кеңес Одағына алғаш рет 1979 жылы Мәскеу Олимпиадасына дайындық кезінде келді. 1988 жылы ресми сауда нарығына шықты. Компания 1928 жылдан бері Олимпиада ойындарының тұрақты демеушісі. Сондай-ақ, 1974 жылдан бастап ФИФА-ның серіктесі және 1978 жылдан бері Футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі болып табылады. == Денсаулыққа әсері және балама қолданылуы == Зерттеулерге сәйкес, сусын құрамындағы ортофосфор қышқылы ағзадағы кальцийдің сіңуіне кедергі келтіріп, бүйректе тас пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Қышқылды ортасының жоғары болуына байланысты, сусын тұрмыстық жағдайда тат пен қақты (накипь) кетіру үшін жиі қолданылады. === Әлемдік спорт қозғалысын қолдаушы === [[1960 жыл]]ы [[Токио қаласы]]нда өткен олимпиадада «Кока-кола» Токио және [[Жапония]]дағы тегін қала карталары, қаланың көрнекті жерлері мен көше көрсеткіштерін басып шығаруды мойнына алады. [[1979]] жылы «Кока-кола» [[АҚШ]]-тың Ұлттық олимпиада комитетінің Америка олимпиадалық атақ залының құрылуына қаржылық көмек көрсетеді. [[1987]] жылы «Кока-кола» Ұлттық олимпиада комитетімен келісімге қол қойып, [[Лозанн қаласы]]ндағы олимпиадалық мұражайының алғашқы демеушілерінің бірі болады. === Әлем футбол чемпионатын қолдаушы === [[1992]] жылдан бастап «Кока-кола» компаниясы олимпиада алауының эстафетасын ұйымдастырушы және демеушілерінің бірі болып табылады. [[1974]] жылдан бастап «Кока-кола» [[ФИФА]]-ның ресми серіктесі, ал [[1978]] жылдан бастап футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі. [[2010]] жылы футболдан әлем чемпионатында [[Претория қаласы]]нда әлем бойынша 250 жасөспірімдерді жинап, балаларға арналған лагерь ұйымдастырады. == Сусынның құрамы == Сусынның әр нұсқасының құрамы әртүрлі болып келеді. Ол әсіресе диеталық нұсқасында аз мөлшерде кездесетін көміртекке байланысты. Мұнда «классикалық» нұсқадағы Coca-Cola нұсқасы берілген. Сусынның компоненттері: * [[сахароза|қант]] * [[көміртек диоксиді]] (Е290) * [[бояғыш]]тар: қант коллері (Е150), кармазин (азорубин) (Е122) * [[ортофосфор қышқылы]] (Е338) * [[кофеин]] * табиғи [[хошиістендіргіштер]] {| class="wikitable" |+ Тағам құндылығы |Энергетикалық құндылығы||42 ккал |- |[[Ақуыз]]дар||0 |- |[[Май]]лар||0 |- |[[Көмірсулар]]||10 мг |- |[[Натрий]]||<11,0 мг |- |[[Калий]]||1,0 мг |- |[[Кальций]]||4,0 мг |- |[[Магний]]||1,0 мг |- |[[Фосфор]]||шамамен 17 мг |} Өнімді дайындау технологиясы өндірушілер тарапынан қатаң құпия сақталады. == Қызықты деректер == * Чилидің Арика қаласында Coca-Cola-ның әлемдегі ең үлкен логотипі орналасқан (ені 122 м, биіктігі 40 м). Ол 70 мың бос шөлмектен құрастырылған. * Лас-Вегаста "World of Coca-Cola" атты арнайы мұражай жұмыс істейді. * [[2011 жыл]]ы National Geographic телеарнасы Coca-Cola сусынының зауытын, оның жұмыс істеуі мен дайындау құпияларын көрсетті. * [[1989 жыл]]ы Coca-Cola [[Мәскеудегі Пушкин алаңы]]на өзінің сауда маркасын еңгізген ең алғашқы шетел компанияларының бірі болып саналады. * «Coca-Cola-ның» ең үлкен белгісі [[Арика қала]]сында орналасқан. Белгінің ені ─ 122 метр, биіктігі ─ 40 метр. Ол «Coca-Cola-ның» 70 мың шөлмегінен тұрады. == Тағы қараңыз == * [[Pepsi|Пепси-кола]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Maxi Чай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Дэвид Грейзинг Я хотел, чтобы весь мир покупал Coca-Cola. Судьба лидера Роберто Гисуэта = I'd Like the World to Buy a Coke: The Life and Leadership of Roberto Goizueta — М.: Красивая страна, 2006. — С. 320. — 3000 экз. — ISBN 5-902898-01-3. * Mark Pendergrast For God, Country, and Coca-Cola: The Definitive History of the Great American Soft Drink and the Company That Makes It — 2 ed. — Basic Books, 2000. — 621 p. — ISBN 0-465-05468-4. == Сыртқы сілтемелер == {{Commons|Coca-Cola}} [[Санат:Алкоголсіз сусындар]] [[Санат:Coca-Cola Company өнімдері]] [[Санат:Америкалық сусындар]] 3ovq3q6u4lo4pl3ytpeirfn5oj2wb55 Қылқан жапырақтылар 0 67524 3599844 3599672 2026-05-04T16:56:15Z Kasymov 10777 3599844 wikitext text/x-wiki [[File:Haeckel Coniferae.jpg|thumb|Қылқан жапырақтылар]] '''Қылқан жапырақтылар''' — сүректі [[ағаш]] және бұта түрінде өсетін ашық тұқымды өсімдіктер класы. Ағаштары кейде ересен үлкен болады және 4 мыңнан астам жыл өмір сүреді. [[Қазақстан]]да 2 тұқымдасы бар: қарағай тұқымдасы — [[қарағай]], [[балқарағай]], [[шырша]], [[майқарағай]] және [[кипарис тұқымдасы]] — [[арша]], [[кипарис]]; мәңгі жасыл (қыста қылқаны түсіп қалатын балқарағайдан басқасы) өсімдіктер. Көп жағдайда екі түрлі сабағы болады: ұзарған және қысқарған. Жапырағы қылқанды, жіңішке, түкті не қабыршақты болып біткен, сағақсыз, өркендері қысқа, шоқтанып орналасқан. Жапырақтары көп жағдайда отырмалы, кейде олардың үстінгі ұшы ойық (май қарағай), көлденең кесіндісі жалпақ, төртқырлы, жұмыр, ұзындығы 1-2 см.- ден 30-40 см.- ге дейін барады. Қылқанда бір ғана жүйке болады, ал жалпақ жапырақтарында көптеген параллель жүйкелері болады. Қылқан жапырақтылардың бал қарағай, жалған бал қарағай және метасеквойя туыстарынан басқаларының барлығы мәңгі жасыл өсімдіктер. Сүрегінің 90-95% трахеидтен тұрады, сүзгілі түтіктерінде серіктік клеткалар болмайды. Көпшілігінің қабығында, сүрегінде және жапырақтарында схизонгендік смола жолдары болады, оларда эфир майы, смолалар, бальзамдар жиналады. Тұқымы арқылы, кейде вегетативтік жолмен өніп-өседі. [[Мамыр]]—шілдеде гүлдеп, [[шілде]]—тамызда жеміс береді. Қылқан жапырақтардың сүрегінен құрылыс [[материал]]дары жасалады, қағаз жасайтын үгінді, [[канифоль]], [[скипидар]].<ref name="source1">Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref> == Қасиеттері == * ине тәрізді мәңгі жасыл [[жапырақ]]тары; * [[ағаш]] тәрізді гүл күлтесінің жапырақтарындағы аналық бүршіктердің қабыршақтарына бекіген [[тұқым]]дары; * тұқымды аналық бүршіктері болады; * тұқымдары түйінде орналасады.<ref>{{кітап|авторы=Сұлтаева А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Өсімдіктер әлемі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Астана |орны=|баспасы=Фолиант |жыл=2014|томы= |беттері=78|барлық беті=158|сериясы= |isbn=978-601-292-685-9 |тиражы= }}</ref> == Көбеюі== Бір үйлі, сиректеу екі үйлі өсімдіктер. Бүршіктері (шишки) дара жынысты. Аталық бүршіктері көп жағдайда топтасып, жапырақтардың қолтығында, сиректеу бүйірлік өркендердің ұштарында орналасады. Микроспорофилдері редукцияға көп ұшыраған, қабыршақ тәрізді немесе қалқан тәрізді (тисс туысы). Аналық бүршігінің (стробил, шишки) құрылысы алуан түрлі болады. Микроспорофилдерінде бірден бірнешеге дейін тұқымбүрлері орналасады. Интегументі көп жағдайда үш қабаттан тұрады: ортаңғысы қатты, ал сыртқы және ішкісі жұмсақ. Архегониясы екеу, бірақ көпте бола береді. Гаметофиттерінің пайда болуы, тозаңдануы, ұрықтануы және тұқымның (дәннің) пайда болуы жоғарыда сипаттап жазған қарағайдыңқімен бірдей болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қылқан жапырақтылар]] {{stub}} cksb3zgsicynvahhv3ec0z8dnymlz1l Сахель 0 74871 3599825 2374732 2026-05-04T16:26:20Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Language" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351671201|Sahel]]" 3599825 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Map sahel.jpg|thumb|Сахель]] '''Сахель''' (арабша, шет аймақ) — [[Солтүстік Африка]]дағы [[Сахара]] шөлінен [[саванна]]ға өтетін өтпелі өңір. Ені — 300-500 км, табиғи [[ландшафт]]ысы тропиктік шөлейтке жатады. [[Климат]]ы өте құрғак. Қуаңшылық қатарынан бірнеше жыл бойы қайталанғанда, [[өсімдік]]тер мен [[жануар]]лар дүниесі тозып, [[мал]] қырылып, халық аштыққа ұшырайды.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> == Тіл == === француз === Француз тілі Сахель аймағында кеңінен таралған, себебі бұл өңірдегі мемлекеттердің көбі — бұрынғы Франция отарлары. Олардың екеуі француз тілін ресми тіл ретінде қабылдаса, қалғандарының көбі оны күнделікті қарым-қатынаста қолданады.[1] Сахель құрамына Сенегал, Мавритания, Буркина-Фасо, Мали, Нигер, Нигерия, Чад, Судан және Эритреяның бөліктері кіреді, бұл елдерде француз тілі әртүрлі деңгейде пайдаланылады.[2] ==== Отарлау Тарихы ==== Сахельдегі француз тілі, Африканың көптеген бөлігіндегідей, отарлау тарихының сарқыншағы және лингвистикалық әртүрлілікпен сипатталатын аймаққа сырттан келген жат тіл болып табылады.[1] XIX ғасырдың ортасында Сенегалдың солтүстігінде француз мәдениетін орнатқаннан кейін, генерал Луи Федерб секілді отаршыл губернаторлар жергілікті көшбасшылардың қарсылығына қарамастан, Сахельдің ішкі түкпірлеріне қарай жылжыды. Қарсылыққа қарамастан, аумақтар жаулап алынып, жергілікті халықтың ресурстары мен еңбегін қанайтын лейтенант-губернаторлардың бақылауына берілді.[2] Кейіннен, 1895 жылы, кең байтақ Сахель аймағы тілдік әртүрлілігімен танымал болған алып Француз Батыс Африкасы аумағына біріктірілді.[3] Француз тілі өз тарихының әртүрлі кезеңдерінде Сахель елдерінің көбінде ресми тіл болды, бірақ 2022 жылы аймақтағы француз әскери интервенциясы аяқталғаннан бері оның ресми мәртебесінен бас тарту үрдісі қарқын алды. Содан бері Мали, Буркина-Фасо және Нигер үкіметтері француз тілін ресми тіл мәртебесінен айырды, бұл Сахельдің Парижбен байланысын үзуінің жалпы көрінісін айқындай түсті.[1] Француз тілінің Сахельдің барлық дерлік елінде қолданылатыны туралы дәлелдер болғанымен, зерттеулер бұл тілдің күнделікті шынайы қарым-қатынас құралынан гөрі, көбінесе элита мен білімді топтар арасындағы бизнестің лингва франкасы екенін көрсетеді.[1] Батыс Африка мен Сахель аймағынан келген кірме сөздер қазіргі стандартты француз тілінің лексикасына, негізінен, қарапайым сөйлеу тілі немесе сленг ретінде енді. Бұл үрдіс отаршылдық дәуір аяқталғаннан бері Францияға ауған африкалық мигранттар толқынымен түсіндіріледі, бірақ Африкадағы жастар санының күрт өсуімен бұл процесс одан сайын күшейді. Сахельдік кірме сөздер француз тілінің тарихи қатаңдығына және оған сәйкес келетін мәдени нормаларға өзгеріс енгізуде.[1] ==== Тілдік ерекшеліктер ==== Сахельдегі француз тілділер арасында, лингвистикалық әртүрлілігімен танымал басқа аймақтардағыдай, кодтарды ауыстыру (code-switching) және тілдердің араласуы өте жиі кездеседі. Жергілікті тілдерден енген кірме сөздер мен фонетикалық ерекшеліктер Сахель француз тіліне терең бойлады: * Буркина-Фасо француз тілінде ағылшын және тіпті қытай сөздерінің айқын әсері байқалады, мысалы: ''enjoy'' — «ләззат алу/ұнату» және ''chao/mao'' — «ескі». * ''Ligidi'' — Мооре тілінен енген «ақша» деген мағынаны білдіретін кірме сөз.[1] * ''C' nekh'' тіркесі француздың ''c'est bon'' тіркесінен шыққан, бірақ мұндағы ''bon'' сөзі волоф тіліндегі «жақсы» немесе «жағымды» дегенді білдіретін ''nekh'' сөзімен алмастырылған. * Батыс Сахельдегі француз тілділердің көбі /y/ фонемасын /i/ дыбысына жақын дыбыстайды. * Бір кездері метрополиялық Францияда кең таралған /r/ дыбысының ұштық дірілмен (apical trill) айтылуы, стандартты француз тіліндегі увулярлы дірілге қарамастан, Батыс Африкада әлі де сақталып қалған.[2] * Буркина-Фасо мен Нигердегі француз тілділер арасында /ø/, /ə/ және /e/ дауысты дыбыстарының арасында фонетикалық айырмашылық аз; бұл дыбыстардың көбіне /e/ нұсқасы тән.[1] == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Африка географиясы]] {{stub}} 4ju9q577uo6gnfd8tc5yx12j7c8osl6 3599827 3599825 2026-05-04T16:27:12Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[Қатысушы талқылауы:Kudaibergen Yerassyl|талқылауы]]) істеген нөмір 3599825 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3599827 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Map sahel.jpg|thumb|Сахель]] '''Сахель''' (арабша, шет аймақ) — [[Солтүстік Африка]]дағы [[Сахара]] шөлінен [[саванна]]ға өтетін өтпелі өңір. Ені — 300-500 км, табиғи [[ландшафт]]ысы тропиктік шөлейтке жатады. [[Климат]]ы өте құрғак. Қуаңшылық қатарынан бірнеше жыл бойы қайталанғанда, [[өсімдік]]тер мен [[жануар]]лар дүниесі тозып, [[мал]] қырылып, халық аштыққа ұшырайды.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Африка географиясы]] {{stub}} e24mqpjxjqorvfyk9bhvn4kp1gh5zgw Фондю 0 80615 3600212 2047784 2026-05-05T11:39:58Z Amherst99 4439 /* */ 3600212 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Swiss fondue 2.jpg|thumb|right]] '''Фондю''' ({{lang-fr|fondue}} – ерітілген) — швейцар халқының негізгі ұлттық тағамы. Бұл тағамды дайындау үшін арнайы спиртовка үстіне бекітілген қызуға төзімді [[ыдыс]] және ұзын сапты шанышқы қажет. Фондю дайындау кезінде спиртовка үстіндегі ыдысқа бір жарым стақан құрғақ ақ шарап құйылып, жылытылып, үстіне салмағы екі есе көп (600 г) бір немесе екі түрлі үгітілген сыр салынады. Ерітілген сырға, қоюлату үшін [[шарап]]та ерітілген 3—4 шай қасық картоп ұнтағы қосылып, тамақтанушылардың нан кесегін шанышқымен шаншып, ыдыстағы көбіктенген тағамға малып алады. Фондю массасына әр түрлі татымдықтар мен дәмдеуіштер қосылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тағамдар]] {{stub}} asqvxa8nobvriph7pidvkorb7zd7lzt Бестен 0 94555 3599940 2912609 2026-05-04T19:56:05Z 1nter pares 146705 3599940 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бестен |шынайы атауы = Beesten |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Beesten COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=26 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=30 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хуберт Майнерс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2560 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 32 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1666 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 059 05 |пошта индексі = 49832 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 003 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Бестен''' ({{lang-de|Beesten}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1666 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 2560 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 003''. Муниципалитеттің басшысы — Хуберт Майнерс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] qusvwvji7q4ih3omudbew2lssf2gedy Медеу Сәрсеке 0 97340 3599857 3599140 2026-05-04T17:12:21Z Kasymov 10777 3599857 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Медеу Сәрсеке |Шынайы есімі = |Суреті = |Ені = |Суреттің аты = 80 жылдық мерейтойындағы Медеу Сәрсеке, 2016 жыл |Туған кездегі есімі = Медеу Сапаұлы Сәрсеке |Лақап аты = |Туған күні = 02.01.1936 |Туған жері = [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = 20.03.2024 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → <br>{{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = |Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |Мансабы = {{Прозаик|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{Драматург|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{публицист|Қазақстан|КСРО}}, {{Сценарийші|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |Шығармашылық жылдары = 1955 — 2024 |Бағыты = |Жанры = проза, драма, эссе |Шығармалардың тілі = қазақша, орысша |Дебюті = |Марапаттары = {{қатар | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Құрмет ордені}} }} {{Қатар | {{Парасат ордені}} }} |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Медеу Сапаұлы Сәрсеке''' ([[2 қаңтар]] [[1936 жыл]], [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] – [[20 наурыз]] [[2024 жыл]]) — қазақ және кеңес жазушысы, драматург, публицист, қоғам қайраткері. Қазақ ғылыми-фантастикалық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1962 жылдан). == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Тарақты]] руынан шыққан. 1958 жылы Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (бұрынғы Қазақ политехникалық институты) металлургия факультетін бітірген. Еңбек жолын инженер ретінде бастады. Семей цемент зауытында мастер, аға диспетчер, өнертапқыштар бюросының бастығы болып жұмыс істеді. 1958–1965 жылдары «Лениншіл жас», «Социалистік Қазақстан» газеттерінде қызмет етті. 1965 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде жауапты хатшы қызметін атқарды. 2024 жылы 20 наурызда 88 жасында Астана қаласында дүниеден өтті. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қайтыс болуына байланысты көңіл айтқан болатын. == Шығармашылығы == Медеу Сәрсеке 1955 жылы әдебиетке дебют жасады. 1959–1965 жылдары ғылыми-фантастикалық повестерімен танымал болды: * «Ғажайып сәуле» (1959) * «Көрінбестің көлеңкесі» (1960) * «Жетінші толқын» (1964) * «От және атом» (1965) ''«Жетінші толқын»'' — Медеу Сәрсекенің 1964 жылы жарық көрген [[Ғылыми фантастика|ғылыми-фантастикалық]] [[Хикаят|повесі]] (хикаясы). Бұл шығарма [[Қазақ әдебиеті|қазақ әдебиетіндегі]] ғылыми-фантастика жанрының алғашқы ірі туындыларының бірі және жазушының ең танымал шығармаларының қатарына жатады. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да үлкен танымалдыққа ие болып, бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып шықты. Осы шығармалары үшін ол қазақ ғылыми-фантастикасының «пионері» деген атаққа ие болды. 1964 жылы Алматыда «Қазақстан» (немесе ҚМКӘБ) баспасынан 172 беттік кітап болып шықты, 20 000 дана тиражбен. Кейін бірнеше рет қайта басылып, 1977 жылы «Жалын» баспасынан 188 беттік нұсқасы 35 000 дана тиражбен шықты. Орыс тілінде ''«Седьмая волна»'' атауымен 1970 жылы [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасынан]] Н. Чирков аудармасымен жарық көрді. Бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып, КСРО-ға кеңінен танымал болды. Осының арқасында Медеу Сәрсеке [[КСРО Жазушылар одағы|КСРО Жазушылар одағына]] қабылданды. Шығарма қазақ ғылыми-фантастикасының классикасы болып саналады. Ол электр энергиясын сымсыз, радио толқындары (әуе толқындары) арқылы тарату идеясын негізге алады. Бұл кезінде қиял болғанымен, бүгінгі күні (сымсыз зарядтау, электромагниттік технологиялар) өте өзекті тақырып. ''«Жеті жылдықтың жігіттері»'' очерктер жинағы (1961), ''«Қаз қайтқанда»'' (1968), ''«Айшықты мезет»'' (1969) деректі повестері. ''«Жаңғырық»'' (1979), ''«Көмбе»'' (1985), ''«Жарылыс»'' (1980-жылдар) романдары — өндіріс адамдарының өмірін суреттейтін туындылар. «Жарылыс» романы орыс тіліне аударылып, «[[Литературная газета]]<nowiki/>» мен «[[Молодая гвардия баспасы|Молодая гвардия]]<nowiki/>» журналдарында жарияланды. [[Драматургия|Драматургияда]] да жемісті еңбек етті. ''«Шығыс хикаясы»'', «Жарылыс», «Заңды неке», «Тендерге түскен әйел» пьесалары сахналанды. Бірнеше драмасы жеке жинақ болып шықты. А. Беляевтің «Қос мекенді адам» романын қазақ тіліне аударған. Барлығы 40-тан астам кітабы қазақ тілінде, 20-ға жуығы орыс тілінде жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref> === Деректі проза мен ғұмырнамалар === Медеу Сәрсеке ЖЗЛ (''[[Жизнь замечательных людей]]'' — «''Атақты адамдардың өмірі»'') сериясына арналған кітаптар жазған қазақ жазушыларының ішінде ерекше орын алады. Бұл серия — Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасының беделді [[Биография|биографиялық]] топтамасы. ==== Қаныш Сәтбаев туралы ==== Медеу Сәрсеке өмірінің 40–50 жылдан астам уақытын [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаевты]] зерттеуге арнады. Ол ғалымның өмірбаянын құжаттарға, мұрағат материалдарына, сұхбаттарға негіздеп жазды. Сәрсеке Сәтбаев туралы жалпы 10-нан астам кітап жазды, олардың бірнешеуі ЖЗЛ-ге тікелей байланысты немесе сол серияның стилінде: * «Қазақтың Қанышы» * «Сәтбаев планетасы» * «Планета Сатпаева» * «Феномен» * «Дара дарын» * «Қуғындалған Сәтбаев» (ғалымның қиын кезеңдерін, қудалауды суреттейді) 1980 жылы «Сатпаев» кітабы ЖЗЛ сериясында 100 мың дана тиражбен шықты (Мәскеу, «Молодая гвардия»). Бұл — қазақ тұлғасы туралы ЖЗЛ-дегі алғашқы ірі еңбектердің бірі. Кітап Сәтбаевтың кеңестік ғылым мен мемлекет қайраткері ретіндегі өмірін жан-жақты баяндайды: далада туып-өскен бала, мұғалім, геолог-инженер, [[Жезқазған мыс кен орны|Жезқазған мыс кен орнын]] ашушы, [[Қазақ ССР Ғылым Академиясы (анықтамалық)|Қазақ ССР Ғылым академиясының]] тұңғыш президенті. Жалпы таралымы жүз мыңдаған данаға жетті, кітаптар қазақ және орыс тілдерінде шықты. 2003 жылы толықтырылған екінші басылымы шықты (550 бет, 5000 дана). Бұл нұсқа да ЖЗЛ сериясында жарық көрді. ==== Евней Бөкетов туралы ==== 2007 жылы Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасында ЖЗЛ сериясында ''«Евней Букетов. Трагедия светлой судьбы»'' шықты (шамамен 600 бет, 5000–7000 дана тиражбен). [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов|Евней Арстанович Бөкетов]] (1925–1983) — Қазақстанның белгілі ғалым-металлургі, химия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қарағанды политехникалық институтының негізін қалаушылардың бірі. Ол өнеркәсіптік металлургия, материалтану салаларында ірі еңбек еткен. Автор ғалымның өмірін «жарық тағдырдың трагедиясы» деп атайды. Кітапта Бөкетовтің ғылыми жетістіктері, қиын кезеңдердегі (тоталитарлық жүйе, репрессиялардың салдары) күресі, адамдық қасиеттері, шығармашылық өмірі (ол сонымен қатар жазушы және ақын болған) суреттеледі. Кітап құжаттарға, мұрағат материалдарына, замандастарының естеліктеріне негізделген. Қазақ тілінде де бірнеше нұсқасы бар («Ебіней Бөкетов» — «Фолиант», «Нартұлға» сериясы). ==== Ермұхан Бекмаханов туралы ==== 2010 жылы «Молодая гвардия» (Мәскеу) және «Фолиант» (Астана) баспаларының бірлесіп шығарған ЖЗЛ сериясы (531–544 бет, фотосуреттермен). [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов|Ермұхан Бекмаханов]] (1915–1966) — белгілі қазақ тарихшысы, профессор, Қазақстан тарихының зерттеушісі. Оның еңбегі Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихына, Кенесары Қасымов көтерілісіне арналған. Репрессияға ұшырап, қуғындалған. Медеу Сәрсеке ғалымның трагедиялық өмір жолын толық құжаттармен, куәгерлердің айғақтарымен баяндайды. Кітапта Бекмахановтың ғылыми ізденістері, сталиндік репрессия кезіндегі қиындықтары, ақталуы және тарих ғылымына қосқан үлесі жан-жақты ашылған. Автор бұл кітапты да құжатты роман-эссе стилінде жазған. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|Құрмет ордені]] (2001) * [[Парасат ордені|Парасат ордені]] (2018) * «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі (1970) * Қазақстанның Тәуелсіздігінің 20, 25, 30 жылдық медальдары * Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы және басқа да марапаттар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:XX ғасыр фантаст-жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] 1na5p3ibu431nokbrs92nixulibmghk 3599858 3599857 2026-05-04T17:12:30Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан жазушылары|Қазақстан жазушылары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599858 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Медеу Сәрсеке |Шынайы есімі = |Суреті = |Ені = |Суреттің аты = 80 жылдық мерейтойындағы Медеу Сәрсеке, 2016 жыл |Туған кездегі есімі = Медеу Сапаұлы Сәрсеке |Лақап аты = |Туған күні = 02.01.1936 |Туған жері = [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = 20.03.2024 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → <br>{{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = |Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |Мансабы = {{Прозаик|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{Драматург|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{публицист|Қазақстан|КСРО}}, {{Сценарийші|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |Шығармашылық жылдары = 1955 — 2024 |Бағыты = |Жанры = проза, драма, эссе |Шығармалардың тілі = қазақша, орысша |Дебюті = |Марапаттары = {{қатар | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Құрмет ордені}} }} {{Қатар | {{Парасат ордені}} }} |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Медеу Сапаұлы Сәрсеке''' ([[2 қаңтар]] [[1936 жыл]], [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] – [[20 наурыз]] [[2024 жыл]]) — қазақ және кеңес жазушысы, драматург, публицист, қоғам қайраткері. Қазақ ғылыми-фантастикалық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1962 жылдан). == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Тарақты]] руынан шыққан. 1958 жылы Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (бұрынғы Қазақ политехникалық институты) металлургия факультетін бітірген. Еңбек жолын инженер ретінде бастады. Семей цемент зауытында мастер, аға диспетчер, өнертапқыштар бюросының бастығы болып жұмыс істеді. 1958–1965 жылдары «Лениншіл жас», «Социалистік Қазақстан» газеттерінде қызмет етті. 1965 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде жауапты хатшы қызметін атқарды. 2024 жылы 20 наурызда 88 жасында Астана қаласында дүниеден өтті. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қайтыс болуына байланысты көңіл айтқан болатын. == Шығармашылығы == Медеу Сәрсеке 1955 жылы әдебиетке дебют жасады. 1959–1965 жылдары ғылыми-фантастикалық повестерімен танымал болды: * «Ғажайып сәуле» (1959) * «Көрінбестің көлеңкесі» (1960) * «Жетінші толқын» (1964) * «От және атом» (1965) ''«Жетінші толқын»'' — Медеу Сәрсекенің 1964 жылы жарық көрген [[Ғылыми фантастика|ғылыми-фантастикалық]] [[Хикаят|повесі]] (хикаясы). Бұл шығарма [[Қазақ әдебиеті|қазақ әдебиетіндегі]] ғылыми-фантастика жанрының алғашқы ірі туындыларының бірі және жазушының ең танымал шығармаларының қатарына жатады. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да үлкен танымалдыққа ие болып, бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып шықты. Осы шығармалары үшін ол қазақ ғылыми-фантастикасының «пионері» деген атаққа ие болды. 1964 жылы Алматыда «Қазақстан» (немесе ҚМКӘБ) баспасынан 172 беттік кітап болып шықты, 20 000 дана тиражбен. Кейін бірнеше рет қайта басылып, 1977 жылы «Жалын» баспасынан 188 беттік нұсқасы 35 000 дана тиражбен шықты. Орыс тілінде ''«Седьмая волна»'' атауымен 1970 жылы [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасынан]] Н. Чирков аудармасымен жарық көрді. Бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып, КСРО-ға кеңінен танымал болды. Осының арқасында Медеу Сәрсеке [[КСРО Жазушылар одағы|КСРО Жазушылар одағына]] қабылданды. Шығарма қазақ ғылыми-фантастикасының классикасы болып саналады. Ол электр энергиясын сымсыз, радио толқындары (әуе толқындары) арқылы тарату идеясын негізге алады. Бұл кезінде қиял болғанымен, бүгінгі күні (сымсыз зарядтау, электромагниттік технологиялар) өте өзекті тақырып. ''«Жеті жылдықтың жігіттері»'' очерктер жинағы (1961), ''«Қаз қайтқанда»'' (1968), ''«Айшықты мезет»'' (1969) деректі повестері. ''«Жаңғырық»'' (1979), ''«Көмбе»'' (1985), ''«Жарылыс»'' (1980-жылдар) романдары — өндіріс адамдарының өмірін суреттейтін туындылар. «Жарылыс» романы орыс тіліне аударылып, «[[Литературная газета]]<nowiki/>» мен «[[Молодая гвардия баспасы|Молодая гвардия]]<nowiki/>» журналдарында жарияланды. [[Драматургия|Драматургияда]] да жемісті еңбек етті. ''«Шығыс хикаясы»'', «Жарылыс», «Заңды неке», «Тендерге түскен әйел» пьесалары сахналанды. Бірнеше драмасы жеке жинақ болып шықты. А. Беляевтің «Қос мекенді адам» романын қазақ тіліне аударған. Барлығы 40-тан астам кітабы қазақ тілінде, 20-ға жуығы орыс тілінде жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref> === Деректі проза мен ғұмырнамалар === Медеу Сәрсеке ЖЗЛ (''[[Жизнь замечательных людей]]'' — «''Атақты адамдардың өмірі»'') сериясына арналған кітаптар жазған қазақ жазушыларының ішінде ерекше орын алады. Бұл серия — Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасының беделді [[Биография|биографиялық]] топтамасы. ==== Қаныш Сәтбаев туралы ==== Медеу Сәрсеке өмірінің 40–50 жылдан астам уақытын [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаевты]] зерттеуге арнады. Ол ғалымның өмірбаянын құжаттарға, мұрағат материалдарына, сұхбаттарға негіздеп жазды. Сәрсеке Сәтбаев туралы жалпы 10-нан астам кітап жазды, олардың бірнешеуі ЖЗЛ-ге тікелей байланысты немесе сол серияның стилінде: * «Қазақтың Қанышы» * «Сәтбаев планетасы» * «Планета Сатпаева» * «Феномен» * «Дара дарын» * «Қуғындалған Сәтбаев» (ғалымның қиын кезеңдерін, қудалауды суреттейді) 1980 жылы «Сатпаев» кітабы ЖЗЛ сериясында 100 мың дана тиражбен шықты (Мәскеу, «Молодая гвардия»). Бұл — қазақ тұлғасы туралы ЖЗЛ-дегі алғашқы ірі еңбектердің бірі. Кітап Сәтбаевтың кеңестік ғылым мен мемлекет қайраткері ретіндегі өмірін жан-жақты баяндайды: далада туып-өскен бала, мұғалім, геолог-инженер, [[Жезқазған мыс кен орны|Жезқазған мыс кен орнын]] ашушы, [[Қазақ ССР Ғылым Академиясы (анықтамалық)|Қазақ ССР Ғылым академиясының]] тұңғыш президенті. Жалпы таралымы жүз мыңдаған данаға жетті, кітаптар қазақ және орыс тілдерінде шықты. 2003 жылы толықтырылған екінші басылымы шықты (550 бет, 5000 дана). Бұл нұсқа да ЖЗЛ сериясында жарық көрді. ==== Евней Бөкетов туралы ==== 2007 жылы Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасында ЖЗЛ сериясында ''«Евней Букетов. Трагедия светлой судьбы»'' шықты (шамамен 600 бет, 5000–7000 дана тиражбен). [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов|Евней Арстанович Бөкетов]] (1925–1983) — Қазақстанның белгілі ғалым-металлургі, химия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қарағанды политехникалық институтының негізін қалаушылардың бірі. Ол өнеркәсіптік металлургия, материалтану салаларында ірі еңбек еткен. Автор ғалымның өмірін «жарық тағдырдың трагедиясы» деп атайды. Кітапта Бөкетовтің ғылыми жетістіктері, қиын кезеңдердегі (тоталитарлық жүйе, репрессиялардың салдары) күресі, адамдық қасиеттері, шығармашылық өмірі (ол сонымен қатар жазушы және ақын болған) суреттеледі. Кітап құжаттарға, мұрағат материалдарына, замандастарының естеліктеріне негізделген. Қазақ тілінде де бірнеше нұсқасы бар («Ебіней Бөкетов» — «Фолиант», «Нартұлға» сериясы). ==== Ермұхан Бекмаханов туралы ==== 2010 жылы «Молодая гвардия» (Мәскеу) және «Фолиант» (Астана) баспаларының бірлесіп шығарған ЖЗЛ сериясы (531–544 бет, фотосуреттермен). [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов|Ермұхан Бекмаханов]] (1915–1966) — белгілі қазақ тарихшысы, профессор, Қазақстан тарихының зерттеушісі. Оның еңбегі Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихына, Кенесары Қасымов көтерілісіне арналған. Репрессияға ұшырап, қуғындалған. Медеу Сәрсеке ғалымның трагедиялық өмір жолын толық құжаттармен, куәгерлердің айғақтарымен баяндайды. Кітапта Бекмахановтың ғылыми ізденістері, сталиндік репрессия кезіндегі қиындықтары, ақталуы және тарих ғылымына қосқан үлесі жан-жақты ашылған. Автор бұл кітапты да құжатты роман-эссе стилінде жазған. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|Құрмет ордені]] (2001) * [[Парасат ордені|Парасат ордені]] (2018) * «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі (1970) * Қазақстанның Тәуелсіздігінің 20, 25, 30 жылдық медальдары * Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы және басқа да марапаттар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:XX ғасыр фантаст-жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] 2blq2nhaee6aevg3cbrrzazy4oonh32 3599859 3599858 2026-05-04T17:12:36Z Kasymov 10777 «[[Санат:КСРО жазушылары|КСРО жазушылары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599859 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Медеу Сәрсеке |Шынайы есімі = |Суреті = |Ені = |Суреттің аты = 80 жылдық мерейтойындағы Медеу Сәрсеке, 2016 жыл |Туған кездегі есімі = Медеу Сапаұлы Сәрсеке |Лақап аты = |Туған күні = 02.01.1936 |Туған жері = [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = 20.03.2024 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → <br>{{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = |Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |Мансабы = {{Прозаик|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{Драматург|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{публицист|Қазақстан|КСРО}}, {{Сценарийші|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |Шығармашылық жылдары = 1955 — 2024 |Бағыты = |Жанры = проза, драма, эссе |Шығармалардың тілі = қазақша, орысша |Дебюті = |Марапаттары = {{қатар | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Құрмет ордені}} }} {{Қатар | {{Парасат ордені}} }} |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Медеу Сапаұлы Сәрсеке''' ([[2 қаңтар]] [[1936 жыл]], [[Қайнар (Жаңасемей ауданы)|Қайнар ауылы]], [[Абыралы ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] – [[20 наурыз]] [[2024 жыл]]) — қазақ және кеңес жазушысы, драматург, публицист, қоғам қайраткері. Қазақ ғылыми-фантастикалық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1962 жылдан). == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Тарақты]] руынан шыққан. 1958 жылы Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (бұрынғы Қазақ политехникалық институты) металлургия факультетін бітірген. Еңбек жолын инженер ретінде бастады. Семей цемент зауытында мастер, аға диспетчер, өнертапқыштар бюросының бастығы болып жұмыс істеді. 1958–1965 жылдары «Лениншіл жас», «Социалистік Қазақстан» газеттерінде қызмет етті. 1965 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде жауапты хатшы қызметін атқарды. 2024 жылы 20 наурызда 88 жасында Астана қаласында дүниеден өтті. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қайтыс болуына байланысты көңіл айтқан болатын. == Шығармашылығы == Медеу Сәрсеке 1955 жылы әдебиетке дебют жасады. 1959–1965 жылдары ғылыми-фантастикалық повестерімен танымал болды: * «Ғажайып сәуле» (1959) * «Көрінбестің көлеңкесі» (1960) * «Жетінші толқын» (1964) * «От және атом» (1965) ''«Жетінші толқын»'' — Медеу Сәрсекенің 1964 жылы жарық көрген [[Ғылыми фантастика|ғылыми-фантастикалық]] [[Хикаят|повесі]] (хикаясы). Бұл шығарма [[Қазақ әдебиеті|қазақ әдебиетіндегі]] ғылыми-фантастика жанрының алғашқы ірі туындыларының бірі және жазушының ең танымал шығармаларының қатарына жатады. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да үлкен танымалдыққа ие болып, бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып шықты. Осы шығармалары үшін ол қазақ ғылыми-фантастикасының «пионері» деген атаққа ие болды. 1964 жылы Алматыда «Қазақстан» (немесе ҚМКӘБ) баспасынан 172 беттік кітап болып шықты, 20 000 дана тиражбен. Кейін бірнеше рет қайта басылып, 1977 жылы «Жалын» баспасынан 188 беттік нұсқасы 35 000 дана тиражбен шықты. Орыс тілінде ''«Седьмая волна»'' атауымен 1970 жылы [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасынан]] Н. Чирков аудармасымен жарық көрді. Бірнеше рет 100 мың дана тиражбен қайта басылып, КСРО-ға кеңінен танымал болды. Осының арқасында Медеу Сәрсеке [[КСРО Жазушылар одағы|КСРО Жазушылар одағына]] қабылданды. Шығарма қазақ ғылыми-фантастикасының классикасы болып саналады. Ол электр энергиясын сымсыз, радио толқындары (әуе толқындары) арқылы тарату идеясын негізге алады. Бұл кезінде қиял болғанымен, бүгінгі күні (сымсыз зарядтау, электромагниттік технологиялар) өте өзекті тақырып. ''«Жеті жылдықтың жігіттері»'' очерктер жинағы (1961), ''«Қаз қайтқанда»'' (1968), ''«Айшықты мезет»'' (1969) деректі повестері. ''«Жаңғырық»'' (1979), ''«Көмбе»'' (1985), ''«Жарылыс»'' (1980-жылдар) романдары — өндіріс адамдарының өмірін суреттейтін туындылар. «Жарылыс» романы орыс тіліне аударылып, «[[Литературная газета]]<nowiki/>» мен «[[Молодая гвардия баспасы|Молодая гвардия]]<nowiki/>» журналдарында жарияланды. [[Драматургия|Драматургияда]] да жемісті еңбек етті. ''«Шығыс хикаясы»'', «Жарылыс», «Заңды неке», «Тендерге түскен әйел» пьесалары сахналанды. Бірнеше драмасы жеке жинақ болып шықты. А. Беляевтің «Қос мекенді адам» романын қазақ тіліне аударған. Барлығы 40-тан астам кітабы қазақ тілінде, 20-ға жуығы орыс тілінде жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref> === Деректі проза мен ғұмырнамалар === Медеу Сәрсеке ЖЗЛ (''[[Жизнь замечательных людей]]'' — «''Атақты адамдардың өмірі»'') сериясына арналған кітаптар жазған қазақ жазушыларының ішінде ерекше орын алады. Бұл серия — Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасының беделді [[Биография|биографиялық]] топтамасы. ==== Қаныш Сәтбаев туралы ==== Медеу Сәрсеке өмірінің 40–50 жылдан астам уақытын [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаевты]] зерттеуге арнады. Ол ғалымның өмірбаянын құжаттарға, мұрағат материалдарына, сұхбаттарға негіздеп жазды. Сәрсеке Сәтбаев туралы жалпы 10-нан астам кітап жазды, олардың бірнешеуі ЖЗЛ-ге тікелей байланысты немесе сол серияның стилінде: * «Қазақтың Қанышы» * «Сәтбаев планетасы» * «Планета Сатпаева» * «Феномен» * «Дара дарын» * «Қуғындалған Сәтбаев» (ғалымның қиын кезеңдерін, қудалауды суреттейді) 1980 жылы «Сатпаев» кітабы ЖЗЛ сериясында 100 мың дана тиражбен шықты (Мәскеу, «Молодая гвардия»). Бұл — қазақ тұлғасы туралы ЖЗЛ-дегі алғашқы ірі еңбектердің бірі. Кітап Сәтбаевтың кеңестік ғылым мен мемлекет қайраткері ретіндегі өмірін жан-жақты баяндайды: далада туып-өскен бала, мұғалім, геолог-инженер, [[Жезқазған мыс кен орны|Жезқазған мыс кен орнын]] ашушы, [[Қазақ ССР Ғылым Академиясы (анықтамалық)|Қазақ ССР Ғылым академиясының]] тұңғыш президенті. Жалпы таралымы жүз мыңдаған данаға жетті, кітаптар қазақ және орыс тілдерінде шықты. 2003 жылы толықтырылған екінші басылымы шықты (550 бет, 5000 дана). Бұл нұсқа да ЖЗЛ сериясында жарық көрді. ==== Евней Бөкетов туралы ==== 2007 жылы Мәскеудің «Молодая гвардия» баспасында ЖЗЛ сериясында ''«Евней Букетов. Трагедия светлой судьбы»'' шықты (шамамен 600 бет, 5000–7000 дана тиражбен). [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов|Евней Арстанович Бөкетов]] (1925–1983) — Қазақстанның белгілі ғалым-металлургі, химия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қарағанды политехникалық институтының негізін қалаушылардың бірі. Ол өнеркәсіптік металлургия, материалтану салаларында ірі еңбек еткен. Автор ғалымның өмірін «жарық тағдырдың трагедиясы» деп атайды. Кітапта Бөкетовтің ғылыми жетістіктері, қиын кезеңдердегі (тоталитарлық жүйе, репрессиялардың салдары) күресі, адамдық қасиеттері, шығармашылық өмірі (ол сонымен қатар жазушы және ақын болған) суреттеледі. Кітап құжаттарға, мұрағат материалдарына, замандастарының естеліктеріне негізделген. Қазақ тілінде де бірнеше нұсқасы бар («Ебіней Бөкетов» — «Фолиант», «Нартұлға» сериясы). ==== Ермұхан Бекмаханов туралы ==== 2010 жылы «Молодая гвардия» (Мәскеу) және «Фолиант» (Астана) баспаларының бірлесіп шығарған ЖЗЛ сериясы (531–544 бет, фотосуреттермен). [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов|Ермұхан Бекмаханов]] (1915–1966) — белгілі қазақ тарихшысы, профессор, Қазақстан тарихының зерттеушісі. Оның еңбегі Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихына, Кенесары Қасымов көтерілісіне арналған. Репрессияға ұшырап, қуғындалған. Медеу Сәрсеке ғалымның трагедиялық өмір жолын толық құжаттармен, куәгерлердің айғақтарымен баяндайды. Кітапта Бекмахановтың ғылыми ізденістері, сталиндік репрессия кезіндегі қиындықтары, ақталуы және тарих ғылымына қосқан үлесі жан-жақты ашылған. Автор бұл кітапты да құжатты роман-эссе стилінде жазған. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|Құрмет ордені]] (2001) * [[Парасат ордені|Парасат ордені]] (2018) * «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі (1970) * Қазақстанның Тәуелсіздігінің 20, 25, 30 жылдық медальдары * Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы және басқа да марапаттар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:XX ғасыр фантаст-жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] 9i8az1ghkf1306w4icg1tn7ropf95ef Джимми Уэйлс 0 119238 3600202 3472931 2026-05-05T11:14:21Z ~2026-27148-05 180846 2023 3600202 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Джимми Уэйлс |Шынайы есімі = Jimmy Wales |Сурет = Jimmy Wales in New York City March 2023 blurred cropped.jpg |Ені = 220 px |Сурет тақырыбы = Джимми Уэйлс, 2023 жыл |Туған кездегі есімі =Jimmy Donal Wales |Туған күні = 7.8.1966 |Туған жері = {{USA}} [[Хантсвилл]], [[Алабама]], |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Компания 1 = [[Wikia|Wikia, Inc.]] |Лауазымы 1 = {{s|[[Директор]] <small>([[2004]] — қаз.)</small>}} |Компания 2 = [[Фонд Викимедиа]] |Лауазымы 2 = {{s|[[Төраға]] <small>([[2003]] маусым —[[2006]] қазан)</small>}} |Компания 3 = [[Maurice Lacroix]] |Лауазымы 3 = [[Елші]] <small>([[2010]] — қаз.)</small> |Компания 4 = |Лауазымы 4 = |Білімі = |Марапаттары = }} '''Джимми Донал Уэйлс''' ({{lang-en|Jimmy Donal Wales}}, сол сияқты '''Джимбо''' ({{lang-en|Jimbo}}) ретінде танымал; [[АҚШ]], [[Алабама]], [[Хантсвилл]], [[1966 жыл]]дың 7 тамызында туған.) — американдық ғаламторшы-кәсіпкер, [[уики]] концепциясының идеологы, [[Уикипедия]] негізін қалаушы, [[Уикимедия Қоры]]ның төрағасы(2003-2006). Бүгінгі күнде (2011 жаз айлары) Уикимедия Қорының құрметті төрағасы, [[Wikia]], [[Inc]]. компанияларының директоры. [[Сурет:Jimmy Wales - WM2007.jpg|thumb|right|200px|Джимми Уэйлс 2007 жылы [[Тайбэе]]дегі өткен [[(Тайвань)]] [[Викимания]]да, 3-5 тамыз 2007 жыл.]] == Өмірбаяны == Өзінің сұхбаттарының бірінде Уэйлс, анасының айтуы бойынша, 1966 жылдың 7 тамызында дүниеге келген екен, алайда ресми туылу мерзімі 8 тамыз болып жарияланды.<ref name="Вести">{{cite news|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=480305|title=Москву навестил идеолог и создатель Wikipedia|last=Крикун|first=Полина |date=17.06.2011 |work=Вести.Ru|accessdate=2011-06-23}}</ref> Джимми Уэйлс (әкесі) азық-түлік дүкенінде менеджер болып жұмыс жасады. Оның анасы Дорис пен әжесі Эрма [[Мария Монтессорий|Мария Монтессоридің]] әдісі негізіндегі оқыту жүйесін қолданатын ''House of Learning'' (оқу үйі) кішкене жеке меншік мектепке иелік етті. Бұл әдістің негізі - оқушылар оқу түрін, уақытын және мазмұнын түбегейлі жағдайда өздері анықтайтындығында жатыр. Джимми Уэйлске бәрінен бұрын энциклопедияны оқу ұнайтын. ''House of Learning'' мектебінен кейін Уэйлс ''Randolph School'' (Рандольф мектебі) білім ошағына, кейін [[Обурн университеті]]не түсті. Кейін ол [[Алабама Университеті]]нде оқыған болатын. Университетті тәмамдағаннан кейін, Уэйлс [[қаржы]] саласындағы философия докторы ғылыми дәрежесіне ізденуші ретінде диссертация жазуға шешім қабылдады. Осыған орай Алабама және Индиана университеттеріндегі курстарға түсіп, екеуінде де сабақ бере бастады. Бірақ диссертацияны жазбады. [[1994 жыл]]ы Уэйлс Чикагоға көшіп барды, онда [[2000 жыл]]ға дейін құнды қағаздарды саудалады және жеткілікті дәрежедегі үлкен табысқа қол жеткізе отырып, Chicago Options Associates компаниясында қызмет етті. [[1996 жыл]]ы Уэйлс Тим Шеллмен бірігіп, «ерлерге арналған» Bomis.com. [[іздеу жүйесі]]н қалыптастырумен айналысатын ''Bomis'' компаниясының негізін қалады. Кейін Уэйлске ''premium.bomis.com.'' порнографиялық контентіндегі ақылы қор елеулі қаражатқа иелік еткізді. [[Сурет:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|thumb|right|200px|Джимми Уэйлс [[Брюссель]]де FOSDEM 2005 конференциясында сөз алуда]] [[File:2014-03-14 CeBIT Global Conferences, Jimmy Wales, Founder Wikipedia, (26) On stage showing the world for Wikipedia Zero (500 millions), while Brent Goff is still listening.jpg|thumb|Jimmy Wales 2014 on ''[[CeBIT]] Global Conferences'', [[Wikipedia Zero]]]] [[2000 жыл]]дың наурыз айында «[[Нупедия]]» еркін [[энциклопедия]]сын жасады және басты редактор қызметіне философ-ғалым [[Ларри Сэнгером]]ді жалдады. Энциклопедия автор-мамандармен келісімді негізде құрылды, энциклопедия мақалалары сараптама бағаларынан өткізілді. Нупедияның негізгі ойы ақысыз ғаламтор-энциклопедиясының бос тұрған орнын толтыру болатын. [[2011 жыл]]дың 15 маусымда ашық дәріспен Россияға келді. Дәл 20-00 уақытта [[Пушкин кинотеатры]]нда оның дәрісі басталды және бір сағаттар уақытына жалғасты. Қалған сағаттарда тыңдармандар оған сұрауларын қойды. Келесі 16 маусым күні Уэйлс [[МИРЭА]] ұстаздары мен студенттері алдында сөз алды.<ref>[http://www.mirea.ru/ Основатель Wikipedia выступил с лекцией в МГТУ МИРЭА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226170244/https://www.mirea.ru/ |date=2021-02-26 }} МГТУ МИРЭА</ref>. 2011 жылы немістің «Квадрига» саяси сыйақы беру қазылығы құрамынан [[Владимир Путин]]ге марапат беруге ұйғарылған шешім үшін шығады. Бұл марапатты Россияның үкімет басшысына берілмеуінің бірден-бір себебі болды. Россияның Президенті Медведев бұл жағдайды ұйымдастыру комитетінің мүшелерінің «қорқақтығы мен ретсіздіктің» туындауы деп есептеп, осы оқиғадан кейін «халықаралық қоғам үшін марапаттау біткенін» мәлімдеді.<ref>[http://www.pravda.ru/news/politics/19-07-2011/1084493-kvadriga-0/ Медведев: премия «Квадрига» закончилась для мирового сообщества]. — Правда.ру, 19 шілде 2011 ж..</ref> == Уикимедиа Қоры== {{main|Уикимедиа Қоры}} Нупедиядағы контент көлемі өте ақырын көбейді, [[2001 жыл]]дың [[15 қаңтар]]ында Уэйлс пен [[Сэнгер]] [[Уикипедиа|Уикипедияны]] құрды. Сайт бастапқы кезде нупедия материалдарын алдын ала құрастыруға арналған болатын, біраздан соң Уикипедияның қарқынды дамуы оның басты жобасына айналды. Уикипедияны жасау ісімен әр алуан кезеңдерде Сэнгер айналысты, Уэйлс көп жағдайда қаржы мәселелерін шешіп отырды. Заң жүзінде Сэнгерді Уэйлс жұмысқа қабылдағандықтан, ол өзін Уикипедияның негізін бірден-бір қалаушысы деп санайды.<ref>[http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism]</ref>.Көп кешікпей Ларри Сенгер жобаны тастап, Уэйлсті бетке ұстаулы зиялы қауым мен барлық элитаны (ағылшын «decidedly anti-elitist») жек көретін адам ретінде көрсетіп, сынға ала сес көрсетті. Сэнгердің жұмыстан кету туралы өтініші осы уақытқа дейін [[ағылшын Уикипедиясы]]ндағы өзінің [[қатысушы бөлімі]]нде бар. [[2003 жыл]]дың орта кезеңінде Джимми Уэйлс [[Флорида]] штатының [[Тампт]]ағы штаб-пәтерінде бейкоммерциялық ұйым болып табылатын [[Уикимедиа Қоры]]н құрды. Қор Уикипедиа мен оның ағайындас жобаларын қолдау керек болатын. Сол уақыттан бері Уэйлс Қор президенті және директорлар кеңесінің мүшесі болып табылатындықтан, оларды қолдаумен белсенді айналысады. [[2005 жыл]]дан осы уақытқа дейін (2011) Уикимедиа Қоры түгелдей дерлік гранттары мен жанашырлары есебінен қамтамасыз етіледі. Уэйлсті бірнеше мәрте Уикипедия ережелерін бұзушылығы бойынша айыптады. Әсіресе, [[Novell]] компаниясының бұрынғы қызметкері Джефф Мерки Джимми Уэйлсті [[2006 жыл]]ы Уикипедиядағы мақаланы ақша беріп жөндеуді ұсынғандығы үшін айыптады.<ref>{{cite web|date=12 марта 2008|url=http://www.lenta.ru/news/2008/03/12/row/|title=Основателя Wikipedia обвинили в редактировании статей за деньги|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2010-08-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CN5uMIp|archivedate=2011-08-25}}</ref>. Уэйлс кей кездері Уикипедияда осы лауазымнан бас тартса да және уикипедиялық бірлестікке әредік кеңес беріп отырса да, ((кім?)) «Кең пейілді диктатор» деп [[мысқыл]]дай атайды. Уикипедияға арналған Wired журналының кезекті нөмірін дайындауда «Патша «[[Феррари]]» көлігі болса да, [[Хёнда]]мен жүретіні» анықталды. Публицист [[Александр Генис]]тің пікірі бойынша, «Джимми Уэйлс – электронды ғасырдың типтік данышпаны. Компьютерлік ойындардың ұялшақ үздігі, барып тұрған әуесқойы, [[Айн Рид]]тің бостандықсүйгіштік философиясына бас июші, анархиялық әлеуметтік құрылымдардың жақтасы, Уэйлс Уикипедияны қолы бос уақытында тораптық үлкен жоба болып қалыптасатынын сезбей-ақ құрды. <…> Ең қызығы, Джимми Уэйлстен оның түпкілікті мақсатын сұрағанда, ол: «Ештеңеде емес, тек ермек қана,» - деді.»<ref>[https://www.novayagazeta.ru/data/2008/color01/00.html А. Генис. Коммунизм — это Интернет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906132627/http://www.novayagazeta.ru/data/2008/color01/00.html |date=2008-09-06 }} // «[[Новая газета]]», Цветной выпуск от 18.01.2008 № 01-02.</ref>. == Басқа жобалары == Уикипедияның жетістігіне жігерленген Уэйлс [[2004 жыл]]ы [[Анджелла Бизли]]мен бірге әр алуан сайттар үшін wiki технологиясын қолданып хостингтер беретін [[Уикия]] (Wikia) коммерциялық жобасының негізін қалады. == Жеке өмірі == [[Сурет:Christine and Jimmy Wales.jpg|thumb|Джимми Уэйлс екінші әйелі Кристинамен. (1997)]] Бірінші жұбайы Пэммен Джимми Уэйлс студенттік практика кезінде танысты. Онымен [[1994 жыл]]ы Чикагоға көшіп келді. Уэйлстің екінші әйелі Кристина Роан [[Mitsubishi]]-де [[трейдер]] боп қызмет етті. Роанмен де ажырасты. Осы некеден оның қыз баласы бар. == Тағы қараңыз == * [[Уикипедия:Джимми Уэйлстің Уикипедия негіздері туралы мәлімдемесі]] == Жарияланған жұмыстары == {{Commons|Jimbo Wales|Jimmy Wales}} * Роберт Брукс, Джон Корсон и Дж. Донал Уэйлс, «The Pricing of Index Options When the Underlying Assets All Follow a Lognormal Diffusion» ([[1994]], журнал «Advances in Futures and Options Research») * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «Throwing Sheep in the Boardroom: How Online Social Networking Will Transform Your Life, Work and World», ([[2008]]) * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «Commentary: Create a tech-friendly U.S. government», [[2009]] * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «33 Million People in the Room: How to Create, Influence, and Run a Successful Business with Social Networking», [[2009]] * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «Marketing to the Social Web: How Digital Customer Communities Build Your Business», [[2009]] * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «Most Define User-Generated Content Too Narrowly», [[2009]] * Джимми Уэйлс, Андреа Уэкери, «Keep a Civil Cybertongue», [[2009]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Уикипедия негізін қалаушылар]] [[Санат:Уикипедия тарихы]] 37v9pgv72o30tcs2nhj5ud66w9trkyg Киев 0 119766 3599995 3598465 2026-05-05T02:14:01Z Nurken 111493 3599995 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 320 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Русь–Украина === VIII–IX ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал 882 жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «Русь қалаларының анасы» — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== Киев Мәскеу губернаторларының резиденциясына айналды. 1667 жылы казак мемлекетін Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу патшалығы арасында бөлген Андрусив бейбітшілігіне қол қою нәтижесінде қала соңғысының құрамына кірді. Формальды түрде Киев Запорожье армиясының билігінде қалды, бірақ іс жүзінде қалада Мәскеу әкімшілігі жұмыс істеді, соған қарамастан, қала өзін-өзі басқарудан ләззат алып, өз өмірін жалғастырды. 1686 жылғы «мәңгілік бейбітшілікке» сәйкес, Киев ақыры Мәскеу мемлекетінің протекторатына өтті. ==== 18 ғасыр ==== Украинаның батыс аймақтарымен байланыстың үзілуі 18 ғасырда экономика мен сауданың тоқырауына әкелді. 1782 жылдан бастап Киев губернаторлықтың бас қаласына айналды, оның аумағы Гетманаттың айтарлықтай бөлігін қамтыды. ==== 19 ғасыр ==== 1820 жылдары Киевте шамамен 40 000 адам болды, оның 18 000-ы әскери қызметкерлер болды. ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] 7m3wfr95lz3j7o3a09np10d32ypwuqg 3599996 3599995 2026-05-05T02:15:55Z Nurken 111493 3599996 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 320 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Русь–Украина === VIII–IX ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал 882 жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «Русь қалаларының анасы» — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== Киев Мәскеу губернаторларының резиденциясына айналды. 1667 жылы казак мемлекетін Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу патшалығы арасында бөлген Андрусив бейбітшілігіне қол қою нәтижесінде қала соңғысының құрамына кірді. Формальды түрде Киев Запорожье армиясының билігінде қалды, бірақ іс жүзінде қалада Мәскеу әкімшілігі жұмыс істеді, соған қарамастан, қала өзін-өзі басқарудан ләззат алып, өз өмірін жалғастырды. 1686 жылғы «мәңгілік бейбітшілікке» сәйкес, Киев ақыры Мәскеу мемлекетінің протекторатына өтті. ==== 18 ғасыр ==== Украинаның батыс аймақтарымен байланыстың үзілуі 18 ғасырда экономика мен сауданың тоқырауына әкелді. 1782 жылдан бастап Киев губернаторлықтың бас қаласына айналды, оның аумағы Гетманаттың айтарлықтай бөлігін қамтыды. ==== 19 ғасыр ==== 1820 жылдары Киевте шамамен 40 000 адам болды, оның 18 000-ы әскери қызметкерлер болды. ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] ctn47u9j93jzfz077ilk4vaiqv70d4v Дженнифер Лопес 0 122991 3599680 3599656 2026-05-04T12:14:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Z.Aldyar|Z.Aldyar]] ([[User talk:Z.Aldyar|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3504135 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дженнифер Лопес |Атауы = {{lang-en|Jennifer Lopez}} |Сурет = JenniferLopez.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Jennifer Lynn Lopez |Толық аты = |Туған күні = 24.07.1969 |Туған жері ={{туғанжері|Бронкс|Бронксте|Бронкс}}, [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 1986, 1991– осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} |Мамандықтары = {{актриса|АҚШ}}, {{әнші|АҚШ}}, биші, модельер, продюсер |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Поп-музыка|поп]], [[R&B]] |Лақап аты = J.Lo |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = [[Epic Records|Epic]], [[Island Records|Island]], [[Work Records|Work]] |Марапаттары = |Сайты = [http://www.jenniferlopezonline.com jenniferlopezonline.com] |Commons=Jennifer Lopez}} '''Дженнифер Линн Лопес''' ({{lang-en|Jennifer Lynn Lopez}}, {{lang-es|Jennifer Lynn López}} немесе Джей Ло {{lang-en|J.Lo}}; [[24 шілде]] [[1969 жыл|1969]]) – американ [[Актер|актрисасы]], [[ән]]ші, биші, модельер және [[продюсер]]. Мансабын биші болып бастап, жоғары белестерге жеткен. Телехикаяларға және әртүрлі жанрдағы фильмдерге түскен. Көптеген альбом шығарған. JLo by Jennifer Lopez атпен жас әйелдерге арналған киімдер үлгісін шығарады. [[Калифорния]] штатындағы Пасадена қаласында Madre’s кубин [[мейрамхана]]сын ашқан. 2004 жылы [[Марк Энтони|Марк Энтонимен]] тұрмыс құрды. Егіз баласы бар: ұлы – Макс және қызы – Эмми. ==Карьерасы== === [[Кино]] және [[теледидар]] === 1990 жылдардың басында Дженнифер шоу-бизнесті «In Living Color» атты [[Комедия|телекомедиялық]] [[Шоу-бизнес|шоуында]] биші ретінде бастады, содан кейін бірнеше телехикаяларда, соның ішінде «South Central», «Second Chances» және «Hotel Malibu» сияқты телехикаяларда түсті. Лопес өзінің үлкен экрандағы дебютін «Менің отбасым» фильмінде жасады. Бұдан кейін «Ақша пойызы» [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс фильмінде]] рөл сомдады, сол жерде [[Уэсли Снайпс]] оның серіктесі болды. Лопестің алғашқы басты рөлі «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлығына ұсынылатын «Селена» (1997) фильмі болды. Дженнифер «Көрінбейтін» (1998) фильміндегі рөлі үшін екінші ALMA сыйлығын алды. Одан кейін «Кеңші ханым», «Ене құбыжық болса» сынды коммерциялық тұрғыдан сәтсіз бірнеше фильмдер шықты. «Джигли» фильмі үшін Лопес «Жылдың ең нашар актрисасы» номинациясында «[[Алтын таңқурай]]<nowiki/>» марапатын алды. [[2015 жыл|2015 жылы]] Лопес NBC телесериалында басты рөлді ойнап, [[Теледидар|теледидарға]] көшті. === [[Музыка]] === [[Сурет:Jennifer Lopez 2009.jpg|thumb|170px|Джениффер Лопес, [[2009 жыл|2009]]]] Дженнифер Лопестің «On the 6» атты дебюттік альбомы [[1999 жыл|1999 жылы]] [[1 маусым|1 маусымда]] шығарылды және «Billboard 200» тізімінде сегізінші нөмірде дебют жасады. Альбомдағы бірінші синглі «Егер сенде менің махаббатым болса» бес апта бойы Billboard Hot 100 нөмірінде бірінші орында болды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та ол 1,2 миллион данамен сатылды, платина сертификатына ие болды және [[1999 жыл|1999 жылдың]] ең көп сатылатын синглдарының бірі болды. Альбомның екінші синглі [[Марк Энтони|Марк Энтонидің]] қатысуымен жазылған «No Me Ames» әні болды. Бұл сингл Billboard Latin Pop Songs чартында жетінші орынға шықты. [[2000 жыл|2000 жылы]] ән Billboard Music Awards сыйлығында «Жылдың ең жақсы бірлескен латын трегі» жүлдесін жеңіп алды. Ол сондай-ақ «Жылдың ең жақсы сальса әні» және «Латын Америкасындағы үздік трек» номинацияларында ұсынылды. Альбомдағы үшінші сингл ретінде шығарылған «Бүгінгі түнді күту» әні Billboard Hot Dance Club әндер диаграммасында бірінші орынға шықты. Көптеген сыншылар оны Лопестің мансабындағы ең жақсы әндердің бірі деп санады, сонымен қатар оны мыңжылдықтың өзгеруінің әнұраны деп атады. «Бүгін түнді күту» «Үздік би жазбасы» номинациясында [[Грэмми|Грэммиге]] ұсынылды. Альбомдағы төртінші сингл [[Fat Joe]] және [[Big Pun]] рэперлері қатысқан "Feelin' So Good" болды. Биг Пан синглдің ресми шығарылымына аз уақыт қалғанда жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Альбомдағы бесінші және соңғы сингл «Let's Get Loud» болды, ол бірнеше халықаралық хит-парадтарға еніп, «Үздік би жазбасы» номинациясында [[Грэмми|Грэммиге]] ұсынылды. Лопестің екінші студиялық альбомы J.Lo [[2001 жыл|2001 жылы]] [[23 қаңтар|23 қаңтарда]] жарық көрді. Альбом Billboard 200 тізімінде бірінші орынға шықты және жиырма алты апта бойы диаграммада қалды. Альбом АҚШ-та 4x платина сертификатына ие болды және 2001 жылы әлем бойынша ең көп сатылатын алтыншы альбом болды. Ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та 4 миллион дана және дүние жүзінде 12 миллион дана сатылды. Дж.Ломен бірінші синглы «Махаббат құны жоқ» болды. Ол алғаш рет [[2000 жыл|2000 жылы]] [[16 қараша|16 қарашада]] MTV Video Music Awards салтанатында ұсынылды. Композиция [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] диаграммаларында бірінші орынға жетіп, үлкен коммерциялық табысқа жетті. Екінші синглі «Play» болды, ол Hot 100 Airplay тізімінде жетінші орынға шықты. Альбомдағы үшінші сингл «Ain't It Funny» [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] үшінші орынға көтерілді. Төртінші және соңғы синглы J.Lo «I'm Real» АҚШ-та бірінші нөмірге жетті. 2002 жылы 5 ақпанда J to tha L-O!: The Remixes ремикс альбомы шығарылды. Бұл Billboard 200 тізімінде бірінші орынға ие болған тарихтағы алғашқы ремикс альбом болды және [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енгізілді. * 2002 жылы 25 қарашада Дженнифер Лопестің «This Is Me...» деп аталатын үшінші студиялық альбомы шықты. Альбом АҚШ-та 2 600 000 данамен сатылды және RIAA қосарланған платина сертификатын алды. Бұл альбомдағы бірінші сингл «Дженниден блок» 2002 жылы 26 қыркүйекте шықты. Ол Billboard Hot 100 тізімінде бірінші орынға көтерілді және негізгі 40 топта екінші нөмірге жетті. Ән Лопестің бүкіл мансабындағы ең сәтті әндердің біріне айналды. Ол оның «визиттік карталарының» біріне айналды. Бұл шығарма шыққаннан кейін журналистер БАҚ-та Лопесті трек атымен жиі атай бастады - «Блоктан Дженни». Сингл АҚШ-та 2,6 миллион данамен сатылды. Екінші сингл «All I Have» Hot 100 тізімінде бірінші орынға шықты. Дженнифер Лопестің төртінші студиялық альбомы Rebirth 2005 жылы 23 ақпанда жарық көрді. Ол Лопестің бұрынғы альбомдарымен салыстырғанда сатылым жағынан аз табысты болды. Бірінші аптада альбомның 314 000 данасы сатылды. Альбомдағы бірінші сингл ретінде шығарылған «Get Right» әні UK Singles Chart жоғарғы жағында дебют жасады. Екінші сингл «Hold You Down» болды, рэпер Fat Joe. * Дженнифер Лопестің бірінші испан тіліндегі альбомы Como Ama una Mujer («Әйел жақсы көреді») Еуропада 2007 жылы 23 наурызда және 2007 жылы 27 наурызда АҚШ-та шығарылды. Испан тілінде жазылғанымен, альбом [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та үлкен коммерциялық табысқа жетті, АҚШ-тың Billboard 200 тізімінде оныншы орынға шықты және алғашқы аптасында 48 000 дана сатылды. Ол төрт апта бойы Billboard Top Latin Albums диаграммасының басында болды. Бірінші сингл «Qué Hiciste» («Сен не істедің?») әні болды. Ол ыстық латын әндері және ыстық би клубы әндері диаграммаларының жоғарғы жағына жетті. «Qué Hiciste» сонымен қатар Испания, Италия және басқа да бірнеше елдерде хит-парадтардың көшін бастады. Екінші сингл «Me Haces Falta» 2007 жылы 23 наурызда шығарылды. 2007 жылы 9 қазанда Лопестің алтыншы студиясы және бесінші ағылшын тіліндегі «Brave» деп аталатын альбомы жарық көрді, ол бір кездері табысқа жеткен R&B стиліне қайта оралды және альбомда лирикалық композициялар да бар. Альбом диаграммаларда сәтсіздікке ұшырады. Ол Billboard 200 тізімінде он екінші орынға шығып, диаграммадағы алғашқы 10 орынды жіберіп алды. Альбомнан екі сингл шықты: «Do It Well» және «Hold It Don't Drop It». * 2009 жылдың соңында Лопес «Louboutins» әнін шығарды, бұл оның жаңа альбомындағы бірінші синглы болуы керек еді. Алайда, ән хит-парадтарда сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, Лопес Epic Records-пен көп жылдық келісімшартын аяқтады және альбом тоқтатылды. Ол көп ұзамай Island Records-пен келісімшартқа отырды және 2011 жылы 29 сәуірде «Love?» жетінші студиялық альбомын шығарды. Альбом алғашқы аптасында 83 100 дана сатылып, АҚШ-тың Billboard 200 тізімінде бесінші орынға шықты. 2015 жылғы жағдай бойынша диск 346 000 сатылды. 2011 жылдың 37-ші ең көп сатылатын альбомы болды, дүние жүзі бойынша 1 063 000 дана сатылды. Бұл альбомдағы басты сингл [[Pitbull]]дің қатысуымен «On the Floor» болды. Ән дүниежүзілік жетістікке жетіп, көптеген жаһандық хит-парадтардың шыңына шықты және 2011 жылдың ең сәтті әндерінің бірі болды. Рэпер [[Лил Уэйн]] қатысқан екінші сингл «I'm Into You» хит-парадта 13 апта өткізіп, Billboard Hot Dance Club әндері чартында 41-ші орынға көтерілді. 2011 жылдың 9 шілдесінде ән АҚШ-тың поп әндері чартында 36-шы орында дебют жасады. Үшінші сингл Pop Songs чартында 33-ші орынға көтерілген «Папи» болды. Ол Hot 100-де 96-шы нөмірге жетті. 2012 жылдың 20 шілдесінде Дженнифер Лопес Dance Again... the Hits атты ең жақсы әндер жинағын шығарды, оған екі жаңа ән кірді - [[Pitbull]]мен бірге "Dance Again" және "Goin' In", Фло Рида. Рекорд 14 000 данамен сатылған Billboard 200 тізімінде 20-шы орынға шықты. * 2013 жылдың 29 маусымында Дженнифер Лопес [[Ресей]], [[Украина]], [[Түркия]], [[Қытай]] және [[Ливан]] шоу-бизнес жұлдыздарымен бірге Түрікменстан Республикасының президенті [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың]] 56 жылдығына арналған «Аваза» ұлттық туристік аймағында өткен мерекелік шараға қатысты. Мерекелік концерттің соңында әнші әйгілі «Туған күніңмен, мырза Президент» орындады, ол үшін әлемдік құқық қорғаушылар сынға алды. * 2014 жылдың қаңтарында Дженнифер Лопес «Қыздар» әнін шығарды. Ақпан айында «Бір қыз» әні жарыққа шықты. Екі ән де Лопестің 2014 жылы 13 маусымда шыққан сегізінші A.K.A. студиялық альбомының жарнамалық сингліне айналды. Альбом хит-парадтарда сәтсіз болды. Ол Billboard 200-де сегізінші орынға шықты, алғашқы аптасында бар болғаны 33 000 дана сатылды. Альбомдағы алғашқы ресми сингл рэпер [[French Montana]] қатысуымен жазылған «I Luh Ya Papi» композициясы болды, 2014 жылы 5 наурызда Power 106 радиостанциясында премьерасы болды. Екінші синглы «Алғашқы махаббат» 30 сәуірде жарияланды. Келесі күні ән цифрлық жүктеп алу үшін қолжетімді болды. Бұл әнге арналған бейнеклипте британдық модель [[Дэвид Ганди]] ойнады. A.K.A.-дан үшінші және соңғы сингл. [[Pitbull]]мен жазылған "Booty" 2014 жылдың 23 қыркүйегінде цифрлық жүктеп алу үшін қолжетімді болды. Питбуллдың орнына рэпер [[Игги Азалия]]ның қатысуымен әннің ресми ремиксі де шығарылды. * 2016 жылы 18 қарашада Дженнифер Лопес [[Марк Энтони]]мен бірге [[аргентина]]лық Pimpinel тобының әнінің кавер нұсқасы болып табылатын «Olvídame y Pega la Vuelta» синглін шығарды. Сол жылдың [[16 желтоқсан]]ында Лопес [[португал тілі]]нде «Chegaste» атты ән шығарды. Трек [[бразилиялықтар|бразилиялық]] әнші Роберто Карлоспен жазылған. 23 желтоқсанда осы әнге арналған бейнеклиптің премьерасы болды. 2017 жылдың 4 шілдесінде Дженнифер Лопес «Ni Tú Ni Yo» әнін ұсынды, ол суретшінің алдағы испан тіліндегі альбомындағы бірінші сингл болды. ===Бизнес=== Дженнифер Лопес та табысты іскер әйел. Ол жас әйелдерге арналған киімдер шығаратын Дженнифер Лопестің JLo киім желісінің иесі. [[2005 жыл]]ы жаңа киім бренді Sweetface пайда болды. [[2002 жыл]]ы [[12 сәуір]]де Лопес [[Калифорния]]ның [[Пасадена]] қаласында Madre's [[куба]]лық мейрамханасын ашты. Лопес [[парфюмерия]] бизнесінде ең үлкен жетістікке жетті. Оның J.Lo шығарған Glow атты алғашқы жұпары сату рекордтарын жаңартты. ===Қарым-қатынасы және отбасы=== Лопестің жеке өмірі [[бұқаралық ақпарат құралдары]]нда кеңінен жарияланды. 1997 жылдың 22 ақпанынан 1998 жылдың қаңтарына дейін Лопес Майамиде даяшы болған [[Охани Ноаға]] үйленді. 2002 жылдың сәуірінде Охани Ноа Дженнифер Мадрес мейрамханасында менеджер қызметін атқарды, бірақ алты айдан кейін белгісіз жағдайларға байланысты ол қызметінен босатылып, Лопестен моральдық зиян үшін өтемақы талап етті. Кейінірек Ноа өзінің талап-арызын қайтарып алды, өйткені [[адвокат]]тардың айтуынша, Охани мен Дженнифер бұл мәселені өз беттерімен шешкен. 2006 жылдың сәуірінде Лопес олардың бірге өмірі туралы естеліктер кітабы үшін Ноадан 5 миллион АҚШ долларын талап еткеннен кейін оны сотқа берді. Лопестің айтуынша, Ноа олардың арасында бұрын қол қойылған келісімді бұзған, оған сәйкес оның бұрынғы күйеуінің олардың некесі туралы айтуға және мұндай кітаптарды шығаруға құқығы жоқ. Сот процесі кезінде Лопес 545 000 доллар алды және Ноаға 200 000 доллар өтемақы төледі. Сондай-ақ сот Охани Ноаға «Дженниферді сынауға, жала жабуға және жалпы теріс сөздер айтуға» тыйым салынды. [[Сурет:Time 100 Jennifer Lopez and Marc Antony.jpg|thumb|right|270px|Лопес пен [[Мaрк Энтони]]]] On the 6 альбомында жұмыс істеген кезде Лопес рэпер және продюсер [[Шон Комбс]]пен романтикалық қарым-қатынасты бастады. 1999 жылы 27 желтоқсанда ерлі-зайыптылар [[Нью-Йорк]]тегі [[Таймс-сквер]] клубында болған атысқа қатысты тағы екі адаммен бірге қамауға алынды. Оларға қаруды қылмыстық мақсатта қолданды және бөтеннің мүлкін ұрлады деген айып тағылды. Көп ұзамай Лопес кінәсіз деп танылды; оның [[адвокат]]ы «Дженнифер Лопес атыс қаруын қолдануды білмейді және оларды қолдануды құптамайды» деп мәлімдеді, ал Комбс көпшілік алдында Лопестің «атуға еш қатысы жоқ» деп мәлімдеді. Соған қарамастан, Комбсқа [[Манхэттен]] сотында жасаған әрекеті үшін айып тағылды. Комбспен ажырасқаннан кейін Лопес биші [[Крис Джадд]]пен кездесе бастады, онымен ол 2001 жылдың қыркүйегінен 2002 жылдың маусымына дейін үйленді. Екінші ажырасудан кейін Лопес актер [[Бен Аффлек]]пен кездесе бастады, ал 2002 жылдың қарашасында ерлі-зайыптылар үйленетінін жариялады. Бұл жұп [[Голливуд]]та ең танымал болды, ал журналистер оған Беннифер деген лақап ат қойды (Бенифер сөзі ағылшын тіліндегі көптеген сленг сөздіктерге және неологизм сөздіктеріне енген танымал терминге айналды және Бенниферден кейін көп ұзамай әртүрлі атақты адамдар есімдерінің басқа комбинациясы пайда болды). Аффлек пен Лопестің үйлену тойы, 2003 жылдың 14 қыркүйегіне жоспарланған, бір күн бұрын жойылды. Аффлекпен ажырасқаннан кейін көп ұзамай Лопес өзінің досы [[Марк Энтони]]мен кездесе бастады. Ерлі-зайыптылар Энтони бірінші әйелі [[Даянара Торрес]]пен ажырасқаннан кейін бір аптадан кейін 2004 жылы 5 маусымда үйленді. 2007 жылы 7 қарашада бірлескен гастрольдік концертінің соңғы қойылымында Лопес пен Энтони өздерінің алғашқы сәбилерін күтіп жатқандарын жариялады. 2008 жылы 22 ақпанда Лопес егіздерді дүниеге әкелді - ұлы Макс ([[Максимилиан Дэвид]]) және қызы Эмми ([[Эмма Марибель]]). 2011 жылы 15 шілдеде бірлескен мәлімдемеде Лопес пен Энтони ажырасуға ниеттерін жариялады. Ажырасу себебі ретінде бұрынғы ғашықтар қиын кезеңді атады, оның барысында көптеген проблемалық көзқарастар анықталды. Сондай-ақ ажырасуға бастамашы болған Дженнифер екені белгілі болды. 2014 жылы 16 маусымда Дженнифер Марк Энтонимен ресми түрде ажырасты. 2011 жылдың қазанынан 2014 жылдың маусымына дейін биші [[Каспер Смарт]]пен кездескен; 2015 жылдың сәуір айының соңында олардың қарым-қатынасы қалпына келтірілді; 2016 жылдың тамызында олардың жақын дос болып қалу туралы шешімі жарияланды. 2016 жылдың желтоқсанынан 2017 жылдың ақпанына дейін Дженнифер Лопес рэпер [[Дрейк]]пен қысқаша қарым-қатынаста болды. 2017 жылдың наурыз айында Лопес бейсболшы [[Алекс Родригес]]пен кездесе бастады. Қарым-қатынас сәуір айында жарияланған 2021 жылы аяқталды. Сол айда баспасөзде Лопестің Бен Аффлекпен қайта қосылғаны туралы хабарланды, оны шілдеде өзі растады. Бастапқыда ажырасқаннан кейін олар байланысын үзбей, баспасөзде бір-бірімен жақсы пікірде болды. ===Діни көзқарастары=== Баспасөзде Лопес пен [[Марк Энтони]] 2006 жылдың соңында [[Голливуд]]тағы Celebrity Center Saentology шіркеуіне барғанын айтты. Лопес пен Энтони осы уақыт аралығында актриса [[Лия Ремини]]дің күйеуі [[Анджело Паган]]ның көмегімен [[Саентология|саентолог]] болды деген қауесет бар. Осыдан біраз уақыт бұрын Лопес NBC тілшілеріне өзінің саентолог емес екенін және [[католик шіркеуі|католик]] ретінде өскенін айтты. Алайда ол әкесінің жиырма жылдай саентолог болғанын атап өтті. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === * ''On the 6'' (1999) * ''J.Lo'' (2001) * ''This Is Me... Then'' (2002) * ''Rebirth'' (2005) * ''Como Ama una Mujer'' (2007) * ''Brave'' (2007) * ''Love?'' (2011) * ''A.K.A.'' (2014) * ''This Is Me... Now'' (2024) === Ән-жинақ/EP === * ''J to tha L-O!: The Remixes'' (2002) * ''The Reel Me'' (2003) * ''Dance Again... the Hits'' (2012) == Синглдары == * 1999 «If You Had My Love», альбом On the 6 * 1999 «No Me Ames», альбом On the 6 * 1999 «Waiting for Tonight», альбом On the 6 * 2000 «Feelin' So Good», альбом On the 6 * 1999 «Let’s Get Loud», альбом On the 6 * 2001 «Love Don’t Cost a Thing», альбом J.Lo * 2001 «Play», альбом J.Lo * 2001 «Ain’t It Funny», альбом J.Lo * 2001 «I’m Real», альбом J.Lo * 2001 «I’m Real (Murder Remix)», альбом J to tha L-O!: The Remixes * 2001 «Ain’t It Funny (Murder Remix)», альбом J to tha L-O!: The Remixes * 2002 «I’m Gonna Be Alright (Track Masters Remix)», альбом J to tha L-O!: The Remixes * 2002 «Alive», альбом J to tha L-O!: The Remixes * 2002 «Jenny from the Block», альбом This Is Me... Then * 2003 «All I Have», альбом This Is Me... Then * 2003 «I’m Glad», альбом This Is Me... Then * 2004 «Baby I Love U!», альбом This Is Me... Then * 2005 «Get Right», альбом Rebirth * 2005 «Hold You Down», альбом Rebirth * 2007 «Qué Hiciste», альбом Como Ama una Mujer * 2007 «Me Haces Falta», альбом Como Ama una Mujer * 2007 «Do It Well», альбом Brave * 2008 «Hold It, Don't Drop It», альбом Brave * 2009 «Fresh Out the Oven» * 2010 «Louboutins» * 2011 «On the Floor», альбом Love? * 2011 «I'm Into You», альбом Love? * 2011 «Papi», альбом Love? * 2011 «(What Is) Love?», альбом Love? * 2012 «Dance Again», альбом Dance Again… the Hits * 2012 «Goin' In», альбом Dance Again… the Hits * 2013 «Live It Up» [[Pitbull]]-мен бірге * 2014 «Same girl» * 2014 «I luh ya papi» French Montana-мен бірге * 2014 «First Love» * 2014 «Booty» Игги Азалиямен бірге == DVD == * 2000 '''«Feelin' So Good»''' : 10 қазан 2000 * 2003 '''«Let’s Get Loud»''' : 11 ақпан 2003 * 2003 '''«The Reel Me»''' : 18 қараша 2003 == Саундтректері == * 1999 «Baila», фильм «Жүрек музыкасы» * 2002 «Alive», фильм «Жетеді» * 2003 «Baby I Love U!», фильм «Джильи» * 2007 «Toma De Mi», фильм «әнші» == Фильмдер тізімі == {| class="wikitable sortable" !Жыл ! !Қазақша атауы !Түпнұсқа атауы !Рөл |- | rowspan="" |1986 |<small>ф</small> |Менің кішкентай қызым |''My Little Girl'' |Майра |- | rowspan="" |1995 |<small>ф</small> |Менің отбасым |''My Family'' |Мария Санчес |- | rowspan="" |1995 |<small>ф</small> |Ақша пойызы |''Money Train'' |Грейс Сантьяго |- | rowspan="" |1996 |<small>ф</small> |Джек |''Jack'' |Мисс Маркес |- | rowspan="" |1996 |<small>ф</small> |Қан мен шарап |''Blood and Wine'' |Габриела «Габби» |- | rowspan="" |1997 |<small>ф</small> |Селена |''Selena'' |Селена Кинтанилья-Перес |- | rowspan="" |1997 |<small>ф</small> |Анаконда |''Anaconda'' |Терри Флорес |- | rowspan="" |1997 |<small>ф</small> |Бұрылыс |''U Turn'' |Грейс Макенна |- | rowspan="" |1998 |<small>ф</small> |Көзге көрінбетін |''Out of Sight'' |Карен Сиско |- | rowspan="" |2000 |<small>ф</small> |Ұяшық |''The Cell'' |Кэтрин Дин |- | rowspan="" |2001 |<small>ф</small> |Үйлену тойын жоспарлаушы |''The Wedding Planner'' |Мэри Фиоре |- | rowspan="" |2001 |<small>ф</small> |Періште көздері |''Angel Eyes'' |Шэрон Поге |- | rowspan="" |2002 |<small>ф</small> |Доғар |''Enough'' |Слим Хиллер |- | rowspan="" |2002 |<small>ф</small> |Манхэттендегі қызметші |''Maid in Manhattan'' |Мариса Вентура |- | rowspan="" |2003 |<small>ф</small> |Джильи |''Gigli'' |Рики |- | rowspan="" |2004 |<small>ф</small> |Джерси қызы |''Jersey Girl'' |Гертруда Стайни |- | rowspan="" |2004 |<small>ф</small> |Кел билейік |''Shall We Dance?'' |Полина |- |2004 |<small>с</small> |Уилл мен Грейс |''Will and Grace'' |өзін-өзі сомдайды |- | rowspan="" |2005 |<small>ф</small> |Ене құбыжық болса |''Monster-in-Law'' |Чарли |- | rowspan="" |2005 |<small>ф</small> |Аяқталмаған өмір |''An Unfinished Life'' |Джин Гилкисон |- | rowspan="" |2006 |<small>ф</small> |Шекаралас қала |''Bordertown'' |Лорен Адриан |- | rowspan="" |2007 |<small>ф</small> |Әнші |''El Cantante'' |Пучи |- | rowspan="" |2010 |<small>ф</small> |Б жоспары |''The Back-Up Plan'' |Зои |- |2010 |<small>с</small> |Мен сендердің аналарыңды қалай кездестірдім |''How I Met Your Mother'' |Анита Эпплби |- | rowspan="" |2012 |<small>ф</small> |Бала күткенде не күтуге болады |''What to Expect When You're Expecting'' |Холли |- |2012 |<small>мф</small> |[[Мұз дәуірі 4: Континенталды дрейф]] |''Ice Age: Continental drift'' |<abbr>Шира</abbr> |- | rowspan="" |2013 |<small>ф</small> |Паркер |''Parker'' |Лесли Роджерс |- |2015 |<small>мф</small> |Үй |''Home'' |<abbr>мать Тип</abbr> |- | rowspan="" |2015 |<small>ф</small> |Ғашық |''The Boy Next Door'' |Клэр Петерсон |- |2016—2018 |<small>с</small> |Көктің реңкі |''Shades of Blue'' |Харли Сантос |- | rowspan="" |2015 |<small>ф</small> |Лила мен Ева |''Lila & Eve'' |Ева Рафаэль |- |2016 |<small>мф</small> |Мұз дәуірі: соқтығысуға жақын |''Ice Age: Collision Course'' |<abbr>Шира</abbr> |- | rowspan="" |2018 |<small>ф</small> |Басынан баста |''Second Act'' | |- | rowspan="" |2019 |<small>ф</small> |Стриптизёрши |''Hustlers'' |Рамона |- | rowspan="" |2022 |<small>ф</small> |Бірінші кездескен |''Marry Me'' |Каталина «Кэт» Вальдес |} == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable sortable" !Марапат !Жыл !Номинация !Фильм !Результат |- |[[Алтын глобус]] |1998 |Үздік актриса (комедия немесе мюзикл) |Селена |Номинация |- |[[Алтын глобус]] |2020 |Екінші пландағы үздік актриса |Стриптизёрши |Номинация |} === «[[Алтын таңқурай]]<nowiki/>» === {| class="wikitable sortable" !№ !Год !Фильм !Санат !Результат !Примечание |- | rowspan="2" |1 | rowspan="2" |2002 |Үйлену тойын жоспарлаушы | rowspan="4" |Ең нашар әйел рөлі | rowspan="4" |Номинация | rowspan="4" | |- |Періште көздері |- | rowspan="2" |2 | rowspan="2" |2003 |Доғар |- |Манхэттендігі қызметші |- |3 | rowspan="2" |2004 | rowspan="2" |Джильи |Ең нашар әйел рөлі | rowspan="2" |Жеңіс | |- |4 |Ең нашар актерлік дуэт |Лопес пен Бен Аффлек |- |5 | rowspan="2" |2005 | rowspan="2" |Джерси қызы |Екінші пландағы ең нашар әйел рөлі | rowspan="6" |Номинация | |- |6 |Ең нашар актерлік дуэт |Лопес пен Бен Аффлек |- |7 |2006 |Ене құбыжық болса |Ең нашар әйел рөлі | rowspan="2" | |- |8 |2010 |7 фильміне қарап |Онжылдықтың ең нашар актрисасы |- |9 |2013 |Бала күткенде не күтуге болады |Екінші пландағы ең нашар әйел рөлі | |- |10 |2015 |Ғашық |Ең нашар әйел рөлі |} [[Санат:АҚШ бишілері]] [[Санат:АҚШ продюсерлері]] [[Санат:Дженнифер Лопес]] [[Санат:АҚШ поп-музыканттары]] [[Санат:АҚШ ритм-н-блюз орындаушылары]] [[Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар]] [[Санат:Epic Records орындаушылары]] [[Санат:Алтын малина сыйлығының иегерлері]] [[Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары]] [[Санат:Capitol Records орындаушылары]] [[Санат:Island Records орындаушылары]] [[Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары]] [[Санат:АҚШ поп-вокалшылары]] 7pun7oe6gvdi49caqzahlva7o8ok7vt 1933 жыл 0 124478 3600028 3345060 2026-05-05T06:06:43Z Almatrkh 172335 /* Оқиғалар */ 3600028 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1933}} {{Жыл үшін навигация|1933}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1933}} {{Жыл туралы|1933}} == Оқиғалар == === Қаңтар === === Ақпан === === Наурыз === === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1933 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1933 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1933}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1933}} [[Санат:1933 жыл|*]] {{Year-stub}} lekohde8dgv3qnrp2449k80co9mwx1z 1934 жыл 0 124479 3600027 3386331 2026-05-05T06:06:18Z Almatrkh 172335 /* Оқиғалар */ 3600027 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1934}} {{Жыл үшін навигация|1934}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1934}} {{Жыл туралы|1934}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[15 қаңтар]] - [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] (ҚазМУ) ашылды. === Ақпан === === Наурыз === * [[12 наурыз]] - Эстонияда Константин Пяткс төңкеріс жасап, билікті басып алды. === Сәуір === * [[11 сәуір]] - Германия Рейх канцлері [[Адольф Гитлер]] неміс крейсерінде әскер қолбасшыларымен кездесті. * [[16 сәуір]] - КСРО-да жоғары дәрежелі айырмашылық - [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы құрылды. === Мамыр === === Маусым === * [[24 маусым]] - [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина КСР]] астанасы [[Харьков]]тан [[Киев]]ке ауыстырылды. === Шілде === === Тамыз === * [[2 тамыз]] - [[Пауль фон Гинденбург]]тің қайтыс болуы. Рейх канцлері Адольф Гитлер Рейх президентт міндетін атқарара бастады. === Қыркүйек === * [[18 қыркүйек|18 Қыркүйек]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] [[Ұлттар Лигасы]]на кірді. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Нақты күндері жоқ === * [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті]] ашылды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1934 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1934 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1934}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1934}} [[Санат:1934 жыл|*]] {{Year-stub}} l036tutdc2t89pftuyaceiwpauw3oeo 1935 жыл 0 124480 3599765 3249238 2026-05-04T15:02:39Z Almatrkh 172335 3599765 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. === Ақпан === * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). === Сәуір === === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 6ndclzz1k4jiymszhm6ukfjda9521t6 3599772 3599765 2026-05-04T15:11:35Z Almatrkh 172335 /* Қаңтар */ 3599772 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). === Сәуір === === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} gdmdg3fgwfd0tpbhfpiu1fmqn4jwzp8 3599776 3599772 2026-05-04T15:23:43Z Almatrkh 172335 /* Ақпан */ 3599776 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). === Сәуір === === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 765bvlawkll2jetszlv6iaar8fwnrhu 3599780 3599776 2026-05-04T15:33:34Z Almatrkh 172335 /* Наурыз */ 3599780 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} kxgf36cksvzvck2kkq2a1rby6oklt3m 3599790 3599780 2026-05-04T15:43:42Z Almatrkh 172335 /* Сәуір */ 3599790 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} c78s9qsfck82jc4cphx6hlkch6g1095 3599845 3599790 2026-05-04T16:57:22Z Kasymov 10777 3599845 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} k248er9iut33wq2fbs9be9eg3b5wsfm 3599864 3599845 2026-05-04T17:19:01Z Almatrkh 172335 /* Мамыр */ 3599864 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} jk3dfz649qgkfhytxh187qaqabfk311 3599869 3599864 2026-05-04T17:24:56Z Almatrkh 172335 /* Маусым */ 3599869 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} t3ojot6wwbm2iiay5l5jvmgdp251x8v 3599872 3599869 2026-05-04T17:30:54Z Almatrkh 172335 /* Шілде */ 3599872 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 8h2jeir6fcy12e07bthtvzevqemv1wy 3599873 3599872 2026-05-04T17:38:06Z Almatrkh 172335 /* Тамыз */ 3599873 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === * [[15 қыркүйек]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} p15bcqrfgx9p02ow734to1dxg0wougu 3599879 3599873 2026-05-04T17:48:44Z Almatrkh 172335 /* Қыркүйек */ 3599879 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === [[Сурет:Blutschutzgesetz.jpg|нобай|"Неміс қанын және неміс ар-намысын қорғау туралы заң"]] * [[15 қыркүйек]] ** [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. ** [[Свастика|Свастика туы]] Германияның ресми туына айналды. * [[17 қыркүйек]] - [[Ұлыбритания]] [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы сақтық үшін [[Гибралтар|Гибралтарда]] он бес әскери кеме жинады. * [[22 қыркүйек]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскер]] 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін жойылған әскери шендерін қалпына келтірді. * [[26 қыркүйек]] ** [[Ұлттар Лигасы]] Италия мен Эфиопияға 4 желтоқсанға дейін Лиганың келісімін бұзбай және оның басқа мүшелерінің жазалауынсыз соғысуға болмайтынын хабарлады. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] ет пен балық сияқты негізгі азық-түліктерді нормалауды алып тастады. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} ecn5jni69alee30yop68vx8zu9l1953 3599892 3599879 2026-05-04T17:59:56Z Almatrkh 172335 /* Қазан */ 3599892 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === [[Сурет:Blutschutzgesetz.jpg|нобай|"Неміс қанын және неміс ар-намысын қорғау туралы заң"]] * [[15 қыркүйек]] ** [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. ** [[Свастика|Свастика туы]] Германияның ресми туына айналды. * [[17 қыркүйек]] - [[Ұлыбритания]] [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы сақтық үшін [[Гибралтар|Гибралтарда]] он бес әскери кеме жинады. * [[22 қыркүйек]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскер]] 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін жойылған әскери шендерін қалпына келтірді. * [[26 қыркүйек]] ** [[Ұлттар Лигасы]] Италия мен Эфиопияға 4 желтоқсанға дейін Лиганың келісімін бұзбай және оның басқа мүшелерінің жазалауынсыз соғысуға болмайтынын хабарлады. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] ет пен балық сияқты негізгі азық-түліктерді нормалауды алып тастады. === Қазан === [[Сурет:Soldatietiopia.jpg|нобай|Италиялық сарбаздар 1935 жылы Монтеварчиде Екінші Италия-Абиссиния соғысына шақырылды.]] * [[3 қазан]] - Екінші Италия-Эфиопия соғысы басталды. * [[4 қазан]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Ұлыбританияға Италияға қарсы [[Санкция|санкциялардың]] орындалуын қолдайтынын хабардар етті және осы санкциялардан туындауы мүмкін кез келген шабуыл болған жағдайда әскери қолдау көрсетуге уәде берді. * [[9 қазан]] - Аустрия мен Мажарстан [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы ешқандай санкция салуда Ұлттар Лигасымен ынтымақтаспайтынын мәлімдеді. * [[13 қазан]] - Кеңес Одағы Жапонияға шекарадағы оқиғаға байланысты наразылық нотасын жіберіп, жапон-манчжур сарбаздары Кеңес шекарасын бір жарым километрге жуық кесіп өтті деп айыптады. Жапония [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шекарадан өтті деп мәлімдеді. * [[15 қазан]] - Италия басшылығы Эфиопиядағы құлдықтың жойылғанын жариялады. * [[19 қазан]] - Ұлттар лигасының санкциялар комитеті британдықтардың итальяндық тауарларға толық [[бойкот]] жариялау туралы ұсынысын мақұлдады. * [[21 қазан]]: ** Германия ресми түрде Ұлттар Лигасына мүшелігін тоқтатты. [[Нацистік Германия|Германия]] екі жыл бұрын Лигадан шығатынын жариялаған болатын, бірақ оның барлық міндеттемелерінің аяқталуын күтуге тура келді. ** [[Аргентина]] Халықаралық Сотқа қосылды. * [[31 қазан]] - Британ үкіметі мектепті бітіру жасын 14-тен 15-ке көтеретінін мәлімдеді. === Қараша === === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} g4bpgcz74ywd6ywnjxhmiewbbsrg6tz 3599914 3599892 2026-05-04T18:23:19Z Almatrkh 172335 /* Қараша */ 3599914 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === [[Сурет:Blutschutzgesetz.jpg|нобай|"Неміс қанын және неміс ар-намысын қорғау туралы заң"]] * [[15 қыркүйек]] ** [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. ** [[Свастика|Свастика туы]] Германияның ресми туына айналды. * [[17 қыркүйек]] - [[Ұлыбритания]] [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы сақтық үшін [[Гибралтар|Гибралтарда]] он бес әскери кеме жинады. * [[22 қыркүйек]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскер]] 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін жойылған әскери шендерін қалпына келтірді. * [[26 қыркүйек]] ** [[Ұлттар Лигасы]] Италия мен Эфиопияға 4 желтоқсанға дейін Лиганың келісімін бұзбай және оның басқа мүшелерінің жазалауынсыз соғысуға болмайтынын хабарлады. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] ет пен балық сияқты негізгі азық-түліктерді нормалауды алып тастады. === Қазан === [[Сурет:Soldatietiopia.jpg|нобай|Италиялық сарбаздар 1935 жылы Монтеварчиде Екінші Италия-Абиссиния соғысына шақырылды.]] * [[3 қазан]] - Екінші Италия-Эфиопия соғысы басталды. * [[4 қазан]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Ұлыбританияға Италияға қарсы [[Санкция|санкциялардың]] орындалуын қолдайтынын хабардар етті және осы санкциялардан туындауы мүмкін кез келген шабуыл болған жағдайда әскери қолдау көрсетуге уәде берді. * [[9 қазан]] - Аустрия мен Мажарстан [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы ешқандай санкция салуда Ұлттар Лигасымен ынтымақтаспайтынын мәлімдеді. * [[13 қазан]] - Кеңес Одағы Жапонияға шекарадағы оқиғаға байланысты наразылық нотасын жіберіп, жапон-манчжур сарбаздары Кеңес шекарасын бір жарым километрге жуық кесіп өтті деп айыптады. Жапония [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шекарадан өтті деп мәлімдеді. * [[15 қазан]] - Италия басшылығы Эфиопиядағы құлдықтың жойылғанын жариялады. * [[19 қазан]] - Ұлттар лигасының санкциялар комитеті британдықтардың итальяндық тауарларға толық [[бойкот]] жариялау туралы ұсынысын мақұлдады. * [[21 қазан]]: ** Германия ресми түрде Ұлттар Лигасына мүшелігін тоқтатты. [[Нацистік Германия|Германия]] екі жыл бұрын Лигадан шығатынын жариялаған болатын, бірақ оның барлық міндеттемелерінің аяқталуын күтуге тура келді. ** [[Аргентина]] Халықаралық Сотқа қосылды. * [[31 қазан]] - Британ үкіметі мектепті бітіру жасын 14-тен 15-ке көтеретінін мәлімдеді. === Қараша === * [[4 қараша]] - Польша мен Германия экономикалық келісімге қол қойды. * [[13 қараша]] - [[Каир|Каирде]] және Мысырдың басқа аймақтарында британдық тәртіпсіздіктер басталды. * [[14 қараша]] - Ұлыбританияда жалпы халықтық сайлау өтті. [[Стэнли Болдуин]] басқаратын Ұлттық үкімет дауыстардың көпшілігін алып, кезекті жеңіске жетті. * [[15 қараша]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Канада]] өзара сауда келісіміне қол қойды. * [[18 қараша]] - Ұлттар лигасының Италияға қарсы санкциялары күшіне енді. * [[21 қараша]] - Муссолини 100 000 әскерге үш айлық [[Демобилизация|демалыс]] беріп, санкциялардың салдарымен күресу үшін оларды ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпте жұмыс істеуге жіберді. * [[25 қараша]] - Жапония Қытайдың солтүстігіндегі Шығыс Хубэй автономиялық кеңесінің қуыршақ мемлекетін жариялады. * [[28 қараша]] - [[Адольф Гитлер|Гитлер]] 18 бен 45 жас аралығындағы барлық неміс ер азаматтарын әскери [[Резерв|резервшілері]] деп жариялады. === Желтоқсан === * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 4u25w9mbivoh0s0ltj8rzcbedxms2bt 3600022 3599914 2026-05-05T05:50:56Z Almatrkh 172335 /* Желтоқсан */ 3600022 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === [[Сурет:Blutschutzgesetz.jpg|нобай|"Неміс қанын және неміс ар-намысын қорғау туралы заң"]] * [[15 қыркүйек]] ** [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. ** [[Свастика|Свастика туы]] Германияның ресми туына айналды. * [[17 қыркүйек]] - [[Ұлыбритания]] [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы сақтық үшін [[Гибралтар|Гибралтарда]] он бес әскери кеме жинады. * [[22 қыркүйек]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскер]] 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін жойылған әскери шендерін қалпына келтірді. * [[26 қыркүйек]] ** [[Ұлттар Лигасы]] Италия мен Эфиопияға 4 желтоқсанға дейін Лиганың келісімін бұзбай және оның басқа мүшелерінің жазалауынсыз соғысуға болмайтынын хабарлады. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] ет пен балық сияқты негізгі азық-түліктерді нормалауды алып тастады. === Қазан === [[Сурет:Soldatietiopia.jpg|нобай|Италиялық сарбаздар 1935 жылы Монтеварчиде Екінші Италия-Абиссиния соғысына шақырылды.]] * [[3 қазан]] - Екінші Италия-Эфиопия соғысы басталды. * [[4 қазан]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Ұлыбританияға Италияға қарсы [[Санкция|санкциялардың]] орындалуын қолдайтынын хабардар етті және осы санкциялардан туындауы мүмкін кез келген шабуыл болған жағдайда әскери қолдау көрсетуге уәде берді. * [[9 қазан]] - Аустрия мен Мажарстан [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы ешқандай санкция салуда Ұлттар Лигасымен ынтымақтаспайтынын мәлімдеді. * [[13 қазан]] - Кеңес Одағы Жапонияға шекарадағы оқиғаға байланысты наразылық нотасын жіберіп, жапон-манчжур сарбаздары Кеңес шекарасын бір жарым километрге жуық кесіп өтті деп айыптады. Жапония [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шекарадан өтті деп мәлімдеді. * [[15 қазан]] - Италия басшылығы Эфиопиядағы құлдықтың жойылғанын жариялады. * [[19 қазан]] - Ұлттар лигасының санкциялар комитеті британдықтардың итальяндық тауарларға толық [[бойкот]] жариялау туралы ұсынысын мақұлдады. * [[21 қазан]]: ** Германия ресми түрде Ұлттар Лигасына мүшелігін тоқтатты. [[Нацистік Германия|Германия]] екі жыл бұрын Лигадан шығатынын жариялаған болатын, бірақ оның барлық міндеттемелерінің аяқталуын күтуге тура келді. ** [[Аргентина]] Халықаралық Сотқа қосылды. * [[31 қазан]] - Британ үкіметі мектепті бітіру жасын 14-тен 15-ке көтеретінін мәлімдеді. === Қараша === * [[4 қараша]] - Польша мен Германия экономикалық келісімге қол қойды. * [[13 қараша]] - [[Каир|Каирде]] және Мысырдың басқа аймақтарында британдық тәртіпсіздіктер басталды. * [[14 қараша]] - Ұлыбританияда жалпы халықтық сайлау өтті. [[Стэнли Болдуин]] басқаратын Ұлттық үкімет дауыстардың көпшілігін алып, кезекті жеңіске жетті. * [[15 қараша]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Канада]] өзара сауда келісіміне қол қойды. * [[18 қараша]] - Ұлттар лигасының Италияға қарсы санкциялары күшіне енді. * [[21 қараша]] - Муссолини 100 000 әскерге үш айлық [[Демобилизация|демалыс]] беріп, санкциялардың салдарымен күресу үшін оларды ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпте жұмыс істеуге жіберді. * [[25 қараша]] - Жапония Қытайдың солтүстігіндегі Шығыс Хубэй автономиялық кеңесінің қуыршақ мемлекетін жариялады. * [[28 қараша]] - [[Адольф Гитлер|Гитлер]] 18 бен 45 жас аралығындағы барлық неміс ер азаматтарын әскери [[Резерв|резервшілері]] деп жариялады. === Желтоқсан === * [[7 желтоқсан]] - Жапония ашық түрде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания|Ұлыбританиямен]] абсолютті теңіз теңдігін талап етті. * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. * [[18 желтоқсан]] - Эдвард Бенеш [[Чехословакия|Чехословакияның]] президенті болды. * [[21 желтоқсан]] - Ағылшын саясаткер Энтони Иден премьер-министр [[Стэнли Болдуин|Болдуинге]] [[Түркия]], [[Грекия]], [[Румыния]], [[Югославия]] және Чехословакияның [[Фашистік Италия|Италиямен]] соғысу жағдайында Ұлыбританияға көмек көрсететінін хабарлады. * [[24 желтоқсан]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] соңғы төрт жылда суасты қайықтары мен жойғыш флоттарының көлемі төрт есеге өскенін хабарлады. * [[29 желтоқсан]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шыршаларға қайтадан рұқсат беру туралы шешім қабылдады, бірақ олар рождестволық емес [[Жаңа жылдық шырша|жаңа жылдық шыршалар]] ретінде белгіленетін болды. * [[30 желтоқсан]] - [[Эфиопия]] Италия Женева конвенциясын бұза отырып, [[химиялық қару]] қолданды деп, Ұлттар Лигасына наразылық білдірді. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 04po3ghnbkcm1w50sn2hfqfxzbcfmgs 3600026 3600022 2026-05-05T06:05:36Z Almatrkh 172335 /* Оқиғалар */ 3600026 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1935}} {{Жыл үшін навигация|1935}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1935}} {{Жыл туралы|1935}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Түркия|Түркияда]] атақтар алынды және тегілер енгізілді. * [[8 қаңтар]] - [[Мау Зыдоң]] Қытай Коммунистік партиясы Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болды. * [[14 қаңтар]] - [[Мозамбик|Мозамбикте]] ұзындығы 3,2 километрден асатын Африкадағы ең ұзын көпір [[Замбези|төменгі Замбези]] үстінен өтетін теміржол көпірі ашылды. * [[15 қаңтар]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасының]] плебисцит комиссиясы [[Саар|Саардың]] басым көпшілігі (шамамен 90%) [[Нацистік Германия|Германиямен]] бірігуді жақтап дауыс бергенін хабарлады. * [[16 қаңтар]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] Сенатқа арнайы жолдау жолдап, Американың Халықаралық Сотқа қосылуын ратификациялауға шақырды. * [[17 қаңтар]] - Ұлттар Лигасы 1 наурыздан бастап [[Саар]] өлкесінің бақылауын [[Нацистік Германия|Германияға]] қайтаруға дауыс берді. * [[19 қаңтар]] - [[Дамбал|Іш киім]] әлеміндегі жаңа инновация болып табылатын Briefs алғаш рет [[Чикаго|Чикагодағы]] Marshall Field әмбебап дүкенінде сатылымға шықты. * [[23 қаңтар]] - Жапон әскерлері [[Маньчжурия|Манчжуриядан]] Қытайдағы [[Чахарлар|Чахар]] провинциясына тосыннан шабуыл жасады. * [[31 қаңтар]] - Аргентинаның астанасы [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] 78 жылдағы ең ыстық күн тіркелді (40,3°C). === Ақпан === * [[1 ақпан]] - Ыстамбұлдағы [[Айя София|Айя софия]] мұражайы ретінде қайта ашылды. * [[3 ақпан]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның қару-жарағын заңдастыру туралы ұсынысын, сондай-ақ егер кез келген ел «арандатпаған әуе агрессиясының құрбаны» болса, бір-біріне көмек көрсету туралы әуе келісімін жариялады. * [[4 ақпан]] - Ұлыбритания, Франция және [[Швеция]] Ұлттар Лигасына [[Боливия|Боливияға]] қару-жарақ [[Эмбарго|эмбаргосын]] алып тастайтыны туралы хабарлады. * [[6 ақпан]] - Parker Brothers "Монополия" [[Үстел ойындары|үстел ойынын]] сата бастады. * [[7 ақпан]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] Кеңес Одағы Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі болып сайланды. * [[8 ақпан]] - [[Түркия|Түркияда]] жалпыхалықтық сайлау өтті. Бұл әйелдер дауыс бере алатын Түркиядағы алғашқы сайлау болды. * [[10 ақпан]] - [[Израиль|Израильдің]] Нагария қаласы құрылды. * [[11 ақпан]] - Бенито Муссолини 250 000 әскер жинап, [[Эритрея|Эритреяға]] 50 ұшақ жіберуге бұйрық берді. * [[14 ақпан]] - Франция Абиссиния дағдарысы кезінде итальяндықтармен кез келген шекаралық оқиғаларды болдырмау үшін Француз [[Сомалиленд|Сомалилендіне]] әскер жіберді. * [[18 ақпан]] - [[Канада]] парламенті жұмыссыздықтан сақтандыруды енгізуді мақұлдады. * [[19 ақпан]] - [[Фашистік Италия|Италия]] [[Эфиопия|Эфиопияның]] итальяндық Сомалиленд шекарасында бейтарап аймақ құру туралы ұсынысын қабылдамады. * [[23 ақпан]] - [[Парагвай]] Ұлттар Лигасынан шықты. * [[24 ақпан]] - [[Швейцария]] сайлаушылары қарулы күштерді қайта құру туралы федералдық заң бойынша референдумды мақұлдады. * [[26 ақпан]] - Люфтваффе Германияда Версаль келісімін бұза отырып, жасырын түрде құрылды. * [[28 ақпан]] - [[Ирландия|Ирландияның]] еркін штатында [[Контрацепция|контрацептивтерге]] тыйым салынды. === Наурыз === * [[1 наурыз]] - [[Саар]] аймағы Германияның басқаруына қайтарылды. * [[9 наурыз]] - Мәскеу коммунистік партиясының басшысы болып [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущев]] сайланды. * [[11 наурыз]]: ** Грекиядағы төңкеріс әрекеті басылып, Элефтериос Венизелос елден қашып кетті. ** Канада банкі ашылды. * [[16 наурыз]] - [[Адольф Гитлер]] "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. ''«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»''). * [[19 наурыз]] - Ұлттар Лигасы [[Фашистік Италия|Италия]] мен Эфиопияны соғысты болдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға шақырды. * [[21 наурыз]] - Персия ресми түрде атауын [[Иран]] деп өзгертті. * [[22 наурыз]] - Ферншесендер Пол Нипков телеарнасы Германияда әлемдегі алғашқы [[Қоғамдық теледидар|қоғамдық телеарнаны]] ашты. * [[23 наурыз]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Филиппин|Филиппиннің]] жаңа конституциясын ресми түрде бекітті. * [[30 наурыз]] - [[Бельгия|Бельгияның]] депутаттар палатасы алтын стандартын тоқтатып, ұлттық валютаны 25 пайызға [[Девальвация|девальвациялауға]] дауыс берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Үндістанның]] резервтік банкі құрылды. * [[8 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өлім жазасына кесудің ең төменгі жасын он екі жасқа дейін төмендетті. * [[10 сәуір]] - [[Нацистік Германия|Германияда]] ағылшын газеттерін сатуға шектеу қойылды. * [[12 сәуір]] - [[Eastman Kodak|Kодак]] коммерциялық қол жетімді бірінші түсті фильмді Kodachrome ұсынды. * [[17 сәуір]] - Ұлттар Лигасы Германияны айыптайтын үш державалық резолюция қабылдады, тек [[Дания]] қалыс қалды. * [[19 сәуір]] - Нацистік Германия соғыс немесе ұлттық төтенше жағдай кезінде [[пацифизм]] үшін өлім жазасын қолданатынын жариялады. * [[22 сәуір]] - [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] мен [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]] жұртшылыққа тегін саяхатпен ашылған және келесі айда тұрақты коммерциялық қызметке кіретін [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросына]] алғашқы сапарға шықты. * [[27 сәуір]] - Германия суасты қайықтарын салу бағдарламасы бар екенін растады, бұл Версаль келісімін одан әрі бұзу. === Мамыр === * [[2 мамыр]] - Өзара құқықтық көмек көрсету туралы француз-совет шартына қол қойылды. * [[14 мамыр]] - [[Филиппин]] Конституциясы жалпыхалықтық дауыс беру арқылы ратификацияланды. * [[15 мамыр]] - [[Мәскеу метросы|Мәскеу метросының]] алғашқы станциялары ашылды. * [[16 мамыр]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Чехословакия]] өзара көмек туралы пактіге қол қойды. * [[18 мамыр]] - [[Эфиопия|Эфиопияда]] крепостнойлық құқық жойылды. * [[25 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Абиссиния дағдарысында Ұлттар Лигасының делдалдық әрекетін қабылдады, дегенмен Лига Кеңесі [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] итальяндық [[Сомалиленд]] шекарасы бойындағы әскерлердің шоғырлануын тоқтатуға келіспеушілік танытты. * [[28 мамыр]] - [[Аргентина|Аргентинаның]] Орталық банкі құрылды. * [[31 мамыр]] - [[20th Century Studios|20th Century Fox]] Twentieth Century Pictures және Fox Film бірігуінен құрылды. === Маусым === * [[1 маусым]] - [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] көлік жүргізуге міндетті сынақтар енгізілді. * [[5 маусым]] - [[Швейцария]] үкіметі қару-жарақты кеңейту бойынша ауқымды бағдарламаны енгізді. * [[9 маусым]] - Қытайдағы [[Гоминьдан]] үкіметі Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысындағы әскери бақылауын мойындайды. * [[14 маусым]] - «[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]<nowiki/>» газеті Абиссиния дағдарысы кезінде фашистік режимді сынағаны үшін Италияда тыйым салынды. * [[22 маусым]] - [[Женева|Женевада]] Халықаралық еңбек конференциясы 40 сағаттық жұмыс аптасын орнатуға бағытталған конвенция қабылдады. * [[24 маусым]] - [[Тбилиси|Тбилисиде]] ресми түрде әлемде бірінші болып саналатын балалар темір жолы ашылды. === Шілде === * [[2 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] швейцариялық Baseler Nachrichten газетіне тыйым салуына жауап ретінде [[Швейцария]] нацистік Der Stürmer, Der Allemanne және Der Reichsdeutsche газеттеріне тыйым салды. * [[5 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды. * [[9 шілде]] - Мәскеу метросының археологтары [[IV Иван|Иван Грозный]] билігі кезіндегі жер асты қоймалары, оның ішінде азаптау камерасы табылғанын хабарлады. * [[11 шілде]] - [[Румыния]] мен [[Түркия]] алдағы он жылда Румыниядағы 10 мың мұсылманның Түркияға оралуына мүмкіндік беретін [[репатриация]] жоспары бойынша келісті. * [[12 шілде]] - [[Бельгия]] Кеңес Одағын дипломатиялық жолмен таныды. * [[13 шілде]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] 30 миллион долларлық экономикалық пактқа қол қойды. * [[16 шілде]] - [[Оклахома-Сити|Оклахома-Ситиде]] әлемдегі алғашқы паркомат орнатылды. * [[27 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] АҚШ-пен сауда келісімін тоқтатқанын жариялады. === Тамыз === * [[1 тамыз]] - [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] Қытайдағы азаматтық соғысты тоқтатуға және халықты Жапонияға қарсы тұруға біріктіруге шақырды. * [[10 тамыз]] - [[Нацистік Германия|Нацистік Германияда]] қалған соңғы [[масондық]] ложалар таратылды. * [[14 тамыз]] - Франклин Рузвельт [[Әлеуметтік қамсыздандыру]] туралы заңға қол қойды. * [[23 тамыз]] - Ұлыбритания [[Суэц каналы|Суэц каналын]] итальяндық шабуылдан қорғау үшін [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] өз күштерін жинауға бұйрық берді. * [[26 тамыз]] - [[Люксембург]] пен Кеңес Одағы бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Еуропадағы шиеленістің күшеюі жағдайында Америка Құрама Штаттарының [[Нейтралитет|араласпау саясатының]] бөлігі ретінде Франклин Рузвельт [[1930 жыл|1930]] жылдардағы бейтараптық актілерінің біріншісіне қол қойды. === Қыркүйек === [[Сурет:Blutschutzgesetz.jpg|нобай|"Неміс қанын және неміс ар-намысын қорғау туралы заң"]] * [[15 қыркүйек]] ** [[Нацистік Германия|Германияда]] [[Нюрнберг]] нәсілдік заңдары қабылданды. ** [[Свастика|Свастика туы]] Германияның ресми туына айналды. * [[17 қыркүйек]] - [[Ұлыбритания]] [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы сақтық үшін [[Гибралтар|Гибралтарда]] он бес әскери кеме жинады. * [[22 қыркүйек]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскер]] 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін жойылған әскери шендерін қалпына келтірді. * [[26 қыркүйек]] ** [[Ұлттар Лигасы]] Италия мен Эфиопияға 4 желтоқсанға дейін Лиганың келісімін бұзбай және оның басқа мүшелерінің жазалауынсыз соғысуға болмайтынын хабарлады. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] ет пен балық сияқты негізгі азық-түліктерді нормалауды алып тастады. === Қазан === [[Сурет:Soldatietiopia.jpg|нобай|Италиялық сарбаздар 1935 жылы Монтеварчиде Екінші Италия-Абиссиния соғысына шақырылды.]] * [[3 қазан]] - Екінші Италия-Эфиопия соғысы басталды. * [[4 қазан]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Ұлыбританияға Италияға қарсы [[Санкция|санкциялардың]] орындалуын қолдайтынын хабардар етті және осы санкциялардан туындауы мүмкін кез келген шабуыл болған жағдайда әскери қолдау көрсетуге уәде берді. * [[9 қазан]] - Аустрия мен Мажарстан [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы ешқандай санкция салуда Ұлттар Лигасымен ынтымақтаспайтынын мәлімдеді. * [[13 қазан]] - Кеңес Одағы Жапонияға шекарадағы оқиғаға байланысты наразылық нотасын жіберіп, жапон-манчжур сарбаздары Кеңес шекарасын бір жарым километрге жуық кесіп өтті деп айыптады. Жапония [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шекарадан өтті деп мәлімдеді. * [[15 қазан]] - Италия басшылығы Эфиопиядағы құлдықтың жойылғанын жариялады. * [[19 қазан]] - Ұлттар лигасының санкциялар комитеті британдықтардың итальяндық тауарларға толық [[бойкот]] жариялау туралы ұсынысын мақұлдады. * [[21 қазан]]: ** Германия ресми түрде Ұлттар Лигасына мүшелігін тоқтатты. [[Нацистік Германия|Германия]] екі жыл бұрын Лигадан шығатынын жариялаған болатын, бірақ оның барлық міндеттемелерінің аяқталуын күтуге тура келді. ** [[Аргентина]] Халықаралық Сотқа қосылды. * [[31 қазан]] - Британ үкіметі мектепті бітіру жасын 14-тен 15-ке көтеретінін мәлімдеді. === Қараша === * [[4 қараша]] - Польша мен Германия экономикалық келісімге қол қойды. * [[13 қараша]] - [[Каир|Каирде]] және Мысырдың басқа аймақтарында британдық тәртіпсіздіктер басталды. * [[14 қараша]] - Ұлыбританияда жалпы халықтық сайлау өтті. [[Стэнли Болдуин]] басқаратын Ұлттық үкімет дауыстардың көпшілігін алып, кезекті жеңіске жетті. * [[15 қараша]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Канада]] өзара сауда келісіміне қол қойды. * [[18 қараша]] - Ұлттар лигасының Италияға қарсы санкциялары күшіне енді. * [[21 қараша]] - Муссолини 100 000 әскерге үш айлық [[Демобилизация|демалыс]] беріп, санкциялардың салдарымен күресу үшін оларды ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпте жұмыс істеуге жіберді. * [[25 қараша]] - Жапония Қытайдың солтүстігіндегі Шығыс Хубэй автономиялық кеңесінің қуыршақ мемлекетін жариялады. * [[28 қараша]] - [[Адольф Гитлер|Гитлер]] 18 бен 45 жас аралығындағы барлық неміс ер азаматтарын әскери [[Резерв|резервшілері]] деп жариялады. === Желтоқсан === * [[7 желтоқсан]] - Жапония ашық түрде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания|Ұлыбританиямен]] абсолютті теңіз теңдігін талап етті. * [[9 желтоқсан]] - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті. * [[18 желтоқсан]] - Эдвард Бенеш [[Чехословакия|Чехословакияның]] президенті болды. * [[21 желтоқсан]] - Ағылшын саясаткер Энтони Иден премьер-министр [[Стэнли Болдуин|Болдуинге]] [[Түркия]], [[Грекия]], [[Румыния]], [[Югославия]] және Чехословакияның [[Фашистік Италия|Италиямен]] соғысу жағдайында Ұлыбританияға көмек көрсететінін хабарлады. * [[24 желтоқсан]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] соңғы төрт жылда суасты қайықтары мен жойғыш флоттарының көлемі төрт есеге өскенін хабарлады. * [[29 желтоқсан]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] шыршаларға қайтадан рұқсат беру туралы шешім қабылдады, бірақ олар рождестволық емес [[Жаңа жылдық шырша|жаңа жылдық шыршалар]] ретінде белгіленетін болды. * [[30 желтоқсан]] - [[Эфиопия]] Италия Женева конвенциясын бұза отырып, [[химиялық қару]] қолданды деп, Ұлттар Лигасына наразылық білдірді. === Қазақстанда === * [[25 қаңтар]] - [[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО Орталық Атқару Комитеті]] Қазақстанға жаппай «әлеуметтік-этникалық» (соның ішінде [[финдер]] мен [[Поляктар|поляктарды]]) депортациялауды бастауға негіз болған қаулы шығарды.<ref name=":0">[https://tarix.kz/etot-god-v-istorii-1935/ Бұл жыл тарихта: 1935 ж]</ref> * [[31 қаңтар]] - [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АССР]]-нің жаңа әкімшілік-аумақтық бөлінісі қабылданды. Бұл өзгерістер Кеңес үкіметінің социалистік жүйенің нығаюына қарай аймақты тиімдірек басқаруға ұмтылысын көрсетті. * [[22 қазан]] - Орталық Атқару Комитеті өлкенің дамуының қорытындыларын шығара отырып, «Қазақ АССР-нің 15 жылдағы кеңестік, шаруашылық және мәдени дамуы туралы» қаулы қабылдады. * [[желтоқсан]] - Бүкілодақтық коммунистік (большевиктер) Орталық Комитетінің пленумы [[Стахановшылар қозғалысы|стахановшылар қозғалысын]] ресми түрде [[Қарағанды]] ​​шахталарында және [[Ембі]] кәсіпорындарында жазбалар тудырған жаппай құбылыс деп таныды.<ref name=":0" /> == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1935}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1935}} [[Санат:1935 жыл|*]] {{Year-stub}} 47wfp1e54el369u05ga22zuh7rrcvsq 1936 жыл 0 124481 3600035 3590680 2026-05-05T06:19:27Z Almatrkh 172335 /* Қазақстанда */ 3600035 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1936}} {{Жыл үшін навигация|1936}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1936}} {{Жыл туралы|1936}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[8 қаңтар]] - [[Эфиопия]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] итальяндық әскерлердің улы газды пайдаланғанын тексеру үшін комиссия жіберуді сұрады. * [[16 қаңтар]] - [[Бенито Муссолини|Муссолини]] [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Халықаралық Қызыл Крест]] комитетіне хат жолдап, итальяндықтардың Эфиопиядағы ауруханаларды бомбалауын «апат» деп атады. * [[24 қаңтар]] - Альберт Сарро [[Үшінші Француз Республикасы|Францияның]] жаңа премьер-министрі болды. * [[26 қаңтар]] - [[Грекия|Грекияда]] парламенттік сайлау өтіп, онда [[Либерал демократия|Либералдық]] партия жеңіске жетті. * [[30 қаңтар]] - Али Махир Паша [[Мысыр|Мысырдың]] премьер-министрі болды. === Ақпан === [[Сурет:226 Prime Minister's Residence.JPG|нобай|26 ақпандағы оқиға кезінде премьер-министр резиденциясының маңындағы көтерілісшілер.]] * [[3 ақпан]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] жапон және маньчжур әскерлерін кеңес территориясында «[[Диверсия|арандатушылық шабуылдар]]<nowiki/>» жасады деп айыптап мәлімдеме жасады. * [[9 ақпан]] - Мысыр әскерге шақыру жасын 19-дан 18-ге дейін төмендетті. * [[18 ақпан]] - [[Швейцария]] [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|НСДАП]]-қа тыйым салды. * [[20 ақпан]] - Испанияда полиция шіркеулер мен монастырларды өртеп жібермек болған [[Солшыл саясат|солшылдарға]] оқ жаудырды. Ел бойынша сегіз адам қайтыс болды. * [[21 ақпан]] - [[Испания|Испанияның]] жаңа үкіметі 34 мың саяси тұтқынды босатты. * [[26 ақпан]] ** [[Жапония|Жапонияда]] 26 ақпандағы оқиға деп аталатын мемлекеттік [[Төңкеріс (қоғам)|төңкеріс жасау әрекеті]] басталды. ** [[Саксония|Саксонияда]] Гитлер алғашқы [[Volkswagen]] автозауытын ашты. * [[29 ақпан]] - Жапониядағы төңкеріс әрекеті басылды. === Наурыз === * [[4 наурыз]] - "Гинденбург" дирижабль өзінің алғашқы рейсін жасады. * [[7 наурыз]] - [[Нацистік Германия|фашистік Германия]] 1925 жылғы Локарн келісімдерін біржақты бұзды. Неміс әскерлері демилитаризацияланған Рейнландты басып алып, Версаль келісімінің шарттарын өрескел бұзды. * [[29 наурыз]] - нацистік Германиядағы парламенттік сайлауда [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] ресми кандидаттары үшін 99% дауыс берілді. === Сәуір === [[Сурет:Jaffa 1936.jpg|нобай|Британдық полицияның 1936 жылы сәуірде Яффадағы тәртіпсіздіктер кезінде араб тобын таратуы.]] * [[1 сәуір]] ** [[Ұлыбритания]] Франция мен Бельгияны [[Нацистік Германия|Германиямен]] соғысқан жағдайда қолдау көрсететініне сендірді. ** Аустрия [[Сен-Жермен-ан-Ле|Сен-Жермен-ан-Лей]] келісімін бұза отырып, әскерге шақыруды қайта енгізді. * [[2 сәуір]] ** Германия Ұлыбританияға деген ізгі ниеттің белгісі ретінде [[Фашистік Италия|Италияға]] көмір экспортын тоқтатты. ** [[Сауд Арабиясы]] мен Ирак шабуыл жасамау және араб бауырластық келісіміне қол қойды. * [[3 сәуір]] - Германия Ұлыбританияға [[Рейн|Рейнді]] күшейтпеуге уәде беруден үзілді-кесілді бас тартты. * [[8 сәуір]] ** [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Германияның бітімгершілік ұсынысына [[Ұлттар Лигасы]] арқылы әрекет ететін халықаралық армия құруды қамтитын өз жоспарымен жауап берді. ** [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]] Жапонияның Қиыр Шығыстағы күшеюіне қарсы тұру үшін өзара көмек туралы шартқа қол қойды. * [[15 сәуір]] - [[Палестина|Палестинада]] арабтардың көтерілісі басталды. * [[17 сәуір]] ** [[Түркия]] [[Дарданелл бұғазы|Дарданелл]] айналасындағы қарусыздандырылған аймаққа әскер жіберіп, [[Лозанна бітім шарты|Лозанна]] келісімін бұзды. ** [[Италия-эфиопия соғыстары|Екінші Италия-Эфиопия]] соғысы туралы бейбіт келіссөздер [[Женева|Женевада]] бұзылды, өйткені Ұлттар Лигасы Эфиопияны жеңілістен құтқару үшін тым кеш деген қорытындыға келді. === Мамыр === [[Сурет:Hindenburg at lakehurst.jpg|нобай|Гинденбург дирижабльі.]] * [[5 мамыр]] — итальяндық әскерлер Эфиопия астанасы Аддис-Абебаны басып алды, содан кейін екінші Италия-Эфиопия соғысы аяқталды. * [[6 мамыр]] - Немістің Гинденбург дирижаблі [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа алғашқы сапарына аттанды. * [[11 мамыр]] - [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар лигасының]] итальяндық делегациясы Лига эфиопиялық делегатқа Лига жиналыстарына қатысуды жалғастыруға рұқсат берген кезде Эфиопияға арналған жиналысты тастап кетті. * [[12 мамыр]] - Ұлттар лигасының итальяндық делегациясы [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] бұйрығымен [[Женева|Женевадан]] кетті. * [[16 мамыр]] - [[Фашистік Италия|Италия]] сенаты Эфиопияның [[Аннексия|аннексиясын]] ратификациялады. * [[29 мамыр]] - [[Түркия туы|Түрік туы]] туралы заң түрік туының сыртқы түрін стандарттаған. === Маусым === [[Сурет:Douglas C-47 "Daisy" 1943 (48233549057).jpg|нобай|Douglas DC-3 бейнесі.]] * [[15 маусым]] - Америка Құрама Штаттарында [[тауар биржасы]] туралы заң қабылданды. * [[22 маусым]] ** [[Гондурас]] Ұлттар Лигасына ұйымнан шығу ниеті туралы хабарлады. ** Германия бопсалау мақсатында адам ұрлау қылмысы үшін [[Өлім жазасы|өлім жазасын]] енгізді. * [[25 маусым]] - Алғашқы коммерциялық ұшуды [[American Airlines]] басқаратын Douglas DC-3 ұшағы жасады. * [[28 маусым]] - Фашистік француз халық партиясы құрылды. === Шілде === [[Сурет:Montaña barracks in Madrid, July 1936.jpg|нобай|1936 жылы 20 шілдеде Мадридтегі Монтанья казармасына жасалған шабуылдың кадрлары.]] [[Сурет:Republican troops during the July 1936 uprising in Barcelona.jpg|нобай|1936 жылғы шілдедегі Барселона көтерілісі кезіндегі Республикалық сарбаздар мен шабуылшы гвардия, Telefónica ғимаратында.]] * [[4 шілде]] - Ұлттар Лигасының Кеңесі [[Фашистік Италия|Италияға]] қарсы экономикалық санкцияларды алып тастауға дауыс берді. * [[10 шілде]] - Францияның әлеуметтік партиясы таратылды. * [[15 шілде]] - [[Ұлттар Лигасы]] Италияға қарсы санкцияларды алып тастады. * [[17 шілде]] - [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы азамат соғысы]] басталды. * [[18 шілде]] ** Испания үкіметі көтерілістің басылғанын радио арқылы хабарлады. ** Испан көтерілісі [[Севилья|Севильяға]] тарады. ** [[Мадрид|Мадридте]] Куартель де ла Монтананы қоршау басталды. * [[19 шілде]] - Испан көтерілісі [[Барселона|Барселонаға]] тарады. * [[20 шілде]] - Куартель де ла Монтанья қоршауы республикашылдардың жеңісімен аяқталды. * [[21 шілде]] - 50 000 түрік әскері [[Дарданелл бұғазы|Дарданеллге]] ілгерілей бастады. * [[22 шілде]] - Британ билігі испандық әскери кемелерге егер снарядтар [[Гибралтар|Гибралтарға]] түсуді жалғастырса, британдық артиллерия жауап қайтаратынын ескертті. * [[25 шілде]] - [[Нацистік Германия|Германия]] Эфиопиядағы итальяндық билікті мойындаған алғашқы ел болды, Аддис-Абебадағы дипломатиялық миссиясын жойып, оның орнына бас консулдық құрылды. * [[26 шілде]] ** Адольф Гитлер 26 көлік ұшағы мен басқа да құрал-жабдықтарды жіберу арқылы Испаниядағы азамат соғысындағы [[Оңшылдар (саясат)|ұлтшыл]] тарапты қолдауға келісті. ** Коминтерн Испаниядағы ұрыстарға қатысу үшін халықаралық бригадалар құруға келісті. ** [[Португалия|Португалиядағы]] үкіметі ұлтшылдармен ынтымақтасуға уәде берді. * [[31 шілде]] - [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] Токиоға 1940 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарын өткізу құқығын берді. === Тамыз === [[Сурет:Olympic Fire in Berlin 1936.jpg|нобай|Берлиндегі Олимпиада алауы.]] * [[1 тамыз]] - Берлин қаласында олимпиялық ойындарының ашылуы. * [[6 тамыз]] - [[Франсиско Франко]] өзінің штаб-пәтерін [[Севилья|Севильяға]] көшірді. * [[11 тамыз]] - Германияның Ұлыбританиядағы елшісі болып [[Иоахим Риббентроп|Йоахим фон Риббентроп]] тағайындалды. * [[13 тамыз]] - Дүниежүзілік еврей конгресі нацистік Германияға [[бойкот]] жариялауды мақұлдады. * [[15 тамыз]] - [[Стэнли Болдуин]] Ұлыбританияның Испанияға қару-жарақ жеткізуіне [[эмбарго]] жариялады. * [[21 тамыз]] - [[Фашистік Италия|Италия]] Францияның [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы азамат соғысына]] араласпау саясатын жүргізу туралы ұсынысын қабылдады. * [[23 тамыз]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Францияның араласпау жоспарын қабылдағанын жариялады. * [[26 тамыз]] ** Ағылшын-Мысыр шартына қол қойылды. Ұлыбритания [[Мысыр|Мысырдың]] тәуелсіздігін мойындады және [[Суэц каналы|Суэц каналын]] қорғау үшін қажетті әскерлерден басқа барлық әскерлерін Мысырдан шығаруға келісті. ** [[Би-Би-Си|BBC]] өзінің алғашқы телебағдарламасын, «Міне, сенсің» атты эстрадалық шоуды шығарды. ** Испанияның ұлтшылдар бақылайтын бөліктерінде әскерге шақыру енгізілді. * [[27 тамыз]] - [[Ұлыбритания]] мен Франция 17 елден Испанияға қару эмбаргосын енгізуді сұрады. * [[28 тамыз]]: ** [[Нацистік Германия|Германияның]] соғыс министрі Вернер фон Бломберг Испанияда жауынгерлік ұшақтарды орналастыруды мақұлдады. ** [[Фашистік Италия|Италия]] оқ-дәрілерді Испанияға [[Экспорт|экспорттауға]] тыйым салды. * [[29 тамыз]] - Кеңес үкіметі [[Норвегия|Норвегиядан]] [[Лев Давидович Троцкий|Троцкийді]] контрреволюциялық әрекеттерге қатыспау туралы уәдесін бұзды деп айыптап, елден шығаруды талап етті. === Қыркүйек === * [[9 қыркүйек]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] мен [[Сирия]] үкіметтері одақтастық пен достық туралы шартқа қол қойды. Пакт үш жыл ішінде Францияның Сириядағы мандатын тоқтатуды және Сирияны [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасына]] қабылдауды қарастырды. * [[22 қыркүйек]] - [[Уругвай]] дипломатының үш әпкесінің өлім жазасына кесілгені туралы хабарға байланысты Уругвай Испаниямен [[Дипломатиялық қатынастар|дипломатиялық қарым-қатынасын]] үзді. * [[26 қыркүйек]] - Француз [[Девальвация|девальвациясының]] нәтижесінде [[Швейцария]] өз [[Франк|франкінің]] 30%-ға құнсызданғанын жариялады. * [[27 қыркүйек]] - [[Швейцария]] мен [[Нидерланд|Нидерланды]] алтын стандартынан бас тартты. * [[29 қыркүйек]] - Арабтар көтерілісін басу үшін Ұлыбритания [[Палестина|Палестинада]] әскери жағдай енгізді. === Қазан === * [[5 қазан]] - Италия [[Лира|лираны]] құнсыздандырып, әртүрлі капитал алымдарын енгізді. * [[7 қазан]] - Кеңес Одағы Португалия, Италия және Германия ұлтшылдарға көмектесуді тоқтатпаса, Испаниядағы Азаматтық соғысқа белсенді қатысады деп ультиматум қойды. * [[8 қазан]] - [[Нацистік Германия|Германия]] Кеңес Одағына басқа мемлекеттерді бұрыннан істеп келе жатқан істері үшін айыптауда «әрең шыншыл» емес деп мәлімдеді. Германия Испанияға ұшақ немесе басқа да әскери көмек жібергенің мойындамады. * [[12 қазан]] ** Испания Республикасына көмек көрсету үшін [[Картахена]] қаласына Кеңес Одағынан 50 Т-26 танкі мен бірнеше БА-3 броньды машинасының жөнелтімі келді. ** [[Девр|Дувр]] мен [[Дюнкерк]] арасында арнааралық теміржол паромы ашылды. Бұл қызмет Лондоннан Парижге бір ұйықтайтын көлікте жүруге мүмкіндік береді. * [[14 қазан]] - Бельгия Германияның [[Рейнланд-Пфальц|Рейнландты]] қайта [[Милитаризм|милитаризациялауына]] Францияның жауап бермеуіне байланысты Франциямен өзара көмек туралы келісімнен шықты. * [[23 қазан]]: ** Кеңес Одағы Испания істеріне араласпау жөніндегі Еуропалық комитетке КСРО бұдан былай [[бейтараптық]] келісімімен байланысты болмайтынын хабарлады. Нотада [[Нацистік Германия|Германия]], [[Фашистік Италия|Италия]] және [[Португалия]] пакті бұзды деген бұрынғы айып тағылды. ** [[Адольф Гитлер|Гитлер]] Кондор легионына ұлтшылдар жағында соғысу үшін Испанияға баруды бұйырды. * [[24 қазан]] - [[Португалия]] Испания Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасын үзді. * [[25 қазан]] - [[Рим]]-[[Берлин]] осі деп аталатын одақ Германия мен Италия пактіге келіскен кезде құрылды. * [[30 қазан]] - Кондор Легионы құрылды. === Қараша === [[Сурет:Heinkel He 70 13-33 in service with the Condor Legion.jpg|нобай|Кондор Легионының Heinkel He 70F-2 ұшағы.]] * [[3 қараша]] - [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тағы президенттік сайлауда басым дауыспен қайта сайланды. Рузвельт 48 штаттың 46-сында жеңіске жетті, бұл Америка тарихындағы ең бұрмаланған сайлау нәтижесі болды. * [[8 қараша]] - [[Гватемала]] мен [[Сальвадор]] Франкисттік Испанияны мойындады. * [[14 қараша]] - Германия бұдан былай Версаль келісімінің [[Рейн]], [[Эльба]] және Одер сияқты өзендерді интернационалдандырған баптарын, теңізге шыға алмайтын елдердің теңізге шығуына мүмкіндік беретінін жариялады. * [[15 қараша]] - Кондор Легионы [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы Азаматтық соғысқа]] белсенді түрде қатыса бастады. * [[18 қараша]] -Германия мен Италия Испаниядағы франкистік үкіметті мойындады. * [[26 қараша]] - [[Албания]] Франкисттік Испанияны мойындады. * [[28 қараша]] - [[Франсиско Франко|Франко]] Италияға өзара достық және көмек көрсету туралы құпия шартқа қол қойды. === Желтоқсан === * [[11 желтоқсан]] -[[Ұлыбритания]] королі Эдвард VIII тақтан бас тарту. Оның інісі [[Джордж VI]] таққа отырды. * [[22 желтоқсан]] - [[Мысыр]] парламенті Ағылшын-Мысыр шартын ратификациялады. === Нақты күндері жоқ === * 1936 жылы Андерсон Карл Дейвуд (1905 – 1991) нобель сыйлығының иегері атанды === Қазақстанда === * [[9 қаңтар]] - [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлар Кеңесі]] [[Жезқазған|Жезқазғанға]] темір жол салу туралы шешім қабылдады. Бұл жоба өңірдің тау-кен өнеркәсібін дамытуға бағытталған индустрияландырудың бір бөлігі болды. Қазақстанның негізгі өнеркәсіп орталықтарын байланыстыратын [[Жарық (Ақмола облысы)|Жарық]] – [[Жезқазған]] темір жолы 1937 жылы пайдалануға берілді.<ref name=":0">[https://tarix.kz/etot-god-v-istorii-1936/ Бұл жыл тарихта: 1936 ж]</ref> * [[мамыр]] - [[Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы]] филармония ашылды, бұл Қазақстанның музыка мәдениетінің дамуындағы маңызды қадам болды.<ref name=":0" /> * [[5 желтоқсан]] - [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КФСР]] құрамынан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] шығарылды және оған Қазақ КСР деп аталатын одақтас республика мәртебесі берілді.<ref name=":0" /> == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1936 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1936 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1936}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1936}} [[Санат:1936 жыл|*]] lx2v3wsuugp3pv1yknqjj8uocnpa87j 1937 жыл 0 124482 3600039 3594801 2026-05-05T06:31:05Z Almatrkh 172335 /* Маусым */ 3600039 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === [[Сурет:Vittime della Strage di Addis Abeba 1.jpg|нобай|1937 жылдың 19 ақпаны: Екатит қырғыны басталып, 19 000-нан астам эфиопиялықты өлтірді.]] * [[11 ақпан]] - [[Иоахим Риббентроп|Иоахим фон Риббентроп]] Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде бірінші дүниежүзілік соғыста айырылған неміс отарларын қайтару туралы талап қойды. * [[20 ақпан]] - [[Парагвай]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] шығу ниетін хабарлады. * [[27 ақпан]]: ** Француз үкіметі Мажино сызығын кеңейтетін жаңа қорғаныс жоспарын қабылдады. ** Алексей Рыков пен [[Николай Иванович Бухарин|Николай Бухарин]] Ұлы террор кезінде тұтқындалған соңғы Саяси бюро мүшелері болды. Екеуі де [[1930 жыл|1930]] жылға дейін елдің жоғарғы басшылығында қызмет етті (Рыков үкіметті, Бухарин [[Коминтерн|Коминтернді]] басқарды). * [[28 ақпан]] - Испанияның сыртқы істер министрі Хулио Альварес дель Вайо еуропалық демократияларды «континентті басып алуға ұмтылған фашистік елдердің тактикасы алдында аянышты әлсіздігі» үшін жазалады. Альварес дель Вайо «Мадридті қорғау ертеңгі [[Париж]] мен [[Лондон|Лондонды]] қорғау» деп мәлімдеді. === Наурыз === [[Сурет:Mussolini spada islam.jpg|нобай|Муссолиниді мұсылмандардың қорғаушысы ретінде көрсететін фашистік насихат.]] * [[11 наурыз]] - [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] королі Ибн Сауд қазіргі уақытта [[Таяу Шығыс]] елінде қолданылып жүрген туды ресми түрде бекітетін жарлық шығарды — ислам ақидасы бейнеленген жасыл түсті ту: «Алладан басқа тәңір жоқ; Мұхаммед – Алланың елшісі». * [[18 наурыз]] - Ливияның [[Триполи]] қаласындағы арабтар [[Бенито Муссолини|Бенито Муссолиниге]] оның көшбасшылығын білдіретін және оны мұсылман сенімінің қорғаушысы ретінде көрсететін «Исламның қылышын» сыйға тартты. Атақты үгіт-насихат фотосуретінде Муссолинидің ат үстіндегі қылышын басынан жоғары көтеріп тұрғаны бейнеленген. * [[25 наурыз]] - [[Фашистік Италия|Италия]] мен [[Югославия]] бес жылға шабуыл жасамау және бейтараптық туралы пактіге қол қойды. Югославия [[Эфиопия|Эфиопияны]] итальяндық территория деп таныды, ал Италия сауда жеңілдіктерін жасап, югославиялық азшылыққа тіл және оқу құқығын берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Британдық Үндістанның]] отаршылдық құрылымын қайта құру туралы [[1935 жыл|1935]] жылғы Үндістан үкіметінің актісі күшіне енді. [[Мьянма|Бирма]] Британдық Үндістанның қалған бөлігінен бөлек Біріккен Корольдіктің колониясына айналды. * [[22 сәуір]] - Италия премьер-министрі [[Бенито Муссолини]] [[Венеция|Венецияда]] Аустрия канцлері Курт Шушнигті қабылдады. Муссолини Рим-Берлин одағы құрылғаннан кейін Гитлер Аустрияға қарсы қандай да бір әрекет жасаса, Шушнигг бұдан былай [[Фашистік Италия|Италияның]] әскери қолдауына сене алмайтынын түсіндірді. * [[25 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өзінің барлық [[Бесжылдық жоспар (КСРО)|бесжылдық жоспарын]] тоғыз ай — бір жыл мерзімінен бұрын орындағанын хабарлады. Бұл хабарландыру мемлекет бақылауындағы баспасөзде жоспардың көптеген бағыттарының артта қалғаны туралы көптеген мақалаларға қарамастан келді. * [[27 сәуір]] - Алғашқы әлеуметтік төлемдер [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та [[1935 жыл|1935]] жылғы әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңға сәйкес жасалды. === Мамыр === * [[1 мамыр]] - [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|Нацистік партия]] (НСДАП) [[1933 жыл|1933]] жылдан бері енгізілген жаңа мүшелікке шектеуді алып тастады. Барлық мемлекеттік қызметшілер НСДАП-қа қосылуы немесе отставкаға кетуі талап етілді. * [[10 мамыр]] - Мұздатылған тағамдар Ұлыбританияда (мұздатылған [[Қасқыржем|спаржа]]) алғаш рет сатылымға шықты. * [[27 мамыр]] - [[Гестапо]] 200 неміс [[Католик шіркеуі|католиктік]] газеттерін [[Нацизм|нацистік]] мекемелерді сынайтын мақалалар жариялағаны үшін жабуға бұйрық берді. * [[28 мамыр]] - [[Volkswagen]] құрылды. === Маусым === * [[5 маусым]] - [[Арабтар]] мен [[түріктер]] арасындағы толқуларды басу үшін француз әскерлері жедел түрде [[Искендерун|Искендеруна]] аймағына орналастырылды. * [[11 маусым]] - [[Троцкизм|Троцкийшіл]] антисоветтік әскери ұйым ісі деп аталатын Мәскеуде жасырын сот процесі басталды. * [[16 маусым]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Испан Республикасы|Испанияның]] айналасында бейтарап кемелердің патрульдік жұмысын қайта бастады. * [[16 маусым|16]]-[[26 маусым]] – [[Мәскеу|Мәскеуде]] Кеңес сәулетшілерінің 1-ші Бүкілодақтық съезі өтті. * [[24 маусым]] - [[Лихтенштейн]] Князьдігі өзінің ұлттық туына оның [[Гаити]] туымен бірдей болуын тоқтату үшін [[тәж]] қосып, екі ел [[1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|1936 жылғы Жазғы Олимпиада]] ойындарына қатысқанға дейін байқалмай қалған мәселені түзетті. === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} azr697vni28lb75jwmjpeaid5fws89y Брэд Питт 0 134910 3599778 3598615 2026-05-04T15:29:27Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351778829|Brad Pitt]]" 3599778 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Брэд Питт |шынайы есімі = Brad Pitt |сурет = Brad Pitt-69858.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Питт, 2024 жыл |туған кездегі есімі = Уильям Брэдли Питт |туған күні = 18.12.1963 |туған жері = [[Шавни (Оклахома)|Шауни]], {{Туғанжері|Оклахома|Оклахомада}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}<br />[[продюсер]] |азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} |белсенді жылдары = 1987 жылдан бері |бағыты = |киностудия = |марапаттары = [[Оскар сыйлығы|Оскар]] (2014, 2020)<br />[[BAFTA]] (2014, 2020)<br />[[Алтын глобус]] (1996, 2019)<br />[[Эмми]] (2014) |imdb_id = 0000093 |сайты = }} '''Уильям Брэдли''' «'''Брэд'''» '''Питт''' ({{lang-en|William Bradley «Brad» Pitt}}; [[18 желтоқсан]] [[1963 жыл|1963]], [[Шавни (Оклахома)|Шауни]], [[Оклахома]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[актёр]], [[продюсер]], 1995 жылғы [[Алтын глобус]] сыйлығының лауреаты.<ref name="www. foxnews. com">{{vcite news |author=Jeanna Bryner |title=Study: Men With 'Cavemen' Faces Most Attractive to Women |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] |date=2007-08-23 |accessdate=2008-01-01 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,294134,00.html}}</ref> ==Өмірбаяны== Питт [[Шавни (Оклахома)|Шауни]] қаласында ([[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) дүниеге келген. Әкесі, Уильям Питт, жүк тасымалдаумен айналысатын компанияда менеджер болып жұмыс істеген, анасы — Джейн Этта Хиллхаус, жергілікті мектептің оқытушысы болған.<ref name="fever">{{vcite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2006/02/06/1139074140202.html |title=The Brangelina fever |accessdate=2008-09-08 |date=2006-02-06 |agency=Reuters |work=The Age |location=Australia}}</ref> Дуг Питт ағасы және Джулия Питт деген қарындасы бар. Мектеп қабырғасында Питт спортпен айналысқан, пікірталас клубына және музыкалық секцияларға қатысқан.<ref name="slipping four">{{vcite news |title=Slippin' around on the road with Brad Pitt |author=Chris Mundy |date=1994-12-01 |work=Rolling Stone}}</ref> Мектепті бітірген соң, ол [[Миссури-Колумбия университеті]]не түсіп, журналистика және жарнамалық істі оқыған. Алайда университетті тәмамдағаннан кейін Питт мамандығы бойынша жұмыс істемей , актерлік мансабын бастау үшін [[Голливуд]]ке аттанады. Осы жерде ол атын «Брэд Питт» деп өзгерткен.<ref>{{cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20529706,00.html |work=People |title=Brad Pitt Was a Wrestler and a Diver – Never a Baseball Player |date=2011-09-19 |accessdate=2011-12-25 |first=Rennie |last=Dyball}}</ref> == Ертерек өмірі == Уильям Брэдли Питт 1963 жылы 18 желтоқсанда Оклахома штатының Шони қаласында дүниеге келген. Әкесі Уильям Элвин Питт жүк тасымалдау компаниясын басқарған, ал анасы Джейн Этта (қыз тегі Хиллхаус; 1940–2025) мектеп кеңесшісі болып жұмыс істеген. Көп ұзамай отбасы Миссури штатындағы Спрингфилдке көшіп, Питт онда інісі Даг Питт (1966 ж.т.) және қарындасы Джули Нилмен (қыз тегі Питт) (1969 ж.т.) бірге өсті. Консервативті христиан отбасында дүниеге келген ол оңтүстік баптист ретінде тәрбиеленді, ал кейінірек өзін «агностицизм мен атеизм арасында» сезінгенін айтқан. Кейіннен ол руханиятқа (spirituality) деген сенімін қайта қалпына келтірді. Питт Спрингфилдті «Марк Твен мен Джесси Джеймстің өлкесі» деп сипаттап, балалық шағының «көптеген төбелер мен көлдердің» арасында өткенін еске алады. Питт Кикапу орта мектебінде оқыды, онда гольф, жүзу және теннис командаларының мүшесі болды. Сонымен қатар мектептегі «Key» және шешендік өнер (Forensics) клубтарына, дебаттар мен мюзиклдерге қатысты. Мектепті бітіргеннен кейін, 1982 жылы Миссури университетіне түсіп, жарнама саласына бағытталған журналистика мамандығы бойынша білім алды. Оқу аяқталуға жақындағанда, Питт бір жерде тұрақтап қалуға дайын емес екенін түсінді. Ол киноны өзі үшін «басқа әлемдерге ашылатын портал» ретінде жақсы көрді, ал Миссуриде фильм түсірілмейтіндіктен, ол кино өндірісі дамыған жерге баруды ұйғарды. Диплом алуға екі апта қалғанда, Питт университетті тастап, Лос-Анджелеске көшіп кетті. Онда ол актерлік шеберлік сабақтарына қатысып, түрлі қосымша жұмыстар атқарды. Ол Гэри Олдменді, Шон Пеннді және Микки Руркты өзінің алғашқы актерлік үлгі тұтар тұлғалары деп атады. ==Мансабы== Танымал актер болмай тұрып, Питт жүргізуші болып жиһаздарды тасымалдаған. Сонымен қатар ол актерлік курстарға қатысқан. Мансабы [[Даллас (телехикая)|Даллас]] телехикаясындағы рөлімен басталған.<ref>{{cite news|url=http://usliberals.about.com/od/celebrityactivists/p/BradPitt.htm | work=About.com |title=Profile of Brad Pitt, Activist & Film Actor |first=Deborah |last=White}}</ref> Ол киноларда хикаяларда кішігірім рөлдерді сомдай бастайды. 1988 жылы ол өзінің алғашқы басты рөлін «[[Тёмная сторона Солнца]]» фильмінде сомдап шыққан.<ref name="fox film">{{vcite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,191847,00.html?sPage=fnc/entertainment/celebrity/pitt |title=Brad Pitt Filmography, Biography |date=2006-05-11 |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]]|accessdate=2008-10-30}}</ref> 1991 жылы ол сәтті болып шыққан «Тельма және Луиза» фильміне түседі. Осыдан кейін ол бірқатар жақсы шыққан рөлдерді сомдаған.<ref name="bag">{{vcite news |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20102562,00.html |title=Look Who Bagged Brad |author=Karen S. Schneider |date=1996-01-15 |work=[[People]]|accessdate=2009-04-03}}</ref> 1995 жылы Empire журналы Питті кино тарихындағы 25 ең сексуалды жұлдыздар тізіміне енгізген.<ref>{{vcite news |title=Brad Pitt, sexiest man alive, is also one of the silliest |date=2008-09-12 |work=[[The Kansas City Star]] |page=E1}}</ref> 1997 жылы [[Қытай]]дың [[Тибет]]ке басып кіруін баяндайтын «Тибеттегі жеті жыл» фильмі шығады. Осыдан кейін Брэд Питтпен оның фильм бойынша әріптесі Дэвид Тьюлиске [[Қытай Халық Республикасы]]на келуге тыйым салынған.<ref>{{vcite news |url=http://www.people.com/people/article/0,,20009322,00.html |title=Brad Pitt: 'Strippers Changed My Life' |author=Tim Nudd |date=2007-01-22 |work=[[People]]|accessdate=2008-10-14}}</ref> 1999 жылы Питт өзінің ең танымал рөлдерінің бірі [[Чак Паланикт]]ің романы бойынша түсірілген «[[Төбелес клубы]]» фильміндегі Дэвид Финчерді сомдаған.<ref name="fox film" /> Бірақ коммерциялық жағынан сәтті шығып, оны әлемнің секс-символы ретінде танытқан «Троя» фильміндегі Ахиллестің рөлі болады. Содан кейінде ол көптеген фильмдерге түседі, соның ішінде өзінің қазіргі әйелі [[Анджелина Джоли]]мен бірге түскен «Мистер и миссис Смит» (2005) шытырман комедиясы да бар.<ref>[http://www.igs.net/~awhp/bradpitt.html "Brad Pitt on Another World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213170128/http://www.igs.net/~awhp/bradpitt.html |date=2012-02-13 }}, ''The Another World Home Page''. 2012-01-10.</ref> 2002 жылы Питт [[Дженнифер Энистон]]мен және [[Paramount Pictures]] голливуд киностудиясының басшысы Брэд Грэймен бірігіп [[Plan B Entertainment]] продюсерлік компаниясын құрады. 2005 жылы компания басты рөлді [[Джонни Депп]] сомдаған «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмнің продюсері болған.<ref name="Scotland">{{vcite news |url=http://scotlandonsunday.Scotsman.com/features/Would-the-real-Brad-Pitt.4535381.jp |title=Would the real Brad Pitt please stand up? |title.= |author=Garth Pierce |date=September 28, 2008 |work=[[Scotland on Sunday]] |accessdate=May 26, 2009}}</ref> Сонымен қатар Питт жарнама роликтерінде де көріне бастаған. 2005 жылы [[Heineken]] жарнамасына, кейін американдық супермодель Татьяна Сороккомен бірге [[Хонда Акура]] жарнамасына түскен. [[SoftBank]] және [[Edwin Jeans]] үшін жапондық жарнамаға да түскен.<ref>{{vcite news |title=Hot Actor: Brad Pitt |author=Jay Martel |date=May 14, 1992 |work=Rolling Stone}}</ref> ==Жеке өмірі== 1995 жылы «Жеті» триллерінің түсірілісі кезінде Брэд фильм бойынша оның әйелін ойнаған [[Гвинет Пэлтроу]]мен жақындасып кетеді. Екеуінің бас қосатындығы жайлы айтылып жүрген кезде, олар кенеттен ара қатынастарын тоқтатады (1997). 2000 жылғы 29 шілдеде Питт [[Дженнифер Энистон]]мен үйленіп, 2005 жылы ажырасып кетеді. Көпшіліктің айтуына қарағанда ажырасудың себебі Дженнифердің балалы болғысы келмегендігінен дейді.<ref name="persico">{{vcite news|author=Joyce J. Persico|title=Hollywood Hunk Brad Pitt Is Casual About Celebrity|date=1995-09-29|work=[[The Times-Picayune]]|page=L34}}</ref> Ажырасу ісіне дейін Питт «Мистер және миссис Смит» фильмі бойынша әріптесі [[Анджелина Джоли]]мен кездесіп жүрген. Екеуі ара қатынастары жайлы ресми түрде мәлімдеген.<ref>{{vcite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-03/13/content_534637.htm|title=Brad Pitt|accessdate=2010-07-12|work=China Daily}} {{Wayback|url=http://www.webcitation.org/5rAolgfCf|date=2010-07-12}}</ref> 2006 жылғы 27 мамырда [[Намибия]]да Питтың Шайло Нувель атты қызы, ал 2008 жылғы 12 шілдеде [[Франция]]да Нокс Леон және Вивьен Маршелин атты егіз баласы дүниеге келеді.<ref name="too young">{{vcite news |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,316786,00.html |title=Too Young to Die&nbsp;— TV Review |author=Ken Tucker |date=1990-12-23 |work=Entertainment Weekly |accessdate=2008-10-14}}</ref> Питт Анджелинаның барлық асыранды балаларын асырап алады. Қазір олардың алты баласы бар: ұлдары Мэддокс Шиван, Пакс Тьен мен Нокс Леон; қыздары Захара Марли, Шайло Нувель мен Вивьен Маршелин. Барлық балаларының тегі — Джоли-Питт.<ref>{{vcite news |url=http://movies.nytimes.com/movie/739/Across-the-Tracks/details |title=Across the Tracks&nbsp;— Cast, Crew, Director, and Awards |work=[[The New York Times]] |accessdate=2008-10-14}}</ref> == Фильмографиясы == Питт фильмдерінің толық емес тізімі: {| class="wikitable sortable" !Жыл !Түрі !Қазақша атауы !Түпнұсқа атауы !Рөлі |- | rowspan="5" |1987 |<small>ф</small> |Бейтарап жер |''No Man's Land'' |даяшы / Waiter |- |<small>ф</small> |Нөлден аз |''Less Than Zero'' |Partygoer / Preppie Guy at Fight |- |<small>с</small> |Өсу проблемалары |''Growing Pains'' |Джефф / Jeff |- |<small>с</small> |Даллас |''Dallas'' |Рэнди / Randy |- |<small>с</small> |Басқа әлем |''Another World'' |Крис |- | rowspan="2" |1988 |<small>с</small> |Джамп-стрит, 21 |''21 Jump Street'' |Питер / Peter |- |<small>ф</small> |Күннің қараңғы жағы |''The Dark Side of the Sun'' |Рик Клейтон / Rick |- | rowspan="4" |1989 |<small>ф</small> |Бірге бақытты |''Happy Together'' |Брайан / Brian |- |<small>ф</small> |Сыныпты қысқарту |''Cutting Class'' |Дуайт Ингаллс / Dwight Ingalls |- |<small>с</small> |Сыныптың президенті |''Head of the Class'' |Чак / Chuck |- |<small>с</small> | |''Freddy's Nightmares'' |Рик Остин / Rick Austin |- | rowspan="3" |1990 |<small>тф</small> | |''The Image'' |оператор / Steve Black |- |<small>тф</small> |Өлуге тым жас? |''Too Young To Die?'' |Билли Кэнтон / Billy Canton |- |<small>с</small> |Даңқ күндері |''Glory Days'' |Уокер Лавджой / Walker Lovejoy |- | rowspan="3" |1991 |<small>ф</small> | |''Across the Tracks'' |Джо Мэлоуни / Joe Maloney |- |<small>ф</small> |Джонни Замша |''Johnny Suede'' |Джонни Замша / Johnny Suede |- |<small>ф</small> |Тельма және Луиза |''Thelma & Louise'' |Джей Ди / J.D. |- | rowspan="" |1992 |<small>ф</small> | |''Contact'' |Кокс / Cox |- |1990 |<small>с</small> | |''Tales from the Crypt, «King of the Road»'' |Билли / Billy |- | rowspan="2" |1992 |<small>ф</small> | |''Cool World'' |детектив Фрэнк Харрис (дауыс) / Detective Frank Harris |- |<small>ф</small> |Өзен ағып жатқан жер |''A River Runs Through It'' |Пол Маклин / Paul Maclean |- | rowspan="2" |1993 |<small>ф</small> |Калифорния |''Kalifornia'' |Эрли Грейс / Early Grayce |- |<small>ф</small> |[[Шынайы махаббат]] |''True Romance'' |Флойд / Floyd |- | rowspan="3" |1994 |<small>ф</small> |Қызмет |''The Favor'' |Эллиотт Фоулер / Elliott Fowler |- |<small>ф</small> |Вампирмен сұхбат |''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' |Луи де Пон дю Лак / Louis de Pointe du Lac |- |<small>ф</small> |Күз аңыздары |''Legends of the Fall'' |Тристан Ладлоу / Tristan Ludlow |- | rowspan="2" |1995 |<small>ф</small> |Жеті |''Seven (Se7en)'' |детектив Дэвид Миллс / David Mills |- |<small>ф</small> |12 маймыл |''12 Monkeys'' |Джеффри Гоинс / Jeffrey Goines |- | rowspan="" |1996 |<small>ф</small> |Ұйықтап жатқандар |''Sleepers'' |Майкл Салливан / Michael Sullivan |- | rowspan="2" |1997 |<small>ф</small> | |''The Devil’s Own'' |Фрэнсис «Фрэнки» Остин МакГайр / Рори Дивани / Francis Austin McQuire/Rory Devaney |- |<small>ф</small> |Тибетте жеті жыл |''Seven Years in Tibet'' |Генрих Харрер / Heinrich Harrer |- | rowspan="" |1998 |<small>ф</small> |Танысыңыздар, Джо Блэк |''Meet Joe Black'' |Джо Блэк / кофеханадағы адам / Joe Black / Man in the Coffee Shop |- | rowspan="2" |1999 |<small>ф</small> |[[Төбелес клубы]] |''Fight Club'' |Тайлер Дёрден / Tyler Durden |- |<small>ф</small> |Джон Малкович болу |''Being John Malkovich'' |камео |- | rowspan="2" |2000 |<small>ф</small> | |''Snatch'' |Микки О’Нил / Mickey O'Neil (the Pikey) |- |<small>с</small> | |''Jackass'' |камео |- | rowspan="4" |2001 |<small>ф</small> |Мексикандық |''The Mexican'' |Джерри Уэлбах / Jerry Welbach |- |<small>ф</small> |Тыңшы ойындар |''Spy Game'' |Том Бишоп / Tom Bishop |- |<small>ф</small> |Оушеннің он бір досы |''Ocean's Eleven'' |Расти Райан / Расти Райен (англ.)русск. |- |<small>с</small> |Достар |''Friends'' |Уилл Колберт / Will Colbert |- | rowspan="2" |2002 |<small>ф</small> | |''Full Frontal'' |камео |- |<small>ф</small> | |''Confessions of a Dangerous Mind'' |Брэд, бойдақ № 1 / Brad, Bachelor No.1 |- | rowspan="3" |2003 |<small>мф</small> |Синдбад: жеті теңіздің аңызы |''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' |Синдбад / Sinbad |- |<small>мс</small> |Тау патшасы |''King Of The Hill'' |Patch Boomhauer |- |<small>ф</small> |Эбби Сингер |''Эбби Сингер'' |камео |- | rowspan="2" |2004 |<small>ф</small> |Трой |''Troy'' |[[Ахилл|Ахилл / Achilles]] |- |<small>ф</small> |Оушеннің он екі досы |''Ocean's Twelve'' |Расти Райан / Rusty Ryan |- | rowspan="" |2005 |<small>ф</small> |Мистер мен миссис Смит |''Mr. & Mrs. Smith'' |Джон Смит / John Smith |- | rowspan="" |2006 |<small>ф</small> |[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |''Babel'' |Ричард / Richard |- | rowspan="2" |2007 |<small>ф</small> |Оушеннің он үш досы |''Ocean's Thirteen'' |Расти Райан / Rusty Ryan |- |<small>ф</small> |Қорқақ Роберт Форд Джесси Джеймсті қалай өлтірді |''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' |Джесси Джеймс / Jesse James |- | rowspan="2" |2008 |<small>ф</small> |Оқылғаннан кейін өртеу |''Burn After Reading'' |Чед Фельдхаймер / Chad Feldheimer |- |<small>ф</small> | |''The Curious Case of Benjamin Button'' |Бенджамин Баттон  / Benjamin Button |- | rowspan="" |2009 |<small>ф</small> |[[Атақсыз шаталар]] |''Inglourious Basterds'' |лейтенант Альдо Рейн / Lt. Aldo Raine |- |2010 |<small>мф</small> |Мегами |''Megamind'' |Мачомен / Metro Man |- | rowspan="4" |2011 |<small>ф</small> |Древо жизни |''The Tree of Life'' |мистер О’Брайен / Mr. O'Brien |- |<small>ф</small> |Барлығын өзгерткен адам |''Moneyball'' |Билли Бин / Billy Beane |- |<small>мф</small> |[[Көңілді аяқтар 2]] |''Happy Feet Two'' |криль Уилл / Will the Krill |- |<small>кор</small> | |''Touch of Evil'' |безумец |- | rowspan="" |2012 |<small>ф</small> |Казино тонау |''Killing Them Softly'' |Джек Коган / Jackie Cogan |- | rowspan="3" |2013 |<small>ф</small> |Z Дүниежүзілік соғысы |''World War Z'' |Джерри Лейн / Gerry Lane |- |<small>ф</small> |[[12 жылдық құлдық]] |''12 Years a Slave'' |Басс / Bass |- |<small>ф</small> |Кеңесші |''The Counselor'' |Вестрэй / Westray |- | rowspan="" |2014 |<small>ф</small> | |''Fury'' |штаб-сержант Дон Колльер «Жауынгер Әке / Wardaddy |- | rowspan="" |2015 |<small>ф</small> | |''By the Sea'' |Роланд / Roland |- | rowspan="2" |2015 |<small>кор</small> | |''The Audition'' |өзін-өзі сомдайды |- |<small>ф</small> | |''The Big Short'' |Бен Риккерт / Ben Rickert |- | rowspan="2" |2016 |<small>док</small> |Уақыт саяхаты |''Voyage of Time'' |рассказчик / Narrator |- |<small>ф</small> | |''Allied'' |Макс Ватан / Max Vatan |- | rowspan="" |2017 |<small>ф</small> | |''War Machine'' |генерал Глен МакМан / General Glen McMahon |- | rowspan="" |2018 |<small>ф</small> |Дэдпул 2 |''Deadpool 2'' |Телфорд Портер / көрінбейтін адам / Telford Porter / Vanisher |- | rowspan="2" |2019 |<small>ф</small> |Бір күні Голливудта |''Once Upon a Time in Hollywood'' |Клифф Бут / Cliff Booth |- |<small>ф</small> |Жұлдыздарға |''Ad Astra'' |Рой МакБрайд / Roy McBride |- |2022 |ф |Жоғалған қала |''The Lost City'' |Джек Трейнер |- |2022 |ф |Оқ пойыз |''Bullet Train'' |Қанқыз |- |2022 |ф |Бабилон |''Babylon'' |Джек Конрад |- |2024 |ф |Жоқ Дос |''IF'' |Кит |- |2024 |ф |Қасқырлар |''Wolfs'' |Пэм |} == Сілтемелер == {{commonscat|Brad Pitt}} * {{Imdb name|id=0000093|name=Брэд Питт}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы}} {{DEFAULTSORT:Питт, Брэд}} [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Вольпи кубогы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]] [[Санат:Үздік қолдаушы актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] i4mdxjpoupty2w4icv1wbfr3pdyjbym 3599795 3599778 2026-05-04T15:47:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Naemabd|Naemabd]] ([[User talk:Naemabd|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3592818 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Брэд Питт |шынайы есімі = Brad Pitt |сурет = Brad Pitt-69858.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Питт, 2024 жыл |туған кездегі есімі = Уильям Брэдли Питт |туған күні = 18.12.1963 |туған жері = [[Шавни (Оклахома)|Шауни]], {{Туғанжері|Оклахома|Оклахомада}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}<br />[[продюсер]] |азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} |белсенді жылдары = 1987 жылдан бері |бағыты = |киностудия = |марапаттары = [[Оскар сыйлығы|Оскар]] (2014, 2020)<br />[[BAFTA]] (2014, 2020)<br />[[Алтын глобус]] (1996, 2019)<br />[[Эмми]] (2014) |imdb_id = 0000093 |сайты = }} '''Уильям Брэдли''' «'''Брэд'''» '''Питт''' ({{lang-en|William Bradley «Brad» Pitt}}; [[18 желтоқсан]] [[1963 жыл|1963]], [[Шавни (Оклахома)|Шауни]], [[Оклахома]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[актёр]], [[продюсер]], 1995 жылғы [[Алтын глобус]] сыйлығының лауреаты.<ref name="www. foxnews. com">{{vcite news |author=Jeanna Bryner |title=Study: Men With 'Cavemen' Faces Most Attractive to Women |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] |date=2007-08-23 |accessdate=2008-01-01 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,294134,00.html}}</ref> ==Өмірбаяны== Питт [[Шавни (Оклахома)|Шауни]] қаласында ([[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) дүниеге келген. Әкесі, Уильям Питт, жүк тасымалдаумен айналысатын компанияда менеджер болып жұмыс істеген, анасы — Джейн Этта Хиллхаус, жергілікті мектептің оқытушысы болған.<ref name="fever">{{vcite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2006/02/06/1139074140202.html |title=The Brangelina fever |accessdate=2008-09-08 |date=2006-02-06 |agency=Reuters |work=The Age |location=Australia}}</ref> Дуг Питт ағасы және Джулия Питт деген қарындасы бар. Мектеп қабырғасында Питт спортпен айналысқан, пікірталас клубына және музыкалық секцияларға қатысқан.<ref name="slipping four">{{vcite news |title=Slippin' around on the road with Brad Pitt |author=Chris Mundy |date=1994-12-01 |work=Rolling Stone}}</ref> Мектепті бітірген соң, ол [[Миссури-Колумбия университеті]]не түсіп, журналистика және жарнамалық істі оқыған. Алайда университетті тәмамдағаннан кейін Питт мамандығы бойынша жұмыс істемей , актерлік мансабын бастау үшін [[Голливуд]]ке аттанады. Осы жерде ол атын «Брэд Питт» деп өзгерткен.<ref>{{cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20529706,00.html |work=People |title=Brad Pitt Was a Wrestler and a Diver – Never a Baseball Player |date=2011-09-19 |accessdate=2011-12-25 |first=Rennie |last=Dyball}}</ref> ==Мансабы== Танымал актер болмай тұрып, Питт жүргізуші болып жиһаздарды тасымалдаған. Сонымен қатар ол актерлік курстарға қатысқан. Мансабы [[Даллас (телехикая)|Даллас]] телехикаясындағы рөлімен басталған.<ref>{{cite news|url=http://usliberals.about.com/od/celebrityactivists/p/BradPitt.htm | work=About.com |title=Profile of Brad Pitt, Activist & Film Actor |first=Deborah |last=White}}</ref> Ол киноларда хикаяларда кішігірім рөлдерді сомдай бастайды. 1988 жылы ол өзінің алғашқы басты рөлін «[[Тёмная сторона Солнца]]» фильмінде сомдап шыққан.<ref name="fox film">{{vcite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,191847,00.html?sPage=fnc/entertainment/celebrity/pitt |title=Brad Pitt Filmography, Biography |date=2006-05-11 |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]]|accessdate=2008-10-30}}</ref> 1991 жылы ол сәтті болып шыққан «Тельма және Луиза» фильміне түседі. Осыдан кейін ол бірқатар жақсы шыққан рөлдерді сомдаған.<ref name="bag">{{vcite news |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20102562,00.html |title=Look Who Bagged Brad |author=Karen S. Schneider |date=1996-01-15 |work=[[People]]|accessdate=2009-04-03}}</ref> 1995 жылы Empire журналы Питті кино тарихындағы 25 ең сексуалды жұлдыздар тізіміне енгізген.<ref>{{vcite news |title=Brad Pitt, sexiest man alive, is also one of the silliest |date=2008-09-12 |work=[[The Kansas City Star]] |page=E1}}</ref> 1997 жылы [[Қытай]]дың [[Тибет]]ке басып кіруін баяндайтын «Тибеттегі жеті жыл» фильмі шығады. Осыдан кейін Брэд Питтпен оның фильм бойынша әріптесі Дэвид Тьюлиске [[Қытай Халық Республикасы]]на келуге тыйым салынған.<ref>{{vcite news |url=http://www.people.com/people/article/0,,20009322,00.html |title=Brad Pitt: 'Strippers Changed My Life' |author=Tim Nudd |date=2007-01-22 |work=[[People]]|accessdate=2008-10-14}}</ref> 1999 жылы Питт өзінің ең танымал рөлдерінің бірі [[Чак Паланикт]]ің романы бойынша түсірілген «[[Төбелес клубы]]» фильміндегі Дэвид Финчерді сомдаған.<ref name="fox film" /> Бірақ коммерциялық жағынан сәтті шығып, оны әлемнің секс-символы ретінде танытқан «Троя» фильміндегі Ахиллестің рөлі болады. Содан кейінде ол көптеген фильмдерге түседі, соның ішінде өзінің қазіргі әйелі [[Анджелина Джоли]]мен бірге түскен «Мистер и миссис Смит» (2005) шытырман комедиясы да бар.<ref>[http://www.igs.net/~awhp/bradpitt.html "Brad Pitt on Another World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213170128/http://www.igs.net/~awhp/bradpitt.html |date=2012-02-13 }}, ''The Another World Home Page''. 2012-01-10.</ref> 2002 жылы Питт [[Дженнифер Энистон]]мен және [[Paramount Pictures]] голливуд киностудиясының басшысы Брэд Грэймен бірігіп [[Plan B Entertainment]] продюсерлік компаниясын құрады. 2005 жылы компания басты рөлді [[Джонни Депп]] сомдаған «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмнің продюсері болған.<ref name="Scotland">{{vcite news |url=http://scotlandonsunday.Scotsman.com/features/Would-the-real-Brad-Pitt.4535381.jp |title=Would the real Brad Pitt please stand up? |title.= |author=Garth Pierce |date=September 28, 2008 |work=[[Scotland on Sunday]] |accessdate=May 26, 2009}}</ref> Сонымен қатар Питт жарнама роликтерінде де көріне бастаған. 2005 жылы [[Heineken]] жарнамасына, кейін американдық супермодель Татьяна Сороккомен бірге [[Хонда Акура]] жарнамасына түскен. [[SoftBank]] және [[Edwin Jeans]] үшін жапондық жарнамаға да түскен.<ref>{{vcite news |title=Hot Actor: Brad Pitt |author=Jay Martel |date=May 14, 1992 |work=Rolling Stone}}</ref> ==Жеке өмірі== 1995 жылы «Жеті» триллерінің түсірілісі кезінде Брэд фильм бойынша оның әйелін ойнаған [[Гвинет Пэлтроу]]мен жақындасып кетеді. Екеуінің бас қосатындығы жайлы айтылып жүрген кезде, олар кенеттен ара қатынастарын тоқтатады (1997). 2000 жылғы 29 шілдеде Питт [[Дженнифер Энистон]]мен үйленіп, 2005 жылы ажырасып кетеді. Көпшіліктің айтуына қарағанда ажырасудың себебі Дженнифердің балалы болғысы келмегендігінен дейді.<ref name="persico">{{vcite news|author=Joyce J. Persico|title=Hollywood Hunk Brad Pitt Is Casual About Celebrity|date=1995-09-29|work=[[The Times-Picayune]]|page=L34}}</ref> Ажырасу ісіне дейін Питт «Мистер және миссис Смит» фильмі бойынша әріптесі [[Анджелина Джоли]]мен кездесіп жүрген. Екеуі ара қатынастары жайлы ресми түрде мәлімдеген.<ref>{{vcite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-03/13/content_534637.htm|title=Brad Pitt|accessdate=2010-07-12|work=China Daily}} {{Wayback|url=http://www.webcitation.org/5rAolgfCf|date=2010-07-12}}</ref> 2006 жылғы 27 мамырда [[Намибия]]да Питтың Шайло Нувель атты қызы, ал 2008 жылғы 12 шілдеде [[Франция]]да Нокс Леон және Вивьен Маршелин атты егіз баласы дүниеге келеді.<ref name="too young">{{vcite news |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,316786,00.html |title=Too Young to Die&nbsp;— TV Review |author=Ken Tucker |date=1990-12-23 |work=Entertainment Weekly |accessdate=2008-10-14}}</ref> Питт Анджелинаның барлық асыранды балаларын асырап алады. Қазір олардың алты баласы бар: ұлдары Мэддокс Шиван, Пакс Тьен мен Нокс Леон; қыздары Захара Марли, Шайло Нувель мен Вивьен Маршелин. Барлық балаларының тегі — Джоли-Питт.<ref>{{vcite news |url=http://movies.nytimes.com/movie/739/Across-the-Tracks/details |title=Across the Tracks&nbsp;— Cast, Crew, Director, and Awards |work=[[The New York Times]] |accessdate=2008-10-14}}</ref> == Фильмографиясы == Питт фильмдерінің толық емес тізімі: {| class="wikitable sortable" !Жыл !Түрі !Қазақша атауы !Түпнұсқа атауы !Рөлі |- | rowspan="5" |1987 |<small>ф</small> |Бейтарап жер |''No Man's Land'' |даяшы / Waiter |- |<small>ф</small> |Нөлден аз |''Less Than Zero'' |Partygoer / Preppie Guy at Fight |- |<small>с</small> |Өсу проблемалары |''Growing Pains'' |Джефф / Jeff |- |<small>с</small> |Даллас |''Dallas'' |Рэнди / Randy |- |<small>с</small> |Басқа әлем |''Another World'' |Крис |- | rowspan="2" |1988 |<small>с</small> |Джамп-стрит, 21 |''21 Jump Street'' |Питер / Peter |- |<small>ф</small> |Күннің қараңғы жағы |''The Dark Side of the Sun'' |Рик Клейтон / Rick |- | rowspan="4" |1989 |<small>ф</small> |Бірге бақытты |''Happy Together'' |Брайан / Brian |- |<small>ф</small> |Сыныпты қысқарту |''Cutting Class'' |Дуайт Ингаллс / Dwight Ingalls |- |<small>с</small> |Сыныптың президенті |''Head of the Class'' |Чак / Chuck |- |<small>с</small> | |''Freddy's Nightmares'' |Рик Остин / Rick Austin |- | rowspan="3" |1990 |<small>тф</small> | |''The Image'' |оператор / Steve Black |- |<small>тф</small> |Өлуге тым жас? |''Too Young To Die?'' |Билли Кэнтон / Billy Canton |- |<small>с</small> |Даңқ күндері |''Glory Days'' |Уокер Лавджой / Walker Lovejoy |- | rowspan="3" |1991 |<small>ф</small> | |''Across the Tracks'' |Джо Мэлоуни / Joe Maloney |- |<small>ф</small> |Джонни Замша |''Johnny Suede'' |Джонни Замша / Johnny Suede |- |<small>ф</small> |Тельма және Луиза |''Thelma & Louise'' |Джей Ди / J.D. |- | rowspan="" |1992 |<small>ф</small> | |''Contact'' |Кокс / Cox |- |1990 |<small>с</small> | |''Tales from the Crypt, «King of the Road»'' |Билли / Billy |- | rowspan="2" |1992 |<small>ф</small> | |''Cool World'' |детектив Фрэнк Харрис (дауыс) / Detective Frank Harris |- |<small>ф</small> |Өзен ағып жатқан жер |''A River Runs Through It'' |Пол Маклин / Paul Maclean |- | rowspan="2" |1993 |<small>ф</small> |Калифорния |''Kalifornia'' |Эрли Грейс / Early Grayce |- |<small>ф</small> |[[Шынайы махаббат]] |''True Romance'' |Флойд / Floyd |- | rowspan="3" |1994 |<small>ф</small> |Қызмет |''The Favor'' |Эллиотт Фоулер / Elliott Fowler |- |<small>ф</small> |Вампирмен сұхбат |''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' |Луи де Пон дю Лак / Louis de Pointe du Lac |- |<small>ф</small> |Күз аңыздары |''Legends of the Fall'' |Тристан Ладлоу / Tristan Ludlow |- | rowspan="2" |1995 |<small>ф</small> |Жеті |''Seven (Se7en)'' |детектив Дэвид Миллс / David Mills |- |<small>ф</small> |12 маймыл |''12 Monkeys'' |Джеффри Гоинс / Jeffrey Goines |- | rowspan="" |1996 |<small>ф</small> |Ұйықтап жатқандар |''Sleepers'' |Майкл Салливан / Michael Sullivan |- | rowspan="2" |1997 |<small>ф</small> | |''The Devil’s Own'' |Фрэнсис «Фрэнки» Остин МакГайр / Рори Дивани / Francis Austin McQuire/Rory Devaney |- |<small>ф</small> |Тибетте жеті жыл |''Seven Years in Tibet'' |Генрих Харрер / Heinrich Harrer |- | rowspan="" |1998 |<small>ф</small> |Танысыңыздар, Джо Блэк |''Meet Joe Black'' |Джо Блэк / кофеханадағы адам / Joe Black / Man in the Coffee Shop |- | rowspan="2" |1999 |<small>ф</small> |[[Төбелес клубы]] |''Fight Club'' |Тайлер Дёрден / Tyler Durden |- |<small>ф</small> |Джон Малкович болу |''Being John Malkovich'' |камео |- | rowspan="2" |2000 |<small>ф</small> | |''Snatch'' |Микки О’Нил / Mickey O'Neil (the Pikey) |- |<small>с</small> | |''Jackass'' |камео |- | rowspan="4" |2001 |<small>ф</small> |Мексикандық |''The Mexican'' |Джерри Уэлбах / Jerry Welbach |- |<small>ф</small> |Тыңшы ойындар |''Spy Game'' |Том Бишоп / Tom Bishop |- |<small>ф</small> |Оушеннің он бір досы |''Ocean's Eleven'' |Расти Райан / Расти Райен (англ.)русск. |- |<small>с</small> |Достар |''Friends'' |Уилл Колберт / Will Colbert |- | rowspan="2" |2002 |<small>ф</small> | |''Full Frontal'' |камео |- |<small>ф</small> | |''Confessions of a Dangerous Mind'' |Брэд, бойдақ № 1 / Brad, Bachelor No.1 |- | rowspan="3" |2003 |<small>мф</small> |Синдбад: жеті теңіздің аңызы |''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' |Синдбад / Sinbad |- |<small>мс</small> |Тау патшасы |''King Of The Hill'' |Patch Boomhauer |- |<small>ф</small> |Эбби Сингер |''Эбби Сингер'' |камео |- | rowspan="2" |2004 |<small>ф</small> |Трой |''Troy'' |[[Ахилл|Ахилл / Achilles]] |- |<small>ф</small> |Оушеннің он екі досы |''Ocean's Twelve'' |Расти Райан / Rusty Ryan |- | rowspan="" |2005 |<small>ф</small> |Мистер мен миссис Смит |''Mr. & Mrs. Smith'' |Джон Смит / John Smith |- | rowspan="" |2006 |<small>ф</small> |[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |''Babel'' |Ричард / Richard |- | rowspan="2" |2007 |<small>ф</small> |Оушеннің он үш досы |''Ocean's Thirteen'' |Расти Райан / Rusty Ryan |- |<small>ф</small> |Қорқақ Роберт Форд Джесси Джеймсті қалай өлтірді |''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' |Джесси Джеймс / Jesse James |- | rowspan="2" |2008 |<small>ф</small> |Оқылғаннан кейін өртеу |''Burn After Reading'' |Чед Фельдхаймер / Chad Feldheimer |- |<small>ф</small> | |''The Curious Case of Benjamin Button'' |Бенджамин Баттон  / Benjamin Button |- | rowspan="" |2009 |<small>ф</small> |[[Атақсыз шаталар]] |''Inglourious Basterds'' |лейтенант Альдо Рейн / Lt. Aldo Raine |- |2010 |<small>мф</small> |Мегами |''Megamind'' |Мачомен / Metro Man |- | rowspan="4" |2011 |<small>ф</small> |Древо жизни |''The Tree of Life'' |мистер О’Брайен / Mr. O'Brien |- |<small>ф</small> |Барлығын өзгерткен адам |''Moneyball'' |Билли Бин / Billy Beane |- |<small>мф</small> |[[Көңілді аяқтар 2]] |''Happy Feet Two'' |криль Уилл / Will the Krill |- |<small>кор</small> | |''Touch of Evil'' |безумец |- | rowspan="" |2012 |<small>ф</small> |Казино тонау |''Killing Them Softly'' |Джек Коган / Jackie Cogan |- | rowspan="3" |2013 |<small>ф</small> |Z Дүниежүзілік соғысы |''World War Z'' |Джерри Лейн / Gerry Lane |- |<small>ф</small> |[[12 жылдық құлдық]] |''12 Years a Slave'' |Басс / Bass |- |<small>ф</small> |Кеңесші |''The Counselor'' |Вестрэй / Westray |- | rowspan="" |2014 |<small>ф</small> | |''Fury'' |штаб-сержант Дон Колльер «Жауынгер Әке / Wardaddy |- | rowspan="" |2015 |<small>ф</small> | |''By the Sea'' |Роланд / Roland |- | rowspan="2" |2015 |<small>кор</small> | |''The Audition'' |өзін-өзі сомдайды |- |<small>ф</small> | |''The Big Short'' |Бен Риккерт / Ben Rickert |- | rowspan="2" |2016 |<small>док</small> |Уақыт саяхаты |''Voyage of Time'' |рассказчик / Narrator |- |<small>ф</small> | |''Allied'' |Макс Ватан / Max Vatan |- | rowspan="" |2017 |<small>ф</small> | |''War Machine'' |генерал Глен МакМан / General Glen McMahon |- | rowspan="" |2018 |<small>ф</small> |Дэдпул 2 |''Deadpool 2'' |Телфорд Портер / көрінбейтін адам / Telford Porter / Vanisher |- | rowspan="2" |2019 |<small>ф</small> |Бір күні Голливудта |''Once Upon a Time in Hollywood'' |Клифф Бут / Cliff Booth |- |<small>ф</small> |Жұлдыздарға |''Ad Astra'' |Рой МакБрайд / Roy McBride |- |2022 |ф |Жоғалған қала |''The Lost City'' |Джек Трейнер |- |2022 |ф |Оқ пойыз |''Bullet Train'' |Қанқыз |- |2022 |ф |Бабилон |''Babylon'' |Джек Конрад |- |2024 |ф |Жоқ Дос |''IF'' |Кит |- |2024 |ф |Қасқырлар |''Wolfs'' |Пэм |} == Сілтемелер == {{commonscat|Brad Pitt}} * {{Imdb name|id=0000093|name=Брэд Питт}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы}} {{DEFAULTSORT:Питт, Брэд}} [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Вольпи кубогы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]] [[Санат:Үздік қолдаушы актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] b6wfk5xaogezc2ahk5hsepfam11rhgx Дженнифер Энистон 0 137631 3599779 3598611 2026-05-04T15:33:31Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352018964|Jennifer Aniston]]" 3599779 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Энистон |шынайы есімі = Jennifer Aniston |сурет = JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg |сурет ені = 240px |сурет атауы = Дженнифер Энистон, 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Джоанна Энистон |туған күні = 11.02.1969. |туған жері = Шерман-Оукс, Калифорния, [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}} |азаматтығы = АҚШ |белсенді жылдары = 1990 — <small>осы уақытқа шейін</small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0000098 |сайты = }} '''Дженнифер Джоанна Энистон''' ({{lang-en|Jennifer Joanna Aniston}}; 11 ақпан [[1969 жыл]], [[Шерман-Оукс]], [[Калифорния]]) – американдық [[актриса]], кинорежиссёр и продюсерскинорежиссёр және продюсер == Ертерек өмірі == Энистон 1969 жылы 11 ақпанда Лос-Анджелестің Шерман-Оукс ауданында грек текті актер Джон Энистон мен актриса Нэнси Доудың отбасында дүниеге келген. Анасы жағынан оның арғы аталарының бірі Луи Грико Италиядан болған. Анасының шығу тегі ағылшын, ирланд, шотланд және аздаған грек тамырларынан тұрады. Әкесінің тегі Грекияның Крит аралынан бастау алады. Энистонның екі ағасы (інісі) бар: анасы бір ағасы Джон Мелик және әкесі бір інісі Алекс Энистон. Оның өкіл әкесі — әкесінің жақын достарының бірі, актер Телли Савалас болды. Оның балалық шағында отбасы Нью-Йоркке көшіп барды. Әкесінің теледидар саласындағы мансабына қарамастан, Дженниферге теледидар көруге тыйым салынған болатын, бірақ ол бұл шектеуді айналып өтудің жолдарын тауып жүрді. Алты жасынан бастап ол Вальдорф мектебінде білім алды. Ол тоғыз жасқа толғанда ата-анасы ажырасып кеткен. 11 жасында Вальдорф мектебінде актерлік өнерге алғаш рет қызығушылық танытқан Энистон Манхэттендегі Фиорелло Ла Гуардиа атындағы музыка, өнер және орындаушылық өнер жоғары мектебіне оқуға түседі. Онда ол мектептің драма үйірмесіне мүше болып, Энтони Абесоннан актерлік шеберлік бойынша дәріс алады. Ол Лоррейн Хэнсберридің «Сидни Брустейн терезесіндегі белгі» (''The Sign in Sidney Brustein's Window'') және Антон Чеховтың «Апалы-сіңлілі үшеу» (''Three Sisters'') пьесаларында рөлдер орындаған. == Жеке өмірі == Осыған дейін Энистон музыкант Адам Дьюрицпен және актер Тейт Донованмен жүрді. Оның Брэд Питтпен қарым-қатынастары баспасөздерде жиі болды. Энистон 2000 жылы 29 шілдеде Питтқа тұрмысқа шығады, бірақ жұп 2005 жылы 7 қаңтарда айырылысуын жариялап, сол жылдың 2 қазанында ажырасты. 2011 жылдың мамыр айынан бастап Джастин Теру актерімен жүрді. 2015 жылы 5 шілде айында Лос-Анджелестеге өздерінің үйлерінде жасырын түрде үйленді. === Режиссер === * 2006 — «10 бөлме» * 2011 — «Бес» === Продюсер === * 2008 — «Махаббат менеджменті» * 2010 — «Достан да артық» * 2011 — «Бес» * 2013 — «Есуас деп ата» * 2014 — «Торт» * 2016 — «Гори қыз» «Друзья» телехикаясындағы Рэйчел Грин рөлімен атаққа бөленген. Осы рөлі үшін Энистон [[2003 жыл]]ы ''«Алтын глобус» сыйлығы''мен марапатталған болатын. Актерлік мансабы телехикаялардағы сомдаған рөлдерімен басталған. Фильмдегі ең алғашқы басты рөлі [[1997 жыл]]ы шыққан «Портрет совершенства» романтикалық комедиясы болған. Қазіргі кезде Энистон [[Голливуд]]тағы танымал актрисалардың бірі. Түскен киноларының көбісі кассалық фильмдерге айналған. ==Түскен фильмдері== *«Марли и я» ([[2008]]) *«Обещать — не значит жениться» *«Охотник за головами» *«Притворись моей женой» *«Несносные боссы» *«Загадочное убийство» *«Мы-Миллеры» *«Торт» *«Несносные Боссы» *«Грязь» *«Студия 30» *«Мисс Переполох» *«Желтые птицы» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] kjdoajcdoswkaxhh3z4w8k4eh4nnj5c 3599794 3599779 2026-05-04T15:47:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Naemabd|Naemabd]] ([[User talk:Naemabd|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3534943 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Энистон |шынайы есімі = Jennifer Aniston |сурет = JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg |сурет ені = 240px |сурет атауы = Дженнифер Энистон, 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Джоанна Энистон |туған күні = 11.02.1969. |туған жері = Шерман-Оукс, Калифорния, [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}} |азаматтығы = АҚШ |белсенді жылдары = 1990 — <small>осы уақытқа шейін</small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0000098 |сайты = }} '''Дженнифер Джоанна Энистон''' ({{lang-en|Jennifer Joanna Aniston}}; 11 ақпан [[1969 жыл]], [[Шерман-Оукс]], [[Калифорния]]) – американдық [[актриса]], кинорежиссёр и продюсерскинорежиссёр және продюсер == Жеке өмірі == Осыған дейін Энистон музыкант Адам Дьюрицпен және актер Тейт Донованмен жүрді. Оның Брэд Питтпен қарым-қатынастары баспасөздерде жиі болды. Энистон 2000 жылы 29 шілдеде Питтқа тұрмысқа шығады, бірақ жұп 2005 жылы 7 қаңтарда айырылысуын жариялап, сол жылдың 2 қазанында ажырасты. 2011 жылдың мамыр айынан бастап Джастин Теру актерімен жүрді. 2015 жылы 5 шілде айында Лос-Анджелестеге өздерінің үйлерінде жасырын түрде үйленді. === Режиссер === * 2006 — «10 бөлме» * 2011 — «Бес» === Продюсер === * 2008 — «Махаббат менеджменті» * 2010 — «Достан да артық» * 2011 — «Бес» * 2013 — «Есуас деп ата» * 2014 — «Торт» * 2016 — «Гори қыз» «Друзья» телехикаясындағы Рэйчел Грин рөлімен атаққа бөленген. Осы рөлі үшін Энистон [[2003 жыл]]ы ''«Алтын глобус» сыйлығы''мен марапатталған болатын. Актерлік мансабы телехикаялардағы сомдаған рөлдерімен басталған. Фильмдегі ең алғашқы басты рөлі [[1997 жыл]]ы шыққан «Портрет совершенства» романтикалық комедиясы болған. Қазіргі кезде Энистон [[Голливуд]]тағы танымал актрисалардың бірі. Түскен киноларының көбісі кассалық фильмдерге айналған. ==Түскен фильмдері== *«Марли и я» ([[2008]]) *«Обещать — не значит жениться» *«Охотник за головами» *«Притворись моей женой» *«Несносные боссы» *«Загадочное убийство» *«Мы-Миллеры» *«Торт» *«Несносные Боссы» *«Грязь» *«Студия 30» *«Мисс Переполох» *«Желтые птицы» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] 848ksg2rbu9erq15s1kbtmqzpxvpl5m Робер Мерль 0 137731 3599835 2307128 2026-05-04T16:37:25Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1306631627|Robert Merle]]" 3599835 wikitext text/x-wiki '''Мерль Робер Жан Жорж''' ({{lang-fr|Robert Merle}}) (28 тамыз [[1908 жыл]], Тебесса, Алжир – 28 наурыз 2004 жыл, Париж) – француз жазушысы <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%8C,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80</ref>. Францияда әдебиет факультетін бітіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Джон Вебстер, Джонатан Свифт, Эрскин Колдуэллдердің шығармаларын француз тіліне аударады. [[1949 жыл]]ы Дюнкерктегі қайғылы оқиғаға арналған «Оңтүстік жағалаудағы демалыс» атты антимилитаристік романы жарық көреді. Бұл шығарма сол жылы [[Гонкуров сыйлығы]]н иеленеді. Сонымен қатар Францияның тарихы туралы ''13 романы'' жарық көреді. == Жеке өмірі == Мерль үш рет үйленген, оның төрт ұлы мен екі қызы болған. Ол 2004 жылы 95 жасында Францияның Монфор-л'Амори қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды.[1][2][3] == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Франция жазушылары]] f2w5vdvfgj8ssezwz4qfr9e14xbzqr5 3599846 3599835 2026-05-04T16:57:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2307128 wikitext text/x-wiki '''Мерль Робер Жан Жорж''' ({{lang-fr|Robert Merle}}) (28 тамыз [[1908 жыл]], Тебесса, Алжир – 28 наурыз 2004 жыл, Париж) – француз жазушысы <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%8C,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80</ref>. Францияда әдебиет факультетін бітіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Джон Вебстер, Джонатан Свифт, Эрскин Колдуэллдердің шығармаларын француз тіліне аударады. [[1949 жыл]]ы Дюнкерктегі қайғылы оқиғаға арналған «Оңтүстік жағалаудағы демалыс» атты антимилитаристік романы жарық көреді. Бұл шығарма сол жылы [[Гонкуров сыйлығы]]н иеленеді. Сонымен қатар Францияның тарихы туралы ''13 романы'' жарық көреді. == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Франция жазушылары]] 39f9txja4koem2d9r78spt3oriwq9nh 3599849 3599846 2026-05-04T16:59:02Z Kasymov 10777 3599849 wikitext text/x-wiki '''Мерль Робер Жан Жорж''' ({{lang-fr|Robert Merle}}) (28 тамыз [[1908 жыл]], Тебесса, Алжир – 28 наурыз 2004 жыл, Париж) – француз жазушысы <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%8C,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80</ref>. Францияда әдебиет факультетін бітіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Джон Вебстер, Джонатан Свифт, Эрскин Колдуэллдердің шығармаларын француз тіліне аударады. [[1949 жыл]]ы Дюнкерктегі қайғылы оқиғаға арналған «Оңтүстік жағалаудағы демалыс» атты антимилитаристік романы жарық көреді. Бұл шығарма сол жылы [[Гонкуров сыйлығы]]н иеленеді. Сонымен қатар Францияның тарихы туралы ''13 романы'' жарық көреді. == Жеке өмірі == Мерль үш рет үйленген, оның төрт ұлы мен екі қызы болған. Ол 2004 жылы 95 жасында Францияның Монфор-л'Амори қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Франция жазушылары]] dzrtlh7pqzxxxl434hwzo6g1my453m9 3599850 3599849 2026-05-04T16:59:23Z Kasymov 10777 Kasymov [[Мерль Робер Жан Жорж]] бетін [[Робер Мерль]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3599849 wikitext text/x-wiki '''Мерль Робер Жан Жорж''' ({{lang-fr|Robert Merle}}) (28 тамыз [[1908 жыл]], Тебесса, Алжир – 28 наурыз 2004 жыл, Париж) – француз жазушысы <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%8C,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80</ref>. Францияда әдебиет факультетін бітіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Джон Вебстер, Джонатан Свифт, Эрскин Колдуэллдердің шығармаларын француз тіліне аударады. [[1949 жыл]]ы Дюнкерктегі қайғылы оқиғаға арналған «Оңтүстік жағалаудағы демалыс» атты антимилитаристік романы жарық көреді. Бұл шығарма сол жылы [[Гонкуров сыйлығы]]н иеленеді. Сонымен қатар Францияның тарихы туралы ''13 романы'' жарық көреді. == Жеке өмірі == Мерль үш рет үйленген, оның төрт ұлы мен екі қызы болған. Ол 2004 жылы 95 жасында Францияның Монфор-л'Амори қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Франция жазушылары]] dzrtlh7pqzxxxl434hwzo6g1my453m9 3599851 3599850 2026-05-04T16:59:38Z Kasymov 10777 3599851 wikitext text/x-wiki '''Мерль Робер Жан Жорж''' ({{lang-fr|Robert Merle}}) (28 тамыз [[1908 жыл]], Тебесса, Алжир – 28 наурыз 2004 жыл, Париж) – француз жазушысы. Францияда әдебиет факультетін бітіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Джон Вебстер, Джонатан Свифт, Эрскин Колдуэллдердің шығармаларын француз тіліне аударады. [[1949 жыл]]ы Дюнкерктегі қайғылы оқиғаға арналған «Оңтүстік жағалаудағы демалыс» атты антимилитаристік романы жарық көреді. Бұл шығарма сол жылы [[Гонкуров сыйлығы]]н иеленеді. Сонымен қатар Францияның тарихы туралы ''13 романы'' жарық көреді. == Жеке өмірі == Мерль үш рет үйленген, оның төрт ұлы мен екі қызы болған. Ол 2004 жылы 95 жасында Францияның Монфор-л'Амори қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Франция жазушылары]] n97tolwhitobxpnya5cqxmkln7f6w3o Беджая 0 137784 3599877 2836722 2026-05-04T17:46:33Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Urban planning" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350588985|Béjaïa]]" 3599877 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Беджая |шынайы атауы = {{lang-ar|بجاية}} |сурет = Béjaïa facade.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Алжир |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 45|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 05|lon_min = 04|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Алжир уәлаяттары{{!}}Уәлаят |аймағы = Беджая (уәлаят){{!}}Беджая |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 120,22 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 949 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 177 988 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 06000 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Béjaïa, Algeria |сайты = |сайт тілі = }} '''Беджая''' ({{lang-ar|بجاية}}, ''Bedjaya''; {{lang-ber|ⴱⴳⴰⵢⴻⵜ}}, ''Bgayet''<ref>{{кітап |авторы = Jeannine Verdès-Leroux|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = L'Algérie et la France|шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Paris|баспасы = R. Laffont|жыл = 2009|томы = |беттері =132|барлық беті = |сериясы = |isbn = 978-2-221-10946-5|тиражы =}}</ref>, ''Vgayet''<ref>{{кітап |авторы = Gaya Hamimi|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Grammaire et conjugaison amaziġ|шынайы атауы = |сілтеме = http://books.google.fr/books?id=RIddIigFAs4C&pg=PA23#v=onepage&q&f=false|уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Paris|баспасы = = L'Harmattan|жыл = 1997|томы = |беттері == 23-24|барлық беті = |сериясы = |isbn =978-2-7384-5406-5|тиражы = }}</ref>) – [[Алжир]]дің солтүстігіндегі портты қала Халық саны 147 мың адам (1998 жылғы халық санағы бойынша). Әдепкіде бұл жердің орнында [[Рим]]нің отары Сальда мекені болған. Орта ғасырда қаланы ''беджая тайпасы''нан шыққан берберлер жаулап алды. Қазіргі таңға дейін осы тайпаның атымен аталуда. 12 ғасырда [[Хаммадидтер мемлекеті]]нің астанасы болды. 1555-1833 жылдарда [[Осман империясы]]ның құрамында болып, кейін [[Франция]]ның отарына айналды. == Қала құрылысын жоспарлау == Беджаияның орталығы отаршылдық кезеңдегі квартал мен ескі қаладан (медина) тұрады. Мединаның өзі Испан империясы, кейінірек Француз Алжирі тұсындағы қала құрылысын жоспарлау жұмыстары кезінде айтарлықтай өзгеріске ұшыраған. Ескі қала Гурая тау сілеміне тақау орналасқан; ол испандықтардың билігі кезінде көптеген ортағасырлық ғимараттарынан (мысалы, Хаммадидтердің Жұлдызды сарайы сияқты) айырылып, кейін француздық даму жобаларының әсеріне бөленді. Соған қарамастан, бұл аймақта ежелгі (әсіресе археологиялық) немесе ортағасырлық ғимараттар мен жәдігерлер аз емес; Ашершур, Караман және Баб Эль-Луз аудандарында әлі де мавр стиліндегі үйлер кездеседі. Бірақ тиісті күтімнің, қоғамдық хабардарлықтың және қорғау шараларының жоқтығынан, сондай-ақ заманауи материалдарды (бетон, кірпіш және т.б.) бейберекет қолдану салдарынан бұл мұраға қауіп төніп тұр.[1] Қаланың қорғаныс құрылыстары ескі қаланың әртүрлі жерлерінде (Баб-эль-Бунуд, порт маңындағы Хаммадид қабырғасы, Касба және т.б.) әлі де сақталған.[2] Қаланың отаршылдық кезеңде салынған бөлігі, әсіресе, ескі қала мен порттың бір бөлігін алып жатқан жағалаудағы ауданымен ерекшеленеді. Османдық (Haussmannian) сәулет өнерінен шабыт алған бұл бөлікте әлі күнге дейін «Гейдон алаңы» деген атпен танымал әйгілі 1 қараша алаңы орналасқан.[3] == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Алжир қалалары]] 4goncydm2reg196dpy3bvw6318elkip 3599878 3599877 2026-05-04T17:47:59Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[Қатысушы талқылауы:Kudaibergen Yerassyl|талқылауы]]) істеген нөмір 3599877 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3599878 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Беджая |шынайы атауы = {{lang-ar|بجاية}} |сурет = Béjaïa facade.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Алжир |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 45|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 05|lon_min = 04|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Алжир уәлаяттары{{!}}Уәлаят |аймағы = Беджая (уәлаят){{!}}Беджая |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 120,22 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 949 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 177 988 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 06000 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Béjaïa, Algeria |сайты = |сайт тілі = }} '''Беджая''' ({{lang-ar|بجاية}}, ''Bedjaya''; {{lang-ber|ⴱⴳⴰⵢⴻⵜ}}, ''Bgayet''<ref>{{кітап |авторы = Jeannine Verdès-Leroux|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = L'Algérie et la France|шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Paris|баспасы = R. Laffont|жыл = 2009|томы = |беттері =132|барлық беті = |сериясы = |isbn = 978-2-221-10946-5|тиражы =}}</ref>, ''Vgayet''<ref>{{кітап |авторы = Gaya Hamimi|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Grammaire et conjugaison amaziġ|шынайы атауы = |сілтеме = http://books.google.fr/books?id=RIddIigFAs4C&pg=PA23#v=onepage&q&f=false|уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Paris|баспасы = = L'Harmattan|жыл = 1997|томы = |беттері == 23-24|барлық беті = |сериясы = |isbn =978-2-7384-5406-5|тиражы = }}</ref>) – [[Алжир]]дің солтүстігіндегі портты қала Халық саны 147 мың адам (1998 жылғы халық санағы бойынша). Әдепкіде бұл жердің орнында [[Рим]]нің отары Сальда мекені болған. Орта ғасырда қаланы ''беджая тайпасы''нан шыққан берберлер жаулап алды. Қазіргі таңға дейін осы тайпаның атымен аталуда. 12 ғасырда [[Хаммадидтер мемлекеті]]нің астанасы болды. 1555-1833 жылдарда [[Осман империясы]]ның құрамында болып, кейін [[Франция]]ның отарына айналды. == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Алжир қалалары]] t2e5470yoa4jqy8qq3mu9ki3acu4hsq Энн Хэтэуэй 0 137812 3599785 3569793 2026-05-04T15:41:40Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352302689|Anne Hathaway]]" 3599785 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Энн Хэтэуэй |шынайы есімі = Anne Hathaway |сурет = Anne Hathaway (cropped) (cropped).png |сурет ені = |сурет атауы =Энн Хэтэуэй 2018 |туған кездегі есімі = Энн Жаклин Хэтэуэй |туған күні = 12.11.1982 |туған жері = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, [[әнші]] |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = [[2000]] — <small>қазір<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0004266 |сайты = |ортаққор = Anne Hathaway }}'''Энн Жаклин Хэтэуэй''' (кейде '''Джәкуелин'''; {{lang-en| Anne Jacqueline Hathaway}}; 12 қараша 1982 жыл, Нью-Йорк) – американдық актриса. Көптеген марапаттардың, соның ішінде «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2013) сыйлығының, «[[Эмми прайм-тайм]]» (2010) және «[[Алтын глобус]]» (2013) сыйлығының иегері, ол 2015 жылы әлемдегі ең жоғары ақы төленетін актрисаның бірі болды. Оның фильмдері бүкіл әлем бойынша $ 6,8 миллиард доллардан асты және ол 2009 жылы [[Forbes 100]] атақты тізімінде пайда болды. == Ерте өмірі мен шыққан тегі == Энн Жаклин «Энни» Хэтэуэй 1982 жылдың 12 қарашасында [[Нью-Йорк]] қаласының [[Бруклин|Бруклин ауданында]] дүниеге келген. Ол ирланд, ағылшын, неміс және француз тектес. Әкесі Джеральд – еңбек құқығы бойынша адвокат, ал анасы Кейт (қыз кезіндегі тегі МакКоли) – бұрынғы актриса. Хэтэуэйдің нағашы атасы [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі Джо МакКоли болған. ''The Daily Telegraph'' газетінің хабарлауынша, ол өз есімін Уильям Шекспирдің жұбайының құрметіне алған. Энннің үлкен ағасы Майкл және кіші інісі Томас бар. Хэтэуэй алты жасында отбасымен бірге [[Нью-Джерси|Нью-Джерсидегі]] [[Милберн (Оклахома)|Милберн қаласына]] көшіп, сонда өскен. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|солға|нобай|Бала кезінде Энн Хэтэуэй '''Paper Mill Playhouse''' театрында өткен бірнеше қойылымдарға қатысқан.]] Сегіз жасында Энн Хэтэуэй анасы ''«Les Misérables»'' мюзиклінің ұлттық турындағы Фантин рөлін ойнағанын көріп, бірден сахнаға ғашық болды. Алайда оның ата-анасы қыздарының актерлік мансапқа ұмтылуына initially қарсы болған. Осы оқиғадан кейін анасы Кейт актерлікті қойып, Энн мен оның бауырларын тәрбиелеуге көңіл бөлді. Хэтэуэй Рим католик дінінде тәрбиеленіп, өзі айтқандай «өте берік құндылықтармен» өсті және бала кезінде монах болуды армандаған, бірақ актерлік өнер әрқашан оның өмірінде басты орында тұрған. Ол он бес жасқа толғанда, үлкен ағасының гомосексуал екенін білгеннен кейін, [[Католик шіркеуі|Католик шіркеуімен]] қатынасы өзгерді. Отбасы [[Католицизм|католицизмнен]] шығып, гомосексуалдарды қабылдайтындықтан Эпископал шіркеуіне қосылды, бірақ кейін оны да тастады. 2009 жылы Хэтэуэй өз діни сенімдерін «үздіксіз дамып келе жатқан нәрсе» деп сипаттаған. Хэтэуэй Бруклин Хайтс [[Монтессори]] мектебінде және [[Милберн қаласындағы]] Уайоминг бастауыш мектебінде оқыған. Ол Милберн орта мектебін аяқтап, онда футбол ойнап, көптеген мектептік қойылымдарға қатысқан, соның ішінде ''«Once Upon a Mattress»'' мюзиклінде Виннифред рөлін орындаған. Кейінірек ол Нью-Джерсидегі Paper Mill Playhouse театрында ''«Джейн Эйр»'' және ''«Жижи»'' спектакльдерінде өнер көрсетті. 1993 жылы Американдық драма академиясында білім алып, Barrow Group театр компаниясының актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім болды. Кейін ол [[Нью-Йорк]] штатының По́кипси қаласындағы Вассар колледжінде ағылшын тілі мамандығы және саясаттану қосымша мамандығы бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Gallatin School of Individualized Study факультетіне ауысты. 1998 бен 1999 жылдар аралығында Хэтэуэй Карнеги Холлда өткен АҚШ-тың Шығыс өңірі мектептерінің Құрметті хорының құрамында сопрано партиясын орындаған, сондай-ақ Нью-Джерсидегі Уэст Оранж қаласында орналасқан Seton Hall Preparatory School сахнасында қойылымдарға қатысқан. Кинокарьерасының басында оның актерлік шеберлігі мен сыртқы келбеті жиі Джуди Гарланд пен Одри Хепбернге ұқсатылған. Хэтэуэйдің өзі Джуди Гарландты сүйікті актрисаларының бірі деп атаған. Карнеги Холлдағы өнер көрсетуден үш күн өткен соң, ол Fox телеарнасындағы қысқа мерзімді ''«Get Real»'' телехикаясына таңдалды, онда Джон Тенни, Дебра Фарентино және Джесси Айзенбергпен бірге Меган Грин атты жасөспірім қыздың рөлін сомдады. Ерте жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй жасөспірім кезінде депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, алайда 2008 жылы ол бұл кезеңнен өтіп, рухани тұрғыдан өскенін айтқан. Ол алғашқы университет семестрін өздерінің алғашқы толықметражды фильмі — [[Ханшайымның күнделігі|''«The Princess Diaries»'' («Ханшайымның күнделігі», 2001)]] түсіріліміне байланысты өткізіп алған. Хэтэуэйдің айтуынша, ол оқуын аяқтамағанына еш өкінбеген, себебі актерлік ортада өзімен бірге «ересек болуға талпынып жүрген» адамдардың арасында болуды ұнатқан. == Early life and background == Энн Жаклин Хэтэуэй 1982 жылы 12 қарашада Нью-Йорктің Бруклин ауданында дүниеге келген. Оның тегінде ирланд, ағылшын, неміс және француз тамырлары бар. Әкесі Джеральд — еңбек құқығы жөніндегі заңгер, ал анасы Кейт (қыз тегі Макколей) — бұрынғы актриса. Энннің анасы жағынан атасы Джо Макколей Филадельфиядағы WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі болған. ''The Daily Telegraph'' басылымының мәліметінше, оған Уильям Шекспирдің әйелінің есімі берілген. Оның Майкл есімді ағасы және Томас есімді інісі бар. Хэтэуэй алты жасқа толғанда, отбасы Нью-Джерси штатындағы Миллберн қаласына көшіп, сонда өсті. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|нобай|Бала кезінде Хэтэуэй Paper Mill Playhouse театрындағы бірнеше қойылымдарда ойнады.]] Сегіз жасында анасының «Аласталғандар» (''Les Misérables'') мюзиклінің алғашқы ұлттық турында Фантина рөлін сомдағанын көрген Энн сахна өнеріне бірден ғашық болады. Алайда ата-анасы оның актерлік мансапты ерте бастауына келісім бермеді. Кейін анасы Кейт балаларын тәрбиелеу үшін актерлік жұмысын тоқтатты. Хэтэуэй католиктік тәрбие алып, бала кезінде монах әйел болуды армандаған, бірақ актерлік өнер ол үшін әрқашан бірінші орында болды. 15 жасында ағасының гей екенін білгеннен кейін, оның католик шіркеуіне деген көзқарасы өзгерді. Оның отбасы гомосексуализмді құптайтын епископтық шіркеуге ауысты, бірақ кейін одан да кетіп қалды. 2009 жылы Хэтэуэй өзінің діни сенімдерін «ізденіс үстіндегі процесс» деп сипаттады. Хэтэуэй Бруклин-Хайтс Монтессори мектебінде және Миллберндегі Вайоминг бастауыш мектебінде оқыды. Ол Миллберн орта мектебін бітірді, онда футболмен айналысып, көптеген мектеп қойылымдарына қатысты. 1993 жылы Америкалық драмалық өнер академиясында білім алып, «Barrow Group Theater Company» актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім атанды. Ол Покипсидегі (Нью-Йорк) Вассар колледжінде ағылшын тілі және саясаттану мамандықтары бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Галлатин жекешелендірілген оқыту мектебіне ауысты. 1998 және 1999 жылдары Хэтэуэй Карнеги-холлда АҚШ-тың шығыс штаттарындағы мектеп хорының құрамында сопрано дауысымен өнер көрсетті. Кинодағы мансабының басында оның актерлік стилі мен сырт келбетін Джуди Гарленд пен Одри Хепбернге ұқсататын. Хэтэуэй Гарлендті өзінің сүйікті актрисаКарнеги-холлдағы өнерінен үш күн өткен соң, ол Fox арнасының «Шындыққа жанасу» (''Get Real'') телесериалына қабылданды. Онда ол жасөспірім Меган Гриннің рөлін сомдады. Жас кезіндегі жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, бірақ 2008 жылы бұл қиындықтарды жеңгенін айтты. Ол өзінің кинодағы дебюті — «Ханшайым күнделігі» (''The Princess Diaries'', 2001) фильмінің түсіріліміне байланысты колледждегі алғашқы семестрін қалдырып кетті. Хэтэуэй диплом алмағанына ешқашан өкінбейтінін, өйткені сол уақытта «есейгісі келген» адамдардың ортасында болу оған ұнағанын атап өтті.ларының бірі ретінде атайды. == Мансабы == === 2001–2004 жылдар: Алғашқы рөлдері және танылуы === 2001 жылы Энн Хэтэуэй Мэг Кэботтың аттас романы негізінде түсірілген [[Дисней|Диснейдің]] комедиялық фильмі ''[[«The Princess Diaries»]]''(«Ханшайымның күнделігі») туындысында басты рөлді сомдады. Ол фильмде қарапайым жасөспірім қыз Миа Термополистің рөлін орындап, өзiн ойдан шығарылған Геновия патшалығының мұрагері екенін білетін кейіпкерді бейнеледі. Хэтэуэй бұл рөлге кастингке Жаңа Зеландияға ұшақпен бара жатқан жолдағы аялдама кезінде қатысқан. Режиссер Гэрри Маршалл бастапқыда бұл рөлге Лив Тайлерді қарастырғанымен, немерелерінің Хэтэуэйдің «нағыз ханшайымға лайық шашы бар» деген ұсынысынан кейін таңдауын Эннге түсірді. Фильм үлкен коммерциялық табысқа жетіп, әлем бойынша 165 миллион доллардан астам табыс жинады. Көптеген сыншылар Хэтэуэйдің ойынын жоғары бағалады: BBC сыншысы «Хэтэуэй басты рөлде жарқырап, экранда тамаша үйлесім тудырғанын» атап өтсе, ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы Элвис Митчелл оны «нағыз болашақ ханшайым, комедиялық дарыны ерекше жас актриса» деп сипаттады. Бұл рөлі үшін Хэтэуэй [[MTV Movie Awards]] сыйлығында «Үздік дебют жасаған актриса» номинациясына ұсынылды. Сол жылы ол Кристофер Горэммен бірге режиссер Митч Дэвистің ''«[[The Other Side of Heaven»]]'' («Жұмақтың арғы беті») фильмінде де ойнады. Бұл туынды [[Джон Х. Гроубергтің]] ''In the Eye of the Storm'' атты естелігіне негізделген еді. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан теріс пікірлер алып, прокатта сәтсіздікке ұшырады. {{Quote box|width=25%|align=right|bgcolor=#E0E6F8|quote=«Ханшайым рөлін ойнау жағынан, жас қыз ретінде мұндай кейіпкерлерді белгілі бір уақытқа дейін ғана сомдауға болады, әйтпесе өзіңді күлкілі сезінесің. Оларды ойнау өте қызық, сондықтан мүмкіндігінше ләззат алуға тырысамын. Ал содан кейін — есірткіге тәуелділерді, құмар ойыншыларды және кейінгі уақытта Оскар алуға мүмкіндік беретін қызықты рөлдерді ойнауға көшемін.»|source=Энн Хэтэуэй, 2004<ref name="thoughtco">{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|title=Anne Hathaway on 'Ella Enchanted' & Her Princess Roles|publisher=[[ThoughtCo]]|access-date=January 1, 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205233143/https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|archive-date=December 5, 2017}}</ref>}} [[«The Princess Diaries»|«''The Princess Diaries''»]] фильмінің табысы нәтижесінде People журналы Хэтэуэйді 2001 жылдың ең жарқын жаңадан шыққан жұлдыздарының бірі деп таныды. 2002 жылдың ақпанында Хэтэуэй Нью-Йорк қаласындағы сахнаға алғаш рет шығып, City Center Encores! концерттік қойылымында ''[[«Carnival!»]]'' мюзиклінде басты рөлді орындады. Ол оптимистік көңілдегі жетім қыз Лили рөлін сомдап, сиқыршыға ғашық болады. Толық құраммен репетициядан бұрын Хэтэуэй екі апта бойы вокалдық жаттықтырушыдан сабақ алған. Ол бірінші оқу кезінде өз кейіпкерінің барлық диалогтары мен әндерін дерлік жаттап алған. Сыншылар оның танымал актерлермен бірдей өнер көрсете алғанын атап өтіп, жаңа жұлдыз ретінде бағалаған. ''Variety'' журналының сыншысы [[Чарльз Ишервуд]] мюзиклдағы Хэтэуэйді ерекше атап, оны «ерекше табиғи және сүйкімді» деп сипаттап, сенімді өнерін жоғары бағалаған. Осы рөлі үшін Хэтэуэй Clarence Derwent Award сыйлығын «ең уәде беретін актриса» номинациясында жеңіп алды. Кейін ол ''The Princess Diaries'' романдарының алғашқы үш кітабына арналған аудиокітапты да дыбыстаған. Келесі үш жыл ішінде Хэтэуэй ханшайым рөлдерін сомдап, отбасылық фильмдерде өнер көрсетіп, бұқаралық ақпарат құралдарында балаларға арналған үлгі ретінде танылды. 2002 жылы ол [[«The Cat Returns»|«''The Cat Returns''»]] анимациялық фильмінің ағылшын нұсқасында Хару Йошиока кейіпкеріне дауыс берген. Сол жылы Хэтэуэй Дуглас МакГрэттің комедиялық-драма жанрындағы «''[[Nicholas Nickleby]]''» фильмінде басты рөлді ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жақсы баға алғанымен, кең прокатқа шықпап, Солтүстік Америкада 4 миллион доллардан аз кіріс әкелді. 2004 жылы Хэтэуэй басты кейіпкер Ела рөлінде ойнаған «''[[Ella Enchanted]]''» фантастикалық романтикалық комедиясы да бокс-офисте сәтсіз шықты. Ол фильм негізіндегі кітапты алғаш 16 жасында оқып, сценарий бастапқыда кітапқа көп жақын болғанымен, фильмге сәйкес келмегенін айтып, дайын өнімді қалай шыққанын ұнатқанын жеткізді. Фильм негізінен аралас пікірлермен қабылданды. Хэтэуэй фильмнің саундтрекіне үш ән орындап, соның ішінде [[Джесси МакКартнимен]] дуэт жасаған. 2003 жылы Хэтэуэй Джоэл Шумахердің «''The Phantom of the Opera''» (2004) фильміндегі Кристин Дэаэ рөлін қабылдаудан бас тартты, өйткені фильмнің түсіру кестесі «''The Princess Diaries 2: Royal Engagement''» (2004) жұмысына сәйкес келді. Алғашында ол сиквелде ойнауға қобалжыған және ыңғайсыз сезінген, бірақ режиссер Гэрри Маршалл оның еш нәрсені қайталамайтынына сендірген соң рөлді қабылдады. Фильм 2004 жылдың тамызында шықты және сыншылардан теріс пікір алды, алайда 40 миллион долларлық бюджетке қарсы әлем бойынша 95,1 миллион доллар табыс әкелді. === 2005–2008 жылдар: Ересек рөлдерге көшу және сыншылардың жоғары бағасы === Хэтэуэй ересек рөлдерге ауысуды таңдады, бұл арқылы өзінің актерлік амплуасын шектемеу мақсатында жасалғанын айтты: «Балалар үшін үлгі болатын кез келген адамға үзіліс керек», бірақ сонымен қатар «көрерменім менімен бірге өсіп келе жатқаны керемет» деп атап өтті. Ол ''Hoodwinked!'' мультфильмінде Red Puckett кейіпкеріне дауыс беру үшін Тара Стронгты алмастырды. 2005 жылы ол драмалық Havoc фильмінде еркелетілген әлеуметтік ортаның өкілі рөлін сомдап, кейбір көріністерде ашық сахнада пайда болды. Фильм тақырыбы бұрынғы жұмыстарынан ерекшеленгенімен, Хэтэуэй бұл рөлді өзіне «кәмелетке толған актриса ретінде қарастыру» әрекеті деп санамайды; ол кейбір фильмдерде ашық сахнада өнер көрсету тек оның таңдаған өнер түрінің талабы деп есептейді және бұл моральдық тұрғыдан мәселе емес деп санайды. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан жағымсыз пікірлер алғандықтан АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілмеді. 2005 жылы шыққан ''«Brokeback Mountain»'' драмасында, әйелге үйленген екі ер адамның — Эннис Дель Мар (Хит Леджер) және Джек Твист (Джейк Джилленхол) арасындағы эмоционалдық және сексуалдық қатынасты бейнелейтін фильмде, Хэтэуэй Джектің әйелі Лурин рөлін ойнады. Алғашында оған Эннис әйелі рөлі үшін сценарий жіберілген, бірақ оқып шыққаннан кейін ол Луренге кастингке қатысуды шешті. Аудитинг кезінде режиссер Анг Лидің оны таңдауын қамтамасыз ету үшін атқа міну тәжірибесі бар екенін жалған айтып, кейін сабақтарға барған. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, бірнеше Оскар номинациясын алды. ''Rolling Stone'' журналының сыншысы Питер Траверс Хэтэуэйдің «Луреннің бейнесін сүйкімді қыздан мықты әйелге айналу жолын керемет көрсететінін» жазса, Variety журналының Тодд Маккарти оны «әйелдік көңіл-күйдегі көңілі қиналған кейіпкерге қызықты контраст берді» деп бағалады. Хэтэуэй ''«Brokeback Mountain»'' фильміндегі тақырыптың оның алған марапаттарынан маңызды екенін, бұл фильм арқылы актриса ретінде қандай әңгімелерді жеткізгісі келетінін түсінгенін айтты. Сол сәттен бастап ол көрермендерді қатты әсерлендіріп немесе толықтай көңілін аулап, өз өмірлерін ұмытып кететіндей рөлдер ойнағысы келетінін түсінді. [[Сурет:Anne_Hathaway_at_the_2007_Deauville_American_Film_Festival-01A.jpg|alt=A picture of Anne Hathaway looking into the camera.|нобай|Хэтэуэй 2007 жылғы Довиллдегі Америка кинофестивалінде]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.instagram.com/annehathaway/ Instagram]-да * [https://m.facebook.com/Hathaway Facebook]-те * {{IMDb name|4266}} * {{URL|https://www.allmusic.com/artist/anne-hathaway-mn0000923730|Allmusic}} * {{Discogs artist|2301916-Anne-Hathaway}} * {{URL|lccn-n2001-20932|Worldcat}} * {{IBDB name|455530}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Үздік қолдаушы актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] 55y5e1pif3hbot0jio00yk2fp0qp6p8 3599787 3599785 2026-05-04T15:42:01Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352302689|Anne Hathaway]]" 3599787 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Энн Хэтэуэй |шынайы есімі = Anne Hathaway |сурет = Anne Hathaway (cropped) (cropped).png |сурет ені = |сурет атауы =Энн Хэтэуэй 2018 |туған кездегі есімі = Энн Жаклин Хэтэуэй |туған күні = 12.11.1982 |туған жері = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, [[әнші]] |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = [[2000]] — <small>қазір<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0004266 |сайты = |ортаққор = Anne Hathaway }}'''Энн Жаклин Хэтэуэй''' (кейде '''Джәкуелин'''; {{lang-en| Anne Jacqueline Hathaway}}; 12 қараша 1982 жыл, Нью-Йорк) – американдық актриса. Көптеген марапаттардың, соның ішінде «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2013) сыйлығының, «[[Эмми прайм-тайм]]» (2010) және «[[Алтын глобус]]» (2013) сыйлығының иегері, ол 2015 жылы әлемдегі ең жоғары ақы төленетін актрисаның бірі болды. Оның фильмдері бүкіл әлем бойынша $ 6,8 миллиард доллардан асты және ол 2009 жылы [[Forbes 100]] атақты тізімінде пайда болды. == Ерте өмірі мен шыққан тегі == Энн Жаклин «Энни» Хэтэуэй 1982 жылдың 12 қарашасында [[Нью-Йорк]] қаласының [[Бруклин|Бруклин ауданында]] дүниеге келген. Ол ирланд, ағылшын, неміс және француз тектес. Әкесі Джеральд – еңбек құқығы бойынша адвокат, ал анасы Кейт (қыз кезіндегі тегі МакКоли) – бұрынғы актриса. Хэтэуэйдің нағашы атасы [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі Джо МакКоли болған. ''The Daily Telegraph'' газетінің хабарлауынша, ол өз есімін Уильям Шекспирдің жұбайының құрметіне алған. Энннің үлкен ағасы Майкл және кіші інісі Томас бар. Хэтэуэй алты жасында отбасымен бірге [[Нью-Джерси|Нью-Джерсидегі]] [[Милберн (Оклахома)|Милберн қаласына]] көшіп, сонда өскен. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|солға|нобай|Бала кезінде Энн Хэтэуэй '''Paper Mill Playhouse''' театрында өткен бірнеше қойылымдарға қатысқан.]] Сегіз жасында Энн Хэтэуэй анасы ''«Les Misérables»'' мюзиклінің ұлттық турындағы Фантин рөлін ойнағанын көріп, бірден сахнаға ғашық болды. Алайда оның ата-анасы қыздарының актерлік мансапқа ұмтылуына initially қарсы болған. Осы оқиғадан кейін анасы Кейт актерлікті қойып, Энн мен оның бауырларын тәрбиелеуге көңіл бөлді. Хэтэуэй Рим католик дінінде тәрбиеленіп, өзі айтқандай «өте берік құндылықтармен» өсті және бала кезінде монах болуды армандаған, бірақ актерлік өнер әрқашан оның өмірінде басты орында тұрған. Ол он бес жасқа толғанда, үлкен ағасының гомосексуал екенін білгеннен кейін, [[Католик шіркеуі|Католик шіркеуімен]] қатынасы өзгерді. Отбасы [[Католицизм|католицизмнен]] шығып, гомосексуалдарды қабылдайтындықтан Эпископал шіркеуіне қосылды, бірақ кейін оны да тастады. 2009 жылы Хэтэуэй өз діни сенімдерін «үздіксіз дамып келе жатқан нәрсе» деп сипаттаған. Хэтэуэй Бруклин Хайтс [[Монтессори]] мектебінде және [[Милберн қаласындағы]] Уайоминг бастауыш мектебінде оқыған. Ол Милберн орта мектебін аяқтап, онда футбол ойнап, көптеген мектептік қойылымдарға қатысқан, соның ішінде ''«Once Upon a Mattress»'' мюзиклінде Виннифред рөлін орындаған. Кейінірек ол Нью-Джерсидегі Paper Mill Playhouse театрында ''«Джейн Эйр»'' және ''«Жижи»'' спектакльдерінде өнер көрсетті. 1993 жылы Американдық драма академиясында білім алып, Barrow Group театр компаниясының актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім болды. Кейін ол [[Нью-Йорк]] штатының По́кипси қаласындағы Вассар колледжінде ағылшын тілі мамандығы және саясаттану қосымша мамандығы бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Gallatin School of Individualized Study факультетіне ауысты. 1998 бен 1999 жылдар аралығында Хэтэуэй Карнеги Холлда өткен АҚШ-тың Шығыс өңірі мектептерінің Құрметті хорының құрамында сопрано партиясын орындаған, сондай-ақ Нью-Джерсидегі Уэст Оранж қаласында орналасқан Seton Hall Preparatory School сахнасында қойылымдарға қатысқан. Кинокарьерасының басында оның актерлік шеберлігі мен сыртқы келбеті жиі Джуди Гарланд пен Одри Хепбернге ұқсатылған. Хэтэуэйдің өзі Джуди Гарландты сүйікті актрисаларының бірі деп атаған. Карнеги Холлдағы өнер көрсетуден үш күн өткен соң, ол Fox телеарнасындағы қысқа мерзімді ''«Get Real»'' телехикаясына таңдалды, онда Джон Тенни, Дебра Фарентино және Джесси Айзенбергпен бірге Меган Грин атты жасөспірім қыздың рөлін сомдады. Ерте жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй жасөспірім кезінде депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, алайда 2008 жылы ол бұл кезеңнен өтіп, рухани тұрғыдан өскенін айтқан. Ол алғашқы университет семестрін өздерінің алғашқы толықметражды фильмі — [[Ханшайымның күнделігі|''«The Princess Diaries»'' («Ханшайымның күнделігі», 2001)]] түсіріліміне байланысты өткізіп алған. Хэтэуэйдің айтуынша, ол оқуын аяқтамағанына еш өкінбеген, себебі актерлік ортада өзімен бірге «ересек болуға талпынып жүрген» адамдардың арасында болуды ұнатқан. == Early life and background == Энн Жаклин Хэтэуэй 1982 жылы 12 қарашада Нью-Йорктің Бруклин ауданында дүниеге келген. Оның тегінде ирланд, ағылшын, неміс және француз тамырлары бар. Әкесі Джеральд — еңбек құқығы жөніндегі заңгер, ал анасы Кейт (қыз тегі Макколей) — бұрынғы актриса. Энннің анасы жағынан атасы Джо Макколей Филадельфиядағы WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі болған. ''The Daily Telegraph'' басылымының мәліметінше, оған Уильям Шекспирдің әйелінің есімі берілген. Оның Майкл есімді ағасы және Томас есімді інісі бар. Хэтэуэй алты жасқа толғанда, отбасы Нью-Джерси штатындағы Миллберн қаласына көшіп, сонда өсті. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|нобай|Бала кезінде Хэтэуэй Paper Mill Playhouse театрындағы бірнеше қойылымдарда ойнады.]] Сегіз жасында анасының «Аласталғандар» (''Les Misérables'') мюзиклінің алғашқы ұлттық турында Фантина рөлін сомдағанын көрген Энн сахна өнеріне бірден ғашық болады. Алайда ата-анасы оның актерлік мансапты ерте бастауына келісім бермеді. Кейін анасы Кейт балаларын тәрбиелеу үшін актерлік жұмысын тоқтатты. Хэтэуэй католиктік тәрбие алып, бала кезінде монах әйел болуды армандаған, бірақ актерлік өнер ол үшін әрқашан бірінші орында болды. 15 жасында ағасының гей екенін білгеннен кейін, оның католик шіркеуіне деген көзқарасы өзгерді. Оның отбасы гомосексуализмді құптайтын епископтық шіркеуге ауысты, бірақ кейін одан да кетіп қалды. 2009 жылы Хэтэуэй өзінің діни сенімдерін «ізденіс үстіндегі процесс» деп сипаттады. Хэтэуэй Бруклин-Хайтс Монтессори мектебінде және Миллберндегі Вайоминг бастауыш мектебінде оқыды. Ол Миллберн орта мектебін бітірді, онда футболмен айналысып, көптеген мектеп қойылымдарына қатысты. 1993 жылы Америкалық драмалық өнер академиясында білім алып, «Barrow Group Theater Company» актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім атанды. Ол Покипсидегі (Нью-Йорк) Вассар колледжінде ағылшын тілі және саясаттану мамандықтары бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Галлатин жекешелендірілген оқыту мектебіне ауысты. 1998 және 1999 жылдары Хэтэуэй Карнеги-холлда АҚШ-тың шығыс штаттарындағы мектеп хорының құрамында сопрано дауысымен өнер көрсетті. Кинодағы мансабының басында оның актерлік стилі мен сырт келбетін Джуди Гарленд пен Одри Хепбернге ұқсататын. Хэтэуэй Гарлендті өзінің сүйікті актрисаКарнеги-холлдағы өнерінен үш күн өткен соң, ол Fox арнасының «Шындыққа жанасу» (''Get Real'') телесериалына қабылданды. Онда ол жасөспірім Меган Гриннің рөлін сомдады. Жас кезіндегі жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, бірақ 2008 жылы бұл қиындықтарды жеңгенін айтты. Ол өзінің кинодағы дебюті — «Ханшайым күнделігі» (''The Princess Diaries'', 2001) фильмінің түсіріліміне байланысты колледждегі алғашқы семестрін қалдырып кетті. Хэтэуэй диплом алмағанына ешқашан өкінбейтінін, өйткені сол уақытта «есейгісі келген» адамдардың ортасында болу оған ұнағанын атап өтті.ларының бірі ретінде атайды. == Балалық шағы және білімі == Энн Жаклин Хэтэуэй 1982 жылы 12 қарашада Нью-Йорктің Бруклин ауданында дүниеге келген. Оның тегінде ирланд, ағылшын, неміс және француз тамырлары бар. Әкесі Джеральд — еңбек құқығы жөніндегі заңгер, ал анасы Кейт (қыз тегі Макколей) — бұрынғы актриса. Энннің анасы жағынан атасы Джо Макколей Филадельфиядағы WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі болған. ''The Daily Telegraph'' басылымының мәліметінше, оған Уильям Шекспирдің әйелінің есімі берілген. Оның Майкл есімді ағасы және Томас есімді інісі бар. Хэтэуэй алты жасқа толғанда, отбасы Нью-Джерси штатындағы Миллберн қаласына көшіп, сонда өсті. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|нобай|Бала кезінде Хэтэуэй Paper Mill Playhouse театрындағы бірнеше қойылымдарда ойнады.]] Сегіз жасында анасының «Аласталғандар» (''Les Misérables'') мюзиклінің алғашқы ұлттық турында Фантина рөлін сомдағанын көрген Энн сахна өнеріне бірден ғашық болады. Алайда ата-анасы оның актерлік мансапты ерте бастауына келісім бермеді. Кейін анасы Кейт балаларын тәрбиелеу үшін актерлік жұмысын тоқтатты. Хэтэуэй католиктік тәрбие алып, бала кезінде монах әйел болуды армандаған, бірақ актерлік өнер ол үшін әрқашан бірінші орында болды. 15 жасында ағасының гей екенін білгеннен кейін, оның католик шіркеуіне деген көзқарасы өзгерді. Оның отбасы гомосексуализмді құптайтын епископтық шіркеуге ауысты, бірақ кейін одан да кетіп қалды. 2009 жылы Хэтэуэй өзінің діни сенімдерін «ізденіс үстіндегі процесс» деп сипаттады. Хэтэуэй Бруклин-Хайтс Монтессори мектебінде және Миллберндегі Вайоминг бастауыш мектебінде оқыды. Ол Миллберн орта мектебін бітірді, онда футболмен айналысып, көптеген мектеп қойылымдарына қатысты. 1993 жылы Америкалық драмалық өнер академиясында білім алып, «Barrow Group Theater Company» актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім атанды. Ол Покипсидегі (Нью-Йорк) Вассар колледжінде ағылшын тілі және саясаттану мамандықтары бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Галлатин жекешелендірілген оқыту мектебіне ауысты. 1998 және 1999 жылдары Хэтэуэй Карнеги-холлда АҚШ-тың шығыс штаттарындағы мектеп хорының құрамында сопрано дауысымен өнер көрсетті. Кинодағы мансабының басында оның актерлік стилі мен сырт келбетін Джуди Гарленд пен Одри Хепбернге ұқсататын. Хэтэуэй Гарлендті өзінің сүйікті актрисаКарнеги-холлдағы өнерінен үш күн өткен соң, ол Fox арнасының «Шындыққа жанасу» (''Get Real'') телесериалына қабылданды. Онда ол жасөспірім Меган Гриннің рөлін сомдады. Жас кезіндегі жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, бірақ 2008 жылы бұл қиындықтарды жеңгенін айтты. Ол өзінің кинодағы дебюті — «Ханшайым күнделігі» (''The Princess Diaries'', 2001) фильмінің түсіріліміне байланысты колледждегі алғашқы семестрін қалдырып кетті. Хэтэуэй диплом алмағанына ешқашан өкінбейтінін, өйткені сол уақытта «есейгісі келген» адамдардың ортасында болу оған ұнағанын атап өтті.ларының бірі ретінде атайды. == Мансабы == === 2001–2004 жылдар: Алғашқы рөлдері және танылуы === 2001 жылы Энн Хэтэуэй Мэг Кэботтың аттас романы негізінде түсірілген [[Дисней|Диснейдің]] комедиялық фильмі ''[[«The Princess Diaries»]]''(«Ханшайымның күнделігі») туындысында басты рөлді сомдады. Ол фильмде қарапайым жасөспірім қыз Миа Термополистің рөлін орындап, өзiн ойдан шығарылған Геновия патшалығының мұрагері екенін білетін кейіпкерді бейнеледі. Хэтэуэй бұл рөлге кастингке Жаңа Зеландияға ұшақпен бара жатқан жолдағы аялдама кезінде қатысқан. Режиссер Гэрри Маршалл бастапқыда бұл рөлге Лив Тайлерді қарастырғанымен, немерелерінің Хэтэуэйдің «нағыз ханшайымға лайық шашы бар» деген ұсынысынан кейін таңдауын Эннге түсірді. Фильм үлкен коммерциялық табысқа жетіп, әлем бойынша 165 миллион доллардан астам табыс жинады. Көптеген сыншылар Хэтэуэйдің ойынын жоғары бағалады: BBC сыншысы «Хэтэуэй басты рөлде жарқырап, экранда тамаша үйлесім тудырғанын» атап өтсе, ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы Элвис Митчелл оны «нағыз болашақ ханшайым, комедиялық дарыны ерекше жас актриса» деп сипаттады. Бұл рөлі үшін Хэтэуэй [[MTV Movie Awards]] сыйлығында «Үздік дебют жасаған актриса» номинациясына ұсынылды. Сол жылы ол Кристофер Горэммен бірге режиссер Митч Дэвистің ''«[[The Other Side of Heaven»]]'' («Жұмақтың арғы беті») фильмінде де ойнады. Бұл туынды [[Джон Х. Гроубергтің]] ''In the Eye of the Storm'' атты естелігіне негізделген еді. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан теріс пікірлер алып, прокатта сәтсіздікке ұшырады. {{Quote box|width=25%|align=right|bgcolor=#E0E6F8|quote=«Ханшайым рөлін ойнау жағынан, жас қыз ретінде мұндай кейіпкерлерді белгілі бір уақытқа дейін ғана сомдауға болады, әйтпесе өзіңді күлкілі сезінесің. Оларды ойнау өте қызық, сондықтан мүмкіндігінше ләззат алуға тырысамын. Ал содан кейін — есірткіге тәуелділерді, құмар ойыншыларды және кейінгі уақытта Оскар алуға мүмкіндік беретін қызықты рөлдерді ойнауға көшемін.»|source=Энн Хэтэуэй, 2004<ref name="thoughtco">{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|title=Anne Hathaway on 'Ella Enchanted' & Her Princess Roles|publisher=[[ThoughtCo]]|access-date=January 1, 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205233143/https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|archive-date=December 5, 2017}}</ref>}} [[«The Princess Diaries»|«''The Princess Diaries''»]] фильмінің табысы нәтижесінде People журналы Хэтэуэйді 2001 жылдың ең жарқын жаңадан шыққан жұлдыздарының бірі деп таныды. 2002 жылдың ақпанында Хэтэуэй Нью-Йорк қаласындағы сахнаға алғаш рет шығып, City Center Encores! концерттік қойылымында ''[[«Carnival!»]]'' мюзиклінде басты рөлді орындады. Ол оптимистік көңілдегі жетім қыз Лили рөлін сомдап, сиқыршыға ғашық болады. Толық құраммен репетициядан бұрын Хэтэуэй екі апта бойы вокалдық жаттықтырушыдан сабақ алған. Ол бірінші оқу кезінде өз кейіпкерінің барлық диалогтары мен әндерін дерлік жаттап алған. Сыншылар оның танымал актерлермен бірдей өнер көрсете алғанын атап өтіп, жаңа жұлдыз ретінде бағалаған. ''Variety'' журналының сыншысы [[Чарльз Ишервуд]] мюзиклдағы Хэтэуэйді ерекше атап, оны «ерекше табиғи және сүйкімді» деп сипаттап, сенімді өнерін жоғары бағалаған. Осы рөлі үшін Хэтэуэй Clarence Derwent Award сыйлығын «ең уәде беретін актриса» номинациясында жеңіп алды. Кейін ол ''The Princess Diaries'' романдарының алғашқы үш кітабына арналған аудиокітапты да дыбыстаған. Келесі үш жыл ішінде Хэтэуэй ханшайым рөлдерін сомдап, отбасылық фильмдерде өнер көрсетіп, бұқаралық ақпарат құралдарында балаларға арналған үлгі ретінде танылды. 2002 жылы ол [[«The Cat Returns»|«''The Cat Returns''»]] анимациялық фильмінің ағылшын нұсқасында Хару Йошиока кейіпкеріне дауыс берген. Сол жылы Хэтэуэй Дуглас МакГрэттің комедиялық-драма жанрындағы «''[[Nicholas Nickleby]]''» фильмінде басты рөлді ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жақсы баға алғанымен, кең прокатқа шықпап, Солтүстік Америкада 4 миллион доллардан аз кіріс әкелді. 2004 жылы Хэтэуэй басты кейіпкер Ела рөлінде ойнаған «''[[Ella Enchanted]]''» фантастикалық романтикалық комедиясы да бокс-офисте сәтсіз шықты. Ол фильм негізіндегі кітапты алғаш 16 жасында оқып, сценарий бастапқыда кітапқа көп жақын болғанымен, фильмге сәйкес келмегенін айтып, дайын өнімді қалай шыққанын ұнатқанын жеткізді. Фильм негізінен аралас пікірлермен қабылданды. Хэтэуэй фильмнің саундтрекіне үш ән орындап, соның ішінде [[Джесси МакКартнимен]] дуэт жасаған. 2003 жылы Хэтэуэй Джоэл Шумахердің «''The Phantom of the Opera''» (2004) фильміндегі Кристин Дэаэ рөлін қабылдаудан бас тартты, өйткені фильмнің түсіру кестесі «''The Princess Diaries 2: Royal Engagement''» (2004) жұмысына сәйкес келді. Алғашында ол сиквелде ойнауға қобалжыған және ыңғайсыз сезінген, бірақ режиссер Гэрри Маршалл оның еш нәрсені қайталамайтынына сендірген соң рөлді қабылдады. Фильм 2004 жылдың тамызында шықты және сыншылардан теріс пікір алды, алайда 40 миллион долларлық бюджетке қарсы әлем бойынша 95,1 миллион доллар табыс әкелді. === 2005–2008 жылдар: Ересек рөлдерге көшу және сыншылардың жоғары бағасы === Хэтэуэй ересек рөлдерге ауысуды таңдады, бұл арқылы өзінің актерлік амплуасын шектемеу мақсатында жасалғанын айтты: «Балалар үшін үлгі болатын кез келген адамға үзіліс керек», бірақ сонымен қатар «көрерменім менімен бірге өсіп келе жатқаны керемет» деп атап өтті. Ол ''Hoodwinked!'' мультфильмінде Red Puckett кейіпкеріне дауыс беру үшін Тара Стронгты алмастырды. 2005 жылы ол драмалық Havoc фильмінде еркелетілген әлеуметтік ортаның өкілі рөлін сомдап, кейбір көріністерде ашық сахнада пайда болды. Фильм тақырыбы бұрынғы жұмыстарынан ерекшеленгенімен, Хэтэуэй бұл рөлді өзіне «кәмелетке толған актриса ретінде қарастыру» әрекеті деп санамайды; ол кейбір фильмдерде ашық сахнада өнер көрсету тек оның таңдаған өнер түрінің талабы деп есептейді және бұл моральдық тұрғыдан мәселе емес деп санайды. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан жағымсыз пікірлер алғандықтан АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілмеді. 2005 жылы шыққан ''«Brokeback Mountain»'' драмасында, әйелге үйленген екі ер адамның — Эннис Дель Мар (Хит Леджер) және Джек Твист (Джейк Джилленхол) арасындағы эмоционалдық және сексуалдық қатынасты бейнелейтін фильмде, Хэтэуэй Джектің әйелі Лурин рөлін ойнады. Алғашында оған Эннис әйелі рөлі үшін сценарий жіберілген, бірақ оқып шыққаннан кейін ол Луренге кастингке қатысуды шешті. Аудитинг кезінде режиссер Анг Лидің оны таңдауын қамтамасыз ету үшін атқа міну тәжірибесі бар екенін жалған айтып, кейін сабақтарға барған. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, бірнеше Оскар номинациясын алды. ''Rolling Stone'' журналының сыншысы Питер Траверс Хэтэуэйдің «Луреннің бейнесін сүйкімді қыздан мықты әйелге айналу жолын керемет көрсететінін» жазса, Variety журналының Тодд Маккарти оны «әйелдік көңіл-күйдегі көңілі қиналған кейіпкерге қызықты контраст берді» деп бағалады. Хэтэуэй ''«Brokeback Mountain»'' фильміндегі тақырыптың оның алған марапаттарынан маңызды екенін, бұл фильм арқылы актриса ретінде қандай әңгімелерді жеткізгісі келетінін түсінгенін айтты. Сол сәттен бастап ол көрермендерді қатты әсерлендіріп немесе толықтай көңілін аулап, өз өмірлерін ұмытып кететіндей рөлдер ойнағысы келетінін түсінді. [[Сурет:Anne_Hathaway_at_the_2007_Deauville_American_Film_Festival-01A.jpg|alt=A picture of Anne Hathaway looking into the camera.|нобай|Хэтэуэй 2007 жылғы Довиллдегі Америка кинофестивалінде]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.instagram.com/annehathaway/ Instagram]-да * [https://m.facebook.com/Hathaway Facebook]-те * {{IMDb name|4266}} * {{URL|https://www.allmusic.com/artist/anne-hathaway-mn0000923730|Allmusic}} * {{Discogs artist|2301916-Anne-Hathaway}} * {{URL|lccn-n2001-20932|Worldcat}} * {{IBDB name|455530}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Үздік қолдаушы актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] 05f9tz8amvswl94302appbsm7y04io2 3599792 3599787 2026-05-04T15:47:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Naemabd|Naemabd]] ([[User talk:Naemabd|т]]) өңдемелерінен [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] соңғы нұсқасына қайтарды 3569793 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Энн Хэтэуэй |шынайы есімі = Anne Hathaway |сурет = Anne Hathaway (cropped) (cropped).png |сурет ені = |сурет атауы =Энн Хэтэуэй 2018 |туған кездегі есімі = Энн Жаклин Хэтэуэй |туған күні = 12.11.1982 |туған жері = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, [[әнші]] |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = [[2000]] — <small>қазір<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0004266 |сайты = |ортаққор = Anne Hathaway }}'''Энн Жаклин Хэтэуэй''' (кейде '''Джәкуелин'''; {{lang-en| Anne Jacqueline Hathaway}}; 12 қараша 1982 жыл, Нью-Йорк) – американдық актриса. Көптеген марапаттардың, соның ішінде «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2013) сыйлығының, «[[Эмми прайм-тайм]]» (2010) және «[[Алтын глобус]]» (2013) сыйлығының иегері, ол 2015 жылы әлемдегі ең жоғары ақы төленетін актрисаның бірі болды. Оның фильмдері бүкіл әлем бойынша $ 6,8 миллиард доллардан асты және ол 2009 жылы [[Forbes 100]] атақты тізімінде пайда болды. == Ерте өмірі мен шыққан тегі == Энн Жаклин «Энни» Хэтэуэй 1982 жылдың 12 қарашасында [[Нью-Йорк]] қаласының [[Бруклин|Бруклин ауданында]] дүниеге келген. Ол ирланд, ағылшын, неміс және француз тектес. Әкесі Джеральд – еңбек құқығы бойынша адвокат, ал анасы Кейт (қыз кезіндегі тегі МакКоли) – бұрынғы актриса. Хэтэуэйдің нағашы атасы [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] WIP (AM) радиосының танымал жүргізушісі Джо МакКоли болған. ''The Daily Telegraph'' газетінің хабарлауынша, ол өз есімін Уильям Шекспирдің жұбайының құрметіне алған. Энннің үлкен ағасы Майкл және кіші інісі Томас бар. Хэтэуэй алты жасында отбасымен бірге [[Нью-Джерси|Нью-Джерсидегі]] [[Милберн (Оклахома)|Милберн қаласына]] көшіп, сонда өскен. [[Сурет:Paper_Mill_Playhouse_entrance.jpg|alt=Entrance to the theater Paper Mill Playhouse with the poster to a play outside it|солға|нобай|Бала кезінде Энн Хэтэуэй '''Paper Mill Playhouse''' театрында өткен бірнеше қойылымдарға қатысқан.]] Сегіз жасында Энн Хэтэуэй анасы ''«Les Misérables»'' мюзиклінің ұлттық турындағы Фантин рөлін ойнағанын көріп, бірден сахнаға ғашық болды. Алайда оның ата-анасы қыздарының актерлік мансапқа ұмтылуына initially қарсы болған. Осы оқиғадан кейін анасы Кейт актерлікті қойып, Энн мен оның бауырларын тәрбиелеуге көңіл бөлді. Хэтэуэй Рим католик дінінде тәрбиеленіп, өзі айтқандай «өте берік құндылықтармен» өсті және бала кезінде монах болуды армандаған, бірақ актерлік өнер әрқашан оның өмірінде басты орында тұрған. Ол он бес жасқа толғанда, үлкен ағасының гомосексуал екенін білгеннен кейін, [[Католик шіркеуі|Католик шіркеуімен]] қатынасы өзгерді. Отбасы [[Католицизм|католицизмнен]] шығып, гомосексуалдарды қабылдайтындықтан Эпископал шіркеуіне қосылды, бірақ кейін оны да тастады. 2009 жылы Хэтэуэй өз діни сенімдерін «үздіксіз дамып келе жатқан нәрсе» деп сипаттаған. Хэтэуэй Бруклин Хайтс [[Монтессори]] мектебінде және [[Милберн қаласындағы]] Уайоминг бастауыш мектебінде оқыған. Ол Милберн орта мектебін аяқтап, онда футбол ойнап, көптеген мектептік қойылымдарға қатысқан, соның ішінде ''«Once Upon a Mattress»'' мюзиклінде Виннифред рөлін орындаған. Кейінірек ол Нью-Джерсидегі Paper Mill Playhouse театрында ''«Джейн Эйр»'' және ''«Жижи»'' спектакльдерінде өнер көрсетті. 1993 жылы Американдық драма академиясында білім алып, Barrow Group театр компаниясының актерлік бағдарламасына қабылданған алғашқы жасөспірім болды. Кейін ол [[Нью-Йорк]] штатының По́кипси қаласындағы Вассар колледжінде ағылшын тілі мамандығы және саясаттану қосымша мамандығы бойынша бірнеше семестр оқып, кейін Нью-Йорк университетінің Gallatin School of Individualized Study факультетіне ауысты. 1998 бен 1999 жылдар аралығында Хэтэуэй Карнеги Холлда өткен АҚШ-тың Шығыс өңірі мектептерінің Құрметті хорының құрамында сопрано партиясын орындаған, сондай-ақ Нью-Джерсидегі Уэст Оранж қаласында орналасқан Seton Hall Preparatory School сахнасында қойылымдарға қатысқан. Кинокарьерасының басында оның актерлік шеберлігі мен сыртқы келбеті жиі Джуди Гарланд пен Одри Хепбернге ұқсатылған. Хэтэуэйдің өзі Джуди Гарландты сүйікті актрисаларының бірі деп атаған. Карнеги Холлдағы өнер көрсетуден үш күн өткен соң, ол Fox телеарнасындағы қысқа мерзімді ''«Get Real»'' телехикаясына таңдалды, онда Джон Тенни, Дебра Фарентино және Джесси Айзенбергпен бірге Меган Грин атты жасөспірім қыздың рөлін сомдады. Ерте жетістіктеріне қарамастан, Хэтэуэй жасөспірім кезінде депрессия мен мазасыздықтан зардап шеккен, алайда 2008 жылы ол бұл кезеңнен өтіп, рухани тұрғыдан өскенін айтқан. Ол алғашқы университет семестрін өздерінің алғашқы толықметражды фильмі — [[Ханшайымның күнделігі|''«The Princess Diaries»'' («Ханшайымның күнделігі», 2001)]] түсіріліміне байланысты өткізіп алған. Хэтэуэйдің айтуынша, ол оқуын аяқтамағанына еш өкінбеген, себебі актерлік ортада өзімен бірге «ересек болуға талпынып жүрген» адамдардың арасында болуды ұнатқан. == Мансабы == === 2001–2004 жылдар: Алғашқы рөлдері және танылуы === 2001 жылы Энн Хэтэуэй Мэг Кэботтың аттас романы негізінде түсірілген [[Дисней|Диснейдің]] комедиялық фильмі ''[[«The Princess Diaries»]]''(«Ханшайымның күнделігі») туындысында басты рөлді сомдады. Ол фильмде қарапайым жасөспірім қыз Миа Термополистің рөлін орындап, өзiн ойдан шығарылған Геновия патшалығының мұрагері екенін білетін кейіпкерді бейнеледі. Хэтэуэй бұл рөлге кастингке Жаңа Зеландияға ұшақпен бара жатқан жолдағы аялдама кезінде қатысқан. Режиссер Гэрри Маршалл бастапқыда бұл рөлге Лив Тайлерді қарастырғанымен, немерелерінің Хэтэуэйдің «нағыз ханшайымға лайық шашы бар» деген ұсынысынан кейін таңдауын Эннге түсірді. Фильм үлкен коммерциялық табысқа жетіп, әлем бойынша 165 миллион доллардан астам табыс жинады. Көптеген сыншылар Хэтэуэйдің ойынын жоғары бағалады: BBC сыншысы «Хэтэуэй басты рөлде жарқырап, экранда тамаша үйлесім тудырғанын» атап өтсе, ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы Элвис Митчелл оны «нағыз болашақ ханшайым, комедиялық дарыны ерекше жас актриса» деп сипаттады. Бұл рөлі үшін Хэтэуэй [[MTV Movie Awards]] сыйлығында «Үздік дебют жасаған актриса» номинациясына ұсынылды. Сол жылы ол Кристофер Горэммен бірге режиссер Митч Дэвистің ''«[[The Other Side of Heaven»]]'' («Жұмақтың арғы беті») фильмінде де ойнады. Бұл туынды [[Джон Х. Гроубергтің]] ''In the Eye of the Storm'' атты естелігіне негізделген еді. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан теріс пікірлер алып, прокатта сәтсіздікке ұшырады. {{Quote box|width=25%|align=right|bgcolor=#E0E6F8|quote=«Ханшайым рөлін ойнау жағынан, жас қыз ретінде мұндай кейіпкерлерді белгілі бір уақытқа дейін ғана сомдауға болады, әйтпесе өзіңді күлкілі сезінесің. Оларды ойнау өте қызық, сондықтан мүмкіндігінше ләззат алуға тырысамын. Ал содан кейін — есірткіге тәуелділерді, құмар ойыншыларды және кейінгі уақытта Оскар алуға мүмкіндік беретін қызықты рөлдерді ойнауға көшемін.»|source=Энн Хэтэуэй, 2004<ref name="thoughtco">{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|title=Anne Hathaway on 'Ella Enchanted' & Her Princess Roles|publisher=[[ThoughtCo]]|access-date=January 1, 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205233143/https://www.thoughtco.com/anne-hathaway-on-ella-enchanted-2419272|archive-date=December 5, 2017}}</ref>}} [[«The Princess Diaries»|«''The Princess Diaries''»]] фильмінің табысы нәтижесінде People журналы Хэтэуэйді 2001 жылдың ең жарқын жаңадан шыққан жұлдыздарының бірі деп таныды. 2002 жылдың ақпанында Хэтэуэй Нью-Йорк қаласындағы сахнаға алғаш рет шығып, City Center Encores! концерттік қойылымында ''[[«Carnival!»]]'' мюзиклінде басты рөлді орындады. Ол оптимистік көңілдегі жетім қыз Лили рөлін сомдап, сиқыршыға ғашық болады. Толық құраммен репетициядан бұрын Хэтэуэй екі апта бойы вокалдық жаттықтырушыдан сабақ алған. Ол бірінші оқу кезінде өз кейіпкерінің барлық диалогтары мен әндерін дерлік жаттап алған. Сыншылар оның танымал актерлермен бірдей өнер көрсете алғанын атап өтіп, жаңа жұлдыз ретінде бағалаған. ''Variety'' журналының сыншысы [[Чарльз Ишервуд]] мюзиклдағы Хэтэуэйді ерекше атап, оны «ерекше табиғи және сүйкімді» деп сипаттап, сенімді өнерін жоғары бағалаған. Осы рөлі үшін Хэтэуэй Clarence Derwent Award сыйлығын «ең уәде беретін актриса» номинациясында жеңіп алды. Кейін ол ''The Princess Diaries'' романдарының алғашқы үш кітабына арналған аудиокітапты да дыбыстаған. Келесі үш жыл ішінде Хэтэуэй ханшайым рөлдерін сомдап, отбасылық фильмдерде өнер көрсетіп, бұқаралық ақпарат құралдарында балаларға арналған үлгі ретінде танылды. 2002 жылы ол [[«The Cat Returns»|«''The Cat Returns''»]] анимациялық фильмінің ағылшын нұсқасында Хару Йошиока кейіпкеріне дауыс берген. Сол жылы Хэтэуэй Дуглас МакГрэттің комедиялық-драма жанрындағы «''[[Nicholas Nickleby]]''» фильмінде басты рөлді ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жақсы баға алғанымен, кең прокатқа шықпап, Солтүстік Америкада 4 миллион доллардан аз кіріс әкелді. 2004 жылы Хэтэуэй басты кейіпкер Ела рөлінде ойнаған «''[[Ella Enchanted]]''» фантастикалық романтикалық комедиясы да бокс-офисте сәтсіз шықты. Ол фильм негізіндегі кітапты алғаш 16 жасында оқып, сценарий бастапқыда кітапқа көп жақын болғанымен, фильмге сәйкес келмегенін айтып, дайын өнімді қалай шыққанын ұнатқанын жеткізді. Фильм негізінен аралас пікірлермен қабылданды. Хэтэуэй фильмнің саундтрекіне үш ән орындап, соның ішінде [[Джесси МакКартнимен]] дуэт жасаған. 2003 жылы Хэтэуэй Джоэл Шумахердің «''The Phantom of the Opera''» (2004) фильміндегі Кристин Дэаэ рөлін қабылдаудан бас тартты, өйткені фильмнің түсіру кестесі «''The Princess Diaries 2: Royal Engagement''» (2004) жұмысына сәйкес келді. Алғашында ол сиквелде ойнауға қобалжыған және ыңғайсыз сезінген, бірақ режиссер Гэрри Маршалл оның еш нәрсені қайталамайтынына сендірген соң рөлді қабылдады. Фильм 2004 жылдың тамызында шықты және сыншылардан теріс пікір алды, алайда 40 миллион долларлық бюджетке қарсы әлем бойынша 95,1 миллион доллар табыс әкелді. === 2005–2008 жылдар: Ересек рөлдерге көшу және сыншылардың жоғары бағасы === Хэтэуэй ересек рөлдерге ауысуды таңдады, бұл арқылы өзінің актерлік амплуасын шектемеу мақсатында жасалғанын айтты: «Балалар үшін үлгі болатын кез келген адамға үзіліс керек», бірақ сонымен қатар «көрерменім менімен бірге өсіп келе жатқаны керемет» деп атап өтті. Ол ''Hoodwinked!'' мультфильмінде Red Puckett кейіпкеріне дауыс беру үшін Тара Стронгты алмастырды. 2005 жылы ол драмалық Havoc фильмінде еркелетілген әлеуметтік ортаның өкілі рөлін сомдап, кейбір көріністерде ашық сахнада пайда болды. Фильм тақырыбы бұрынғы жұмыстарынан ерекшеленгенімен, Хэтэуэй бұл рөлді өзіне «кәмелетке толған актриса ретінде қарастыру» әрекеті деп санамайды; ол кейбір фильмдерде ашық сахнада өнер көрсету тек оның таңдаған өнер түрінің талабы деп есептейді және бұл моральдық тұрғыдан мәселе емес деп санайды. Дегенмен, фильм сыншылар тарапынан жағымсыз пікірлер алғандықтан АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілмеді. 2005 жылы шыққан ''«Brokeback Mountain»'' драмасында, әйелге үйленген екі ер адамның — Эннис Дель Мар (Хит Леджер) және Джек Твист (Джейк Джилленхол) арасындағы эмоционалдық және сексуалдық қатынасты бейнелейтін фильмде, Хэтэуэй Джектің әйелі Лурин рөлін ойнады. Алғашында оған Эннис әйелі рөлі үшін сценарий жіберілген, бірақ оқып шыққаннан кейін ол Луренге кастингке қатысуды шешті. Аудитинг кезінде режиссер Анг Лидің оны таңдауын қамтамасыз ету үшін атқа міну тәжірибесі бар екенін жалған айтып, кейін сабақтарға барған. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, бірнеше Оскар номинациясын алды. ''Rolling Stone'' журналының сыншысы Питер Траверс Хэтэуэйдің «Луреннің бейнесін сүйкімді қыздан мықты әйелге айналу жолын керемет көрсететінін» жазса, Variety журналының Тодд Маккарти оны «әйелдік көңіл-күйдегі көңілі қиналған кейіпкерге қызықты контраст берді» деп бағалады. Хэтэуэй ''«Brokeback Mountain»'' фильміндегі тақырыптың оның алған марапаттарынан маңызды екенін, бұл фильм арқылы актриса ретінде қандай әңгімелерді жеткізгісі келетінін түсінгенін айтты. Сол сәттен бастап ол көрермендерді қатты әсерлендіріп немесе толықтай көңілін аулап, өз өмірлерін ұмытып кететіндей рөлдер ойнағысы келетінін түсінді. [[Сурет:Anne_Hathaway_at_the_2007_Deauville_American_Film_Festival-01A.jpg|alt=A picture of Anne Hathaway looking into the camera.|нобай|Хэтэуэй 2007 жылғы Довиллдегі Америка кинофестивалінде]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.instagram.com/annehathaway/ Instagram]-да * [https://m.facebook.com/Hathaway Facebook]-те * {{IMDb name|4266}} * {{URL|https://www.allmusic.com/artist/anne-hathaway-mn0000923730|Allmusic}} * {{Discogs artist|2301916-Anne-Hathaway}} * {{URL|lccn-n2001-20932|Worldcat}} * {{IBDB name|455530}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Үздік қолдаушы актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] 96bla20xyclk15zhas8gpcdz6up77xc Гигиена және эпидемиология ғылыми орталығы 0 156842 3600178 2542927 2026-05-05T10:22:36Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3600178 wikitext text/x-wiki '''Гигиена және эпидемиология ғылыми орталығы''' 1998 жылы 24 наурызда ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің екі ғылыми-зерттеу институты – Гигиена және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институты мен Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зерттеу институтының бірігуі негізінде құрылды. [[Сурет:Gaspak.jpg|thumb]] Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зерттеу институты 1925 жылы Санитарлық-бактериология институт болып құрылып, Қазақстан медицинасы саласындағы тұңғыш ғылыми-зерттеу мекемесі болды. Соғысқа дейінгі кезеңде институт шешек ауруына қарсы дәрі егуші мамандар даярлап, пастерлік станциялар ұйымдастыруда, шешек детриті, дифтерия мен стрептококке вакцина өндірісін ұйымдастырды. Іш сүзегі вакциналары, тырысқақ, антирабийлік вакциналар, БЦЖ мен қызылшаға қарсы вакциналар өндірісі игерілді. Қазақстандағы вирусология мен вирустық жұқпалы аурулар мәселесі зерттелді. Әсіресе, тыныс жолдары аурулары тобы бойынша ауқымды зерттеулер жүргізілді, оның ішінде басты назар тұмауды зерттеуге аударылды. Вирустардың молек. биологиясы жөнінен қомақты жұмыс атқарылды. Қазақстандағы А және В сары ауруларының негізгі эпидемиология заңдылықтары, аурудың жиі жұғу механизмдері мен тарау факторлары зерттеліп, алдын-алу шаралары жетілдірілді. Кене энцефалитінің табиғи ошақтарын зерттеу аяқталды. Вирустық жұқпалы аурулар иммунологиясы мен иммунитеттік интерферон, сондай-ақ тері аурулары бойынша жүргізілген зерттеулердің теориялық маңызы мен тәжірибелік мәні зор. Аллергология мен иммунология мәселелері бойынша Қазақстандағы аллергиялық аурулардың нозологиялық формалары таралуы мен этиологиясы анықталды. Барлық облыс орталықтарында, бірқатар ірі қалаларда мамандандырылған аллергокабинеттер мен аллергоорталықтар құрылды. Теориялықзерттеулерде жұқпалы [[аллергология]] мәселесіне баса назар аударылады. Гигиена және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институты 1944 жылы Тропикалық аурулар институты болып құрылған. Көп ұзамай, ол Қазақстан ғылым академиясының Өлкелік патология институтына айналды, ал өзінің соңғы атына 1989 жылы ие болды. Алғашында институт безгек, т.б. трансмиссивті жұқпалы аурулар, сондай-ақ ішек аурулары мен бруцеллез мәселелерімен айналысқан. 1947–1951 жылы еңбек гигиенасы мен кәсіби патология, эксперименттік патология, паразитология бойынша зерттеу жұмыстары басталды. Институт ғалымдарының 1956–1958 жылы ядролық қару сыналғаннан кейін іле-шала Семей ядролық сынақ алаңы маңындағы халықтың денсаулық жағдайын шұғыл анықтап білу мақсатымен атқарылған бірегей жұмыстарының сәуле ауруын зерттеудегі маңызы орасан зор болды. Қазіргі уақытта орталықтың ғылыми-өндірістік қызметі республика халқы өмірінің реформа кезеңіндегі экономикалық, әлеуметтік және экологиялық жағдайларына қатысты эпидемиолог бақылау жүйесін жетілдіруге, инструментальдық-әдістемелік базаны жақсарту негізінде микробиологиялық, вирусологиялық және иммундық-биол. зерттеулерді дамытуға, жұқпалы ауруларды лабораториялық анықтаудың жаңа әдістері мен олардың алдын-алу шараларын игеруге, сондай-ақ ауруларды анықтау мен жұқпалы аурулар қоздырғыштарын индикациялауға арналған тест-жүйелер мен бактериялық орталар өндірісін ұйымдастыруға бағытталған. Институтта 22 ғылыми доктор мен 37 ғылыми кандидат қызмет етеді, эпидемиология, аллергология және иммунология, гигиена және эндокринология мамандықтары бойынша дисс. кеңес жұмыс істейді. «Гигиена, эпидемиология және иммунобиология» журналы шығарылады. '''Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығы''' [[Қазақстан]] Республикасы [[Денсаулық]] сақтау агенттігіне қарайды. [[Гигиена]] және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институты мен Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зерттеу институтының бірігуінен құрылған (1998жылы). [[Эпидемиология]], [[микробиология]] және жұқпалы аурулар институты 1925 жылы бактериология лаборатория негізінде [[Қызылорда]] қаласыннда құрылған, 1927 жылы Алматыға көшірілді. Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: ішектің, жұқпалы бала ауруларының, сондай-ақ вирустік, паразиттік және табиғи ошағы бар аурулардың (мыс., гепатиттің А және В формаларының, іш сүзегінің, кене энцефалитінің, т.б.) эпидемиологиясын зерттеу, олардан сақтану, анықтау және емдеу жолдарын іздестіру; жұқпалы және аллергиялық аурулардың белгілерін зерттеу, оларды анықтау, емдеудің жаңа әдістерін табу. Институттың аллергол., иммундық және эритроциттік диагностикумдарын дайындау, адам мен жануарлар тініне егілген бактериялар мен вирустарды зерттеу, вирустық аурулар мен иммундық интерферон, сондай-ақ қызылша ауруларына қарсы күресу мәселелері жөніндегі зерттеулері шет елдерде кеңінен танылды. [[Гигиена]] және кәсіби аурулар институты 1944 жылы КСРО ғылым академиясының Қазақ бөлімшесінің Тропиктік аурулар институты болып құрылған. 1963 жылы Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институты (бұдан 1974 жылы Тағамтану институты бөлініп шықты), ал 1989 жылдан осы атымен аталды. Институттың негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: [[еңбек]] гигиенасы, [[еңбек]] физиологиясы және кәсіптік патология, эндокриндік аурулар, айналадағы ортаны қорғау. [[Институт]] ғалымдары дерматикоз, сарып ауруларының патоморфологиясын, эпидемиологиясын, табиғи ошақтылығын, патогенезін, белгілерін, емдеу, сақтану жолдарын, жұқпалы және жұқпайтын ауруларға тән аллергия мәселелерін, поллиноздардың өлкелік ерекшеліктерін зерттеді; республикада аллергол. қызмет жүйесін құрды, тамақ өнімдерін тұтыну нормаларын ұсынды, базед ауруының (эндемиялық бұғақ) республикада таралуы жөнінде мед.-геогр. карталар жасап, қоршаған ортадағы және тағам құрамындағы пестицидтерді, кен орындарындағы [[силикоз]] қаупін анықтады, осы мәселелерге арналған 25 жыл бойы жүргізілген зерттеулер нәтижесі қорытылды; түсті металлургия және [[фосфор]] өнеркәсібі кәсіпорындарына арналған санитарлық ережелер бекітілді; бірінші рет титан пневмокониозы сипатталып, оны ғыл. тұрғыдан жіктеді; [[биосфера]] құрамындағы ауыр металдар (мыс., қорғасын) мөлшерін анықтауға арналған спектрохим. анализатор ұсынылды. Г. және эпидемиол. ғылыми-зерттеу орт-нда акад. Н.Беклемишев, Б.Атшабаров, Х.Жұматов, Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі И.Қарақұлов, мед. ғыл. докт. В.А.Козловский, Р.Қадырова жұмыс істеген.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wiki}} {{stub}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] r3cyo79edzmtzkgsq38vvw3iig0cg9z Сомбатхей 0 157081 3599894 3109567 2026-05-04T18:00:46Z 1nter pares 146705 3599894 wikitext text/x-wiki '''Сомбатхей''' ({{lang-hu|Szombathely}}) — [[Мажарстан]]ның батысындағы қала. Халық саны 80 154 адам ([[2005 жыл]]ғы халық санағы бойынша). Бұл Мажарстанның көне қалаларының бірі. Негізін біздің заманымызға дейін 45 жылы римдіктер қалаған. Қалада императорлар резеденциясы мен амфитеатр салынған. [[I Константин]]нің билігі кезінде қала жақсы дамыды, оның өзі қалаға бірнеше келген болатын. Жаңа ғимараттар, театрлар және шіркеулер салынады. Аңыздың бір нұсқасы бойынша осы қалада әулие [[Мартин Турский]] туған. [[445 жыл]]ы Сомбатхейді ғұндар басып алады, ал [[458 жыл]]ы қатты жер сілкінісінің салдарынан қала қирайды. Дегенмен 5-8 ғасырларда бұл аймақта славян тайпалары мен аварлар мекендейді. 10 ғасырда Мажарстанның құрамында болады. Бірініші дүниежүзілік соғыстан кейін қала көп бөлігінен айырылады, кейін ол шекаралық қала болады. Ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы бомбалаудың салдарынан көп ғимараттар бұзылады. Қаланы 1945 жылы 29 наурызда немістерден босатады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мажарстан қалалары]] lrojap48siqurl1opsj5j2fu6vsvmsa Өнеркәсіп төңкерісі 0 195801 3599689 3593877 2026-05-04T12:40:34Z Таттибаева Гулжас 179345 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3599689 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|thumb|350px|Дженни Уаттың бу көлігі]] '''Өнеркәсіп төңкерісі''' – экономикалық және әлеуметтік саяси өзгерістердің жүйесі.<ref name="source1">“Қазақ Совет Энциклопедиясы”, ІX том</ref> <br /> Өнеркәсіп төңкерісі қол еңбегіне негізделген мануфактурадан ірі көлікті индустрияға өтуі. Өнеркәсіп төңкерісі жұмыс көліктерін жасап, қолданудан басталып, көлікті, техниканы кеңінен пайдалануға негізделген көлікті өндірістің дамуымен аяқталды. Мұның нәтижесінде капиталистік өндіріс әдісі феодалдық өндіріс әдісін түпкілікті жеңді. Өнеркәсіп төңкерісі өндірісті капиталдық қоғамдастыруға зор мүмкіндік ашты. Көптеген бытыраңқы өндіріс процестері бір қоғамдық өндірістік процеске біріктіріледі. Ірі көлікті индустрияны дамытудың тарихи алғышартын капитал өндірістің мануфактуралық түрі жасады. Капиталды алғашқы қорлануы капитал қатынастардың одан әрі дамуын қамтамасыз етті. <br /> Бұл бір жағынан күн көріс қаражатынан айрылған, сондықтан да тауар ретінде тек өзінің жұмыс күшін ұсына алатын адамдар армиясын дүниеге келтірді. Екінші жағынан капиталистер табы өндіріс құрал жабдығы мен жұмыс күшін сатып алуға пайдаланатын ірі ақша байлығын жинақтауға мүмкіндік береді. Капиталист өндірістің өсуі ішкі әрі сыртқы рыноктың кеңеюіне жол ашты. Өнеркәсіп төңкерісі бірсыпыра елдердің өнеркәсібінде капитализм дамуының белгілі бір кезеңін сипаттайтын жалпы тарихи құрылыс болып табылады. Алайда мануфактурадан ірі көлікті индустрияға өтудің алғы шарты олардың бәрінде пісіп жетілген жоқ. Өнеркәсіп төңкерісі жолына басқа елдерден бұрын [[Ұлыбритания]] түсті.<ref name="source2">Маркс К. «Капитал» 1 том, Энгельс Ф. «Положение рабочего класса в Анлии»</ref> XVII ғасыр аяғы мен XVIII ғасырдың 1-нші жартысында мұнда мануфактуралық өндіріс өзінің шарықтау шегіне жетті. Мануфактуралық өндірістің көлікті өндіріске айналуы еңбек құралдарының өзгеруінен басталады. XVIII ғасырдың 70-80-нші жылдары мақта иіруде барған сайын Дженни атты мех жіп иіргіш кеңінен қолданылады. Мех жолымен жіп иірудің одан әрі дамуы ватерлі станоктарды, әсіресе мюль-көліктерді қолдануға байланысты болды. Осыдан бастап мақта-мата, жіптер фабрикалық әдіспен әзірлене басталды. Жекелеген өндірістерді механикаландыру басқа да салаларда еңбек өнімділігін арттырудың экономикалық қажеттілігін тудырды. XVIII ғасырдың 90-ншы жылының аяқ кезінде тоқыма өнеркәсібінде Дж.Уаттың бу двигателі кеңінен қолданылды. Өнеркәсіп өндіріс көлемінің тезірек өсуі және рынок байланыстардың онан әрі өріс алуы транспорт құралдарының жетілдіруді қажет етеді. XIX ғасырдың 1-нші жартысында пароход қатынас мен бу, темір жол транспорты жұмыс істей бастады. Көлікті техниканың барған сайын етек алуы көліктің өзін қол өнерлік техникамен әзірлеуге қайшы келді. Бұл көлік құрылыс өндірісіне көліктерді кеңінен енгізудің нәтижесінде жойылды. XIX ғасырдың бас кезінде өнеркәсіпте металл өңдейтін станоктар, тех балға, гидравликалық престер кеңінен пайдалана бастады.<ref name="source3">Маркс К. Энгельс Ф. Соч 2 изд. Том 2</ref> [[Сурет:Horse Railway in Coal Mine.jpg|thumb|350px|Ат күшімен жүретін темір жол]] Әр түрлі өндірістерді механикаландыру көліктердің жай кооперациасынан көліктер жүйесіне көшуге жағдай жасалды. Ұлыбританиядан кейін ірі өнеркәсіпті тездетіп дамыту жолына [[АҚШ]], [[Франция]], [[Германия]] тағы басқа елдер түсті. Мануфактурадан ірі көлікті индустрияға көшу өндірістің тех базасына ғана емес сондай-ақ қоғамдық қатынастар жүйесінде де түбегейлі өзгерістер енгізді. [[Владимир Ильич Ленин|В.И Ленин]] өнеркәсіп төңкерісін сиппаттай отырып оны барлық қоғамдық қатынастарды шұғыл әрі күрт өзгерту екендігін атап көрсетті. Өндірістің жетекші салаларында ірі көлікті өндірісті баянды ету өндіргіш күштердің одан әрі тезірек өркендеуіне материалдық алғы шарттар жасады. Өнеркәсіп төңкерісі өнеркәсіпті қоғамдық өндірісті басты саласына айландырды, оны егіншіліктен толығынан бөліп, ірі өнеркәсіп орталықтарынан жылдамырақ өсуіне мүмкіндік ашты. Капитал индустриялық дамуы патриархалдық томаға-тұйықтықты біржолата жойды. Бірақ та көлікті техниканы капитал жолмен пайдалану жалдама жұмысшыларды қанауды күшейтіп, жұмысшыларды көліктің шылауына айналдырды. Капитал фабрика өндірісінің өсуі ой еңбегі және дене еңбегінің арасындағы қала мен ауылдың арасындағы қайшылықтардың шиеленісуіне жағдай жасады. Өндірісті одан әрі механикаландыру капиталды фабрикадан жұмысшылардың бір бөлігін ығыстырып шығарып, жаппай жұмыссыздықтың пайда болуына әкеліп соқтырды. [[Өндіріс]]тің қоғамдық сипаты мен иемденудің жеке меншиктік формасы арасындағы қайшылықтың тереңдеуі артық өндірудің дүркін-дүркін [[дағдарыс]]ын дүниеге келтірді. Машиналы индустрияның өсуімен фабрика жұмысшыларының саны артты.<ref name="source4">В.И. Ленин «Экономикалық романтизмнің сипаттамасы. Сисмонды және біздің отандық сисмондистер» Шығ. 3 том</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Өнеркәсіп]] [[Санат:Экономика тарихы]] [[Санат:Қоғам]] [[Санат:Әлеуметтік эволюция]] [[Санат:Тарих]] l59iaxra4e42biwoq6texggw8lg0psq Өнеркәсіптің дамуы және оның шикізаттық бағыт-бағдары 0 198351 3599695 2369219 2026-05-04T12:51:59Z Таттибаева Гулжас 179345 /* Қазақстанда өнеркәісіптердің дамуы */ 3599695 wikitext text/x-wiki '''Өнеркісіптің дамуы және оның шикізаттық бағыт-бағдары''' Егер индустрияландырудың алғашқы жылдары, әсіресе алғашқы бес-жылдықтың бастапқы кезінде [[Қазақстан]] КСРО-ның жетекші индустриялық аудандарын [[ауыл]] шаруашылығы шикізатымен және азық-түлікпен қамтамасыз ететін аймақ ретінде танылса, 30-жылдары республика өнеркәсіптің өндіруші салаларының көмір, мұнай, түсті металдар, тұз т.б. өнімдерін беретін шикізат көзіне айнала бастады. Сөйтіп Қазақстан индустриясының шикізаттық бағыт-бағдары кең көлемді сипаталып, ауыл шаруашылығы ғана емес, ауыр, жеңіл және тамақ өнеркәсібінің жетекші салаларын да қамтыды. Түсті металдарды, [[көмір]]ді, [[мұнай]]ды және басқа да пайдалы қазбаларды шығаруға ерекше көңіл бөлінді. Қазақстанның елсіз және жартылай елді мекендерінде жаңадан құрылған осы кәсіпорындардың көпшілігі бірден одақтық маңызға ие болды. Бұл Қазақстанда шығарылатын түсті металдардың, мұнайдың, көмірдің, басқа да пайдалы қазбалардың КСРО-ның индустриясы дамыған аймақтарына жіберілетініне ғана байланысты болған жоқ, сонымен бірге ол байлықтарды өндіру ісінде тұтас елді шетелдерге тәуелді болудан құтқаруға көмектесті. Мұндай жағдай ең алдымен Қазақстанда асыл, сирек және түсті металдар шығарылуының дамуына қатысты болды, оларға деген қажеттілік машина жасау құрылыстары мен осы саланың өсуіне сәйкес күрт өсе түсті. Түсті металдардын, әсіресе мыс пен қорғасынның бай қорлары Қазақстанның оларды өндіруден КСРО бойынша жетекші орынға шығуына мүмкіндік берді. [[Еңбек]] және Қорғаныс Кеңесі 1929 жылғы 2 тамыздағы «Түсті металдар өнеркәсібін дамыту болашағы туралы» қаулыда басты назар аударатын аймақтар ішінде «даму келешегі зор негізгі нысан» ретінде Қазақ Автономиясы, Социалистік Республикасы аталды.<ref>Большевик, 1928. №1, 59-6.</ref>. Осы мезгіл қарсаңында Қарсақбай және Ридцер мыс балқыту зауыттары қалпына келтіріліп, жобадағы қуатқа жеткен болатын, ал екінші бесжылдықта олар техникалық жағынан түпкілікті қайта құрылды. Кенді Алтайда Ертіс (Глубокое) қорғасын зауыты, ал Қазақстанның оңтүстігінде 1934 жылы КСРО-дағы аса ірі кәсіпорын - құрамында кен орындары, Қаратаудағы байыту фабрикасы бар Шымкент қорғасын зауыты бой көтерді.<ref>Решения партии и правительства по хозяйственным вопросам. М., 1937. Т. 2, 91-97-6.; История рабочего класса Советского Казахстана. А.-А., 1987. Т..1, 250-6.</ref>. 1931-[[1938 жыл]]дары [[Қоңырат]] кені негізінде КСРО-дағы аса ірі кәсіпорындардынбірі — Балқаш мыс балқыту комбинаты салынып жатты. Осыған орай, түсті металлургия Қазақстанның ауыр индустриясының жетекші салаларының біріне айнала бастады. Қорғасын-мырыш өнеркәсібінде [[Шымкент]] және Риддердің ірі зауыттары, сондай-ақ бірқатар байыту фабрикалары мен кен орындары көш бастады. Екінші бесжылдық кезінде іске қосылған М.И. Калинин атындағы Шымкент қорғасын зауыты жыл өткен сайын өндірісті кеңейтіп, елдің озық кәсіпорындары қатарына шықты. [[1939 жыл]]ы зауыт КСРО-да балқытылған қорғасынның 73,2%-ын беріп, 1939 жылғы 26 сәуірде Ленин орденімен марапатталды. Шымкент зауытының шикізат қоры — Ащысай кен орнының мүмкіндігі алдағы уақытта азаятын болған соң Текелі кен орны оның негізгі базасына айналды. 1938 жылы Текелі қорғасын-мырыш комбинатының құрылысы басталды. Республиканың қорғасын-мырыш өнеркәсібінің дамуында Кенді Алтайға зор мән берілді: Риддерде қорғасын балқыту және мырыш қоспасын шығару ісі тез өркендей бастаған еді. 1939 жылғы мамырда [[Өскемен]] қорғасын-мырыш зауытының құрылысы қолға алынды. [[Республика]]ның мыс өнеркәсібіндегі ірі кәсіпорындар қатарына [[Балқаш]], Қарсақбай және [[Ертіс]] мыс балқыту зауыттары жатты. Олардың қатарында 1938 жылы іске қосылған, 1939 жылы Қазақстан зауыттарында балқытылған мыстың 51%-ын берген Балқаш зауыты ең ірі кәсіпорын болды. Зауыт көп ұзамай еліміздің мыс өнеркәсібінің флагманына айналды. Соғыс қарсаңында Қарсақбай зауытын қайта құру жұмысы негізінен аяқталды, зауыт қуаттылығын екі есеге жуық ұлғайтты. Сондай-ақ ұзақ уақыт тоқтап тұрған Ертіс зауыты қайта іске қосылды. Мұның бәрі Қазақстанға бірінші және екінші бесжылдықта өндірілген көлемде мол мыс беруге мүмкіндік берді. Егер республиканың ірі өнеркәсібінің жалпы өнім құрылымындағы түсті металлургияның үлесі 1927-[[1928 жыл]]дары 6,1% болса, 1939 жылы ол 12,3%-ға жетті, яғни осы 12 жыл ішінде екі еседен артық өсті. Тұтастай алғанда, түсті металлургияның жалпы өнімі 1939 жылы 1913 жылмен салыстырғанда 17,1 есе, ал 1927-1928 жылдарға қарағанда 25,8 есе өсті. [[1940 жыл]]дың 1 қаңтарына қарай түсті металлургияның негізгі өндірістік қоры 1928 жылдың 1 қазанымен салыстырғанда 27,2 есеге артты.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 1, 150-251-6.</ref>. Екінші дүниежүзілік соғыс басталар қарсаңында Қазақстан қорғасын өндіруден КСРО бойынша бірінші орынды иеленді: республика 1939 жылы елдегі барлық қорытылған қорғасынның 84,8%-ын берді, оның ішінде Шымкент зауытының үлесі 62,7%, Риддер комбинатынікі - 22,7% болды. Қазақстан 1939 жылы КСРО бойынша алынған өңделмеген мыстың 16,2%-ын өндірді. Мұның ішінде Балқаш мыс комбинатының үлесі 8,2%, Қарсақбай мыс комбинатынікі 4,1%, Ертіс мыс зауытының үлесі 3,6% болды.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет. А.-А., 1940, 7, 9, 17-6.</ref>. Индустрияландыру жылдары көмір өнеркәсібі де қауырт қарқынмен дамыды. [[Қарағанды]] көмір алабы [[революция]]ға дейінгі Спасск мыс зауытының ұсақ қосалқы кәсіпорнынан Кеңес Одағының үшінші көмір базасына айналды. Көмір кендері 1930 жылға дейін тасып жеткізетін жолдың болмауынан тоқтап тұрды және алғашында олар Спасск мыс комбинаты мен Петропавл — Қарағанды аралығын қамтамасыз етеді деп ұйғарылды. Аса мол көмір қоры, оның қоқстылығы және [[Петропавл]]-[[Көкшетау]]-[[Ақмола]] жолының Қарағандыға қосылуы (ақпан, 1931 жыл) Орал мен Орта Азияның байланысын қамтамасыз етумен бірге, Қарағанды көмір алабын, Шығыста КСРО-ның екінші негізгі көмір-металлургиялық орталығы Орал-Кузнецк комбинатын «салумен тығыз байланысты», бүкілодақтық маңызға ие етті. [[1931 жыл]]ы 31 қаңтарда Еңбек және Қорғаныс Кеңесі: «Қарағанды көмір алабы түсті металлургияның негізгі даму базасына айналуы тиіс. Сонымен қатар Қарағанды өңірінің географиялық орны көмірді Орта [[Азия]]ға, Түрксібке және Оралға тасымалдауға мүмкіндік береді» деп атап көрсетті.<ref>Сонда, 30-6.</ref>. Донецк шахтері К.О. Горбачев басқарған «Казстройуголь» тресі көмір алабын игеруді 1930 жылы көктемде иен даладағы аса қиын жағдайда бастады: маман жұмысшылар, оларға қажетгі тұрғын үйлер мен ауыз су, құрал-жабдықтар мен құрылыс материалдары т.б. жетіспеді. Алғашқы жылдары электр стансалары болмағандықтан, жұмыс бу энергиясымен атқарылды, революцияға дейінгі кешенді емес құрал-жабдықтар (бу қазандары, ауыр жүк көтеретін шығыр-лебедкалар), аттың күшімен жұмыс істейтін шығырлар т.б. пайдаланылды. Донбастан жөндеуден өткізілген бу құрал-жабдықтары жеткізілді. Құрылыс ағаштары 230 шақырым жерден көлік-арбамен тасылды, ат шығырлары шахтадағы суды сыртқа төгіп үлгірмеді, тек 1930 жылдың соңында ғана екі шахтада бумен жұмыс істейтін сутөкпе іске қосылды.<ref>Алампиев П.М. Көрсет. енбегі, 217-218-6.</ref>. Қарағандыға теміржол желісінің тартылуы, әсіресе 1933 жылы жылу стансасы және Нұра су құбыры құрылысынын іске қосылуымен бірге шахта тұрғызу құрылысында шұғыл бетбұрыс жүзеге асырылды. 1933-[[1936 жыл]]дары ірі байыту фабрикасы салынды. Жүк көтеру мен су төгу жұмыстарын атқару бу машинасынан электрлендірілуге көшті, көмір алабы жаңа техникамен (омырғыш-үнгігіш машиналар, электрлі тасымалдағыштар т.б.) жабдықталды, кен игеруде қол жұмыстарын ауыстыратын механикаландырылған машиналардын үлесі 1936 жылы 84,8%-ға жетті. ==Қарағанды алқабындағы көмір қазу жұмысы== Қарағанды алабындағы көмір қазу жұмысы 1939 жылы өндіру тәсілдеріне қарай төмендегі түрлерге бөлінді: бір жұмысшыға шаққандағы жылдық өнім 1938-1939 жылдары: пайдалануға берілуі бойынша — 341,3%-ға, жерасты жұмыстарында — 357,6%-ға, забойда - 342,6%-ға өсті. 1939 жылы 5,1 млн тоннадан артық көмір өндірілді, ол [[1913 жыл]]мен салыстырғанда 78,6 есе артық болды. Бұл Қазақстанда өндірілген барлық көмірдің 93,5%-ын құрады.<ref>Алампиев П.М. Корсет. енбегі, 218-6.; История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 1, 247-249-6.</ref>. Қарағандының көксталған кмірі Магнитогорск металлургия комбинатына, қалаларға және Орал мен Орта Поволжьенің теміржолдарына, сондай-ақ Қазақстанның өнеркәсіп орындарына жөнелтілді. Қарағанды көмір алабының Кузбаска Қарағанда Оралға жақындығы – жалпы тұрғыдан, ал Ақмола - Қарталы желісі құрылысының салынуына байланысты Қарағандының маңыздылығын арттыра түсті және жыл өткен сайын оның Магнитогорскінің отындық балансындағы үлес салмағы артып, 1936 жылы 19%-ға жетті.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 24-25-6.</ref>. Тас көмір өндіру саласының ірі өнеркәсіптің жалпы өнімі құрылымындағы үлес салмағы 1913 жылғы 1,4%-дан және 1932 жылғы 3,5%-дан 1940 жылы 5,9%-ға, ал оның өндірістік қоры тек 1932-1939 жылдары ғана 15,6 есеге өсті.<ref>Алампиев П.М. Көрсет. енбегі, 220-222-6.</ref>. 1941 -1945 жылдардағы Кеңес Одағының Ұлы Отан соғысы қарсаңында Қарағанды көмір алабы елдің үшінші көмір қоймасы деген атына лайық болып, 1940 жылы көмір өндіру [[1937 жыл]]ғы 3,9 млн тоннамен салыстырғанда 6,3 млн тоннаға жетті, бұл Қазақстанда өндірілген барлық көмір кенінің 90%-ын құрады. Оның қуаттылығы да өсті: тек 1939 жылы ғана 7 жаңа қуатты шахта пайдаланута берілді, 1940 жылы аса ірі көмір қатпарын игеру іске қосылды; көмір қазуға жаңа техника жұмылдырылды: көмір кенінің 97,5%-ы механикаландырылған тәсілмен алынды. Ленгерде көмір қазу 2,4 есеге артты, бұл республикада өндірілген көмір кенінің 5%-ын құрады. Жергілікті өнеркәсіп орындары мен мекемелерді жергілікті отынмен қамтамасыз ету үшін 1939 жылдың жазында Шақпақ, Келтемашат, Курашасай, Мартөк және басқа көмір кен орындарында шахталардың құрылысы басталды.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР, 13, 23-6.</ref>. Қазақстанның мұнай өнеркәсібі де тез қарқынмен дамыды, соның арқасында республика елдегі бүкіл мұнайдың бестен бір бөлігіне жуығын өндіріп, РКФСР мен Әзірбайжаннан кейінгі үшінші орынды иеленді. Бұған Доссор мен [[Мақат]] секілді бұрынғы кәсіпорындарды кеңейтудің, Байшонас (1931 жыл), Сағыз (1932 жыл), Ескене (1934 жыл), Қосшағыл (1935 жыл), Құлсары (1939 жыл) тәрізді жаңа кен орындарын іске қосудың сондай-ақ мұнай өндіру техникасын жетілдірудің, көлік байланыстарын жақсартудың, атап айтқанда Гурьев-Орск мұнай құбыры құрылысын іске асырудың т.б. арқасында қол жеткізілді.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 2, 13-6.</ref>. Ауыр өнеркәсіптің жалпы өнімі құрылымындағы мұнай өндіру саласының үлесі 1939 жылы 1,6% болды, ал оның өндірістік қоры 1927/28-1939 жылдар аралығының өзінде 4,2 еседен артық өсті.<ref>Сонда. Т. 1, 249-250-6.</ref>. Барлау мақсатындағы бұрғылау қарқынды жүргізілді. Соның нәтижесінде 1940 жылы Қазақстанда мұнай өндіру 697 мың тоннаға жетіп, 1937 жылға Қарағанда 42%-ға өсті, 1932 жылмен салыстырғанда 2,8 есеге, 1913 жылмен салыстырғанда 7 есеге тарта артты. Алайда бұл кезде мұнайды ашық тәсілмен алудың үлес салмағы қысқаруына және скважиналардың көпшілігі мұнайды тереңнен алу тәсіліне көшірілуіне байланысты, Ембідегі мұнай өндірудің бір тоннаға шаққандағы құны КСРО-ны тұтастай алғандағы бағадан шамамен 2,5 есеге асып түсті. [[Химия]] өнеркәсібі бірқатар ірі кәсіпорындарға берілді. Қайта құрылған Шымкент химия дәрі-дәрмек зауыты жаңа өнім түрлерін өндіруді игерді, оның ішінде, КСРО-ны никотинді сырттан тасымалдаудан босатқан, ауыл шаруашылығы зиянкестерімен күресудің тиімді дәрілері де болды. Елдің шығыс бөлігіндегі фосфор тыңайтқыштарын өндірудің тұңғышы Ақтөбе химия комбинаты Орта Азия мен Қазақстанда мақта және қант қызылшасын өсіруге қажетті тыңайтқыштарды шығарды. «Аралсульфат» комбинаты шыны-әйнек зауыттарын натрий сульфатымен қамтамасыз етті және ас тұзын өндірді. Бораттың Индер көлінен мол өндірілуі КСРО-ның боратты шетелдерден тасымалдауын тоқтатты.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР, 13, 26-6.</ref>. Ірі өнеркәсіптің жалпы өнім құрылымындағы химиялық саланың үлес салмағы 1913 жылғы 0,4%-дан және 1927/28 жылғы 1,1%-дан өсіп, 1939 жылы 1,6%-ға дейін жетті, ал оның өндірістік қоры тек 1927/28-1939 жылдар аралығында 37 еседен, жалпы өнімі - 1,8 еседен астам көбейді, ал тұз өнеркәсібі сәйкесінше 10 еседен және 2,3 еседен аса артты.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 1, 251-252-6.</ref>. Ауыр өнеркәсіптің жетекші саласы ретіндегі машина жасау өндірісінің Қазақстанда болмауы себепті металл өңдеудің маңызы шұғыл артты. Үлкен аумақта шашырап жатқан «шағын металл өндеу» кәсіпорындары негізінен екі бағытта қызмет атқарды: 1) ауыр өнеркәсіптің ірі кәсіпорындарының механикалық цехтары мен жөндеу шеберханалары; 2) ауыл шаруашылық машиналарын жөндеуге арналған шеберханалар. Алғашқылардың қатарына Шымкент қорғасын зауыты, Қарағанды, Семей ет комбинаты, Гурьевтегі, Доссордағы т.б. өз аймағында әр алуан өндірістік-жөндеу жұмыстарын жүргізген цехтар мен шеберханалар жатты. Ауыл шаруашылық машиналарын жөндеуге арналган шеберханалар совхоздар мен МТС-тердің жанынан ашылды және Қазақстанда олар тракторлар мен комбайндардың саны жағынан Ресей мен Украинадан кейінгі үшінші орында тұрды, сондай-ақ ауыл шаруашылық өндірісін дамыту да маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар металл өңдеу [[Орал]]дағы, Петропавлдағы, [[Көкшетау]]дағы, [[Ақтөбе]]дегі механикалық зауыттарда, Алматы шойын құю зауытында, Әулиеата, [[Алматы]], [[Үштөбе]], [[Аягөз]] т.б. стансалардағы жанадан ашылған Түрксіб жөндеу кәсіпорындарында және автокөлік пен кеме жөндеу шеберханаларында жүзеге асырылды.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 13, 32-6.</ref>. Металл өңдеудің әр алуан түрлерінің дамуы Қазақстанның ірі өнеркәсібінің жалпы өнім құрылымындағы оның үлес салмағының 1913 жылғы 1,9%-дан және 1927-28 жылдардағы 3,6%-дан өсіп, 1940 жылы 15,8%-ға жетуіне ықпал етті, атап айтқанда сәйкесінше 8,3 есеге және 4,4 есеге өсіп, оның алтыдан бір бөлігінен астамын құрады. Бұл тұрғыдан алғанда металл өңдеу бірінші орынды иеленіп, тек түсті металлургия (12,3%) мен көмір өнеркәсібінен (5,9%) ғана емес, басқа да салалардан алға шықты. Металл өндеудің жалпы өнімі 1939 жылы 1913 жылмен салыстырғанда 137,4 есе, ал 1927-28 жылдардағыдан 55,8 есе өсті. Оның негізгі өндірістік қоры [[1941 жыл]]дың 1 қаңтарында 1928 жылдың 1 қаңтарына Қарағанда 298,5 есе артты.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 1, 252-6.</ref>. Электрэнергетика да салыстырмалы түрде жоғары қарқынмен дамыды, түсті металлургияның, көмір шахталарындағы, өнеркәсіптің басқа да салаларындағы ірі кәсіпорындардын жеке өндірісін ғана емес, барша тұрғындарды, бүкіл инфрақұрылымды да қамтамасыз етті. Алғашқы екі бесжылдықта Қарағанды және [[Қаратау]] ОЭС-тері, Балқаш мыс қорыту комбинатының, Ақтөбе химия комбинатының, Семей ет комбинатының ЖЭО-лары, Шымкент қорғасын зауытының СЭС-і, Үлбі СЭС-і және Ембімұнай кәсіпшілігіндегі дизельді электр стансалары пайдалануға берілді.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 7, 9, 17-18, 31-6.</ref>. Ірі өнеркәсіптің жалпы өнімі құрылымындағы электр энергиясының үлес салмағы 1913 жылғы 0,7% бен 1927-28 жылғы 0,3%-дан 1939 жылы 1,4%-ға дейін көтерілді және оның өндіретін қоры тек 1928-1940 жылдар аралығында 33,9 есеге өсті. Үшінші бесжылдықтың алғашқы жылдары электр энергиясы бұдан да жоғары қарқынмен дамып, республиканың өнеркәсіп орталықтарындағы энергетикалық базаны нығайту қажеттілігімен ерекшеленді. 1939 жылы елдің Шығысында қолға алынған ірі құрылыс — [[Өскемен]] су электр стансасының құрылысы басталды, ол Кенді Алтайды түсті металл кәсіпорындарымен қоса электр қуатымен қамтамасыз етуге тиіс болды. Республика үкіметі бұл стансанын құрылысын жұмыс күшімен, құрал-жабдықтармен, құрылыс материалдарымен және техникамен қамтамасыз ету жөнінен нақты көмектер көрсетті. Бұл СЭС-ті салушы «Иртышстрой» басқармасы Киров ауданынан (Өскемен маңынан) 2500 адамды құрылысқа жұмылдырды, СЭС-те тұрақты жұмыс істеуге 200 коммунист және комсомолдар тартылды. Қарағанды ГРЭС-інін құрылысы жалғастырылды, ол өсіп келе жатқан Қарағанды көміралабын электр энергиясымен қамтамасыз етуге тиіс болды. Белгілі бір өнеркәсіп немесе ауыл шаруашылығы нысандарына қызмет көрсететін қосалқы электр стансаларының шашыраңқы орналасуы республиканы энергиямен толық қамтамасыз ету мәселесін қалыпты ұйымдастыруға мүмкіндік бере алмады. 1939 жылы Үлбі СЭС-інің үшінші турбинасы іске қосылғаннан кейін жобалық қуаты — 28,3 мың кВт-қа жетті; Балқаш ЖЭО-і өз қуатын екі есеге, 50 мын кВт-қа арттырды. Алматы ОЭС-і, Жоғары-Хариузов СЭС-і және басқаларының куаты артабастады. Осының бәрі Қазақстанда 1940 жылы электр стансалары мен олар өндірген электр қуаты 1937 жылғымен салыстырғанда 2 еседен артуына жағдай туғызды.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т.1, 252-253-6.</ref>. Қазақстандағы электр стансаларының қуаты 1927/28-1939 жылдары 39,5 есеге өсіп, 166,0 мың кВт-қа жетті, олардың ішінде өнеркәсіптік стансалар жетекші орын алды, олардың қуаты бұл кезде 43,1 есе өсіп, 125,1 мың кВт болды, атап айтқанда олардың үлесіне Қазақстандағы барлық электр стансалары қуатының 75,4%-ы тиесілі еді. Қалған энергия аудандық стансаларға және коммуналдық стансаларға — сәйкесінше 12,3%-дан тиісті болды.<ref>Сонда. Т. 2, 13-6.</ref>. Бұл жылдары электр энергиясын өндіру 51,5 есе өсіп, 1939 жылы 386,5 мың кВт-ты көрсетті, мұның ішінде өндірістік стансалардың үлесі 55,7 есе артып, 272,7 мың кВт-қа жетті, яғни республикадағы барлық электр қуатының 70,5%-ынан астамын берді. Аудандық және коммуналдық стансалардың үлесіне 38,3 мың кВт және 35,6 мың кВт немесе сәйкесінше 9,9% және 9,2% тиді.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 11, 17-6. және басқалар.</ref>. ==Қазақстанда өнеркәсіптердің дамуы== Егіншілік және мал шаруашылық шикізаттарына бай аграрлық республика саналатын Қазақстанда алғашқы екі бесжылдықта тамақ және жеңіл өнеркәсіптің көптеген салалары шапшаң дамығаны айтпасада түсінікті. Бұл тек Қазақстан тұрғындарын ғана емес, сонымен қатар Орал, КСРО-ның Орталық және басқа да аймақтарын тұтыну заттарымен, әсіресе тамақ өнімдерімен қамтамасыз ету талабынан туындады. Тамақ өнеркәсібінде ет, ұн, балық және қант өндірісі салаларының кәсіпорындары айрықша дамыды. Ет өнеркәсібі үш алыптың: қайта құрылған Орал еткомбинатының, жаңадан салынған Петропавл (1929-1931 жылдар) және Семей (1931-1934 жылдар) ет комбинаттарының еншісінде болды. Алматы, Қарағанды мен басқа да ірі қалаларда ет комбинаттары іске қосылды. Алматы, [[Семей]], Қарағанды және Шымкент ұн тарту комбинаттары, [[Қызылорда]] қаласындағы күріш өңдеу зауыты т.б. секілді ірі ұн-жарма кәсіпорындары бой көтерді. 1934 жылы айтарлықтай ірі [[Талдықорған]] және [[Мерке]] қант зауыттары іске қосылды. 1937 жылы айтарлықтай ірі Жамбыл қант зауыты жұмысын бастады. Гурьев балық-консерві комбинаты (1937 жыл) тамақ өнеркәсібінің аса ірі кәсіпорындарының бірінен саналды. Бұл жылдары жеңіл өнеркәсіп те біршама айтарлықтай дамыды: 1931 жылы Алматыда алғашқы тігін фабрикасы, Семей мен Алматыда жүн жуатын ірі кәсіпорындар салынды, Петропавл құрым зауыты т.б. кеңейтілді.<ref>Сонда, 22-6.</ref>. Әйткенмен, бұл жылдары Қарғалы шұга фабрикасы, Петропавл былғары зауыты, Петропавл мен Оралдағы пима басу зауыттары, Алматы, Семей және Оралдағы жүн жуатын кәсіпорындар т.б. тәрізді сол кезге дейін жұмыс істеп тұрған ескі кәсіпорындарды қайта құруға басты назар аударылды.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 1. 253-254-6.</ref>. Соғыстың қарсаңында, үшінші бесжылдықтың алғашқы жылдары жеңіл және тамақ өнеркәсібі айтарлықтай табысқа жетті, кәсіпорындарды тиімді орналастыру жолға қойылды: Алматыда қуатты жаңа тігін фабрикасы салынды, ескісі қайта жөндеуден өтті, Семей былғары комбинаты жаңартылды, Семейде шұға комбинаты, Алматыда аяқ киім фабрикасы т.б. салынды. Семей, Петропавл және Орал ет комбинаттары өнім өндіруді арттырды. Нан пісірудің механикаландырылған тәсілі кеңінен таралды: Қарағанды, Алматы, Лениногорск және Балқашта автоматтандырылған нан зауыттары, ал Жамбыл мен [[Қызылорда]]да [[механика]]ландырылған наубайханалар салынды. Қазақстанның ірі қалаларында сүт зауыттары іске қосылды, май шайқау зауыттарының саны өсті. [[Оңтүстік]] Қазақстанда мақта майын өндіру өнеркәсібі пайда болды, қайтадан салынған Шымкент май шайқау зауыты ірі кәсіпорынға айналды. Алматы жеміс-жидек комбинаты ірі кәсіпорын мәртебесін сақтады. [[1938 жыл]]ы Алматы шарап зауыты алғаш іске қосылған кезден бастап шарап дайындау өндірісі дами бастады. Балық өнеркәсібі айтарлықтай табыстарға жетті, [[Каспий]] тенізі жағалауынан салынған Гурьев балық-консерві комбинаты мен 17 балық зауыты, [[Арал]]дағы қуатты тоңазытқыш пен 10 балық зауыты, Балқаштағы 5 балық зауыты мен тоңазытқыш осы саладағы ірі кәсіпорындар санатын құрады.<ref>Жакупбеков С.К. История легкой индустрии Казахстана. А.-А., 1984, 68-86-6.</ref>. [[Республика]] [[өнер]]кәсібінің биік белеске көтерілуі соғыс қарсаңындағы жылдарда айқын аңғарылды, осы кезде 700 өндірістік және көлік-тасымал кәсіпорындары жаңадан құрылды. 1940 жылы республикада 2,5 мың жаңа және соғысқа дейінгі бесжылдықтар кезеңінде қайта құрылған ірі өнеркәсіп орындары жұмыс істеді. Бұл ретте, Қазақстанның ірі өнеркәсібі өнімінің үштен екі үлесін еншілеген 268 жаңа және тұтастай қайта құрылған ірі кәсіпорындарда өндірістік қордың 80%-ынан астамы және республикадағы барлық жұмысшылардын жартысына жуығы шоғырландырылды.<ref>История рабочего класса Советского Казахстана. Т. 2, 13-14-6.</ref>. Сөйтіп, КСРО-ны индустрияландыруды жүзеге асыруға байланысты, Қазақстанда бұрыңғы кәсіпорындарды қайта құру және әсіресе жергілікті шикізат көздері базаларында жаңа кәсіпорындар құрылысы, сондай-ақ жаңа қосымша жол қатынасы құрылыстары жоғары қарқынмен жүргізілді. Осылардың нәтижесінде Қазақстан аграрлық елден индустриялы-аграрлы республикаға айналды: 1940 жылы республика халық шаруашылығының жиынтық өніміндегі өнеркәсіптін үлес салмағы 1920 жылғы 6,3% бен 1932 жылғы 39,5%-дың орнына 60%-ға көтерілді, яғни ауыл шаруашылығының үлесі бір жарым есе (40%) асып түсті.<ref>Сонда, 14-6.</ref>. Соның арқасында бірінші бесжылдықтың басында белгіленген бұл негізгі міндет Екінші дүниежүзілік соғыстың басталар шағында табысты орындалды. Бұл ретте ірі өнеркәсіптің жалпы өнімі құрылымындағы басым жағдайды өндіріс құралдарын өндіру саласы иеленген, оның өзіндік үлесі үшінші бесжылдықтың басында-ақ алдынғы орында болды және 1939 жылы 52%-ға жетіп, 1913 жылғы 27,2%-дан, 1927-28 жылғы 35,1% бен 1932 жылғы 49,3%-дан асып түсті. Бұл тұтастай алғанда ауыр өнеркәсіптің, атап айтқанда, металл өңдеу, түсті металлургия, көмір, химия өнеркәсібі,электр қуатын өндіру және басқа да салалардын неғұрлым шапшаң қарқынмен дамуының нәтижесі болып табылды. Дәл осы жылдары жедел түрде болмағанымен, біртіндеп, тұтыну заттарын өндірудің үлес салмағы: 1927-1928 жылдардағы 64,9% бен 1932 жылғы 50,7%-дан 1939 жылы 48,0%-ға дейін қысқарды.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 4-6.; Ескерту: Қазақстанның халық шаруашылығындағы өнеркәсіптің үлесі 1939 жылы 58,9%-ды, ауыл шаруашылығында - 41,1%-ды құрады. Қараңыз: Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 4-6.</ref>. Сонымен қатар Қазақстанның өнеркәсіптік прогресінде республика экономикасының шикізаттық бағытын күшейткен бірқатар кемшіліктер мен олқылықтар орын алды, соның салдарынан, көптеген өндіріс құрал-жабдықтары мен тұтыну заттарын жергілікті жағдайда өндіруді ұйымдастырудың барлық мүмкіндіктері болғанына қарамастан, олар үнемі сырттан әкелінді. Өндіріс құралдарын өндіру мүмкіндіктеріндегі артықшылықтарға қарамастан, Қазақстан Орталықтан және елдің басқа аймақтарынан станоктар, приборлар, құрал-жабдықтар, машиналар, автокөліктер, тракторлар, комбайндар мен машина жасау өндірісі зауыттарының басқа да өнімдерін және құрылыс материалдарын ғана емес, сонымен бірге киім, аяқ киім және т.б. тұрғындар кеңінен пайдаланатын көптеген нәрселерді де алып отырды. Батыс Қазақстанның мұнайды өңдеуден өткізу үшін [[Ресей]]ге жіберілді, ал жергілікті жерде мұнай өңдейтін бірде-бір зауыт болмады. Құрылыс материалдары өнеркәсібі әлсіз күйінде қалды. Кірпіш құю өндірісі жергілікті орындарда нашар ұйымдастырылмағанымен, көптеген материалдар әсіресе әйнек пен цемент те сырттан тасылды. [[Жүн]], [[мақта]], [[былғары]] және басқа да шикізаттың орасан мол екеніне қарамастан, Қазақстанда бәрібір жеңіл өнеркәсіптің бірде-бір ірі комбинаты (тоқыма, мақта-мата және басқалары) салынған жоқ, ал бұрыннан бар ұсақ зауыттар мен фабрикалар жергілікті тұрғындардын киімге, аяқ киімге және басқа да жиі тұтынатын бұйымдарға деген қажеттілігін қанаттандыра алмады. Орталықтың және КСРО-ның басқа да аймақтарының дамыған өнеркәсібі үшін Қазақстанның шикізат көзі ретіндегі рөлі индустрияландыру жағдайында бұрынғыдан да күшейе түсіп, қарым-қатынас аясы ұлғайды. Бәрінен бұрын Қазақстан КСРО-ның жеңіл және тамақ өнеркәсібі үшін шикізат дайындаудың негізгі базасына айналды: 1940 жылы республика КСРО бойынша жуылған жүн мен сырт киімдерге арналған былғары тауар өндіруден төртінші, мақта-мата және жүн иіруден бесінші орынды иеленді. Тек [[1936 жыл]]ы ғана Қазақстанда 104,6 мың тонна мақта, 200 мыңнан астам ірі және 900 мың ұсақ тері, ал 1939 жылы 8,1 мың тонна жүн, оның ішінде 53,6 тонна биязы және жартылай қылшықты жүн дайындалғанын айтсақ та жеткілікті. Әрине, бұл шикізатты жергілікті жағдайда өңдеу мүмкіндігінің шектеулі болуына байланысты, ол Орталықтағы және КСРО-ның неғұрлым индустриялы дамыған аймақтарындаты жеңіл өнеркәсіп орындарына жөнелтілді.<ref>Социалистическое строительство Казахской ССР за 20 лет, 9-6.</ref>. Шикізат өндіру саласының қауырт дамуы мен индустрияландырудың нәтижесінде және кен орындарының бай қорының арқасында, Қазақстан түсті металл өндіруден КСРО бойынша екінші, мұнай, көмір өндіруден үшінші орынды иеленді, яғни Кеңес Одағының машина жасау, электртехникалық, химиялық және басқа да өнеркәсіп салаларының, сондай-ақ теміржолдарының негізгі жабдықтаушыларының біріне айналды.<ref>Жакупбеков С.К. История легкой индустрии Казахстана. А.-А., 1984, 86-6.</ref>. Ұлы Отан соғысы қарсаңында мұнай айыратын (Гурьев қаласында), машина жасау (Ақтөбедеті Казсельмаш), цемент шығаратын және басқа да зауыттар салу жөнінен алғашқы қадамдар жасалғанымен, бұл тұтастай алғанда Қазақстанның өнеркәсіптік дамуындағы басты бағытты – оның шикізаттық сипатын өзгерте алмады, бұл жағдай индустрияландыру кезеңінде, тіпті одан кейін де қалыптасып, жалғасын тапты. КСРО-ны индустрияландыру барысында жасалған [[Қазақстан]] өнеркәсібі, құрылыс пен кедік қатынасы тәрізді индустрияның басқа да садаларымен бірге, ірі экономикалық, әлеуметтік-демографиялық және басқа да өзгерістердің, әсіресе жаңадан салынған өнеркәсіп алыптары мен теміржолдар бойында ескі қалалардын қанат жайып, жаңаларының бой көтеруінің, сондай-ақ жергілікті жұмысшы табының және республиканың инженерлік-[[техника]]лық [[интеллигенция]]сының қалыптасуының [[қуат]]ты [[экономика]]лық негізіне айналды. ==Дереккөздер== Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы. ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3 ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Тарих]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] mvly4kfctfhsj9ksapms9ci4o4y5z4i Торгау-Ошац (аудан) 0 203807 3600074 2213429 2026-05-05T07:09:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600074 wikitext text/x-wiki {{Германия ауданы |Қазақша атауы = Торгау-Ошац |Шынайы атауы = Landkreis Torgau-Oschatz |Таңбасы = Wappen Landkreis Torgau-Oschatz.png |Орналасуы = Lage des Landkreises Torgau-Oschatz in Deutschland.png |Ел = [[Германия]] |Жері = [[Саксония еркін мемлекеті|Саксония]] |Әкімшілік округі = [[Лейпциг әкімшілік округі|Лейпциг]] |Басшысы = [[Robert Schöpp]] ([[Христианды-демократиялық одақ (Германия)|ХДС]]) |Басшының түрi = [[Ландрат]] |Жер аумағы = 1.167,53 |Тілі = [[неміс тілі|немісше]] |Тілдері = |Тұрғыны = 94.220 |Тығыздығы = 81 |Карта = Saxony to.png |Ресми коды = 14 3 89 |Автомобиль коды = TO |Сайты = http://www.torgau-oschatz.de/ www.torgau-oschatz.de |Мекен-жайы = Schlossstraße 27<br />04860 Torgau |Орталығы = [[Торгау]] }} '''Торгау-Ошац ''' ({{lang-de|Landkreis Torgau-Oschatz}}) — бұрынғы [[Германия]] [[Германия ауданы|ауданы]]. Аудан орталығы — [[Торгау]] қаласы. Аудан [[Саксония еркін мемлекеті|Саксония]] [[Германия әкімшілік бөлінісі|жерінде]] орналасқан. [[Лейпциг (аудан)|Лейпциг]] әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1.167,53 км² шамасында. Тұрғыны 94.220 мың адамды құрайды (2007). Халық тығыздығы 81 адам/км². Ауданның ресми коды — ''14 3 89''. Аудан 21 елді мекенге бөлінеді. == Қалалар мен қауымдар == ;Қалалар # [[Бельгерн]] (5.044) # [[Дален]] (4.959) # [[Доммич]] (2.960) # [[Мюгельн]] (4.677) # [[Ошац]] (15.891) # [[Торгау]] (18.140) # [[Шильдау]] (3.692) ;Қауымдар # [[Арцберг (Саксония)|Арцберг]] (2.239) # [[Байльроде]] (2.642) # [[Вермсдорф]] (5.842) # [[Гростребен-Цветау]] (2.031) # [[Драйхайде]] (2.421) # [[Зорнциг-Аблас]] (2.339) # [[Кафертиц]] (2.519) # [[Либшюцберг]] (3.426) # [[Мокрена]] (5.510) # [[Наундорф (Саксония)|Наундорф]] (2.622) # [[Пфлюкуфф]] (2.445) # [[Троссин]] (1.493) # [[Цинна (город)|Цинна]] (1.655) # [[Эльсниг]] (1.673) ;Қауым бірлестіктері ;Байльроде басқармасы ;Доммич басқармасы ;Торгау басқармасы <small>''(30 маусым 2007)''</small> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.torgau-oschatz.de/ www.torgau-oschatz.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031010205534/http://www.torgau-oschatz.de/ |date=2003-10-10 }} {{Саксония аудандары}} {{Германия:Торгау-Ошац ауданы:Қалалар}} {{germany-geo-stub}} [[Санат:Саксония аудандары]] 0yymd14075372hpe7vb1vcadlmly3ot Берген-на-Думме 0 204823 3599937 2912450 2026-05-04T19:54:46Z 1nter pares 146705 3599937 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Берген-на-Думме |шынайы атауы = Bergen an der Dumme |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Bergen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=53 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=58 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люхов-Данненберг |кестедегі аудан = Люхов-Данненберг (аудан){{!}}Люхов-Данненберг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 8 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вольф Рюдигер Пройс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 25,48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 22 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1508 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05845 |пошта индексі = 29468 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DAN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 54 001 |ортаққордағы санаты = Bergen an der Dumme |сайты = http://www.bergen-dumme.de/ |сайт тілі = de }} '''Берген-на-Думме''' ({{lang-de|Bergen an der Dumme}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люхов-Данненберг (аудан)|Люхов-Данненберг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1508 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 25,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 54 001''. Муниципалитеттің басшысы — Вольф Рюдигер Пройс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bergen-dumme.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Люхов-Данненберг ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] b1vd93dxqy94jidupoxw5ecs8g89cxq Берзенбрюк 0 204826 3599938 2912492 2026-05-04T19:55:10Z 1nter pares 146705 3599938 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берзенбрюк |шынайы атауы = Bersenbrück |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bersenbrück COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=32 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=55 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Оснабрюк |кестедегі аудан = Оснабрюк (аудан){{!}}Оснабрюк |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 7 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Харальд Кройтер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,54 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 37 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7946 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05439 (teilw. 05462) |пошта индексі = 49593 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 59 010 |ортаққордағы санаты = Bersenbrück |сайты = http://www.bersenbrueck.de/ |сайт тілі = de }} '''Берзенбрюк''' ({{lang-de|Bersenbrück}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Оснабрюк (аудан)|Оснабрюк]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7946 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 42,54 шаршы шақырым шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 59 010''. Қаланың басшысы — Харальд Кройтер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bersenbrueck.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Оснабрюк ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 082ow6rdh1bfjas0rst15b4usysga0g Берумбур 0 204827 3599939 2912588 2026-05-04T19:55:41Z 1nter pares 146705 3599939 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Берумбур |шынайы атауы = Berumbur |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Berumbur.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=36 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=19 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аурих |кестедегі аудан = Аурих (аудан){{!}}Аурих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Корнелиус Петерс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,42 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 3 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2542 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 049 36 |пошта индексі = 26524 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AUR |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 52 003 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Берумбур''' ({{lang-de|Berumbur}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Аурих (аудан)|Аурих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2542 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 52 003''. Муниципалитеттің басшысы — Корнелиус Петерс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Аурих ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] hls4vph3p8l50i908b4qpcvlnmbyi2t Бетельн 0 204828 3599941 2912624 2026-05-04T19:56:30Z 1nter pares 146705 3599941 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бетельн |шынайы атауы = Betheln |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Betheln.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=07 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=48 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдесхайм |кестедегі аудан = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вернер Ахиллес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,51 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1014 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05182 |пошта индексі = 31032 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 54 007 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Бетельн''' ({{lang-de|Betheln}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1014 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,51 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 007''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Ахиллес. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 35k5uen9dr99rtrupzsuo0291mofb7b Беферштедт 0 204831 3599942 2912662 2026-05-04T19:56:59Z 1nter pares 146705 3599942 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Беферштедт |шынайы атауы = Beverstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Beverstedt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=26 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=49 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Куксхафен |кестедегі аудан = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Мартин Бензен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 51,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 14 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 13694 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04747 |пошта индексі = 27616 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CUX |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 52 005 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.beverstedt.de |сайт тілі = de }} '''Беферштедт''' ({{lang-de|Beverstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 13694 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 51,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 005''. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Бензен. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.beverstedt.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] mfj7b0iwrahev4jjdzkl8xpksnyj8dz Бильсхаузен 0 204833 3599947 2912737 2026-05-04T19:59:22Z 1nter pares 146705 3599947 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бильсхаузен |шынайы атауы = Bilshausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Bilshausen.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=50 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=09 |lon_sec=30 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гёттинген |кестедегі аудан = Гёттинген (аудан){{!}}Гёттинген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Анне-Мари Крайс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 176 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2355 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05528 |пошта индексі = 37434 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GÖ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 52 002 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bilshausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Бильсхаузен''' ({{lang-de|Bilshausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гёттинген (аудан)|Гёттинген]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2355 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 52 002''. Муниципалитеттің басшысы — Анне-Мари Крайс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bilshausen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гёттинген ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ka1djk0u0px78lur3b7iwvf6avtvbrl Биннен 0 204834 3599948 3371423 2026-05-04T19:59:45Z 1nter pares 146705 3599948 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Биннен |шынайы атауы = Binnen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Binnen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=07 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Шомбург |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 24,79 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1016 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05023 |пошта индексі = 31619 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 002 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Биннен''' ({{lang-de|Binnen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1016 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 24,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 002''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Шомбург. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] mjz0lre3lerng1yjfoiigi29qzhla00 Биппен 0 204835 3599949 2912757 2026-05-04T19:59:59Z 1nter pares 146705 3599949 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Биппен |шынайы атауы = Bippen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bippen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=35 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=44 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Оснабрюк |кестедегі аудан = Оснабрюк (аудан){{!}}Оснабрюк |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 8 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хельмут Тольсдорф |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 79,25 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 60 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3005 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05435 |пошта индексі = 49626 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 59 011 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.fuerstenau.de |сайт тілі = de }} '''Биппен''' ({{lang-de|Bippen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Оснабрюк (аудан)|Оснабрюк]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3005 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 79,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 59 011''. Муниципалитеттің басшысы — Хельмут Тольсдорф. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.fuerstenau.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Оснабрюк ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2jw8cl7tn9zxy13skr7em5bhkw2d6kq Биспинген 0 204836 3599950 2912781 2026-05-04T20:00:21Z 1nter pares 146705 3599950 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Биспинген |шынайы атауы = Bispingen |сурет = Valentin Ruths Wilsede.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bispingen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=04 |lat_sec=58 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=59 |lon_sec=54 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зольтау-Фаллингбостель |кестедегі аудан = Зольтау-Фаллингбостель (аудан){{!}}Зольтау-Фаллингбостель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Детлеф Лос |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 128,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 90 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6219 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05194 |пошта индексі = 29646 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SFA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 58 002 |ортаққордағы санаты = Bispingen |сайты = http://www.bispingen.de/ |сайт тілі = de }} '''Биспинген''' ({{lang-de|Bispingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зольтау-Фаллингбостель (аудан)|Зольтау-Фаллингбостель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6219 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 128,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 58 002''. Муниципалитеттің басшысы — Детлеф Лос. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bispingen.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Зольтау-Фаллингбостель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] krvs71kza123iniwb2uwew4c0udc1ho Бёме 0 204887 3599944 2913418 2026-05-04T19:57:59Z 1nter pares 146705 3599944 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бёме |шынайы атауы = Böhme |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=46 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=28 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зольтау-Фаллингбостель |кестедегі аудан = Зольтау-Фаллингбостель (аудан){{!}}Зольтау-Фаллингбостель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Хайнц-Вильхельм Корте |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36,99 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 19 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 916 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05164 |пошта индексі = 29693 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SFA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 58 003 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Бёме''' ({{lang-de|Böhme}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зольтау-Фаллингбостель (аудан)|Зольтау-Фаллингбостель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 916 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 36,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 58 003''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц-Вильхельм Корте. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Зольтау-Фаллингбостель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] t42pa9fwy5ypru879p42x2la6pkm81w Бёргер 0 204888 3599945 3107984 2026-05-04T19:58:30Z 1nter pares 146705 3599945 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бёргер |шынайы атауы = Börger |сурет = Boerger Emsland.png |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Boerger COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=54 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=31 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Херман Рекерс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 55,25 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2742 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 059 53 |пошта индексі = 26904 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 005 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.boerger-huemmling.de/ |сайт тілі = de }} '''Бёргер''' ({{lang-de|Börger}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2742 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 55,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 005''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Рекерс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.boerger-huemmling.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050310072450/http://www.boerger-huemmling.de/ |date=2005-03-10 }} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 7o57dv7bh2jfaiakat982yfrdlit5t4 Бёзель 0 209866 3599943 1825105 2026-05-04T19:57:31Z 1nter pares 146705 3599943 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бёзель |шынайы атауы = Bösel |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen bosel.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=0 |lat_sec=21 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=57 |lon_sec=15 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Клоппенбург |кестедегі аудан = Клоппенбург (аудан){{!}}Клоппенбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Херман Блок |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 101,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 13 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7533 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 044 94 |пошта индексі = 26219 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CLP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 53 002 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.boesel.de |сайт тілі = de }} '''Бёзель''' ({{lang-de|Bösel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Клоппенбург (аудан)|Клоппенбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7533 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 101,1 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 53 002''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Блок. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.boesel.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Клоппенбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ed1ra5zgxzoa5thkoh24lgajlvgbjb3 Бётерзен 0 209867 3599946 2950908 2026-05-04T19:58:58Z 1nter pares 146705 3599946 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бётерзен |шынайы атауы = Bötersen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bötersen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=8 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=19 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Манфред Вернекке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 19,85 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 34 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1079 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04268 |пошта индексі = 27367 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 005 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.boetersen.de/ |сайт тілі = de }} '''Бётерзен''' ({{lang-de|Bötersen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1079 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 005''. Муниципалитеттің басшысы — Манфред Вернекке. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.boetersen.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830085718/http://www.boetersen.de/ |date=2005-08-30 }} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] agwzhoz0lftr7zt16pmd0ybscrk51sb Баузендорф 0 212853 3599708 2912061 2026-05-04T13:26:30Z -wuppertaler 152929 photo added 3599708 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Баузендорф |шынайы атауы = Bausendorf |сурет = Bausendorf 01.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bausendorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=0 |lat_sec=56 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=59 |lon_sec=52 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Оскар Штайнмец |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 177 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1288 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06532 |пошта индексі = 54538 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 004 |ортаққордағы санаты = Bausendorf |сайты = http://www.bausendorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Баузендорф''' ({{lang-de|Bausendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1288 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 004''. Муниципалитеттің басшысы — Оскар Штайнмец. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bausendorf.de/ Ресми сайты] {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] m15qw6ko9fdcov1fbpevmnhq4o9nr9k 3599714 3599708 2026-05-04T13:42:38Z 1nter pares 146705 3599714 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Баузендорф |шынайы атауы = Bausendorf |сурет = Bausendorf 01.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bausendorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=0 |lat_sec=56 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=59 |lon_sec=52 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Оскар Штайнмец |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 177 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1288 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06532 |пошта индексі = 54538 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 004 |ортаққордағы санаты = Bausendorf |сайты = http://www.bausendorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Баузендорф''' ({{lang-de|Bausendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1288 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 004''. Муниципалитеттің басшысы — Оскар Штайнмец. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bausendorf.de/ Ресми сайты] {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] bfha79f1pfzto17ll2we3uosoewxiph Бенгель (Мозель) 0 212876 3599760 2912357 2026-05-04T14:56:02Z -wuppertaler 152929 photo added 3599760 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бенгель (Мозель) |шынайы атауы = Bengel (Mosel)) |сурет = Springiersbach BW 7.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=0 |lat_sec=58 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=03 |lon_sec=51 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вальтер Дебальд |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 150 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 854 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06532 |пошта индексі = 54538 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 005 |ортаққордағы санаты = Bengel_(Mosel) |сайты = http://www.gemeinde-bengel.de |сайт тілі = de }} '''Бенгель (Мозель)''' ({{lang-de|Bengel (Mosel))}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 854 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 005''. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Дебальд. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-bengel.de Ресми сайты] {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] 5dvp7egqk2ru2ts9z48zdtlh3or0qvh 3599762 3599760 2026-05-04T14:57:46Z 1nter pares 146705 3599762 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бенгель (Мозель) |шынайы атауы = Bengel (Mosel)) |сурет = Springiersbach BW 7.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=0 |lat_sec=58 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=03 |lon_sec=51 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вальтер Дебальд |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 150 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 854 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06532 |пошта индексі = 54538 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 005 |ортаққордағы санаты = Bengel_(Mosel) |сайты = http://www.gemeinde-bengel.de |сайт тілі = de }} '''Бенгель (Мозель)''' ({{lang-de|Bengel (Mosel))}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 854 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 005''. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Дебальд. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-bengel.de Ресми сайты] {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] 8gd36ufjy1eyidhkoqvkji56w2uv362 Берглихт 0 212888 3600015 3528102 2026-05-05T05:14:56Z -wuppertaler 152929 photo added 3600015 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Берглихт |шынайы атауы = Berglicht |сурет = Berglicht.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Berglicht COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=47 |lat_sec=18 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=57 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Обервайс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 390 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 462 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06504 |пошта индексі = 54426 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 006 |ортаққордағы санаты = Berglicht |сайты = http://www.berglicht.de/ |сайт тілі = de }} '''Берглихт''' ({{lang-de|Berglicht}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 462 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 006''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Обервайс. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.berglicht.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724093154/http://www.berglicht.de/ |date=2016-07-24 }} {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] hmynvruujvkh28ra0di26e2a6bw9l5l 3600017 3600015 2026-05-05T05:28:58Z 1nter pares 146705 3600017 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Берглихт |шынайы атауы = Berglicht |сурет = Berglicht.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Berglicht COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=47 |lat_sec=18 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=57 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Обервайс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 390 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 462 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06504 |пошта индексі = 54426 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 006 |ортаққордағы санаты = Berglicht |сайты = http://www.berglicht.de/ |сайт тілі = de }} '''Берглихт''' ({{lang-de|Berglicht}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 462 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 006''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Обервайс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.berglicht.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724093154/http://www.berglicht.de/ |date=2016-07-24 }} {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] 1j9jpxwd5rsja59lcdu53tnfqwlcm2s Хайна 0 213062 3599861 3599442 2026-05-04T17:15:55Z Kasymov 10777 3599861 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хайна |шынайы атауы = Haina |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Haina (Römhild) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=25 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдбургхаузен |кестедегі аудан = Хильдбургхаузен (аудан){{!}}Хильдбургхаузен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Мартин Хёфер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 19,71 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 315 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1004 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036948 |пошта индексі = 98631 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HBN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 69 018 |ортаққордағы санаты = Haina |сайты = http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ |сайт тілі = de }} '''Хайна''' ({{lang-de|Haina}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдбургхаузен (аудан)|Хильдбургхаузен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1004 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 19,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 69 018''. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Хёфер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106021223/http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html |date=2009-01-06 }} {{Германия:Хильдбургхаузен ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 1s7xrx4siuehuj96x52xqkcbmg4qto3 Тосос 0 224167 3600141 2347993 2026-05-05T08:19:48Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600141 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Тосос |шынайы атауы = Tosos |сурет = [[File:Tosos 17.jpg|270px]] |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escudo de Tosos-Zaragoza.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=18 |lat_sec=58 |lon_dir=W |lon_deg=1 |lon_min=4 |lon_sec=15 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Арагон |кестедегі аймақ = Арагон |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Сарагоса (провинция){{!}}Сарагоса |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Кампо-де-Кариньена (комарка){{!}}Кампо-де-Кариньена |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Хосе Луйс Ансон Гомес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 68,6 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 585 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 245 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = 3,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = Tosino/na |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+34) 976 |пошта индексі = 50154 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.tosos.org |сайт тілі = es }} '''Тосос''' ({{lang-es|Tosos}}) — [[Испания]]дағы [[муниципалитет]]. [[Арагон]] автономды бірлестігіне қарасты [[Сарагоса (провинция)|Сарагоса]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Кампо-де-Кариньена (комарка)|Кампо-де-Кариньена]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 245 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 68,6 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 50 км. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.tosos.org Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125083901/http://tosos.org/ |date=2020-11-25 }} {{Кампо-де-Кариньена ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Сарагоса елді мекендері]] afkym1gcba4ca237ut1mayqsn5vp4ic Тринита 0 240161 3600211 1843027 2026-05-05T11:39:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600211 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Тринита |шынайы атауы = Trinità |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=31 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=45 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Пьемонт |кестедегі аймақ = Пьемонт |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Кунео (провинция){{!}}Кунео |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ernesta Zucco In Brondino |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 383 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2055 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 173 |пошта индексі = 12049 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 04232 |ортаққордағы санаты = Trinità |сайты = http://www.comune.trinita.cn.it |сайт тілі = it }} '''Тринита''' ({{lang-it|Trinità}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Пьемонт]] әкімшілік аймағына қарасты [[Кунео (провинция)|Кунео]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2055 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 73 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 12049. Елді мекеннің қамқоршысы — San Giorgio.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0172 66131 * Электронды поштасы: municipio@comune.trinita.cn.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.trinita.cn.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Кунео провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Пьемонт елді мекендері]] kgwhxzx31jl9zlrn676mz2e7yannv16 Алаштық ардагер азаматтары (жинақ) 0 253612 3600184 2383222 2026-05-05T10:27:18Z Таттибаева Гулжас 179345 3600184 wikitext text/x-wiki '''Алаштық ардагер азаматтары''' - ғұмырнамалық жинақтар сериясы. Төрт кітаптан тұрады. [[Қазақстан Республикасы]]ның ардагерлер ұйымдары Орталық Кеңесі және «Қазақстан» тарихи-тектану қоры «Ниса» баспасынан соңғы 4-нші кітабын 1998 жылы шығарган. Серияның негізін салып, ұйымдастырған - [[Халықаралық ақпараттану академиясы]] мен Қазақстан Гуманитары, ғылымдар академиясының академигі, тарих ғылым доктары, профессор [[Хамит Маданов]] (марқұм), серияның толық жарық көруіне басшылық еткен - Орталық ардагерлер Кеңесінің төрағасы [[Мақтай Сағдиев]]. Жинақта көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерлерінің, ғалым, жазушы, [[журналист]], педагог, дәрігер мен әскери қызметкерлердің, [[Ұлы Отан соғысы]] ардагерлерінің, [[өнеркәсіп]], ауыл шаруашылық еңбеккерлерінің, ғалымдардың өмірбаяндары, соның ішінде [[Қаныш Сәтбаев]]тың да өмірбаяны берілген. Сондай-ақ «Қаныш Сәтбаев» тұлғалық энциклопедиясына енген Ө.А.Байқоңыров, Г.Р.Бекжанов, Е.Ә.Бектұров, К.Салықов, Р.Ә.Сәтбаева, тағы басқалары туралы өмірбаяндық мақалалар бар.<ref>Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]», 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Кітаптар]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев]] {{stub}} gm02m701btzlod6o4nfff236ey0rde8 3600208 3600184 2026-05-05T11:29:26Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] ([[User talk:Таттибаева Гулжас|т]]) өңдемелерінен [[User:Arystanbek|Arystanbek]] соңғы нұсқасына қайтарды 2383222 wikitext text/x-wiki '''Алаштық ардагер азаматтары''' - ғұмырнамалық жинақтар сериясы. Төрт кітаптан тұрады. [[Қазақстан Республикасы]]ның ардагерлер ұйымдары Орталық Кеңесі және «Қазақстан» тарихи-тектану қоры «Ниса» баспасынан соңғы 4- кітабын 1998 жылы шығарган. Серияның негізін салып, ұйымдастырған - [[Халықаралық ақпараттану академиясы]] мен Қазақстан Гуманитары, ғылымдар академиясының академигі, тарих ғылым доктары, профессор [[Хамит Маданов]] (марқұм), серияның толық жарық көруіне басшылық еткен - Орталық ардагерлер Кеңесінің төрағасы [[Мақтай Сағдиев]]. Жинақта көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерлерінің, ғалым, жазушы, [[журналист]], педагог, дәрігер мен әскери қызметкерлердің, [[Ұлы Отан соғысы]] ардагерлерінің, [[өнеркәсіп]], ауыл шаруашылық еңбеккерлерінің, ғалымдардың өмірбаяндары, соның ішінде [[Қаныш Сәтбаев]]тың да өмір- баяны берілген. Сондай-ақ «Қаныш Сәтбаев» тұлғалық энциклопедиясына енген Ө.А.Байқоңыров, Г.Р.Бекжанов, Е.Ә.Бектұров, К.Салықов, Р.Ә.Сәтбаева, тағы басқалары туралы өмірбаяндық мақалалар бар.<ref>Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]», 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Кітаптар]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев]] {{stub}} lu4i0895nnxgs6fmck753hudigdcamw Трелиссак 0 422233 3600189 2972021 2026-05-05T10:35:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600189 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Трелиссак |шынайы атауы = Trélissac |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.1966666667 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=0.783333333333 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(6947)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Аквитания |кестедегі аймақ = Аквитания |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Дордонь |кестедегі аудан = Дордонь (департамент){{!}}Дордонь |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Периге (округ){{!}}Периге |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Периге-Норд-Ест (кантон)|Периге-Норд-Ест]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Francis Colbac ([[2009]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,88 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 82—239 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6947 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 303,63 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 24750 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 24557 |ортаққордағы санаты = Trélissac |сайты = http://www.ville-trelissac.fr |сайт тілі = }} '''Трелиссак''' ({{lang-fr|Trélissac}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Дордонь (департамент)|Дордонь]] департаментінде орналасқан. [[Периге (округ)|Периге]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 22,88 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''24557'', [[пошта индексі]] — ''24750''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6947 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 303,63 адам/км². {{Демография/FRA/Trélissac}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=297 | барлығы=6562 | е0=133 | ә0=138 | е5=199 | ә5=133 | е10=125 | ә10=173 | е15=178 | ә15=205 | е20=108 | ә20=144 | е25=156 | ә25=161 | е30=164 | ә30=180 | е35=139 | ә35=138 | е40=178 | ә40=257 | е45=242 | ә45=280 | е50=200 | ә50=262 | е55=250 | ә55=263 | е60=174 | ә60=199 | е65=194 | ә65=215 | е70=166 | ә70=297 | е75=190 | ә75=244 | е80=121 | ә80=174 | е85=65 | ә85=117 }} == Тағы қараңыз == * [[Дордонь департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Trélissac|Трелиссак}} * [http://www.ville-trelissac.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401091313/https://www.ville-trelissac.fr/ |date=2022-04-01 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=24557-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527144837/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=24557-COM |date=2012-05-27 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.1966666667,0.783333333333&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Дордонь департаментінің коммуналары}} [[Санат:Дордонь департаментінің коммуналары]] 199aimutocvz2ejnoz4myx3wsbo22l8 Треовиль 0 431316 3600199 2972054 2026-05-05T11:02:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600199 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Треовиль |шынайы атауы = Tréauville |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=49.5319444444 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-1.81055555556 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(728)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Төменгі Нормандия |кестедегі аймақ = Төменгі Нормандия |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Манш |кестедегі аудан = Манш (департамент){{!}}Манш |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Шербур-Октвиль (округ){{!}}Шербур-Октвиль |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Ле-Пье (кантон)|Ле-Пье]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = André Sorel ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,84 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 4—130 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 728 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 56,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 50340 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 50604 |ортаққордағы санаты = Tréauville |сайты = http://treauville.a3w.fr |сайт тілі = }} '''Треовиль''' ({{lang-fr|Tréauville}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Төменгі Нормандия]] аймағына қарасты [[Манш (департамент)|Манш]] департаментінде орналасқан. [[Шербур-Октвиль (округ)|Шербур-Октвиль]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,84 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''50604'', [[пошта индексі]] — ''50340''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 728 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 56,7 адам/км². {{Демография/FRA/Tréauville}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=52 | барлығы=680 | е0=20 | ә0=8 | е5=16 | ә5=16 | е10=40 | ә10=20 | е15=44 | ә15=32 | е20=32 | ә20=20 | е25=12 | ә25=12 | е30=12 | ә30=12 | е35=16 | ә35=20 | е40=52 | ә40=48 | е45=24 | ә45=24 | е50=16 | ә50=16 | е55=20 | ә55=24 | е60=16 | ә60=0 | е65=4 | ә65=16 | е70=24 | ә70=20 | е75=4 | ә75=4 | е80=16 | ә80=12 | е85=4 | ә85=4 }} == Тағы қараңыз == * [[Манш департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Tréauville|Треовиль}} * [http://treauville.a3w.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121218022810/http://treauville.a3w.fr/ |date=2012-12-18 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=50604-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108003624/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=50604-COM |date=2012-11-08 }} * [http://www.mapquest.com/?q=49.5319444444,-1.81055555556&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Манш департаментінің коммуналары}} [[Санат:Манш департаментінің коммуналары]] 0axk27y55un4emh3doo27s8jbtu11ud Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3600159 3599602 2026-05-05T09:02:32Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3600159 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35169]||623||26||18||263||28||3||34032||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2417]||260||7||6||309||8||13||1803||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1167]||37||0||0||11||17||0||1091||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 353]||15||0||7||20||4||1||291||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] j4t7i23kw1rfgq64hntn6a5n6qb5daj Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3599675 3599249 2026-05-04T12:02:36Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3599675 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:4469}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2120}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1467}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1229}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:696}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:417}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 7 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:333}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 8 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 9 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:308}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 10 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:217}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 11 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 12 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:199}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 14 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 15 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 16 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 17 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}} |- | 18 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 19 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 20 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 21 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}} |- | 22 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 23 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 24 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 25 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 26 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}} |- | 27 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 28 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}} |- | 29 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 30 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}} |- | 31 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}} |- | 32 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}} |- | 33 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 34 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 35 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 36 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}} |- | 37 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:90}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 38 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:87}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 39 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} |- | 40 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 41 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 42 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 43 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 44 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}} |- | 45 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 46 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 47 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 48 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 49 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 50 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 51 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 52 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}} |- | 53 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 54 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 55 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 56 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 57 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 58 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 59 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 60 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 61 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 62 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 63 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 64 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 65 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 66 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 67 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 68 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}} |- | 69 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 70 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 71 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 72 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 73 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}} |- | 74 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 75 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 76 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 77 || [[User:Digital Jetisu|Digital Jetisu]] || [[Special:Contributions/Digital Jetisu|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Digital Jetisu}} |- | 78 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 79 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 80 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 81 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 82 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 83 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 84 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 85 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 86 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 87 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 88 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 89 || [[User:Ерекешова Жаныгуль|Ерекешова Жаныгуль]] || [[Special:Contributions/Ерекешова Жаныгуль|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерекешова Жаныгуль}} |- | 90 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 91 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 92 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 93 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 94 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 95 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 96 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 97 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 98 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 99 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 100 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 101 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 102 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 103 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 104 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 105 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 106 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 107 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 108 || [[User:Шеримова Сауле|Шеримова Сауле]] || [[Special:Contributions/Шеримова Сауле|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Шеримова Сауле}} |- | 109 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 110 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 111 || [[User:Zhanar Orazaliyeva|Zhanar Orazaliyeva]] || [[Special:Contributions/Zhanar Orazaliyeva|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Zhanar Orazaliyeva}} |- | 112 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 113 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}} |- | 114 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 115 || [[User:Фыефытр|Фыефытр]] || [[Special:Contributions/Фыефытр|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Фыефытр}} |- | 116 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 117 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 118 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}} |- | 119 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 120 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}} |- | 121 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 122 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}} |- | 123 || [[User:TrueNomadEditor|TrueNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TrueNomadEditor|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|TrueNomadEditor}} |- | 124 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}} |- | 125 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 126 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} |- | 127 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 128 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 129 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Baratrass}} {{/end}} b5zkt6hv9u4dhjraf51d43mx6hgiaf3 Антикалық дәуір 0 493369 3599896 3516821 2026-05-04T18:01:23Z 1nter pares 146705 3599896 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image1 = 2006 01 21 Athènes Parthénon.JPG | caption1 = [[Парфенон]] - ежелгі грек мәдениетінің үлгісін көрсететін классикалық дәуірдің ең танымал символдарының бірі. | image2 = Colosseum Roma 2009.jpg | caption2 = [[Колизей]] - Рим классикалық дәуірі мен мәдениетінің көрнекті символы | align = right | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center }} '''Классикалық антикалық дәуір''', сондай-ақ '''классикалық дәуір''', '''классикалық кезең''', немесе жай ғана '''антикалық дәуір'''<ref>Gruen, E. (2010). [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9781400836550/html Rethinking the Other in Antiquity] Princeton University Press. ISBN 9781400836550.</ref> деп те аталады, [[Еуропа тарихы|Еуропа тарихындағы]] б.з.д. 8 ғасыр мен б.з. 5 ғасыр аралығындағы мәдени кезеңді білдіреді. Бұл кезең [[ежелгі Грекия]] мен [[ежелгі Рим]] өркениеттерінің өзара байланысқан кезеңін қамтиды және оларды бірге [[Грек-Рим әлемі]] деп атайды. Бұл өркениеттердің орталығы [[Жерорта теңізі алабы]] болды. Бұл дәуірде ежелгі Грекия мен Рим гүлденіп, [[Еуропа|Еуропаның]], [[Солтүстік Африка|Солтүстік Африканың]] және [[Батыс Азия|Батыс Азияның]] көптеген бөлігіне үлкен ықпал етті. Классикалық көне дәуір [[мәдениет]], [[өнер]], [[философия]], [[ғылым]] және [[саясат]] салаларындағы жетістіктерімен ерекшеленіп, кейінгі дәуірлердің дамуына негіз қалады.<ref>McLaughlin, Raoul (11 September 2014). ''The Roman Empire and the Indian Ocean: The Ancient World Economy and the Kingdoms of Africa, Arabia and India''. Pen & Sword. ISBN 9781473840959.</ref><ref>McLaughlin, Raoul (11 November 2016). ''The Roman Empire and the Silk Routes: The Ancient World Economy & the Empires of Parthia, Central Asia & Han China''. Pen & Sword. ISBN 9781473889811.</ref> Шартты түрде, ол көбінесе [[Гомер|Гомердің]] ең ерте жазылған эпикалық грек поэзиясынан басталып (б.з.д. 8-7 ғасырлар) және [[Батыс Рим империясының құлауы|Батыс Рим империясының 476 жылы құлдырауымен]] аяқталады деп саналады. Бұл ұзақ уақыт аралығы мен кең аумақ көптеген әртүрлі мәдениеттер мен тарихи кезеңдерді қамтиды. Классикалық антикалық дәуір кейінгі ұрпақтардың арасында да идеализацияланған кезең ретінде қабылданды, [[Эдгар Аллан По|Эдгар Аллан Поның]] сөздерімен айтқанда, бұл кезеңді: "Грекияның даңқы мен Римнің ұлылығы" деп сипаттауға болады.<ref>Poe E.A. (1845). "To Helen#Revised 1845 version".</ref> [[Ежелгі Грекия|Ежелгі гректердің]] [[Мәдениет|мәдениеті]] ежелгі [[Таяу Шығыс|Таяу Шығыстың]] кейбір әсерлерімен бірге [[Рим империясы]] кезеңіне дейін Жерорта теңізі мен Таяу Шығыстағы [[Өнер|өнердің]],<ref>Helga von Heintze <sup>[de]</sup>: Römische Kunst (''Roman art''). In: Walter-Herwig Schuchhardt (1960): Bildende Kunst I (Archäologie) (''Visual arts I – archaeology''). </ref> [[Философия|философияның]], [[Қоғам|қоғамның]] және [[білім беру]] негізін қалады. Римдіктер бұл мәдениетті олармен бәсекеге түсе алғанша, бүкіл Еуропаға сақтап, еліктеп, таратқан. Бұл грек-рим мәдени негізі [[Батыстық өркениет|Батыстың]] [[тіл (лингвистика)|тіл]]іне, [[саясат]]ына, [[Құқық|құқығына]], білім беру жүйесіне, философиясына, ғылымына, [[соғыс өнері]]не, [[әдебиет]]іне, [[тарихнама]]сына, [[этика]]сына, [[риторика]]сына, өнері мен сәулет өнеріне сияқты көптеген салаларға ықпал етті, сондай-ақ оның ықпалы арқылы қазіргі әлемнің негізін қалады.<ref>Veit Valentin: Weltgeschichte – Völker, Männer, Ideen (''History of the world – peoples, men, ideas''). Allert de Lange <sup>[de]</sup>, Amsterdam 1939, p. 113.</ref><ref>Der Große Brockhaus. 1. vol.: A-Beo. Eberhard Brockhaus, Wiesbaden 1953, p. 315.</ref> Классикалық мәдениеттің аман қалған үзінділері 14 ғасырда қайта өрлеуге көмектесті, ол кейінірек [[Ренессанс]] деп аталды. Осы кезеңде грек-рим мәдениетінің өнері, философиясы және ғылымы жаңа өмірге ие болды. Сонымен қатар, 18 және 19 ғасырларда әртүрлі [[Неоклассицизм|неоклассикалық]] қайта өрлеу кезеңдері орын алды. Бұл қайта өрлеулер классикалық дәуірдің эстетикалық және мәдени мұраларын жаңғыртып, өнер, сәулет өнері, әдебиет және басқа салаларда классикалық стильдер мен идеяларды қайта енгізді. Бұл кезеңдер классикалық дәуірдің ұзақмерзімді ықпалын және оның адамзат мәдениетіне жасаған өлшеусіз үлесін көрсетеді.<ref>[https://www.britannica.com/art/Neoclassical-architecture "Neoclassical architecture | Definition, Characteristics, Examples, & Facts | Britannica"] ''Encyclopædia Britannica''. </ref><ref>[https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/classical-classical-revival-neo-classical "Classical / Classical Revival / Neo-Classical: an architectural style guide"] ''architecture.com''.</ref> == Тарихы == === Архаикалық кезең (шамамен б.з.д. 8–6 ғасырлар) === Классикалық антикалық дәуірдің ең ерте кезеңі [[Қола дәуірінің соңындағы құлдырау|Қола дәуірінің соңындағы құлдыраудан]] кейінгі [[Тарих|тарихи]] дереккөздердің бірте-бірте қайта жандануымен сипатталады. Біздің заманымызға дейінгі 8-7 ғасырлар әлі де негізінен [[Прототарих|прототарихи]] болып табылады, ең [[Грек алфавитінің тарихы|ерте грек алфавиттік жазулары]] 8-ші ғасырдың бірінші жартысында пайда болды. Біздің дәуірімізге дейінгі шамамен 800-ден 500 жылға дейін созылған архаикалық кезең гректің Түнек ғасырынан басталған саяси және әлеуметтік дамудың шарықтау шегін көрді, [[Полис (ежелгі қала)|полис]] (қала-мемлекет) Грекиядағы саяси ұйымның ең маңызды бірлігіне айналды. [[Микен]] өркениетінің құлдырауынан кейін Грекия аумағында қуатты мемлекеттердің болмауы және Грекияның географиясы (көптеген қоныстардың таулы жер бедерімен көршілерінен оқшаулануы) шағын тәуелсіз қала-мемлекеттердің (полистердің) дамуына ықпал етті. Аты аңызға айналған ақын [[Гомер]] әдетте б.з.б. 8-7 ғасырда өмір сүрген деп есептеледі және оның өмір сүрген уақыты көбінесе классикалық антикалық дәуірдің басы ретінде қарастырылады. Дәл осы кезеңде б.з.б. 776 ж. [[Салт-дәстүр|дәстүрлі]] түрде [[Ежелгі Олимпияда ойындары|ежелгі Олимпиада ойындарының]] басталған жылы ретінде белгіленеді. Бұл кезең грек-рим мәдениетінің қалыптасуына негіз болған саяси, мәдени және әлеуметтік үрдістердің басталуымен ерекшеленеді. Ежелгі Грекияның жазба дәстүрі, мифологиясы және мәдени институттары кейінгі дәуірлердің өркендеуіне жол ашты.<ref>[https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1929-1012-1 "The Esarhaddon Prism / Library of Ashurbanipal"] ''British Museum''.</ref><ref>Martin, Thomas R. (2013). ''Ancient Greece: From Prehistoric to Hellenistic Times (2 ed.). New Haven: Yale University Press.''</ref> [[File:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Дипилон вазасы — [[Геометриялық стиль|Кеш геометриялық кезеңге]] немесе Архаикалық кезеңнің басына жататын әйгілі грек керамикасының үлгісі, шамамен б.з.д. 750 жылға тиесілі]] ==== Финикиялықтар, карфагендіктер және ассириялықтар ==== Финикиялықтар бастапқыда Ханаан [[Порт|порттарынан]] кеңейіп, 8 ғасырда [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] саудада үстемдік етті. Карфаген біздің заманымызға дейінгі 814 жылы құрылды, ал [[Карфаген|карфагендіктер]] біздің дәуірімізге дейінгі 700 жылы [[Сицилия|Сицилияда]], [[Италия|Италияда]] және [[Сардиния|Сардинияда]] бекіністер құрды, бұл [[Этрурия|Этруриямен]] мүдделер қақтығыстарын тудырды. [[Кипр (арал)|Кипрдегі]] [[Китион|Китионнан]] табылған [[стела]] Король [[Саргон II|Саргон II-нің]] біздің дәуірімізге дейінгі 709 жылы аралдың жеті патшасын жеңгенін еске алады, бұл Кипрдің [[Тир (Ливан)|Тир]] билігінен [[Жаңа Ассирия империясы|Жаңа Ассирия империясына]] ауысуының маңызды бөлігін білдіреді. Финикиялықтардың сауда, теңіз навигациясы және мәдениетке қосқан үлесі Жерорта теңізі өркениеттерінің дамуына үлкен ықпал етті. Олар арқылы алфавиттік жазу жүйесі де таралып, кейінірек грек және рим мәдениеттеріне әсер етті. Сонымен қатар, олардың Карфаген арқылы батыс Жерорта теңізіндегі ықпалы Риммен ұзаққа созылған қақтығыстарға негіз болды.<ref>Yon, M., Malbran-Labat, F. 1995: "La stèle de Sargon II à Chypre", in A. Caubet (ed.), Khorsabad, le Palais de Sargon II, Roi d'Assyrie, Paris, 159–179.</ref><ref>Radner, K. 2010: "The Stele of Sargon II of Assyria at Kition: A focus for an emerging Cypriot identity?", in R. Rollinger, B. Gufler, M. Lang, I. Madreiter (eds), Interkulturalität in der Alten Welt: Vorderasien, Hellas, Ägypten und die vielfältigen Ebenen des Kontakts, Wiesbaden, 429–449.</ref><ref>[https://www.ucl.ac.uk/sargon/essentials/countries/cyprus/ The Cypriot rulers as client kings of the Assyrian empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419130758/https://www.ucl.ac.uk/sargon/essentials/countries/cyprus/ |date=2023-04-19 }} ''The many kingdoms of Cyprus''.</ref> ==== Грекия ==== [[Архаикалық кезең]] гректердің [[Түнек ғасырлар (Ежелгі Грекия)|Түнек ғасырынан]] кейін басталып, [[Саяси философия|саясат теориясында]], [[Демократия|демократияның]] пайда болуында, [[Философия|философияда]], [[Театр|театрда]], [[Поэзия|поэзияда]] және жазбаша тілдің қайта жандануында маңызды жетістіктермен ерекшеленді (жазба Қараңғы ғасырларда жоғалған болатын). Керамикада архаикалық кезең [[Ориенталды стиль|Ориенталды стильдің]] дамуын көреді, бұл Қараңғы ғасырлардың кейінгі [[Геометриялық стиль|геометриялық стилінен]] ауысуды және [[Ежелгі Мысыр|Мысыр]], [[Финикия]] және [[Сирия|Сириядан]] алынған ықпалдардың жиналуын білдіреді. Архаикалық кезеңнің кейінгі бөлігінде байланысты керамика стильдері - бұл б.з.д. 7 ғасырда [[Коринф|Коринфте]] пайда болған [[қара фигуралы керамика]] және оның мұрагері, шамамен 530 жылы [[Андокид]] суретші жасаған [[қызыл фигуралар стилі]] пайда болды. Архаикалық кезеңдегі өнер мен керамика грек мәдениетінің дамуына үлкен үлес қосты. Бұл дәуірде гректердің шығыс көркемдік ықпалдарын игеріп, оларды өздерінің бірегей стильдерінде қайта өңдегені байқалады. Сонымен қатар, бұл кезең классикалық дәуірге өтудің негізін қалады.<ref>Boardman, John (1982). "The Material Culture of Archaic Greece". In Boardman, John; Hammond, N.G.L. (eds.). ''The Cambridge Ancient History''. Vol. III.iii (2 ed.). Cambridge: Cambridge University Press.</ref><ref>Osborne, Robin (1998). ''Archaic and Classical Greek Art''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780192842022.</ref><ref>Markoe, Glenn (1996). "The Emergence of Orientalizing in Greek Art: Some Observations on the Interchange between Greeks and Phoenicians in the 8th and 7th Centuries B.C.". ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research''. '''301''' (301): 47–67.</ref> ==== Грек колониялары ==== [[File:Greek Colonization Archaic Period.svg|thumb|350x350px|Архаикалық кезеңдегі (б.з.д. 750–550 жж.) грек жерлері мен колониялары]] [[Грек отарлауы]] [[Архаикалық Грекия|архаикалық гректердің]], әсіресе біздің дәуірімізге дейінгі 8-6 ғасырлардағы [[Жерорта теңізі]] мен [[Қара теңіз]] арқылы кеңеюін білдіреді. Архаикалық кеңею Грек Түнек ғасырындағы [[Темір дәуірі|Темір дәуірінің]] көші-қонынан өзгеше болды, өйткені ол қарапайым тайпалардың қозғалысы емес, бастапқы [[Метрополия|метрополиядан]] ұйымдасқан бағытталған қоныстандырудан тұрды (қ. oikistes). Осы кезеңде негізі қаланған көптеген колониялар немесе '''апойкии''' ([[Ежелгі грек тілі|грекше]]: ἀποικία, ауд. "өз үйінен алыстағы үй") уақыт өте келе мықты грек [[Полис (ежелгі қала)|қала-мемлекеттеріне айналып]], метрополияларынан тәуелсіз қызмет етті. Гректердің [[Бодандық|колониялар]] құруының негізгі себептері — экономикалық қарқынды өсу және соның салдарынан метрополияларда халық санының көбеюі және осы грек қала мемлекеттерінің жері үлкен қаланы көтере алмайтындығы болды. Гректер отарлауға тырысатын аймақтар, әдетте, құнарлы және қолайлы жерлер болды.<ref>Emanuele Lelli. [https://www.treccani.it/enciclopedia/magna-grecia_%28Enciclopedia-dei-ragazzi%29/ Magna Grecia] Enciclopedia dei ragazzi (2006)</ref><ref>Descœudres, Jean-Paul (4 February 2013). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781444351071.wbeghm260 Greek colonization movement, 8th–6th centuries BCE] ''The Encyclopedia of Global Human Migration''. ISBN 978-1-4443-3489-0.</ref> ==== Темір дәуіріндегі Италия ==== [[Этрустар]] ақсүйектер мен монархиялық элитаны құра отырып, біздің дәуірімізге дейінгі 7 ғасырдың аяғында аймақта саяси бақылау орнатты. Этрустар біздің дәуірімізге дейінгі 6-ғасырдың аяғында бұл аймақта биліктен айырылғанға ұқсайды және осы уақытта италий тайпалары [[Республика|республикалар]] құру арқылы өз үкіметін қайта ойлап тапты, бұл жеке билеушілердің билікті жүзеге асыру мүмкіндігіне үлкен шектеулер қойды.<ref>''Ancient Rome and the Roman Empire'' by Michael Kerrigan. Dorling Kindersley, London: 2001. ISBN 0-7894-8153-7. p. 12.</ref> ==== Рим патшалығы ==== [[File:Lupa Capitolina, Rome.jpg|thumb|''[[Капитолийлік Қасқыр|La Lupa Capitolina]]'' ("Капитолийлік Қасқыр"). Дәстүрлі зерттеулерге сәйкес, қасқыр мүсіні этрусктік болып табылады және б.з.д. 5 ғасырға жатады. Ромул мен Ремнің фигуралары 15 ғасырда [[Антонио дель Поллайоло]] тарапынан қосылған. Кейбір заманауи зерттеулер қасқыр-ананың мүсіні 13 ғасырдағы [[Роман өнер стилі|Роман стиліндегі]] мүсін болуы мүмкін екенін болжайды.<ref>Adriano La Regina, [http://roma.repubblica.it/dettaglio/articolo/1485581 "La lupa del Campidoglio è medievale la prova è nel test al carbonio"]. ''La Repubblica''. 9 July 2008</ref>]] Аңыз бойынша, [[Рим]] қаласы б.з.д. 753 жылы 21 сәуірде [[Троя|троялық]] ханзада [[Эней|Энейдің]] егіз ұрпақтары [[Ромул мен Рем]] негізін қалаған.<ref>Adkins, Lesley; Adkins, Roy (1998). [https://books.google.kz/books?id=9JJdqJ8YGH8C&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Handbook to Life in Ancient Rome] New York: Oxford University Press. p. 3. ISBN 978-0195123326.</ref> Қалада әйелдер жоқ болғандықтан, аңыз бойынша латындар [[Сабиндер|сабиндерді]] фестивальге шақырып, олардың үйленбеген қыздарын ұрлап кеткен, нәтижесінде латындар мен сабиндер біріктірілген. Бұл аңыз Римнің негізін қалаудың мифологиялық түсінігін береді және латындар мен сабиндердің этникалық және мәдени бірігуінің символы ретінде қабылданады. Ромул мен Рем туралы әңгіме Римнің ұлттық және мәдени бірегейлігінің маңызды бөлігіне айналды.<ref>[https://www.thoughtco.com/defining-terms-myth-folklore-legend-735039 The Meaning of Myths, Folklore, Legends, and Fairy Tales]</ref> Археологиялық дәлелдерге сәйкес, [[Рим форумы|Рим форумында]] алғашқы қоныстың іздері б.з.д. 8 ғасырдың ортасына жатады. Алайда, [[Палатин]] төбесіндегі қоныстардың тарихы б.з.д. 10 ғасырға дейін жетуі мүмкін.<ref>Matyszak, Philip (2003). ''Chronicle of the Roman Republic: The Rulers of Ancient Rome from Romulus to Augustus''. Thames & Hudson. p. 19. ISBN 978-0500051214.</ref><ref>Duiker, William; Spielvogel, Jackson (2001). [[iarchive:worldhistoryto1500duik/page/129|World history]] (Third ed.). Wadsworth. p. 129. ISBN 978-0-534-57168-9.</ref> Аңыз бойынша, Римнің жетінші және соңғы патшасы — [[Тәкаппар Луций Тарквиний|Тәкаппар Тарквиний]] болған. Ол [[Тарквиний Приск]] патшасының ұлы және [[Сервий Туллий|Сервий Туллийдің]] күйеу баласы ретінде этрус тегінен шыққан. Оның билігі кезінде этрустардың ықпалы ең жоғары деңгейге жетті. Тәкаппар Тарквиний Римдегі [[Тарпей жартасы|Тарпей жартасындағы]] барлық сабиндік ғибадатханалар мен құрбандық орындарын жойып, римдіктердің наразылығын туғызды. Ол [[Лукреция]] есімді патриций әйелді өз ұлының зорлағанын мойындай алмаған соң, халық оның билігіне қарсы шықты. Лукрецияның туысы, [[Люций Юниус Брут]] (болашақта [[Марк Юний Брут|Марк Бруттың]] ата-бабасы) Сенатты шақырып, Супербус пен монархияны б.з.б. 510 жылы Римнен қуып жіберді. Тәкаппар қуылғаннан кейін, б.з.б. 509 жылы Сенат патшалық басқару жүйесіне ешқашан қайта оралмауға шешім қабылдап, [[Рим республикасы|Римді республикалық]] басқару жүйесіне ауыстырды.Тәкаппар Тарквинийдың құлатылуы Рим тарихындағы маңызды кезең болып табылады. Бұл оқиға Рим Республикасының құрылуына және патшалық жүйенің жойылуына негіз болды. Республика кезеңінде Рим саяси, әлеуметтік және әскери тұрғыда күшейе түсті.<ref>Matyszak, Philip (2003). ''Chronicle of the Roman Republic: the rulers of Ancient Rome from Romulus to Augustus''. New York: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-05121-4.</ref> === Классикалық Грекия (б.з.д. 5–4 ғасырлар) === {{Main|Классикалық Грекия}} Ежелгі Грекияның классикалық кезеңі біздің дәуірімізге дейінгі 5-4 ғасырлардың көпшілігіне сәйкес келеді, атап айтқанда, біздің дәуірімізге дейінгі 510 жылы Афиналық [[Тиран|тиранияның]] аяқталуынан б.з.б. 323 жылы [[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александрдың]] қайтыс болуына дейін. 510 жылы спартандық әскерлер афиналықтарға [[Писистрат|Писистраттың]] ұлы тиран [[Гиппий (тиран)|Гиппийді]] құлатуға көмектесті. Спарта патшасы [[Клеомен I]] [[Исагор]] басқарған проспарталық [[Олигархия|олигархияны]] құрды.<ref>Langer, William L. (1948), pp. 50–52</ref><ref>Fine, John V.A. (1983). [[iarchive:ancientgreeks00john|The ancient Greeks : a critical history]] Harvard University Press. p. 226 . ISBN 978-0-674-03314-6.</ref> [[Каллий бейбітшілігі|Каллий бейбітшілігімен]] аяқталған [[грек-парсы соғыстары]] (б.з.б. 499-449) [[Ежелгі Грекия|Грекия]], [[Ежелгі Македония|Македония]], [[Фракия]] және [[Иония|Ионияны]] [[Ахемен әулеті|парсы билігінен]] азат етумен ғана емес, сонымен қатар [[Афина|Афинаның]] [[Делос одағы|Делос одағындағы]] үстемдігімен аяқталды. [[Спарта|Спартамен]] және [[Пелопоннес одағы|Пелопоннес одағымен]] қақтығысқа әкелді, нәтижесінде [[Пелопоннес соғысы]] (б.з.д. 431–404 жж.) басталып, Спартаның жеңісімен аяқталды.<ref>[https://www.britannica.com/event/Greco-Persian-Wars Greco-Persian Wars] ''Encyclopedia Britannica''.</ref><ref>Barry Strauss: ''Athens After the Peloponnesian War: Class, Faction and Policy 403–386 B.C.'', New York 2014, p. 80.</ref> [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|left|400px|upright=1.6|[[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александрдың]] империясы мен оның жорығының картасы]] Грекия б.з.д. 4 ғасырды [[Спартаның үстемдігі|Спартаның үстемдігімен]] бастады, бірақ б.з.д. 395 жылы Спарта билеушілері [[Лисандр|Лисандрды]] қызметінен босатып, Спарта өз теңіздегі үстемдігінен айырылды. [[Афина]], [[Аргос]], [[Тебес (Грекия)|Тебес]] және [[Коринф]] (соңғы екеуі бұрын Спартаның одақтастары болған) Спартаның үстемдігіне қарсы шығып, [[Коринф соғысы|Коринф соғысында]] қақтығысты. Бұл соғыс б.з.д. 387 жылы шешімсіз аяқталды. Кейінірек, б.з.д. 371 жылы Тебестік қолбасшылар [[Эпаминонд]] пен [[Пелопид]] [[Левктра шайқасы|Левктра шайқасында]] жеңіске жетті. Бұл шайқастың нәтижесінде Спартаның үстемдігі аяқталып, [[Тебестің гегемониясы]] орнады. Тебес өзінің үстемдігін сақтап қалуға тырысқанымен, б.з.д. 346 жылы [[Ежелгі Македония|Македонияның]] күшеюі бұл үстемдікті тоқтатты.<ref>Jones, Nicholas F. ''Politics and Society in Ancient Greece.'' Westport, CT: Prager, 2008</ref><ref>Hutchinson, Godfrey (2014). [https://books.google.kz/books?id=hPm4BwAAQBAJ&pg=PA43&redir_esc=y Sparta: Unfit for Empire] Frontline Books. p. 43. ISBN 9781848322226.</ref> [[Макендондық Филипп II|Филипп II-нің]] билігі кезінде (б.з.д. 359–336 жж.) Македония [[Пеония]], [[Фракиялықтар]] және [[Иллирия]] жерлеріне қарай кеңейді. Оның ұлы Ұлы Александр (б.з.д. 356–323 жж.) [[Ежелгі Македония|Македондық]] билікті тек орталық грек қала-мемлекеттеріне ғана емес, сонымен бірге [[Ахемен әулеті|Парсы империясына]], соның ішінде [[Ежелгі Мысыр|Мысырға]] және [[Үндістан|Үндістанның]] шет аймақтарына дейін қысқа мерзімде кеңейте алды. Классикалық грек кезеңі дәстүрлі түрде Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болуымен және оның империясының ыдырауымен аяқталады, бұл кезде ол [[Диадохтар]] арасында бөлінді.<ref>Beaton, Roderick (2021). ''The Greeks: A Global History'' (1st ed.). New York: Basic Books. p. 163. ISBN 9781541618299.</ref><ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5: [https://web.archive.org/web/20150320180439/https://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html The birth of Alexander] ''Livius''.</ref><ref>David George Hogarth (1897). [https://archive.org/details/cu31924028251217/page/n321/mode/2up?view=theater ''Philip and Alexander of Macedon : two essays in biography''] New York: Charles Scribner's Sons. pp. 286–287.</ref> === Эллиндік кезең (б.з.б. 323-30) === {{Main|Эллинизм}} Грекия эллиндік кезеңді [[Ежелгі Македония|Македонияның]] күшеюімен және [[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александрдың]] жаулап алуларымен бастады. [[Койне|Грек тілі]] Грекияның өзінен тыс жерде ортақ тіл ([[лингва франка]]) болды, ал эллиндік мәдениет [[Селевкид мемлекеті|Парсы]], [[Солтүстік Израиль патшалығы|Израиль]] және [[Иудея патшалығы|Иудея]] патшалықтары, [[Грек-бактрия патшалығы|Орталық Азия]] және [[Эллиндік Мысыр|Мысыр]] мәдениеттерімен өзара әрекеттесті.<ref>Prag & Quinn (editors). The Hellenistic West</ref> [[File:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|right|thumb|upright=1|''[[Самофракиялық Ника]]'' [[Эллиндік өнер|эллиндік өнердің]] ең ұлы туындылардың бірі болып саналады.]] Оның атауы ежелгі грек сөзі Хеллас (Ἑλλάς, Hellás) сөзінен шыққан, ол біртіндеп [[Грекия атауы|Грекияның атауы]] ретінде танылды, ал одан кейінгі 19 ғасырдағы тарихнамада қолданылған [[эллинизм]] ұғымы пайда болды. "Эллинизм" термині "Эллиндік" ұғымынан ажыратылуы керек, өйткені соңғысы тікелей Грекияның өзін білдірсе, ал біріншісі [[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александрдың]] жаулап алуларынан кейін айтарлықтай грек ықпалына түскен барлық ежелгі аумақтарды, әсіресе эллиндік Таяу Шығысты қамтиды.<ref>Jumskie, Toram (2023-10-07). [https://www.scribd.com/document/675908296/aaa '''HELLENISTIC''']{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Scribd''.</ref><ref> [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=*(ellhnisth/s Ἑλληνιστής] Liddell, Henry George; Scott, Robert; ''A Greek–English Lexicon'' at the Perseus Project.</ref><ref>Matthew Arnold. (2006). "Chapter IV".In Garnett, Jane (ed.). . ''Culture and Anarchy''. Oxford University Press. p. 96. ISBN 978-0-19-280511-9.</ref> Эллиндік кезеңде грек мәдени ықпалы [[Жерорта теңізі аумағы|Жерорта теңізінде]] және одан тыс жерлерде шарықтау шегіне жетті. Өнер, әдебиет, театр, сәулет, музыка, математика, философия және ғылым салаларындағы гүлдену мен прогресс осы дәуірдің басты сипаттамалары болды. Ғылымдарда ([[Ежелгі географтардың тізімі|география]], [[Ежелгі Грекия астрономиясы|астрономия]], [[Ежелгі Грекиядағы математика|математика]] және т.б.), айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді, әсіресе [[Аристотель]] ізбасарларының еңбектерімен ([[аристотелизм]]). Эллиндік кезең [[Ежелгі грек комедиясы|Жаңа комедияның]], [[Александрия мектебі|Александрия поэзиясының]], [[Септуагинта]] сияқты аударма әрекеттерінің және [[стоицизм]], [[Эпикуреизм|эпикуризм]] және [[пирронизм]] философияларының көтерілуіне куә болды. Ғылымда математик [[Евклид]] пен [[полимат]] [[Архимед|Архимедтің]] еңбектері үлгі боларлық. Бұл кезеңдегі [[Эллиндік мүсін өнері|мүсін өнері]] терең эмоциялар мен динамикалық қозғалысты бейнелеумен ерекшеленді, мысалы, [[Өліп бара жатқан Галл]] және [[Милос Шолпаны]] мүсіндерінде көрініс тапты. Эллиндік сәулеттің бір түрі пайда болды, ол [[Пергам құрбандық үстелі]] сияқты құрылымдардың мысалы ретінде үлкен ескерткіштер мен әсем безендірулерді салуға бағытталды. Грек дінінің діни саласы синкреттік қырлары арқылы кеңейіп, грек-мысырлық [[Серапис]] сияқты жаңа құдайларды, [[Аттис]] пен [[Кибела]] сияқты шығыс құдайларын және [[Бактрия]] мен [[Солтүстік-Батыс Үндістан|Солтүстік-Батыс Үндістандағы]] [[Грек буддизмі|эллиндік мәдениет пен буддизм арасындағы синкретизмді]] қамтиды.<ref>Claessen, Henri J. M.; Skalník, Peter, eds. (1978). ''[https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110813326/html The Early State]'' De Gruyter Mouton. p. 428. ISBN 978-90-279-7904-9.</ref><ref>Green, Peter (2008). ''Alexander The Great and the Hellenistic Age''. London: Orion. ISBN 978-0-7538-2413-9.</ref><ref>Otto Neugebauer (1975). ''A History of Ancient Mathematical ; Lloyd (1973), pp. 69-71.''</ref> Ғалымдар мен тарихшылар эллинизм дәуірінің аяқталуын белгілеуші оқиға туралы әртүрлі пікірде. Ұсынылған даталардың хронологиялық ауқымы кең, оған [[Ахей соғысы|Ахей соғысынан]] кейін б.з.д. 146 жылы [[Рим республикасы|Рим республикасының]] гректің орталық жерлерін түпкілікті жаулап алуы, б.з.д. 31 жылы [[Акциум шайқасы|Акциум шайқасында]] [[Птолемей әулеті|Птолемейлер патшалығының]] жеңілісі, б.з. 138 жылы [[Рим императоры]] [[Адриан|Адрианның]] билігінің аяқталуы,<ref>Chaniotis, Angelos (2018). ''Age of Conquests: The Greek World from Alexander to Hadrian. Cambridge, MA: Harvard University Press. p. 4.''</ref> және б.з. 330 жылы император [[I Константин]]нің Рим империясының астанасын [[Константинополь|Константинопольге]] көшіруі кіреді.<ref>Green, P (2008). ''Alexander The Great and the Hellenistic Age''. Phoenix. p. xiii. ISBN 978-0-7538-2413-9.</ref> Бұл даталардың әртүрлілігі академиялық пікірлердің ауқымын көрсеткенімен, көпшілік ғалымдардың арасында қабылданған күн б.з.д. 31/30 жылдар болып табылады.<ref>Andrew Erskine, ''A companion to the Hellenistic world''. Blackwell companions to the ancient world. Ancient history. Oxford: Blackwell Publishing Lt, 2003.</ref><ref>'''R'''. '''Malcolm Errington''': '''A History of the Hellenistic World'''. 323-30 B.C. (Oxford 2008)</ref><ref>Anderson, Terence J.; Twining, William (2015). [https://books.google.kz/books?id=zky2BQAAQBAJ&pg=PT290&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Law and archaeology: Modified Wigmorean Analysis"] In Chapman, Robert; Wylie, Alison (eds.). ''Material Evidence: Learning from Archaeological Practice''. Abingdon, UK; New York, NY: Routledge. p. 290. ISBN 978-1-317-57622-8.</ref> === Рим Республикасы (б.з.б. 5-1 ғасырлар) === {{Main|Рим республикасы}} [[File:Extent of the Roman Republic and the Roman Empire between 218 BC and 117 AD.png|thumb|400px|upright=1.3|[[Рим республикасы]] мен [[Рим империясы|Рим империясының]] аумағы б.з.д. 218 жылы (қою қызыл), б.з.д. 133 жылы (ашық қызыл), б.з.д. 44 жылы (қызғылт сары), б.з. 14 жылы (сары), б.з. 14 жылдан кейін (жасыл), және [[Траян Марк Улпий|Траян]] тұсындағы ең үлкен кеңеюі б.з. 117 жылы (ашық жасыл).]] Ежелгі Римнің [[Рим республикасы|Республикалық кезеңі]] шамамен б.з.д. 509 жылы [[Рим патшалығы|монархияны]] құлатумен басталып, 450 жылдан астам уақытқа созылды. Ол бірқатар [[Ежелгі Римдегі азаматтық соғыстар|азаматтық соғыстар]] арқылы [[Принципат]] басқару түріне және Империялық кезеңге ауысты. Республика кезеңінде Рим [[Латиум]] аймағындағы өңірлік күштен Италияда және оның сыртындағы басым күшке айналды. Римдіктердің Италияны біріктіруі біртіндеп жүзеге асты, бұл үдеріс б.з.д. 4 және 3 ғасырлардағы [[Самнит соғыстары]], [[Латин соғысы]] және [[Пирр соғысы]] арқылы жүрді. Б.з.д. 343 жылдан 341 жылға дейін Рим [[Самниттер|Самнит]] көршілеріне қарсы екі шайқаста жеңіске жетті, бірақ бұрынғы [[Латин одақтастығы|латин одақтастарымен]] соғыстың басталуына байланысты өз жетістіктерін нығайта алмады. Латин соғысында (б.з.д. 340–338 жж.) Рим [[Везувий шайқасы|Везувий]] және [[Трифанум шайқасы|Трифанум шайқастарында]] латиндардың бірлестігін жеңді. Латиндар Рим билігіне бағынды.<ref>Grant, Michael (1978). ''History of Rome'' (1st ed.). Charles Scribner's Sons. ISBN 0-0234-5610-8.</ref> [[Пун соғыстары]] мен [[Македония соғыстары|Македония соғыстарындағы]] римдіктердің жеңістері Римді біздің дәуірімізге дейінгі 2 ғасырда супераймақтық алпауыт мемлекет ретінде бекітті, содан кейін [[Рим кезеңіндегі Грекия|Грекия]] мен [[Азия (Рим провинциясы)|Кіші Азияны]] бағындыру орын алды. Бұл биліктің едәуір күшеюі экономикалық тұрақсыздық пен әлеуметтік толқулармен қатар жүрді, олар [[Катилина қастандығы]], [[Одақтастар соғысы (б.з.б. 91-88 жылдар)|Одақтастар соғысы]], [[Бірінші триумвират]] оқиғаларымен аяқталып, ақыр соңында б.з.д. 1 ғасырдың екінші жартысында Рим империясына айналумен аяқталды.<ref>Gruen, Erich (1995). [https://books.google.kz/books?id=8a4wDwAAQBAJ&redir_esc=y The Last Generation of the Roman Republic] Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-02238-6.</ref> === Рим империясы (б.з.д. 1 ғасырдан б.з. 5 ғасырға дейін) === {{Main|Рим империясы}} Республиканың нақты аяқталуы туралы қазіргі тарихшылар арасында пікірталас бар; сол кезеңдегі Рим азаматтары Республиканың жойылғанын мойындамаған. Ертедегі [[Юлий-Клавдийлер|Юлий-Клавдий]] [[Рим Императоры|императорлары]] [[res publica]] өздерінің ерекше өкілеттіктерімен қорғалғанымен, әлі де бар екенін және ақырында өзінің бұрынғы республикалық формасына оралады деп есептеген. Рим мемлекеті латын тілін ресми тіл ретінде қолдануды жалғастырғанша өзін res publica деп атады. Рим біздің дәуірімізге дейінгі екінші ғасырдың аяғынан бастап ұзақ уақыт бойы ішкі қақтығыстарды, қастандықтарды және [[Ежелгі Римдегі азаматтық соғыстар|азаматтық соғыстарды]] бастан кешірді (қ. [[Рим республикасының дағдарысы]]), сонымен бірге өз билігін Италиядан тыс жерлерге де кеңейтті. Біздің заманымызға дейінгі 44 жылы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарь]] оның билікті шоғырландыруына қарсы шыққан топ [[Гай Юлий Цезарьдің өлтірілуі|өлтіргенге дейін]] қысқа мерзімде мәңгі диктатор болды. Бұл топ Римнен қуылып, [[Филиппи шайқасы|Филиппи шайқасында]] б.з.д. 42 жылы [[Марк Антоний]] мен Цезарьдың асырап алған ұлы [[Октавиан Август|Октавианнан]] жеңіліс тапты. Антоний мен Октавиан Рим әлемін [[Екінші триумвират|өзара бөлісті]], бірақ бұл ұзаққа созылмады. Октавиан әскерлері Марк Антоний мен [[VII Клеопатра|Клеопатраның]] күштерін біздің заманымызға дейінгі 31 жылы [[Акциум шайқасы|Акциум шайқасында]] жеңді. Біздің заманымызға дейінгі 27 жылы [[Сенат (Ежелгі Рим)|Сенат]] оған [[Август (атақ)|Август]] («қадірлі, құрметті») атағын берді және оны [[Проконсул|проконсулдық]] [[Империй|империймен]] [[принцепс]] («ең алдымен, бірінші») етті, осылайша Рим империясының тарихының бірінші дәуірі [[Принципат]] бастады. Республика атауда сақталса да, Август барлық нақты билікке ие болды. Оның 40 жылдық билігі кезінде жаңа конституциялық тәртіп қалыптасты, нәтижесінде оның өлімінен кейін [[Тиберий Цезарь Август|Тиберий]] жаңа де-факто монарх ретінде таққа отырды.<ref>Eck, Werner; Takács, Sarolta A. (2007), [https://www.academia.edu/43436644 The Age of Augustus] translated by Deborah Lucas Schneider (2nd ed.), Oxford: Blackwell Publishing, pp. 148–158, ISBN 978-1-4051-5149-8.</ref><ref>Syme, Ronald (1939). ''The Roman Revolution''. Oxford University Press. pp. 3–4.</ref> [[File:The cities of the Roman world in the Imperial period.jpg|thumb|[[Рим империясы]] кезеңіндегі қалалар<ref>{{cite journal |title=Urbanism and the division of labour in the Roman Empire |last1=Hanson |first1=J.W. |journal=Journal of the Royal Society, Interface |display-authors=etal |date=2017|volume=14 |issue=136 |doi=10.1098/rsif.2017.0367 |pmid=29142013 |pmc=5721147 }}</ref>]] Рим өзінің [[Империализм|империялық сипатын]] іс жүзінде б.з.д. 130-жылдардан бастап, [[Цизальпин Галлиясы]], [[Иллирик|Иллирия]], [[Рим кезеңіндегі Грекия|Грекия]] және [[Рим кезеңіндегі Испания|Испанияны]] қосып алған кезден бастап иеленді, ал толықтай б.з.д. 1 ғасырда [[Иудея (Рим провинциясы)|Иудея]], [[Азия (Рим провинциясы)|Кіші Азия]] және [[Галлия]] қосылғаннан кейін нақты айқындалды. [[Траян Марк Улпий|Траянның]] билігі кезінде (б.з. 117 жылы) империяның ең кең таралған кезеңінде Рим [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінің]] бүкіл аумағын, сондай-ақ Галлияны, [[Ежелгі Германия|Германияның]] бөліктерін, [[Британия (Рим провинциясы)|Британияны]], [[Балқан түбегі|Балқан түбегін]], [[Дакия|Дакияны]], Кіші Азияны, [[Кавказ|Кавказды]] және [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамияны]] бақылауға алды. Рим империясы бүкіл Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыстағы іргелес аумақтары бар тарихтағы [[Тарихтағы ірі империялардың тізімі|ең үлкен империялардың бірі]] болды.<ref>Kelly, Christopher (2007). ''The Roman Empire: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0-1928-0391-7.</ref> Латын тіліндегі Imperium sine fine («шегі жоқ империя»)<ref>Nicolet, Claude (1991). [[iarchive:spacegeographypo00nico|Space, geography, and politics in the early Roman empire]] University of Michigan Press. ISBN 978-0-4721-0096-5.</ref> империяны уақыт немесе кеңістікпен шектелмейтіндігі туралы идеологиясын білдірді. [[Вергилий|Вергилийдің]] "[[Энеида|Энеидасында]]" бұл шексіз империя [[Юпитер (құдай)|Юпитердің]] римдіктерге берген сыйы деп айтылады.<ref>Mattingly, David J. (2011). ''Imperialism, Power, and Identity: Experiencing the Roman Empire''. Princeton University Press.</ref> Бұл әмбебап үстемдік туралы талап империя 4 ғасырда христиандардың билігіне өткен кезде жаңартылды. Үлкен аймақтарды қосып алумен қатар, римдіктер географияны тікелей өзгертті, мысалы, бүкіл ормандарды кесіп тастау арқылы.<ref>Mosley, Stephen (2010). ''The Environment in World History. Routledge.''</ref> Мәдени тұрғыдан Рим империясы айтарлықтай эллиндендірілген, бірақ сонымен бірге [[митраизм]], [[гностицизм]] және ең алдымен [[Ерте Христианшылдық|христиандық]] сияқты синкретикалық «шығыс» дәстүрлерін біріктірді. Классикалық Римдегі отбасы өмірі гректерге қарағанда айтарлықтай өзгеше болды. Әкелердің балаларына, ал ерлердің әйелдеріне үстем билігі болды. Шын мәнінде, отбасы деген сөз, латынша familia, үй шаруашылығының еркек басшысының билігіне бағынатындарды білдірген. Бұл билікке туыстық байланысы жоқ мүшелер, мысалы, құлдар мен қызметшілер де кірген. Некеде ерлер мен әйелдер мүлікті бірдей бөліскен. Ажырасу алғаш рет б.з.д. 1 ғасырда рұқсат етілді және оны ерлер де, әйелдер де бастай алатын болған.<ref>Wiesner-Hanks, Merry E. (6 July 2010). ''Gender in History Global Perspectives'' (2nd ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8995-8.</ref> Еркін туылған римдік әйелдер азамат болып саналса да, олар сайлауға түспеді, саяси қызмет атқармады және әскери қызметке қатыспады. Балалардың азаматтық мәртебесі анасының азаматтығымен анықталды, бұл ex duobus civibus Romanis natos («екі Рим азаматынан туған балалар») деген тіркестен көрінеді.[j] Римдік әйел өмір бойы өзінің [[Рим азаматтарының есімдері|тегін]] (nomen) сақтады. Кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, балалар көбінесе әкесінің атын алды.<ref>Rawson, Beryl (1987). ''The Family in Ancient Rome: New Perspectives''. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-9460-4.</ref> Әйелдер меншігіне ие болып, келісім-шарт жасасып, кәсіппен айналыса алатын.<ref>Frier, Bruce W.; McGinn, Thomas A. (2004). ''A Casebook on Roman Family Law. Oxford University Press. ISBN 978-0-1951-6185-4''.</ref> Империя аумағында әйелдердің қоғамдық жұмыстарды қаржыландырушы ретінде құрметтелген жазбалары кездеседі, бұл олардың айтарлықтай байлыққа ие болуының көрсетеді.<ref>Woodhull, Margaret L. (2004). "Matronly Patrons in the Early Roman Empire: The Case of Salvia Postuma". ''Women's Influence on Classical Civilization''. Routledge. p. 77.</ref> === Кеш антикалық кезең (б.з. 4–6 ғасырлар) === Рим империясы [[III ғасырдағы Рим империясының дағдарысы|үшінші ғасырдағы дағдарыстың]] салдарынан әлсірей бастады. Кеш антикалық кезеңде [[Ерте Христианшылдық|христиан]] діні уақыт өте келе танымал болып, ақырында 393 жылғы [[Феодосий жарлықтары|Феодосий жарлықтарымен]] [[Рим империялық культы|Рим империялық культын]] ығыстырды. 5 ғасырда [[Герман тайпалары|герман тайпаларының]] кезекті бірінен соң бірі жасаған шапқыншылықтары [[Батыс Рим империясының құлауы|Батыс Рим империясының әлсіреуін]] аяқтады, ал [[Шығыс Рим империясы]] [[Ортағасыр|орта ғасырлар]] бойы сақталып, өз азаматтары оны Романия деп атаса, кейінгі тарихшылар оны Византия империясы деп атады. Эллинистік философия [[платонизм]] мен [[Эпикуреизм|эпикуреизмнің]] үздіксіз дамуымен сәтті аяқталды, неоплатонизм өз уақытында христиан [[Шіркеу Әкелері|Шіркеуінің Әкелерінің]] [[Христиан теологиясы|теологиясына]] әсер етті.<ref>Diamond Jared (2011). ''Collapse''. Penguin Books. pp. 13–14. ISBN 978-0-14-311700-1.</ref> Көптеген жазушылар антикалық дәуірдің символдық "соңы" үшін нақты бір күнді белгілеуге тырысты, олардың ең әйгілілері — 476 жылы Батыс [[Рим императоры|Рим императорының]] тақтан құлатылуы,<ref>Clare, I. S. (1906). Library of universal history: containing a record of the human race from the earliest historical period to the present time; embracing a general survey of the progress of mankind in national and social life, civil government, religion, literature, science and art. New York: Union Book. p. 1519 (cf., Ancient history, as we have already seen, ended with the fall of the Western Roman Empire; [...])</ref><ref>United Center for Research and Training in History. (1973). Bulgarian historical review. Sofia: Pub. House of the Bulgarian Academy of Sciences]. p. 43. (cf. ... in the history of Europe, which marks both the end of ancient history and the beginning of the Middle Ages, is the fall of the Western Roman Empire.)</ref> 529 жылы [[Шығыс Рим империясы|Шығыс Рим императоры]] [[I Юстиниан|I Юстинианның]] Афинадағы соңғы [[Платон Академиясы|Платон академиясын]] жабуы,[23] және 634–718 жылдар аралығында жаңа [[мұсылман]] дінінің [[Мұсылмандардың Солтүстік Африканы жаулап алуы|Жерорта теңізінің көп бөлігін жаулап алуы]].<ref>Hadas, Moses (1950). [https://books.google.kz/books?id=dOht3609JOMC&q=%22end+of+antiquity%22&pg=PA273&redir_esc=y#v=snippet&q=%22end%20of%20antiquity%22&f=false A History of Greek Literature] Columbia University Press. p. 273 of 331. ISBN 0-231-01767-7.</ref> Бұл мұсылмандық жаулап алулар, соның ішінде Сирия (637), Мысыр (639), Кипр (654), Солтүстік Африка (665), Испания (718), Оңтүстік Галлия (720), Крит (820), Сицилия (827), Мальта (870) және Шығыс Рим астанасын қоршап алуы (алғаш рет 674–678 жылдары, кейін 717–718 жылдары) Жерорта теңізі аймағындағы классикалық мәдениеттерді біріктіріп тұрған экономикалық, мәдени және саяси байланыстарды үзді. Бұл оқиғалар антикалық дәуірдің аяқталуын білдіреді (қ. [[Анри Пиренн|Пиренн тезисі]]).<ref>Henri Pirenne (1937). [[iarchive:MohammedAndChalemagne|Mohammed and Chalemagne]] 8 April 2015 at the Wayback Machine English translation by Bernard Miall, 1939. From Internet Archive. The thesis was originally discussed in an article published in ''Revue Belge de Philologie et d'Histoire'' 1 (1922), pp. 77–86.</ref> [[File:Roman Republic Empire map.gif|thumb|Римдіктердің жерлерінің картасы<br/>{{legend|#C46C5C|Республика}}{{legend|#9C649C|Принципат}}{{legend|#BCC45C|Шығыс/[[Шығыс Рим империясы|Византия]] Империясы}}{{legend|#5CA4CC|Батыс Империясы}}|alt=Animated map of the Roman Republic and Empire]] Түпнұсқа Рим Сенаты 6 ғасырдың соңына дейін жарлықтар шығаруды жалғастырды, ал Константинопольдегі өзінің сарайында [[Латын тілі|латын]] тілін қолданған соңғы Шығыс Рим императоры [[Маврикий (император)|Маврикий]] болды,<ref>Martindale, J.R.; Jones, A.H.M.; Morris, J., eds. (1992). [[iarchive:plre-iii/PLRE-III-A/|Prosopography of the Later Roman Empire, Volume 3]] Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-20160-5.</ref> ол 602 жылға дейін билік етті. Маврикийді Дунай әскерінің көтерілісшіл қолбасшысы [[Фока (византиялық император)|Фока]] тақтан тайдырғаннан кейін Балқанға славян шапқыншылығы жасалып, Балқан және грек қалалық мәдениеті әлсіреді (нәтижесінде Балқан латын тілді тұрғындары таулы аймақтарға қашты, қ. [[румындардың шығу тегі]]), сондай-ақ [[602–628 жылдардағы Византия–Сасанид соғысы|602–628 жылдардағы Византия–Сасанид соғысын]] тудырды, бұл соғыс кезінде Константинопольден басқа барлық шығыс қалалар жоғалды.<ref>Norwich, John (1988). ''Byzantium: The Early Centuries''. London: Viking. ISBN 978-0670802517.</ref> Туырық [[Араб басқыншылығы|мұсылмандардың 7 ғасырдағы жаулап алуларына]] дейін жалғасып, нәтижесінде астанадан басқа барлық ірі Шығыс Рим империялық қалалары қайтарымсыз түрде жоғалды. Осы кезеңде патшалық құрған [[Константинополь|Константинопольдегі]] император [[I Ираклий|Ираклий]] өз сарайын латын тілінде емес, грек тілінде жүргізді, дегенмен грек тілі әрқашан шығыс Рим аймақтарының әкімшілік тілі болған.<ref>Davis, Leo Donald (1990). [[iarchive:firstsevenec_davi_1990_000_6702418|The first seven ecumenical councils (325-787) : their history and theology]] Liturgical Press. ISBN 0-8146-5616-1.</ref> Византиялық папалықтың аяқталуымен Шығыс пен Батыс арасындағы байланыстар одан әрі әлсіреді. Шығыс Рим империясының астанасы [[Константинополь]] Рим империясының бастапқы ірі қалаларының ішінде жаулап алынбаған жалғыз қала болып қалды және ол Еуропадағы ең үлкен қала болды. Сонымен қатар, онда көптеген классикалық кітаптар, мүсіндер және технологиялар, сондай-ақ римдік классикалық асүй мен ғылыми дәстүрлер Орта ғасырларға дейін сақталып, кейінірек Батысқа келген крест жорықшылары арқылы "қайта ашылды". Шынында да, Константинополь тұрғындары өздерін римдіктер деп атауды жалғастырды, олардың 1453 жылы қаланы жаулап алған [[Осман-түріктер|Османдықтар]] да оларды солай атады.<ref>Tolan, John; Veinstein, Gilles; Henry Laurens (2013). ''Europe and the Islamic World: A History''. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-14705-5.</ref> Константинопольде сақталған классикалық білім мен мәдениет 1453 жылғы жаулап алудан қашқан босқындар арқылы Батыс Еуропаға жеткізіліп, [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] дәуірін бастауға көмектесті ([[Қайта өрлеу дәуіріндегі грек ғалымдары|Қайта өрлеу дәуіріндегі грек ғалымдарын]] қараңыз).<ref>[https://www.britannica.com/event/Fall-of-Constantinople-1453 Fall of Constantinople] Encyclopædia Britannica.</ref> Ақырында, [[Еуропа тарихы|Еуропа тарихындағы]] әлеуметтік-экономикалық құрылымның баяу, күрделі және біртіндеп өзгеруі классикалық антикалық дәуірден ортағасырлық қоғамға ауысуға алып келді, және бұл өзгерісті нақты бір күнмен сипаттау мүмкін емес. == Саяси жандану == Саясатта, Рим империясын әмбебап мемлекет ретінде қабылдау, оны бір жоғары құдай тағайындаған билеуші басқаратын, христиандықпен әмбебап дін ретінде бірігуі, сондай-ақ оны жоғары [[патриарх]] басқаратын идеясы Римнің батыс бөлігіндегі империялық билік жоғалғаннан кейін де өте ықпалды болды. Бұл тенденция 800 жылы [[Ұлы Карл]] «Рим императоры» [[Тәжі алу|тәжін алған кезде]] ең жоғары деңгейге жетті, бұл оқиға [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] құрылуына алып келді. Ұлы Карлдың тәж киюі оның мұрагерлері мен Константинополь арасында ғасырлар бойы жалғасқан [[екі император мәселесі]] деген атпен белгілі идеологиялық қақтығысқа әкелді, бұл Византия императорларының христиан әлемінің әмбебап және ең жоғарғы билеушілері деген талабын жоққа шығару немесе тартып алу ретінде қарастырылуы мүмкін.<ref>Muldoon, James (1999). ''Empire and Order:Concepts of Empire 800-1800''. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-3122-2226-2.</ref> [[Император]] патшадан асып түсетін [[монарх]] деген түсінік осы кезеңнен бастау алады. Бұл саяси идеалда әрдайым Рим империясы болады деп есептелді, ол өркениетті батыс әлемінің бүкіл аумағын қамтитын юрисдикцияға ие мемлекет ретінде қабылданды.<ref>Heather, Peter (2009). ''Empires and Barbarians:The Fall of Rome and the birth of Europe. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-1998-9226-6''.</ref><ref>Sarti, Laury (2024). [https://books.google.kz/books?id=KTAFEQAAQBAJ&redir_esc=y Orbis Romanus: Byzantium and the Legacy of Rome in the Carolingian World] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-774654-7.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220906070237/https://www.history.com/topics/middle-ages/charlemagne "Charlemagne"] ''History''. 9 November 2009.</ref> Бұл модель [[Византия императорларының тізімі|Византия императоры]] бүкіл христиан әлемінің егемені болып саналған Орта ғасырлар бойы Константинопольде сақталды. [[Константинополь патриархы]] империядағы ең жоғары дәрежелі дінбасылардың бірі болғанымен, ол да императорға бағынды, себебі император "Жердегі Құдайдың өкілі" болып есептелді. Грек тілінде сөйлейтін византиялықтар мен олардың ұрпақтары 1832 жылы жаңа грек мемлекеті құрылғанға дейін өздерін «[[Гректер атаулары|''Рома́йой'']]<nowiki/>» деп атады.<ref>Thomas E. Fitzgerald (1998). [https://books.google.kz/books?id=_F5yntZocGIC&pg=PA117&redir_esc=y The Orthodox Church] Greenwood. p. 117. ISBN 978-0275964382.</ref> 1453 жылы 29 мамырда [[Константинопольдің құлауы|Константинопольді жаулап алғаннан кейін]], [[Ресейлік патшалар тізімі|ресейлік патшалар]] ("царь" атауы Цезарьдан шыққан) [[православие]] дінінің қорғаушысы ретінде Византия мұрасын талап етті; [[Мәскеу]] "[[Үшінші Рим]]" деп аталды, және патшалар құдай тағайындаған императорлар ретінде 20-шы ғасырға дейін билік жүргізді.<ref>Foster, Charles (22 September 2006). [https://web.archive.org/web/20090611074715/http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-155920054.html The fall of Constantinople and the end of empire.] ''Contemporary Review''.</ref><ref>Nicolle, David (2000). ''Constantinople 1453: The End of Byzantium (Campaign)''. Vol. 78. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 1-84176-091-9.</ref><ref>Mashkov, A.D. [https://leksika.com.ua/10651009/legal/moskva_-_tretiy_rim ''Moscow is the Third Rome (МОСКВА – ТРЕТІЙ РИМ)''] ''Ukrainian Soviet Encyclopedia.''</ref> Батыс Римнің зайырлы билігі Еуропада толық жойылғанына қарамастан, оның іздері қалды. Әсіресе, [[папалық]] пен [[католик шіркеуі]] ғасырлар бойы латын тілін, мәдениетін және сауаттылығын сақтады; бүгінгі күнге дейін рим папалары Pontifex Maximus ([[Ұлы понтифик]]) деп аталады, бұл классикалық кезеңде императорға тиесілі титул болған, ал [[Христиан әлемі|христиан әлемінің]] идеалы саяси бірлік аяқталғаннан кейін де біртұтас еуропалық өркениеттің мұрасын жалғастырды.<ref>Stevenson, J (1957). [[iarchive:neweusebiusdocum00euse/page/114|A New Eusebius : documents illustrative of the history of the church to A.D. 337]] ISBN 978-0-281-00802-5.</ref> Шығыстағы императорға сәйкес келетін Батыстағы императордың саяси идеясы Батыс Рим империясы құлағаннан кейін де сақталды; бұл идея 800 жылы [[Ұлы Карл|Ұлы Карлдың]] тәж киюімен қайта жанданып, өздерін [[Қасиетті Рим империясы]] деп атаған мемлекет 1806 жылға дейін Орталық Еуропада билік етті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] Римнің классикалық ізгіліктерінің ортағасырлық дәуір салдарынан жоғалғаны туралы идея 18 және 19 ғасырлардағы еуропалық саясатта ерекше ықпалды болды. Римдік республикализмге құрмет [[Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар]] мен Латын Америка төңкерісшілері арасында айрықша күшті болды; американдық революцияның (1776) алдындағы онжылдықтарда отарлардың интеллектуалдық және саяси көшбасшылары тарихты мұқият зерттеп, жақсы басқарудың үлгілерін іздеді. Олар әсіресе Англиядағы республикалық идеялардың дамуын мұқият қадағалады;<ref>Trevor Colbourn, ''The Lamp of Experience: Whig History and the Intellectual Origins of the American Revolution'' (1965)</ref> американдықтар өздерінің жаңа үкіметін республика (латынша ''[[res publica]]'') деп атап, оған ''Сенат'' пен ''Президент'' (тағы бір латын термині) тағайындады, қолда бар ағылшындық "''commonwealth''" немесе "''parliament''" сияқты терминдерді пайдаланбады.<ref>Brotton, Jerry (2006). ''The Renaissance: a very short introduction'' (1.publ ed.). Oxford: Oxford Univ. Press. ISBN 978-0-19-280163-0.</ref><ref>Ellis, Joseph (2007). ''American Creation: Triumphs and Tragedies at the Founding of the Republic. New York: Knopf. ISBN 978-0-307-26369-8''.</ref> Сол сияқты, [[Француз төңкерісі]] мен [[Бірінші Француз империясы|Наполеондық Францияда]] республикализм мен римдік жауынгерлік қасиеттер мемлекет тарапынан насихатталды, бұл [[Пантеон (Париж)|Пантеон]], [[Жеңіс аркасы]] және [[Жак-Луи Давид|Жак-Луи Давидтің]] картиналарында көрініс тапты. Төңкеріс кезінде Франция патшалықтан республикаға, диктатураға, және ақыр соңында Рим ғасырлар бұрын бастан өткерген империяға (Империялық қырандарымен бірге) ауысты.<ref>Harden, David J. (1995). [[iarchive:sim_past-present_1995-02_146/page/66|"Liberty Caps and Liberty Trees"]] ''Past & Present.''</ref><ref>Lebeurre, Alexia (2000). [[iarchive:pantheontempleof0000lebe|The Pantheon : temple of the nation]] Paris: Éditions du Patrimoine. ISBN 978-2858223435.</ref><ref>[https://ackland.emuseum.com/objects/1640/sculpture-on-the-arc-de-triomphe-the-peace-of-1815-by-antoi;jsessionid=365026D7EE7878A64647A53F71EC0076 Sculpture on the Arc De Triomphe: the Peace of 1815 by Antonie Etex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230112200248/http://ackland.emuseum.com/objects/1640/sculpture-on-the-arc-de-triomphe-the-peace-of-1815-by-antoi;jsessionid=365026D7EE7878A64647A53F71EC0076 |date=2023-01-12 }} Ackland Art Museum.</ref> == Мәдени мұра == Классикалық көне дәуір — мәдени [[Тарих|тарихтың]] ұзақ кезеңін білдіретін жалпы ұғым. Мұндай кең тарихи және аумақтық қамту әртүрлі мәдениеттер мен кезеңдерді қамтиды. "Классикалық антика дәуір" жиі кейінгі ұрпақтардың идеализацияланған көзқарасымен байланыстырылады, [[Эдгар Аллан По|Эдгар Аллан Поның]] сөздерімен айтқанда: "Грекияның даңқы, Римнің ұлылығы!". 18 және 19 ғасырларда [[Еуропа|Еуропада]] және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та классикалық көне дәуірге деген құрмет қазіргі заманмен салыстырғанда әлдеқайда жоғары болды. Грекия мен Римнің ежелгі халықтарына деген құрмет [[Саясат|саясатқа]], [[Философия|философияға]], [[Мүсіндеме|мүсін өнеріне]], [[Әдебиет|әдебиетке]], [[Театр|театрға]], [[Білім беру|білім беруге]], [[Сәулет|сәулетке]] және сексуалдылыққа үлкен ықпал етті. {{multiple image | align = right | total_width = 200 | perrow = | image1 = Homeros Caetani Louvre Ma440 n2.jpg | width1 = 100 | alt1 = | caption1 = [[Гомер]] - ''[[Илиада]]'' және ''[[Одиссея]] шығармаларын жазған әйгілі жазушы '' | image2 = M-T-Cicero.jpg | width2 = 100 | alt2 = | caption2 = Латын прозасының шебері саналатын Рим мемлекет қайраткері [[Цицерон]] | image3 = Aristotle Altemps Inv8575.jpg | width3 = 100 | alt3 = | caption3 = [[Аристотель]] - бүкіл батыс ғылымын қалыптастырған грек философы және [[Әмбебап адам|полиматы]] | image4 = Publius Vergilius Maro.jpg | width4 = 100 | alt4 = | caption4 = [[Вергилий]] әдетте ең ұлы Рим ақыны болып саналады }} Қайта өрлеу дәуірі грек және рим көне дәуірімен байланысты сәулет үлгілері мен әдістеріне, соның ішінде ғимараттар үшін негізгі пропорция ретінде [[Алтын тік төртбұрыш|алтын тік төртбұрышқа]], [[Колонна|бағаналардың]] классикалық ордерлеріне, сондай-ақ грек және рим сәулетіне тән әртүрлі әшекейлер мен бөлшектерге анық түрде қайта оралды. Сәулет өнеріндегі классицизм [[Италияның Қайта өрлеу дәуірі|Италияның Қайта өрлеу дәуірінде]], әсіресе [[Леон Баттиста Альберти|Леон Баттиста Альбертидің]] жазбалары мен жобаларында және [[Филиппо Брунеллески|Филиппо Брунеллескидің]] еңбектерінде дамыды. Бұл стиль [[Симметрия|симметрияға]], [[Пропорция (архитектура)|пропорцияға]], геометрияға және бөлшектердің реттілігіне ерекше назар аударады, олар классикалық антикалық дәуірдің, әсіресе көптеген үлгілері сақталған [[Ежелгі Римнің сәулет өнері|Ежелгі Римнің сәулет өнерінде]] көрініс тапқан.<ref>Department of European Paintings (October 2002). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/itar/hd_itar.htm Architecture in Renaissance Italy]</ref> Олар сондай-ақ мүсін өнері үшін қола құю сияқты пластикалық өнерді қайта жандандыра бастады және [[сурет салу]], [[кескіндеме]] мен мүсінге негіз ретінде классикалық натурализмді қолданды.<ref>Palmer, Lauren (2015-10-02). [https://news.artnet.com/art-world/golden-ratio-in-art-328435 "History of the Golden Ratio in Art"] ''artnet News''.</ref> Латын тіліндегі [[Эпос|эпостар]] 19 ғасырға дейін жазылып, кеңінен таралды. [[Джон Мильтон]] және тіпті [[Жан Николя Артюр Рембо|Артюр Рембо]] алғашқы поэзиялық білімдерін латын тілінде алды. Эпикалық поэзия, [[Пастораль|пасторальдық]] өлеңдер, сондай-ақ [[Ежелгі грек мифологиясы|грек мифологиясының]] кейіпкерлері мен тақырыптарын жиі қолдану батыс әдебиетіне үлкен әсер етті. Сәулет өнерінде бірнеше [[Жаңа грек сәулет стилі|грек жаңғырулары]] орын алды, бірақ олар Рим сәулет өнерінен гөрі грек шабытын көп пайдаланғандай көрінеді. [[Вашингтон|Колумбия округіндегі Вашингтонда]] қасбеттері [[Грек ғибадатханалары|грек ғибадатханаларына]] ұқсас көріну үшін жасалған, архитектуралық [[Архитектуралық ордер|классикалық ордерлерге]] сәйкес бағаналары бар көптеген үлкен [[мәрмәр]] ғимараттар бар.<ref>Rickword, Edgell (1971) [1924], ''Rimbaud: The Boy and the Poet'', New York: Haskell House Publishers, ISBN 0-8383-1309-4</ref><ref>Skerpan-Wheeler, Elizabeth. "John Milton." British Rhetoricians and Logicians, 1500–1660: Second Series. Ed. Edward A. Malone. Detroit: Gale, 2003. Dictionary of Literary Biography Vol. 281. Literature Resource Center.</ref><ref>Dick, Oliver Lawson. ''Aubrey's Brief Lives''. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books, 1962.</ref> Әулие [[Томас Аквинат|Томас Аквинаттың]] философиясы негізінен [[Аристотель|Аристотельдің]] еңбектерінен алынған, дегенмен бұл аралықта [[дін]] [[Эллиндік политеизм|эллиндік политеизмнен]] [[Христиандық|христиандыққа]] өзгерген болатын.<ref>Blair, Peter. [https://web.archive.org/web/20130913011656/http://www.dartmouthapologia.org/articles/show/125 Reason and Faith: The Thought of Thomas Aquinas] ''The Dartmouth Apologia''.</ref> [[Гиппократ]] пен [[Гален]] сияқты грек және римдік биліктер [[Медицина|медицинаны]] қолданудың негізін құраған және олардың ықпалы философиядағы грек ойынан да ұзақ сақталды. [[Франция|Француз]] [[Театр|театрында]] [[Мольер]] мен [[Жан Расин|Расин]] сияқты драматургтер мифологиялық немесе классикалық тарихи тақырыптарға пьесалар жазып, оларды Аристотельдің "[[Поэтика (Аристотель)|Поэтикасына]]" негізделген [[классикалық бірліктер]] ережелеріне бағындырды. Ежелгі гректердің [[Би (өнер)|би]] стиліне еліктеу ниеті [[XX ғасыр хореографиясындағы ырғақ пен пластика|Айседора Дунканның]] өзіндік [[балет]] бағытын жасауына себеп болды.<ref>Philip Wadsworth, ''Molière and the Italian Theatrical Tradition'' (Birmingham AL: Summa, 1987), 7; ISBN 9780917786709</ref><ref>Philip George Hill (1983). [https://books.google.kz/books?id=6l2wHS31JToC&pg=PA590&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Our Dramatic Heritage: The Golden Age] Fairleigh Dickinson Univ Press. ISBN 978-0-8386-3107-2.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Антикалық дәуір]] q7vfyi660uyyg3tshc9mzvrd8dwsb56 Сочи 0 509169 3599683 3304802 2026-05-04T12:17:41Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599683 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Сочи |шынайы атауы = Сочи [[Сурет:Сочи-коллаж1.jpg|300px|center|Сочи]] <br> |жағдайы = |ел = Ресей |елтаңба = Coat of Arms of Sochi (Krasnodar krai).svg |ту = Flag of Sochi (Krasnodar krai).svg |елтаңба сипаттамасы = Сочи елтаңбасы |ту сипаттамасы = Сочи туы |елтаңба ені = 100 |ту ені = 170px |lat_deg = 43|lat_min = 35|lat_sec = 07 |lon_deg = 39|lon_min = 43|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 310 |аймақ картасының өлшемi = 310 |аудан картасының өлшемi = 310 |аймақ түрі = өлке |аймағы = Краснодар өлкесі |кестедегі аймақ = Краснодар өлкесі |аудан түрі = Муниципалды құрылым |ауданы = Сочи курортты қаласы |кестедегі аудан = Сочи курортты қаласы муниципалды құрылымы |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = қала басшысы |басшысы = Алексей Копайгородский |құрылған уақыты = 1838 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = '''қала:'''<br /> 176,77 км²<ref>[http://www.sochiadm.ru/.data/zempol/General_plan_of_Sochi.zip Генеральный план городского округа города Сочи. Принят Городским Собранием Сочи 14 шілде 2009 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224132055/http://www.sochiadm.ru/.data/zempol/General_plan_of_Sochi.zip |date=2013-12-24 }} (На перспективу Генеральным планом предусмотрено расширение городской черты до 222,36 км²).</ref><br /> '''қалалық округ:'''<br /> 3502 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 65<ref>[http://dateandtime.info/ru/citycoordinates.php?id=491422 Калькулятор времени, разницы во времени, географических координат, расстояния, маршрута - Сочи, Россия]</ref> |климаты = субтропик |ресми тілі = |тұрғыны = '''қала:'''<br />368 011{{өсім}}<ref name="gks.ru">http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513150355/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar |date=2019-05-13 }}</ref><br />'''қалалық округ:'''<br />445 209 {{өсім}}<ref name="gks.ru"/> |санақ жылы = 2013 |тығыздығы = 2081 |шоғырлануы = 708 000 |ұлттық құрамы = [[орыстар]] (69,9 %),<br />[[армяндар]] (20,1 %),<br />[[украиндар]] (2,3 %),<br />[[грузиндер]] (2 %),<br />[[адыгейлер]] (1,2 %),<br />2010 ж.{{cite web|url=http://krsdstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/krsdstat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|title=Итоги::Краснодарстат|accessdate=2013-04-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FsS7DuYw|archivedate=2013-04-14}}</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = сочилік |уақыт белдеуі = +4 |DST = |телефон коды = 862 |пошта индексі = |пошта индекстері = 354000—3549991 |автомобиль коды = 23, 93, 123 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://sochiadm.ru |сайт тілі = ru |add1n = Марапаттары |add1 = {{ленин ордені|тип=қала}} }} '''Сочи''' ({{lang-ru|Сочи}}; [[Абхаз тілі|абх.]] Шәача; [[Адыгей тілі|адыг.]] Шъачэ; {{lang-gr|Σότσι}}; [[Грузин тілі|груз.]] სოჭი) — [[Ресей|Ресей Федерациясындағы]] қала, [[Краснодар аймағы]]ндағы, [[Қара теңіз]]дің солтүстік-шығыс жағалауында, [[Мәскеу]]ден 1700 шақырым қашықтықта орналасқан. Красная Поляна қала типті ауылымен және Бас Кавказ Жотасының оңтүстік беткейлерінде орналасқан тұрғылықты пункттермен бірге [[Сочи қала-курорты муниципалдық құрылымы]]н құрайды, бейресми атауы Үлкен Сочи. [[Ресей Федерациясы]]ның ең үлкен [[қала]]-[[курорт]]ы, маңызды транспорт желісі, сонымен қатар Қара теңіз жағалауының ірі [[экономика]]лық және мәдени орталығы болып табылады. Бейресми түрде [[Ресей]]дің жаздық, оңтүстік және курорттық «астанасы» деп аталады. [[2012 жыл]]ы [[Forbes]] журналы Сочи қаласын Ресейдегі [[бизнес]] жүргізуге ең қолайлы қала деп атады. [[Қара теңіз]] жағалауындағы қалалар арасында [[Одесса]] мен [[Самсун]] қалаларынан кейін 3-ші орын алады. Сонымен қатар Ресейдің ең ұзын қаласы болып табылады. 2007 жылы Сочи [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ның астанасы болып таңдалды. [[2009 жыл]]ы [[15 қыркүйек]]те Сочи Олимпиадалық қалалардың әлемдік одағына мүше болып қабылданды. Олимпиадаға дайындық барысында қаланың және оның инфрақұрылымының дамуына 500 млрд рубль жұмсалды.<ref>[https://sochi-realinvest.ru/guide/5/6/ Сочи қаласының шағын ауданы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Этимологиясы== [[1869 жыл]]дың өзінде де посадтың аты Сочи болатын. «Сочи» аты тек қаланы ғана емес, оның орталығынан өтетін, [[Қара теңіз|Қара Теңізге]] құятын өзенді де білдіреді. Әртүрлі деректерде қала мен өзен аттары түр-түрлі аталатын: Сочи, Соча мен Сучали; Белльде Саша, Садша мен Зутша; Сочи немесе Саше; Сочи, Саше мен Сочипсы; Сфеши (өзен) мен Сшаше (ауыл) (шапсуг нұсқасы); Шаша; Сахи, Сучал мен Саши, басқа деректерде — Шаше, Сшатче, Сочипсе. [[Убых тілі]]нде жазған Бгажба Х. С. айтқаны бойынша Сочи өзенінің аты Сшача деп аталатын, және [[абхаз тілі]]нде ол «Шәача» деп аталатын. Алайда тарихында этнонимын ең бірінші рет [[түріктер|түрік]] саяхатшысы [[1641 жыл]]ы Эвлий Челеби айтып кетеді. Ол Садше ([[түрік тілі|түр.]] Sadşe) мен Суча ([[түрік тілі|түр.]] Suça) тайпаларын айтып кетеді. Сочи мен Садше аттарының мағынасы жоқ. Бірақ [[убых тілі]]ндегі «сшедше», «теңіз» немесе «теңіз маңындағы» деген сөзге ұқсас. Ш. Д. Инал-Ипа айтқаны бойынша «Сочи-Соча» сөзі [[убых тілі]]нің «Швача» атына ұқсайды және ол ұмытылған адамның немесе әулеттің аты да болуы мүмкін. ==Халқы== Сочи қаласының тұрғылықты халық саны – 399673 адам (2014), Сочи қала-курорты муниципалдық құрылымының – 473206 адам. Халық саны бойынша Сочи Оңтүстік федералдық округінде [[Дондағы Ростов]] (1109835), [[Волгоград]] (1017985), [[Краснодар]] (805680), [[Астрахань]] (530863) қалаларынан кейін 5-ші орынды алады және Ресей бойынша 49-шы орын алады. 2022 жылдың 1 қаңтарында Сочи [[Ресей]] ішінде халық саны бойынша 1116 ішінен 46-шысы. 2018 жылдың 1 қаңтарында Ресей субъектілері емес қалалардың ішінде Сочи 5-ші ([[Тольятти]], [[Набережные Челны]], [[Новокузнецк]] мен [[Балашиха]]дан кей ін). === Ұлттық құрамы === Сочи ауданының (округінің) ұлттық құрамы: * [[армяндар]] — 3857 (29,3 %) * [[орыстар]] — 2561 (19,5 %) * [[гректер]] — 2092 (15,9 %) * [[украиндар]] — 1240 (9,45 %) * [[Шеркестер|черкестер]] — 746 (5,7 %) * [[грузиндер]] — 681 (5,2 %) * [[эстондар]] — 599 (4,6 %) * [[румындар]] — 613 (4,7 %) * [[түріктер]] — 332 (2,5 %) * [[мингрелдер]] — 269 (2 %) * [[немістер]] — 166 (1,3 %) * [[парсылар]] — 59 (0,5 %) * [[беларустар]] — 53 (0,4 %) * [[имеретиндар]] — 52 (0,4 %) * [[поляктар]] — 49 (0,4 %) * [[татарлар]] — 28 (0,2 %) * [[Еврейлер|яһудилер]] — 13 (0,09 %) * [[чехтар]] — 12 (0,09 %) Сочи қаласының ұлттық құрамы: * [[орыстар]] — 249 151 (76,07 %) * [[армяндар]] — 46 767 (14,28 %) * [[украиндар]] — 8200 (2,50 %) * [[грузиндер]] — 6489 (1,98 %) * [[гректер]] — 2021 (0,62 %) * [[адыгейлер]] — 1711 (0,52 %) * [[татарлар]] — 1696 (0,52 %) * [[беларустар]] — 1584 (0,48 %) * [[абхаздар]] — 1076 (0,33 %) * [[осетиндер]] — 1007 (0,31 %) * [[әзербайжандар]] — 886 (0,27 %) * [[шапсугтар]] — 716 (0,22 %) * [[Молдовандар|молдавандар]] — 488 (0,15 %) * [[немістер]] — 455 (0,14 %) * [[чуваштар]] — 415 (0,13 %) * [[Еврейлер|яһудилер]] — 366 (0,11 %) * [[өзбектер]] — 313 (0,10 %) * [[шешендер]] — 219 (0,07 %) * [[мордвалар]] — 217 (0,07 %) * [[Кабардалар|қабардалар]] — 186 (0,06 %) * [[аварлар]] — 185 (0,06 %) * [[поляктар]] — 174 (0,05 %) * [[шеркестер]] — 173 (0,05 %) * [[эстондар]] — 171 (0,05 %) * [[башқұрттар]] — 169 (0,05 %) * [[сербтер]] — 169 (0,05 %) * [[лезгиндер]] — 143 (0,04 %) * [[казактар]] — 143 (0,04 %) * [[қазақтар]] — 140 (0,04 %) * [[Корейлер|кәрістер]] — 130 (0,04 %) * [[түріктер]] — 129 (0,04 %) * [[езидтер]] — 117 (0,04 %) * [[тәжіктер]] — 104 (0,03 %) * [[марилер]] — 102 (0,03 %) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] [[Санат:Қара теңізі портары]] [[Санат:Қысқы Олимпиада астаналары]] {{stub}} 425rf96x3ojscvzyag23w36pooaj7xa Б 0 510391 3599768 3291662 2026-05-04T15:05:40Z Тұрысбек Жанеля 7д 174521 әріпі деп жазылған сөзіғ жөндеп жаздым 3599768 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Cyrylicka litera Б.PNG|thumb|left|110px| ]] {{Қазақ әліпбиі (кирил)}} [[Сурет:Keyboard KAZ.png|thumb|right|400px| ]] '''Б''', '''б''' — кириллицаға негізделген алфавиттерінің әрпі. Еріннің бір-біріне әуелі нық тиіп, артынша ашылуынан пайда болатын қазақ тіліндегі ұян дауыссыз дыбысты белгілейтін графикалық таңба. Б сөздердің тек қана басы мен ортасында кездесіді. Кейбір лексемалардың соңына "б" жазылғанымен, ол "п" болып естіледі: мысалы, жазылуы - араб, айтылуы - арап. Екі дауыстының ортасында келген "б" дыбысы (жылдам сөйлеген кезде) ызың дауыссызға айналады<ref> Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том</ref><ref>Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ., Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А., 1962</ref>. == Кодтар кестесі == {| class="standard" style="text-align:right" ! [[Код]] || Регистр || Ондық<br /> код || 16-лық<br /> код || 8-дік<br /> код ||Екілік код |- |align="left" rowspan="2"| [[Юникод]] |align="left"| Бас || 1041 || 0411 || 002021 || 00000100 00010001 |- |align="left"| Кіші || 1073 || 0431 || 002061 || 00000100 00110001 |- |align="left" rowspan="2"| [[ISO 8859-5]] |align="left"| Бас || 177 || B1 || 261 || 10110001 |- |align="left"| Кіші || 209 || B1 || 321 || 11010001 |- |align="left" rowspan="2"| [[КОИ-8]] |align="left"| Бас || 226 || E2 || 342 || 11100010 |- |align="left"| Кіші || 194 || C2 || 302 || 11000010 |- |align="left" rowspan="2"| [[Windows-1251]] |align="left"| Бас || 193 || C1 || 301 || 11000001 |- |align="left"| Кіші || 225 || E1 || 341 || 11100001 |} [[HTML]] жүйесінде бас әріп «Б»-ны '''&amp;#1041''' деп немесе '''&amp;#x411''', ал кіші «б» әріпін - '''&amp;#1073''' деп немесе '''&amp;#x431''' деп белгілейді. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Кириллица]] qr92pgqaxrmzxkrau4vp7vbwpgbijob Бойкүйездік 0 511099 3599700 2040540 2026-05-04T13:00:25Z 1nter pares 146705 3599700 wikitext text/x-wiki '''Бойкүйездік''' ({{lang-lat|negativus}} – жоққа шығарамын) — айтқан ақыл-кеңеске құлақ аспай, өз бетінше жүріп-тұрудан көрінетін [[мінез]]дің жағымсыз жағы. Бойкүйездік белсенді және енжар болып екіге бөлінеді. Бірінші жағдайдағы бойкүйездік орынды талап-тілекті орындаудан бас тартудан, тыңдамай жүре беруден көрінеді. Мұндай [[адам]]ның іс-әрекетінде дәйекті пікір, қисынды [[мотив]] болмайды, ол тек «өзімдікі ғана жөн» деп ешкімнің ырқына көнбей жүре береді. Белсенді бойкүйездікке салынған [[бала]] үлкендердің айтқанына қасарысып қарсы шығады. [[Мінез]]дің жағымсыз қасиетіне айналған тұрақты бойкүйездіктен ауру-сырқау кезінде пайда болатын кейбір өткінші бойкүйездікті, сондай-ақ [[жүйке жүйесі]]нің зақымдануынан туындайтын [[патология]]лық бойкүйездікті (шизофрения) ажырата білу керек. Қолайлы [[психология]]лық жағдай орнату – [[бала]] бойкүйездігінің өріс алмауының басты шарты. == Әдебиет == * Психология Энциклопедиялық Сөздік (Алматы 2011 ж.) tsemomx7hf0adj46g83jrk3o68dudwj Шөптер 0 511962 3599840 3599641 2026-05-04T16:53:49Z Kasymov 10777 3599840 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Grass-JW.jpg|thumb|right|200px|]] '''Шөптер''' - фармацевтикалық практикада өсімдіктің жер үсткі бөлігінің дәрілік шикізаты. Шикізаттың құрамы [[сабақ]]тан, [[гүлдер]]ден, [[жапырақ]]тан, піспеген жемістерден тұрады. Сыртқы белгілерін анықтаған кезде сабақтарының құрылысын, жапырақтарының, гүлдерінің құрылысын қарусыз көзбен немесе лупа көмегімен көріп зерттейді. Керек болған жағдайда шикізатты бірнеше минут ылғалдайды, кейін сабағы мен жапырақтарын жөндеп зерттейді. Сабағын тексерген кезде оның: қысқартылған немесе ұзын, қарапайын немесе [[бұтақ]]ты, сабағының пішіні цилиндр тәрізді, қабырға тәрізді, төрт қырлы, т.б, түктілігі, өлшемдері (ұзындығы, диаметрі), жапырақтардың орналасуы, гүлшоғырдың типі, гүлдердің, жемістердің құрылысы бойынша анықтайды. Түсті - құрғақ шикiзатта күндiзгi жарықта анықтайды; иiстi - уқалауда; дәм, құрғақ шикiзатты шақпақ немесе (тек қана улы емес объектiлерде) оның қайнатпасынан дәм татаанықтайды. Жапырақтың орналасу типі ДӨШ «Шөбі» тобына сыртқы көрінісі арқылы морфологиялық талдау жүргізудің реті: # Шикізаттың түрі (бастырылған тұтас гүлденгiш ұшарбастар және басқалар) шикiзаттың өңi # Сабақтың құрылысы. # Түктену. # Көлемі (ұзындық және диаметр түбегейде) сабақтың мөлшерлерi. # Жапырақтың орналасуы. # Жапырақтардың пішіні. # Гүл шоғыры немесе жеке гүлдер. # Жемiс және [[тұқым]]. # Иісі. # Дәмі (тек улы емес) == Шөптердің түрлері == * [[Ағаш]] тектес дәнді дақылдар - қатқыл, берік сабақтары бар шөптер. Оларға [[бамбук]] жатады. * Көгалдық шөптерді әдетте ойын алаңдарында, алаңқайларда өсіреді. Бермуд шөбі мен [[үйбидайық]]көгалдық шөптерге жатады. * Сәндік шөптер саябақтарды безендіруге қолданылады. * Дақылдар - азық ретінде өсірілетін шөптер. Оларға бидай, күріш пен жүгері жатады. * Жайылымдық шөптер - [[сиыр]], [[ешкі]], [[жылқы]], басқа да шөппен қоректенетін жануарлардың азығы. Оларға сұлыбас, түлкіқұйрық, дантония жатады.<ref>{{кітап|авторы=Сұлтаева А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Өсімдіктер әлемі. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Астана |орны=|баспасы=Фолиант |жыл=2014|томы= |беттері=48|барлық беті=158|сериясы= |isbn=978-601-292-685-9 |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Herbaceous plants}} [[Санат:Өсімдіктердің тіршілік формалары]] [[Санат:Шөптер]] cyg0tslskp26hnghaess2147m3c66li Станислас Вавринка 0 512460 3599710 3523897 2026-05-04T13:33:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599710 wikitext text/x-wiki Станислас Вавринка ([[Француз тілі|фр.]] Stanislas Wawrinka; [[1985 жыл|1985]] жылдың [[28 наурыз|28 наурызында]] [[Лозанна|Лозанна,]] [[Швейцария|Швейцарияда]] дүниеге келді) - швейцариялық кәсіби теннисші.<br /> * Үлкен Шлем турнирінің жеке дәрежесіндегі 3 дүркін жеңімпазы ([[Australian Open]] - 2014, French open - 2015, US open - 2016)<br /> * 2008 жылдың ерлердің қос дәрежесіндегі олимпиадалық чемпион ([[Роджер Федерер|Роджер Федерермен]] бірге).<br /> * ATP турнирінің 9 мәрте жеңімпазы (7 - жеке дәрежеде).<br /> * Үлкен Шлем юниорлық турнирінің жеке дәрежедегі жеңімпазы ([[Roland Garros]] - 2003).<br /> * Юниорлық жеке рейтингтегі экс-7-ші әлемнің ракеткасы.<br /> [[File:Stanislas Wawrinka at Olympics 2012.jpg|Stanislas Wawrinka at Olympics 2012|right|300px|frame|<big>Станислас Вавринка</big>]] == Жалпы мәлімет == Әкесі Вольфрам - неміс, анасы Изабель - швейцариялық. Вавринканың отбасында польшалық және чех түптері болды. Станисласта ағасы және екі қарындасы бар. Лозаннаға жақын орналасқан Сен-Бартелеми шағын аулында тұрады. 2009 жылдың 15 желтоқсанында, 2010 жылдың 12 ақпанында Станисласқа қыз туып берген Ильхам Вюйу (фр. Ilham Vuilloud) швейцариялық тележүргізушісінде және бұрынғы модельде үйленді. Вавринка Швейцария құрамасының жалауын жаздың олимпиадалық ойынының салтанатты ашылымында 2012 жылда Лондонда ұстады. Бірнеше мезгілдер бойы қатарынан Швейцарияның Роджер Федерерден кейінгі екінші ракеткасы болып табылады. 2008 жылы Пекиннің олимпиадалық алтынын қос дәрежеде жеңген Федерер/Вавринка("ФедРинка") жұбы Швейцарияның ең әйгілі спорт командасы болып аталды. 2014 жылы Австралияның ашық чемпионатының финалына дейін жетіп, Вавринка Үлкен Шлем турнирінің бар тарихы бойында серияның барлық турнирлерінде ерлердің жеке дәрежесінде финалға жеткен небәрі екінші ғана (Федерерден кейінгі) швейцариялық болды. ==Жыл соңындағы рейтингі== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Жылы''' |'''Жеке дәрежедегі<br />рейтингі''' |'''Жұптық дәрежедегі<br />рейтингі''' |- | [[Мировой тур ATP 2013|2013]] | '''8''' | 175 |- | [[Мировой тур ATP 2012|2012]] | 17 | 201 |- | [[Мировой тур ATP 2011|2011]] | 17 | 101 |- | [[Мировой тур ATP 2010|2010]] | 21 | 384 |- | [[Мировой тур ATP 2009|2009]] | 21 | 100 |- | [[ATP Тур 2008|2008]] | 13 | 234 |- | [[ATP Тур 2007|2007]] | 36 | 438 |- | [[ATP Тур 2006|2006]] | 30 | '''90''' |- | [[ATP Тур 2005|2005]] | 54 | 831 |- | [[ATP Тур 2004|2004]] | 168 | 298 |- | [[ATP Тур 2003|2003]] | 171 | 557 |- | [[ATP Тур 2002|2002]] | 660 | 1 458 |- | [[ATP Тур 2001|2001]] | 1 044 | 727 |- |} == Турнирлерге қатысуы == === Жеке дәрежедегі турнирледің финалдары === ==== Улкен Шлем турнирлерінің жеке дәрежесіндегі финалдар (1) ==== ===== Жеңістер(1) ===== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Жылы''' |'''Турнир''' |'''Корт''' |'''Финалдағы қарсыласы''' |'''Есеп''' |-bgcolor=#FFFFCC | 1. | [[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2014 в мужском одиночном разряде|2014]] | [[Открытый чемпионат Австралии по теннису|Australian Open]] | Хард | {{Флаг|Испания}} [[Надаль, Рафаэль|Рафаэль Надаль]] | 6-3 6-2 3-6 6-3 |- |} ==== Жеке дәрежедегі ATP турнирлерінің финалдары (16) ==== ===== Жеңістер (7) ===== ===== Жеңілістер (9) ===== ==== Жеке дәрежедегі челленджерлер мен фьючерстер финалдары (12) ==== ===== Жеңістер (9) ===== ===== Жеңілістер (3) ===== ==Жеке дәрежедегі Үлкен Шлем турнирларда Өнер Көрсету== {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Турнир !! [[ATP Тур 2004|2004]] !! [[ATP Тур 2005|2005]] !! [[ATP Тур 2006|2006]] !! [[ATP Тур 2007|2007]] !! [[ATP Тур 2008|2008]] !! [[Мировой Тур ATP 2009|2009]] !! [[Мировой Тур ATP 2010|2010]] !! [[Мировой Тур ATP 2011|2011]] !! [[Мировой Тур ATP 2012|2012]] !! [[Мировой Тур ATP 2013|2013]] !! [[Мировой тур ATP 2014|2014]] !!Қорытынды!! Карьерадағы<br />Ұ/П |- |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат Австралии по теннису|Australian Open]] |align="center"|К |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2013 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2014 в мужском одиночном разряде|'''П''']] |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 11''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|24-10 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат Франции по теннису|Roland Garros]] |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2005 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2013 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 10''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|23-10 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Уимблдонский турнир|Уимблдон]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2005 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2006 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2007 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2008 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2009 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2010 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2011 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2012 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2013 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 9''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|9-9 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат США по теннису|US Open]] |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2005 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:yellow;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2013 в мужском одиночном разряде|1/2]] |align="center"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 10''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|24-10 |- |style="background:#EFEFEF;"|Үлкен Шлемдегі Барлық Ұ/П |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 40 |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |- bgcolor="#efefef" |ҮШТ жылдық нәтижелері |align="center"|1-3 |align="center"|8-4 |align="center"|5-4 |align="center"|6-4 |align="center"|9-4 |align="center"|7-4 |align="center"|9-4 |align="center"|9-4 |align="center"|8-4 |align="center"|12-4 |align="center"|6-0 |align="center"| |align="center"|80-39 |- == Сілтемелер == *[http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100002840 ITF сайтындағы профилі.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127123416/http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100002840 |date=2013-11-27 }} * [http://%5B%5BITF%5D%5D%20сайтындағы%20профилі.http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Stanislas-Wawrinka.aspx ATP сайтындағы профилі.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100002840 Дэвис Кубоғының сайтындағы профилі.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012030313/http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100002840 |date=2012-10-12 }} 2f8atopxsajlulsm7k1prok19d8spdd Бабек (Папақ) 0 512803 3599994 3432305 2026-05-05T01:54:35Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Papak_Xorramdin.jpg|Papak_Xorramdin.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] [[commons:File:Papak_Xorramdin.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Papak Xorramdin.j 3599994 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Бабек |шынайы есімі = {{lang-fa|بابک خرمدین}} |суреті = |сурет тақырыбы = |туған күні = [[795]] немесе [[798]] |туған жері = [[Ардебиль]] провинциясы, [[Араб халифаты]]. |қайтыс болған күні = [[838]] |қайтыс болған жері = [[Самарра]], [[Араб халифаты]] |лақап аты = Хоррамдин (Хуррамит) |бүркеніш аты = [[хуррамиттер]] |мемлекет = |қызмет еткен жылдары = [[816]]—[[837]] |атағы = |әскер түрі = |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Babak Khorramdin }} '''Бабек''' ({{lang-fa|'''بابک خرمدین'''}}) немесе Папақ <ref name="bre">[[Большая российская энциклопедия]]. Том 2. стр. 618. Москва. Научное издательство «[[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]]». 2005 г. ISBN 5-85270-330-3, дополнительный ISBN 5-85270-320-6</ref> ([[789]]—[[800]] ж.ш.<ref name="bre"/>, [[Билалабад]]<ref name="bre"/><ref name="СИЭ">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/1437/%D0%91%D0%90%D0%91%D0%95%D0%9A Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия . Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.]</ref>, [[Иран Әзірбайжаны]]нда — қаңтар [[838]], [[Самарра]]&nbsp;<ref name="bre"/>, [[Ирак]]) — Иран Әзірбайжаны мен Батыс Иранда болған ірі халық көтерілісінің көсемі<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9002797 «Babak.» Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 7 маусым 2007].</ref><ref name="Wittov">M. Whittow, ''«The Making of Byzantium: 600—1025»'', Berkley: [[University of California]] Press, pp. 195, 203, 215: La domination arabe en Armènie, extrait de l’ histoire universelle de Vardan, traduit de l’armènian et annotè , J. Muyldermans, Louvain et Paris, 1927, pg 119: ''En ces jours-lá, un homme de la race PERSE, nomm é Bab, sortant de Baltat, faiser passer par le fil de l’épée beaucoup de la race d’Ismayēl tandis qu’il..'' Ежелгі армян нұсқасы: Havoursn haynosig ayr mi hazkes Barsitz Pap anoun yelyal i Baghdada, arganer zpazoums i sour suseri hazken Ismayeli, zpazoums kerelov. yev anser zinkn anmah. yev i mium nvaki sadager yeresoun hazar i baderazmeln youroum ent Ismayeli</ref><ref>[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2103.htm История Востока, М., 1997] </ref>. Иран Әзірбайжанында туған. Ұсақ саудагер баласы. 816 ж. хуррамидтер қозғалысын басқарды. Әзірбайжанда арабтарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Көтерілісті басқаннан кейін өкімет Бабекті Самаррада халықтың көзінше азаптап жазаға тартады. Әзірбайжанда Бабек халық каһарман ретінде құрметтеледі. == Дереккөздер == <references/> {{Commonscat|Babak Khorramdin}} [[Санат:Парсы тұлғалары]] [[Санат:Иран тарихы]] [[Санат:Әзербайжан тарихы]] kyalrg8btrnvh2391lqun5sbjf0jwcd Сұңғыла 0 513518 3600142 3182000 2026-05-05T08:23:12Z Alphy Haydar 36950 3600142 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |image = Orobanche uniflora 3303f.JPG |image_caption = '''' |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Сұмқұла тұқымдасы|Orobanchaceae]] |tribus = [[Orobancheae]] |genus = '''''Orobanche''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = 200 түрі белгілі }} '''Сұңғыла''' ({{lang-la|Orobanche}}) – [[Сұңғыла тұқымдасы|сұңғыла]] тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. [[Қазақстан]]да өте көп кездесетін [[паразит өсімдіктер]]дің бірі. Ол Қазақстанның барлық жерінде өседі. Сұңғыланы сазды құмдарда да, қалың өскен жусанның тамырында да көруге болады. Бұл онша үлкен емес - биіктігі 30-40 сантиметр келетін өсімдік. Хлорофилсіз және онша жетілмеген бозғылт түсті жапырақтары бар сабағында күңгірт күлгін реңді шашақтанған ірі-ірі гүлдері болады. Мұның да тұқымдары ұсақ және көп болады, олар қауашағынан жерге шашылып жатады. Сұңғыла жабайы жусанға да, сол сияқты мәдени өсімдіктерге де түседі. Ол жусан сияқты күрделі гүлділер тұқымдасына жататын, күнбағыстың тамырында да кездеседі. Сұңғыланы [[гербицид]]пен өлтіреді, немесе күнбағысты ауыспалы егісте себеді. Бұл жағдайда, бірнеше жыл бойы өзіне лайықты өсімдіктердің жоқтығынан сұмқұла өліп бітеді.<ref>"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары".Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сұңғыла тұқымдасы]] 7lq7zboacxezuqgdn9vxj7mdpbeldi3 Үлгі:Мемлекеттік қайраткер/Түс 1 10 520357 3599853 3598788 2026-05-04T17:04:00Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Sagzhan|Sagzhan]] ([[User talk:Sagzhan|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3529349 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} | Елбасы | елбасы = 0057AF | Мемлекет басшысы | Президент | президент | мемлекет басшысы | Үкімет басшысы | үкімет басшысы = 006363 | депутат | Депутат | парламент | Парламент | спикер | Спикер = 8C4600 | Швейцарияның федерация кеңесі | швейцарияның федерация кеңесі = B60000 | Халықаралық | халықаралық = 326500 | Губернатор | губернатор = B00058 | Монарх | монарх = B974FF | Перғауын | перғауын = AAAA80 | Қазақ ханы | қазақ ханы = 0053DD | ислам | халиф = 006800 | #default = 4682B4 }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 6kiz7oha5j7tf50oojvu0whiph0eanc Бұлбұлрең шырылдақ 0 522392 3599910 3214969 2026-05-04T18:13:41Z 1nter pares 146705 3599910 wikitext text/x-wiki [[File:Zingende snor-4961920.webm|thumb|Locustella luscinioides]] [[File:Locustella luscinioides MHNT.ZOO.2010.11.195.32.jpg|thumb|''Locustella luscinioides'']] Бұлбұлрең шырылдақ (Locustella luscinioides) — торғайтәріздестер отряды сандуғаш тұқымдастарға жататын шырылдақтар туысының дене мөлшері орташа (13-20 г) өкілі. == Биологиялық сипаттама == Бұлбұлрең шырылдақтың жоны нағыз бұлбұлдан айырғысыз, бірдей реңкті қызғылтсары қоңырқай болып келеді, сондықтан мұның түрлік атауы бұлбұлрең шырылдақ болып аталған. Алайда оның қылығы нағыз шырылдаққа ұқсас: ол күннің көп бөлігін қалың өскен шөпте және бұталардың бұтағына қонақтап, ақырын ғана «чкчкчк» деумен өткізеді. Әуені су бетінде ауа көпіршіктерінің жарылуынан аумайтын шөпілдеген дыбыстардан басталады, бұдан соң «зерррррр» немесе «зирррррр» типтес шытырлауға ауысады. Аталықтар күйттеу кезеңі қызған кезде (мамыр-маусым) тәулік бойы сайрайды. Дауысты дыбыстармен сайрау кезінде олар бұтаның немесе қамыстың ұшар басына қимылсыз қонақтап, басын жан-жағына бұрып қана сайрайтындықтан, құс бірде жақыннан, бірде алыстан сайрағандай болып естіледі. Басқа уақыттардың барлығын қалың өсімдіктер нуында, жерге таяу өткізеді. Шырылдақ сол жерде әр алуан бунақденелілермен қоректеніп, жақсы жасырылған ұя салады. Көбінесе ұя жығылған қалың қамысқа жасырылғандықтан, сыртынан қарағанда мүлде көрінбейді. Салындыдағы 4-5 ұсақ қоңырқай секпілді сұрғылттау ақшыл немесе сарғыштау-ақ жұмыртқаларды аналығы 12 күндей басады. Аталық және анадық құстар балапандарды сонша уақыт жемдейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] [[Санат:Еуразия құстары]] 74u37g39gn4qy4smmf0vcyb58bvzeea 3600002 3599910 2026-05-05T04:42:31Z 1nter pares 146705 /* */ 3600002 wikitext text/x-wiki [[File:Zingende snor-4961920.webm|thumb|Locustella luscinioides]] [[File:Locustella luscinioides MHNT.ZOO.2010.11.195.32.jpg|thumb|''Locustella luscinioides'']] '''Бұлбұлрең шырылдақ''' (Locustella luscinioides) — торғайтәріздестер отряды сандуғаш тұқымдастарға жататын шырылдақтар туысының дене мөлшері орташа (13–20 г) өкілі. == Биологиялық сипаттама == Бұлбұлрең шырылдақтың жоны нағыз бұлбұлдан айырғысыз, бірдей реңкті қызғылтсары қоңырқай болып келеді, сондықтан мұның түрлік атауы бұлбұлрең шырылдақ болып аталған. Алайда оның қылығы нағыз шырылдаққа ұқсас: ол күннің көп бөлігін қалың өскен шөпте және бұталардың бұтағына қонақтап, ақырын ғана «чкчкчк» деумен өткізеді. Әуені су бетінде ауа көпіршіктерінің жарылуынан аумайтын шөпілдеген дыбыстардан басталады, бұдан соң «зерррррр» немесе «зирррррр» типтес шытырлауға ауысады. Аталықтар күйттеу кезеңі қызған кезде (мамыр-маусым) тәулік бойы сайрайды. Дауысты дыбыстармен сайрау кезінде олар бұтаның немесе қамыстың ұшар басына қимылсыз қонақтап, басын жан-жағына бұрып қана сайрайтындықтан, құс бірде жақыннан, бірде алыстан сайрағандай болып естіледі. Басқа уақыттардың барлығын қалың өсімдіктер нуында, жерге таяу өткізеді. Шырылдақ сол жерде әр алуан бунақденелілермен қоректеніп, жақсы жасырылған ұя салады. Көбінесе ұя жығылған қалың қамысқа жасырылғандықтан, сыртынан қарағанда мүлде көрінбейді. Салындыдағы 4-5 ұсақ қоңырқай секпілді сұрғылттау ақшыл немесе сарғыштау-ақ жұмыртқаларды аналығы 12 күндей басады. Аталық және анадық құстар балапандарды сонша уақыт жемдейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] [[Санат:Еуразия құстары]] anmu62k3r9qzzqaqsbpcp3u5wsjpi7j Тас торғайы 0 522495 3600008 3285732 2026-05-05T04:48:27Z 1nter pares 146705 3600008 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22718307 |title=''Petronia petronia'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg | image_caption=In Ariege, Midi-Pyrenee, France | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Passeriformes]] | subordo = [[Passeri]] | infraordo = [[Passerida]] | superfamilia = [[Passeroidea]] | familia = [[sparrow|Passeridae]] | genus = '' [[Petronia]] '' | species = '''''P. petronia''''' | binomial = ''Petronia petronia'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) }} [[File:Petronia petronia barbara MHNT.ZOO.2010.11.210.1.jpg|thumb|''Petronia petronia barbara'']] '''Тас торғай''' (Petronia petronia) — үй торғайдың аналығына ұқсас құс. Одан айырмашылығы - жалпақ ақ қасты, бұлқын қауырсындардың әрқайсысының үштары ақтеңбілді және ересек құстың төсінде сары дағы болады. == Биологиялық сипаттама == Өте ширақ және қиқушыл. Аталығының әуені торғай шырылына ұқсас. Ұялары жартас жарықтарында, тас аралықтарындағы қуыстарда, құрылыстарда болады; інде де және ағаш қуыстарында орналасады. Салындыда 5-6 қоңыр теңбілді жасылдау жұмыртқалар болады. Жұмыртқа басуының егжей- тегжейлі дерегі мәлім емес. Балапандары үш аптаға жуық ұяда болады. == Таралуы == Солтүстік Африкадан Зайбайкальеге дейін таралған. Қазақстанда - батысында (Ырғызға және Каспий маңына дейін) және оңтүстігі мен оңтүстік шығысында (Сырдариядан Алакөлге дейін) тауларда ұялайды. Көктемде наурыз-сәуірде ұшып келіп, күзде қазанда ұшып кетеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] [[Санат:Еуразия құстары]] n9xljetybu5mwxnz4ipqo4b5m8t4w7p Гуминдік заттар 0 522779 3599725 2182266 2026-05-04T13:57:51Z 1nter pares 146705 3599725 wikitext text/x-wiki '''Гуминдік заттар''' — биологиялық және биохимиялық процестер нәтижесінде өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарынан топыраққа түзілетін органикалық заттардың тұрақты жиынтығы. Гуминдік заттар микроорганизмдер әсерінен көміртек (карбонаттар), азот (нитраттар), фосфор (фосфаттар) қосылыстарына айналады. Бұл заттар суда жақсы ериді, өсімдіктер оларды қоректік заттар ретінде оңай сіңіре алады. Топырақта жиналған өсімдіктер мен жануарлар қалдықтары оның беткі қабатында орналасады және біртіндеп ерігенді топырақпен араласып, оның құнарлылығының жақсаруына көмектеседі. Ыдырау өнімдерін өсімдіктер, микроорганизмдер қоректенеді немесе топырақта шіріп, ''гумусқа'' айналады. Шіру просецінде қалдықтар ыдырап қана қоймай, сонымен бірге сол жеке заттардың қайтадан өзара қосылуынан жаңа заттар түзіледі. Гуминдік заттардың сапасы өсімдіктер мен жануар қалдықтарының құрамына, бтологиялық және биохимиялық просецер түріне байланысты.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 20npw3l6echqauna1e9p131ih5egofi Үлкен тағанақ 0 523309 3599908 3232696 2026-05-04T18:10:30Z 1nter pares 146705 3599908 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lanius_excubitor_1_(Marek_Szczepanek).jpg | image_width = 260px | image_caption = [[Nominate subspecies]] ''Lanius excubitor excubitor''<br/>Note the [[striped field mouse]] (''Apodemus agrarius'') [[prey]] propped up on [[Thorns, spines, and prickles|thorn]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22730627 |title=''Lanius excubitor'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | order = [[Passeriformes]] | familia = [[Laniidae]] | genus = ''[[Lanius]]'' | species = '''''L. excubitor''''' | binomial = ''Lanius excubitor'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | diversity_link = #Subspecies | diversity = 9 subspecies | synonyms = ''Lanius borealis'' | range_map = Lanius excubitor distr.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = Range of ''L. excubitor'' {{leftlegend|#FFCC00|Breeding range|outline=gray}}{{leftlegend|#339966|Year-round range|outline=gray}}{{leftlegend|#00CCFF|Wintering range|outline=gray}} }} [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.21.jpg|thumb| ''Cuculus canorus canorus'' + ''Lanius excubitor'']] '''Үлкен тағанақ''' (Lanius excubitor) — тағанақтардың ішіндегі ең ірі денелісі (64–92 г). == Биологиялық сипаттама == Үлкен тағанақтың жоны - таза сұр түсті, бауыры - ақшылдау. Қара қанатында ірі ақ «көзтартар» болады, құйрығы қара бұлқын қауырсындардың ұшы ақ болып келеді. Қылығы, дауысы және бүкіл өмір сүру дағдысы барлық тағанақтар типтес. Қазақстанда құрлықтың сексеуілді ормандарында қоныстанады (нағыз жарқын шөл түршесі), мұнда ол кей жерлерде әдеттегідей. Сондай-ақ Жоңғар Алатауы, Алтайдың таулы ормандарында да ұялайды. Мұнда едәуір қошқыл түсті басқа түршелердің құстары мекендейді, олардың барлығы наурыз-сәуірде ұшып келеді де, қыркүйек-қазанда ұшып кетеді. Бұдан басқа үлкен тағанақтың тағы солтүстік түршелері бар. Олар аққанаттылар деп аталады, Қазақстанның шегінен тысқары ұялайды және бізге қараша-желтоқсанда ұшып келіп, наурыз-сәуірде ұшып кетеді. Қыстың ашық, мамыражай күнінде бұл қыстайтын тағанақтарды тау етектерінен ғана емес, тіпті таулардан да кездестіруге болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тағанақтар]] [[Санат:Еуразия құстары]] 92tjwcofauysedcvyk0i0ly078g3wty Қара тасшыбжық 0 523319 3599727 2193922 2026-05-04T13:59:30Z 1nter pares 146705 3599727 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Variable wheatear-Oenanthe picata.jpeg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22710295 |title=''Oenanthe picata'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Muscicapidae]] | genus = ''[[Wheatear|Oenanthe]]'' | species = '''''O. picata''''' | binomial = ''Oenanthe picata'' | binomial_authority = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1847) | synonyms = }} '''Қара тасшыбжық''' (Oenanthe picata) — аталығының бүкіл денесі - қара, тек қана құйрықүсті мен құйрықастының түсі ақ, мөлшерлес құстардың бәрінен ерекше ажыратуға болады; қоңыр реңді аналығы қалған тасшыбжықтарға ұқсас; қылығы - тасшыбжықтар типтес. Өмір сүру дағдысы ғана емес бұл түрдің жүйелік орны да зерттелмеген - бәлкім, бұның жеке түр болмауы да мүмкін. == Таралуы == Азияның оңтүстік өңірлерін, солтүстікте Орта Азияға дейін қоныстанады. Қазақстанда шағын мөлшерде тек қана қиыр оңтүстікте - Өзбекстан шекарасындағы Пістелітаудың шөлдік аласа тауларында кездеседі. Мұнда наурыздың аяғынан қыркүйектің соңына дейін болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тасшымшықтар]] [[Санат:Еуразия құстары]] 05p3tqmepbrwpvogoi4b003qwb1ewyl Аққұйрықты тарғақ 0 523320 3599704 2405627 2026-05-04T13:02:20Z 1nter pares 146705 3599704 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22694064 |title=''Vanellus leucurus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = White tailed Lapwing I IMG 9928.jpg | image_caption = near [[Hodal]] in [[Faridabad]] District of [[Haryana]], [[India]]. | image_width = 250px | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Татреңтәрізділер]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. leucurus''''' | binomial = ''Vanellus leucurus'' | binomial_authority = ([[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823) | synonyms = <!-- see also sociable lapwing for misspellings of Chettusia --> }} '''Аққұйрықты тарғақ''' (Vanellus leucurus) — дене бітімі қызғышты еске түсіретін балшықшы құстардың бірі. Дене мөлшері қызғыштан кішірек (140-150 г) және сирағы да ұзынырақ. Жоны - түтін түстес сұрғылттау, төсі - күлгін сұр, беткі бөлік, құйрық және қанатының көпшілік бөлігі - ақ. Құс ұшып жүргенде сұр жонын және қанаттың түбін көмкеретін жалпақ ақ жолақ жақсы көрінеді. Орта және Оңтүстік-Шығыс Азияда қоныстанады. Қазақстанда шөл зонаның өзендері мен көлдерінің жағаларын бойлай орын теуіп, негізінде оңтүстік бөлікте өмір сүреді. Басқа тарғақтар сияқты шағын қауымдасы- ның тыныштығын ұжымдаса қорғап, сирек шоғырлармен ұялайды. Ұяларын суға жақын құрғақ орындарға орналастырады. Салындыда 3-4 шүбар жұмыртқа болады. Ұялау өмір сүру дағдысы егжей-тегжейлі нашар зерттелген. Сирек кездесетін құс. Қазақстанда наурыздан қыркүйекке дейін болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Татреңтәрізділер]] [[Санат:Еуразия құстары]] q3ecp2isvibvsb0k4t0esnb1bra7ikw Сұқсырлар туысы 0 523351 3599722 2193981 2026-05-04T13:56:39Z 1nter pares 146705 3599722 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Grebe.jpg | image_caption = Red-necked grebe (''[[Podiceps grisegena|P. grisegena]]'') | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Podicipediformes]] | familia = [[Podicipedidae]] | genus = '''''Podiceps''''' | genus_authority = [[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1787 | subdivision_ranks = Species | subdivision = See text. }} '''Сұқсырлар туысы''' (Podiceps) — [[сұқсыртәріздестер отряды]]на жататын 4 туыстың біреуі. Сұқсырлар туысы 13-15 түрді қамтиды, ал Қазақстанда олардың 4 түрі: үлкен сұқсыр, сұржағал сұқсыр, қарамойын сұқсыр және кішкене сұқсыр бар. Бұл туысқа жататын құстардың өкілдері басында «құлақ» тәрізді әлемдейтін қауырсындардың болуымен ерекшеленеді, сол үшін олар тіпті «әлемделген сұқсырлар» деп те аталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сұқсыртәрізділер]] [[Санат:Еуразия құстары]] 17zh6tts4nqqu25w2ai1kw4wz7b59jp Нитрагин 0 524239 3599729 2187516 2026-05-04T14:01:18Z 1nter pares 146705 3599729 wikitext text/x-wiki '''Нитрагин''' — [[бұршақ]] дақылдарына арналып [[түйнек]] бактерияларынан дайындалған тыңайтқыш. Бұл бактериялар бұршақ дақылдары тамырларында түйнек құрып, ауадағы [[азот]]ты бойына жинайды да, бұның біразын [[өсімдік]] пайдаланады. Мысалы, 1 га егістікте—люпинде 150–200 кг,бедеде 300 кг, [[ас бұршақ]] пен жем бұршақта 60–100 кг атмосф. [[азот]] жиналады. Бұршақ дақылдарының әр түрінің өзіне тән түйнек бактериялары бар. Сондықтан Н-ді бактериялар ерекшелігін ескере отырып, өсімдік түріне сай, 1 га таза [[топырақ]]қа 70–300 млн. бактерия өсіру арқылы дайындайды. Н жаңа игерілген жерде, бұршақ дақылдарын алғаш егуде аса тиімді. Н-ді фосфорлы тыңайтқыштармен, ал қышқыл топырақта оны әк шашқаннан кейін қолданған жөн. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Химия]] gta7eawn8mrewkmru6yqpeh8j04s4gz Көк сайрақ 0 524636 3599728 3188645 2026-05-04T14:00:01Z 1nter pares 146705 3599728 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Blue rock thrush | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22708286 |title=''Monticola solitarius'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Monticola solitarius philippensis.JPG | image_caption = Male M. solitarius philippensis | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[perching bird|Passeriformes]] | familia = [[Muscicapidae]] | genus = ''[[Monticola]]'' | species = '''''M. solitarius''''' | binomial = ''Monticola solitarius'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Көк сайрақ''' (Monticola solitarius) — алабажақ сайрақтан денесі кішірек (37-50 г), реңі мүлде басқа құс. Аталығының денесі - көкшілдеу көк, бауыры - ақшылдау, қанаты және құйрығы - қара. Аналығы мен жас балапандардың реңі - солғын көк реңкті қошқыл қоңыр. Көк сайрақ айтарлықтай ұзын құйрығының арқасында нағыз сайрақтарға көбірек ұқсайды (ал алабажақ сайрақ көбінесе тасшыбжыққа ұқсастау). Қазақстанда тек қана Тәңіртау және Жоңғар Алатауының тауларында ұялайды. Африкада және Үндістанда қыстап шығады. Көбінесе алабажақ сайрақтар болатын жерлерде орын тебеді, бірақ саны олардан кемдеу болады. Ұялары жартас таушасына және тастардың астында орналасады. Салындыдағы көгілдір жұмыртқаларды аналығы басады, бірақ тұқым топта өмір сүру дағдысы алабажақ сайрақтан толығырақ зерттелмеген. Сірә, жылына 1 рет балапан өргізетін болса керек. Қазақстанда 5 айға жуық - сәуірдің соңынан қыркүйек бойы болады. ==Галерея== <gallery perrow=4 widths=160px heights=130px> File:Monticola solitarius -ground-8.jpg|Male ''M. s. philippensis'' File:isohiodori_fem2.JPG|Ұрғашы, қыс, Якушима, Жапония File:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Breeding Male at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5310.jpg|Солтүстік Үндістан File:BlueRockTrush LaCanada.jpg|Еркегі, ерте қыс, Испания File:Blue Rock Thrush Maharashtra.jpg|Ұрғашы, ерте қыс, Махараштра, Үндістан Monticola solitarius solitarius MHNT.ZOO.2010.11.190.1.jpg |''Monticola solitarius solitarius'' </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сайрақтар]] [[Санат:Еуразия құстары]] h7joq3feljkizih7p6k605zmbqppl65 Шиша тауы 0 525285 3599726 2980600 2026-05-04T13:58:44Z 1nter pares 146705 3599726 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Shishapangma.jpg|нобай|350px|Шиша тауы]] Шиша немесе Шишабангма әлемдегі ең биік таулардың арасында 14-ші орынды иеленеді. Ал сегізмыңдықтардың арасында Шиша ең соңғы орында. Ол Непал шекарасынан бірнеше шақырым қашықтықта, оңтүстік-орталық Тибетте орналасқан. Аталған тау Лангтанг биік шыңдарының маңында, Тибетте орналасқан. Аталған тау толығымен Тибетте орналасқан. Ол сол аймақтағы биіктігі 8000 м болатын жалғыз шың болып табылады. Бұл - оңтүстік беткейі ұзын тік әрі жартасты болып келген массивті шың. Шишаны көптеген альпинистер биіктігі 8000 м шыңдар арасындағы көтерілуге ең оңайы дөп бағалаған. Шиша шыңының биіктігі - 8027 м Шишаны Тибетте «жайылымдар құдайы» деп атайды. Шыңның Госайтан деген үнді-непалдық атауы «киелі орын» дегенді білдіреді. Оған 1964 жылы 2 мамырда Сюй Цзин басқарған қытай экспедициясы алғаш рет шыққан болатын. 1999 жылы 5 қазанда Американың ең әйгілі альпинистерінің бірі - Алекс Лоу Шишада қар көшкіні кезінде қаза тапты. Сонымен қатар тауға шығу барысын деректі фильм үшін камераға түсіріп жүрген оператор Дэвид Бриджес те осы қар көшкіні кезінде жан тапсырды. Шишаның дөңестігі 2897 м-ді құрайды. ==Шыңдары== {|class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe6" !align=center|№ !align=center|Шың !align=center|Биіктігі,<br />м !align=center|Координаталары [http://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10631] |- |align=right|1 |Негізгі Шиша-Пангма |align=right|8027 |28°21’17'' с.ш.; 85°46’39'' в.д. |- |align=right|2 |Орталық Шиша-Пангма |align=right|8008 |28°21’с.ш.; 85°47' в.д. |- |align=right|3 |[[Моламенкинг]] |align=right|7703 |28°21’19'' с.ш.; 85°48’34'' в.д. |- |} == Әдебиет == * Алматы: «Аруна» баспасы. 208 бет. Сер.: «1100 қызықты дерек». [[Санат:Таулар]] a2gwizv24o7oyn57jmknmowzlwkp0nq Сақалсыз жыланбас 0 526621 3599698 2412389 2026-05-04T12:59:24Z 1nter pares 146705 3599698 wikitext text/x-wiki '''Сақалсыз жыланбас''' ([[көсе жыланбас]]) — [[Алтай]]дан бастап Батыс [[Тянь-Шань]]ға дейінгі аралықта, [[Альпі]] ендігінің тас баурайларында және ұсақ тас жыныстарнда тіршілік ететін Қазақстанда кездесетін жиырма екі түрдің ең көп таралғаны және ең әдемісі. Биіктігі 30 сантиметр, тамырсабағынан төселмей бірнеше кейде ондаған гүлді өркен шығаратын онша биік емес көпжылдық өсімдік. Тамырға жақын жердегі жапырақтары ұзын сабақты аласа шоққа жиналған, сабақтағысы біртіндеп ұшына қарай кішірейе береді. Жапырақ тақталары сопақша- бүйрек тәрізді (1-4 сантиметр диаметрі) шеттерәнде ірі доғал тістері бар. Гүлдері қалың жұмыртқа тәрізді гүлшоғырға жиналған. Күлтелері тостағаншадан қысқа, жоғарғы бөліктері қылқанды қалаққа бөлінген. Тостағаншасы қандауырша тәрізді, тістері бар, онша анық емес екі ерінді болып келеді. Күлтесі үлкен (3-4 сантиметрге дейін ұзын) жіңішке түтікті және қвйырылған қос ерінді болып келеді. Жоғарғы ерні екі жартылай дөңгелек қалаққа, бөлінген төменгісі ұзындау үш қалақты: ортаңғы қалақ бүйрек тәрізді, жанындағыларға қарағанда үш есе кең. Күлтесі қанық - көк түсті, кейде ақшыл түстер де кездеседі. Маусым, шілде айларында гүлдейді, жемістері тамызда рісіп жетіледі. Жапырағы мен гүлі антибактериалды белсенділігі бар 0,5 пайыз эфир майынан тұрады.<ref>Қазақстанның өсімдіктер әлемі. Суретті энциклопедия". Алматыкiтап баспасы 2008. Иващенко А.А.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} [[Санат:Еріндігүлділер]] 9sipi543w91x03j0p7q6pt10n16i100 Станислав Алексеевич Поздняков 0 526939 3599709 3420487 2026-05-04T13:29:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599709 wikitext text/x-wiki '''Станислав Алексеевич Поздняков''' (1973 жылы 27 қыркүйекте КСРО Новосибирск қаласында туған;) - семсермен семсерлесуден көрнекті ресейлік спортшы. Ол төрт дүркін Олимпиада чемпионы, он дүркін әлем чемпионы, он үш дүркін Еуропа чемпионы, әлем кубогының бес дүркін чемпионы және Ресейдің бес дүркін чемпионы (дербес жарыстарда). '''Станислав Поздняков''' КСРО - ның еңбегі сіңген спорт шебері (1992), Ресейдің еңбегі сіңген спорт шебері (1996), Подполковник (2007) және педагогикалық ғылымдар кандидаты. ==Жеке мансабы== Жарыстарға өзінің туған қаласы Новосибирск қаласының атынан шығыа тұрған. Ол Новосибирск мемлекеттік техникалық университетін бітірген. 2005 жылдан бері - Новосибирск облыстық халықтар депутаттарының мүшесі, "біртұтас Ресей" фракциясының белсенді мүшесі. 2008 жылдан бері - Ресейдің семсерлесу құрамасының мемлекеттік бапкері (барлық қару - жарақ бойынша) 2009 жылдан бастап - Ресейдің семсерлесу федерациясының вице - президенті, Еуропа семсерлесу федерациясының төреші қауымының төрағасы және вице - президенті. ==Жетістіктері== * [[Орден «Отан алдындағы ерен еңбегі үшін»]] IV дәрежелі ([[19 сәуір]] [[2001]]) — Дене шынықтыру ме спорт дамуына қосқан үлесі және 2000 жылғы Сиднейде өткен Олимпиада ойындарында көрсеткен жоғарғы жетістіктері үшін * [[Құрмет ордены (Ресей)|Құрмет ордені]] ([[6 қаңтар]] [[1997]]) — 1996 жылы өткен XXVI жазғы Олимпиада ойындарындағы көрсеткіштері мен мемлекет алдындағы еңбегі үшін. * [[Достық ордены (Ресей)|Достық ордені]] ([[18 ақпан]] [[2006]]) — дене шынықтыру мен спорт дамуына қосқан үлесі және спорттағы жоғары жетістіктері үшін. ==Сілтемелер== * [http://www.rusfencing.ru/cntnt/federaciya/lichnye_st/pozdnyakov.html С. Поздняков на сайте Федерации фехтования России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102060416/http://rusfencing.ru/cntnt/federaciya/lichnye_st/pozdnyakov.html |date=2011-01-02 }} * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=1246 Станислав Поздняков на сайте Олимпийского комитета России] * [http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=POZDNSTA01 Станислав Поздняков на сайте databaseolympics.com] {{ref-en}} * [http://www.sib-sports.ru/pride/1359.html Биографический очерк о Станиславе Позднякове на сайте Весь Спорт Сибири] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305210115/http://www.sib-sports.ru/pride/1359.html |date=2016-03-05 }} [[Санат:Алфавит бойынша семсершілер]] [[Санат:КСРО семсершілері]] [[Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Ресей семсершілері]] [[Санат:Семсерлесуден Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Ресей Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]] [[Санат:Біріккен команда Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Семсерлесуден әлем чемпиондары]] [[Санат:Семсерлесуден Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] g6p0ko5ejw2xt0176jjwbkohg9c8pb4 Солтүстік Америка өзендері 0 527352 3600007 2444217 2026-05-05T04:47:29Z 1nter pares 146705 3600007 wikitext text/x-wiki Солтүстік Америка құрлығын жүздеген өзендер мен өзен салалары бөліп жатыр. Солтүстік Америкада ішкі су жолдары өте жақсы дамыған. Бұл құрлықтың басты өзендері: Арканзас, Бразос, Черчил, Колорадо, Колумбия, Фразер, Маккензи, Миссисипи, Миссури, Огайо, Қызыл өзен, Әулие Джон, Рио Гранд, Әулие Лоренс және Юкон өзендері. Миссисипи - Солтүстік Американың, әсіресе оның АҚШ - та орналасқан бөлігінің басты өзені. Оның ұзындығы 3765 шақырым. Миссисипи - АҚШ - тағы су көлігінің маңызды күре жолы. Миссисипиді оның негізгі екі саласы - Миссури мен Огойомен қосқанда, әлемдегі үшінші үлкен өзен жүйесіне айналады. Канаданың ең ұзын өзені Маккензи - Солтүстік Америкадағы екінші ұзын өзен. Миссури Жартасты таулардағы оңтүстік Монтанадан бастау алып, алдымен солтүстікке қарай ағады да, сосын оңтүстік - шығысқа қарай бұрылып, Миссисипи өзеніне қосылады. Ол - Солтүстік Америкадағы екінші ұзын өзен. Миссури - АҚШ - тың ең ұзын өзені. Ол Солтүстік Америка құрлығының алтыдан бір бөлігін суландырады. Миссури мен Миссисипи қосылғанда, әлемдегі төртінші ұзын өзен жүйесіне айналады. ==Қызықты деректер== Солтүстік Аризонадағы Үлкен шатқал Колорадо өзенінде орналасқан. АҚШ - тағы Висконсин өзені 12600 сала мен жылғаға тармақталып, 71858 шақырымға жуық жерден иреңделіп өтеді. Географиялық атаулар ақпараттық жүйесінің дерегі бойынша, Мононгахела өзенінің 26 тарихи атауы бар екен. Маккензи - бір орында қалқып тұратын қайықтар өзені. Түбі жалпақ, биік тұмсықты мұндай қайықтар әлемнің ағысы қатты өзендерінде балық аулау үшін қолданылады. == Әдебиет == * "Географиялық аймақтар" танымдық энциклопедия, "Аруна" баспасы. [[Санат:Солтүстік Америка өзендері]] 4jxqop3us0gb7cnj9dr9wmbenyzqj19 Константин I 0 527820 3599883 3599123 2026-05-04T17:56:00Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Константин I]] бетін [[I Константин]] бетіне жылжытты 3265818 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' | Шынайы есімі = Flavius Valerius Aurelius Constantinus | Суреті = Constantine Chiaramonti Inv1749.jpg|thumb|250px | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Рим императоры | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = [[306]] | Басқаруын аяқтады = [[337]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Констанций Хлор]] және [[Галерий]] | Ізбасары = [[Констанций II]], [[Констант]] және [[Константин II]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = жас кезінде&nbsp;— ежелгі рим діні, сосын — [[христиандық]] | Туған күні = 27.2.272 | Туған жері = Ниш, [[Мёзия]] | Қайтыс болған күні = 22.5.337 | Қайтыс болған жері = Никомедия, Измит | Жерленді = | Династия = Константин әулеті | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Констанций I Хлор]] | Анасы = Елена | Жұбайы = [[Минервина]], [[Фауста]] | Балалары = [[Константина]], Елена, [[Крисп]], [[Константин II]], [[Констанций II]], [[Констант]]. | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ұлы Константин''' немесе '''Константин І''' немесе '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' ({{lang-la|Flavius Valerius Aurelius Constantinus}}; [[27 ақпан]] [[272 жыл]], [[Ниш]], [[Мёзия]]&nbsp;— [[22 мамыр]] [[337 жыл]], [[Никомедия]])&nbsp;— Рим императоры. [[306 жыл]]ы әкесі Констанций Хлор қайтыс болғаннан кейін әскери күштерімен август титулымен жарияланған. 312 жылы Мульвий көпіріндегі шайқастағы Максенций жеңгеннен кейін және 323 жылы Линицийді жеңгеннен кейін Рим империясының толық құқықты императоры болған. Ұлы Константин [[христиандық]]ты үстем дін статусына егелендірген. 330 жылы астананы [[Византия]]ға (Константинополь) көшірген. Ұлы Константиннің кезінде Рим империясында жаңа мемлекеттік құрылыс қабылданған. {{бастама}} [[Санат:Рим императорлары]] fwteot9kflpo4lxmjpzoit41ghvfqwu 3599887 3599883 2026-05-04T17:56:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3599887 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' | Шынайы есімі = Flavius Valerius Aurelius Constantinus | Суреті = Constantine Chiaramonti Inv1749.jpg|thumb|250px | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Рим императоры | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = [[306]] | Басқаруын аяқтады = [[337]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Констанций Хлор]] және [[Галерий]] | Ізбасары = [[Констанций II]], [[Констант]] және [[Константин II]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = жас кезінде&nbsp;— ежелгі рим діні, сосын — [[христиандық]] | Туған күні = 27.2.272 | Туған жері = Ниш, [[Мёзия]] | Қайтыс болған күні = 22.5.337 | Қайтыс болған жері = Никомедия, Измит | Жерленді = | Династия = Константин әулеті | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Констанций I Хлор]] | Анасы = Елена | Жұбайы = [[Минервина]], [[Фауста]] | Балалары = [[Константина]], Елена, [[Крисп]], [[Константин II]], [[Констанций II]], [[Констант]]. | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ұлы Константин''' немесе '''I Константин''' немесе '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' ({{lang-la|Flavius Valerius Aurelius Constantinus}}; [[27 ақпан]] [[272 жыл]], [[Ниш]], [[Мёзия]]&nbsp;— [[22 мамыр]] [[337 жыл]], [[Никомедия]])&nbsp;— Рим императоры. [[306 жыл]]ы әкесі Констанций Хлор қайтыс болғаннан кейін әскери күштерімен август титулымен жарияланған. 312 жылы Мульвий көпіріндегі шайқастағы Максенций жеңгеннен кейін және 323 жылы Линицийді жеңгеннен кейін Рим империясының толық құқықты императоры болған. Ұлы Константин [[христиандық]]ты үстем дін статусына егелендірген. 330 жылы астананы [[Византия]]ға (Константинополь) көшірген. Ұлы Константиннің кезінде Рим империясында жаңа мемлекеттік құрылыс қабылданған. {{бастама}} [[Санат:Рим императорлары]] ej1w29z232ymbdxunu3ze16h3w0bub7 3600047 3599887 2026-05-05T06:48:27Z Ashina 7704 Ashina [[I Константин]] бетін [[Константин I]] деген бағыттау үстіне жылжытты: Алдымен адамның есімі, содан кейін реттілігі жазылады 3599887 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' | Шынайы есімі = Flavius Valerius Aurelius Constantinus | Суреті = Constantine Chiaramonti Inv1749.jpg|thumb|250px | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Рим императоры | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = [[306]] | Басқаруын аяқтады = [[337]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Констанций Хлор]] және [[Галерий]] | Ізбасары = [[Констанций II]], [[Констант]] және [[Константин II]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = жас кезінде&nbsp;— ежелгі рим діні, сосын — [[христиандық]] | Туған күні = 27.2.272 | Туған жері = Ниш, [[Мёзия]] | Қайтыс болған күні = 22.5.337 | Қайтыс болған жері = Никомедия, Измит | Жерленді = | Династия = Константин әулеті | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Констанций I Хлор]] | Анасы = Елена | Жұбайы = [[Минервина]], [[Фауста]] | Балалары = [[Константина]], Елена, [[Крисп]], [[Константин II]], [[Констанций II]], [[Констант]]. | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ұлы Константин''' немесе '''I Константин''' немесе '''Флавий Валерий Аврелий Константин''' ({{lang-la|Flavius Valerius Aurelius Constantinus}}; [[27 ақпан]] [[272 жыл]], [[Ниш]], [[Мёзия]]&nbsp;— [[22 мамыр]] [[337 жыл]], [[Никомедия]])&nbsp;— Рим императоры. [[306 жыл]]ы әкесі Констанций Хлор қайтыс болғаннан кейін әскери күштерімен август титулымен жарияланған. 312 жылы Мульвий көпіріндегі шайқастағы Максенций жеңгеннен кейін және 323 жылы Линицийді жеңгеннен кейін Рим империясының толық құқықты императоры болған. Ұлы Константин [[христиандық]]ты үстем дін статусына егелендірген. 330 жылы астананы [[Византия]]ға (Константинополь) көшірген. Ұлы Константиннің кезінде Рим империясында жаңа мемлекеттік құрылыс қабылданған. {{бастама}} [[Санат:Рим императорлары]] ej1w29z232ymbdxunu3ze16h3w0bub7 Талқылау:Константин I 1 527821 3599885 3599125 2026-05-04T17:56:00Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Талқылау:Константин I]] бетін [[Талқылау:I Константин]] бетіне жылжытты 2202359 wikitext text/x-wiki {{ТМ}} n0r0u89c9ixj9kxt9ve585fpgqf28cz 3600049 3599885 2026-05-05T06:48:27Z Ashina 7704 Ashina [[Талқылау:I Константин]] бетін [[Талқылау:Константин I]] бетіне жылжытты: Алдымен адамның есімі, содан кейін реттілігі жазылады 2202359 wikitext text/x-wiki {{ТМ}} n0r0u89c9ixj9kxt9ve585fpgqf28cz Электромагниттік сәулелену 0 534092 3599684 2980603 2026-05-04T12:19:49Z TalgatSnow 143530 TalgatSnow [[Электромагнитті]] бетін [[Электромагниттік сәулелену]] бетіне жылжытты 2980603 wikitext text/x-wiki Секундына 300 мың километр жылдамдықпен қозғалатын электромагниттік сәулелену бізді айнала қоршап жатыр. Ол тіпті ғарыштық вакуумда да бар, өйткені ол таралуға орта талғамайды. Электромагниттік сәулеленудің жылдамдығы = 3x108м/с. Бұл – жарық жылдамдығы Оның сәулелену ошағындағы электрондар қозғалысынан пайда болатын энергиясы электр және магнит өрісі ретінде тарайды. Бұл өрістер бір-біріне перпендикуляр тербеліп, көлденең толқын бойымен қозғалады, яғни олар қозғалыс бағытына перпендикуляр. Толқын ұзындығының диапазоны өте үлкен. Ол атом өлшемінен басталып, мыңдаған километрге дейін жетеді. Бұл электромагниттік спектр деп аталады. == Электромагниттік спектр == Спектрдегі толқындар өздерінің толқын ұзындықтарымен немесе жиіліктерімен, яғни, бір секундтағы толқын санымен сипатталады. Ең ұзыннан ең қысқасына дейінгі қатар мынадай: радиотолқындар, микротолқындар, инфрақызыл сәулелер, көрінетін жарық, ультракүлгін сәулелер, рентген сәулелері және гамма сәулелер. Жұлдыз, Күн сияқты электромагниттік сәулеленудің табиғи көздері де бар. Микротолқын мен радиотолқын секілді, сәулеленуді өткізетін көптеген жасанды көздер де жасалып, жетілдірілді. Электромагниттік сәулеленуден пайда болған энергияны көп мақсатта қолдануға болады. Толқын ұзындығы қысқарған сайын, жиілік те толқын тасымалдайтын энергия мөлшерімен қатар өседі. Жоғары жиілікті ультракүлгін, рентген және гамма сәулелері атом не молекуладан электрондарды босата алатындай белсенді болады. Бұл иондалу деп аталады. Атомдар зарядталған иондарға айналып, әртүрлі қасиеттерге ие болуы мүмкін. Табиғи және техногенді көздерден бастау алатын электромагниттік сәулеленудің тіршілік үшін маңызы зор. Электромагниттік сәулелердің электромагниттік спектріндегі алатын шегі өте үлкен. Бұл сәулелер қайдан келеді және оның жиіліктері мен толқын ұзындықтары қалай өзгереді? Маңызды деректер Электромагниттік сәулелер біздің айналамызды қоршап тұрады және оның қуаты қатты өзгереді. Электромагниттік сәулелену электромагниттік спектрде өлшенеді. Табиғи және жасанды электромагниттік сәулелер болады. Ол бізге пайдалы, зиянсыз немесе қауіпті де болуы мүмкін. == Дереккөздер: == https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218193431/https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/ |date=2015-02-18 }} amnuoyb3e0cr7cc8k9rbmji4m8cml7u 3599706 3599684 2026-05-04T13:06:09Z TalgatSnow 143530 3599706 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Onde electromagnetique.svg|thumb|upright=1.8|z осінің бойымен таралатын сызықты поляризацияланған электромагниттік толқын; мұндағы E — [[электр өрісі]]н, ал оған перпендикуляр B — [[магнит өрісі]]н белгілейді.|400x200px]] '''Электромагниттік сәулелену''' (ЭМС) — [[Кеңістік (физика)|кеңістік]] арқылы [[импульс]] пен [[сәулелену]] энергиясын тасымалдайтын, [[электрмагниттік өріс|электромагниттік өріс]]тің өздігінен таралатын [[толқын]]ы.<ref>* {{cite book |author=Purcell and Morin, Harvard University. |title=Electricity and Magnetism, 820p |publisher=Cambridge University Press, New York |year=2013 |isbn=978-1-107-01402-2 |edition=3rd}} p 430: «Бұл толқындардың таралуы үшін қандай да бір ортаның болуы міндетті емес. Таралатын электромагниттік толқындар өздерімен бірге энергия тасымалдайды, ал Пойнтинг векторы энергия ағынын сипаттайды. Электромагниттік толқын мынадай қасиеттерге ие болуы тиіс: 1) Өріс құрылымы c (жарық жылдамдығы) жылдамдығымен қозғалады; 2) Толқын ішіндегі әрбір нүктеде электр өрісінің кернеулігі E магнит өрісінің кернеулігі B мен c жылдамдығының көбейтіндісіне тең (E = cB); 3) Электр өрісі мен магнит өрісі бір-біріне және толқынның таралу бағытына перпендикуляр болады.»</ref><ref name="ThoughtCo">{{Cite web |title=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925165728/https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |archive-date=25 September 2024 |access-date=2024-09-25 |website=ThoughtCo |language=en}}</ref> Қарастырылып отырған есептің сипатына байланысты ол [[электромагниттік толқын]] немесе [[фотон]]дар ағыны ретінде қарастырылуы мүмкін. [[Электр заряды|Электр заряд]]тарының өзара әрекеттесуінен немесе олардың бірқалыпсыз қозғалысынан туындаған электромагниттік өрістердің ішіндегі өзгермелі электромагниттік өрістердің өз бастау көздерінен (қозғалыстағы зарядтардан) ең алысқа тарала алатын және қашықтық артқан сайын баяу бәсеңдейтін бөлігін сәулелену деп атайды. [[Электромагниттік спектр]] келесі түрлерге бөлінеді: * [[Радиотолқындар]] (өте ұзын толқындардан бастап); * [[Микротолқындар]]; * [[Терагерцтік сәулелену]]; * [[Инфрақызыл сәуле]]; * [[Көрінетін сәулелену]] (жарық); * [[Ультракүлгін сәулелену]]; * [[Рентген сәулелері]]; * [[Гамма-сәулелер]]. Электромагниттік сәулелену барлық дерлік ортада таралуға қабілетті. [[Вакуум|Вакуумда]] (электромагниттік толқындарды жұтатын немесе шығаратын заттар мен денелерден бос кеңістікте) электромагниттік сәулелену кез келген алыс қашықтыққа бәсеңдеусіз таралады, бірақ бірқатар жағдайларда затпен толтырылған кеңістікте де (өзінің сипатын сәл өзгерте отырып) жақсы тарала алады. == Электромагниттік сәулелену диапазондары == {{Негізгі мақала|Электромагниттік спектр}} Электромагниттік сәулеленуді [[жиілік]] диапазондары бойынша бөлу қабылданған (кестені қараңыз). Диапазондар арасында кескіні айқын шекаралар жоқ, олар кейде бірін-бірі жабады, ал арасындағы шектеулер шартты түрде алынған. Сәулеленудің ([[вакуум]]дағы) таралу жылдамдығы тұрақты болғандықтан, оның тербеліс жиілігі вакуумдағы [[толқын ұзындығы]]мен тығыз байланысты. Жиіліктері әртүрлі ЭМС затпен түрліше әрекеттеседі. Радиотолқындардың сәулелену және жұтылу процестерін әдетте [[электродинамика|классикалық электродинамика]] қатынастарының көмегімен сипаттауға болады; ал оптикалық диапазон толқындары мен, әсіресе, қатаң сәулелер үшін олардың кванттық табиғатын ескеру қажет. {| class="standard" border="1" style="border-collapse:collapse; text-align:center;" ! colspan="2" | Диапазон атауы !! Толқын ұзындығы, ''λ'' !! Жиілігі, ''f'' !! Дереккөздері |- | rowspan="5" | [[Радиотолқындар]] || [[Өте ұзын толқындар]] || {{s|10 [[Километр|км]]-ден астам}} || {{s|30 к[[Герц|Гц]]-тен кем}} || rowspan="5" | Атмосфералық және [[магнитосфера|магнитосфералық]] құбылыстар. Радиобайланыс. |- | [[Ұзын толқындар]] || {{Nobr|10 км — 1 км}} || {{Nobr|30 кГц — 300 кГц}} |- | [[Орта толқындар]] || {{Nobr|1 км — 100 м}} || {{Nobr|300 кГц — 3 МГц}} |- | [[Қысқа толқындар]] || {{Nobr|100 м — 10 м}} || {{Nobr|3 МГц — 30 МГц}} |- | [[Ультрақысқа толқындар]] || {{Nobr|10 м — 1 мм}} | {{Nobr|30 МГц — 300 ГГц}}<ref name="gost24375">ГОСТ 24375-80. Радиобайланыс. Терминдер мен анықтамалар</ref> |- | colspan="2" |[[Инфрақызыл сәуле]] || {{Nobr|1 мм — 780 нм}}|| {{Nobr|300 ГГц — 429 ТГц}} || rowspan="2" | Жылулық және электрлік әсерлер кезіндегі молекулалар мен атомдардың сәулеленуі. |- | colspan="2" |[[Көрінетін сәулелену]] || {{Nobr|780 нм — 380 нм}} || {{Nobr|429 ТГц — 750 ТГц}} |- | colspan="2" |[[Ультракүлгін сәулелену]] || {{Nobr|380 нм — 10 нм}} || {{s|7,5{{e|14}} Гц — 3{{e|16}} Гц}} || Үдетілген электрондардың әсерінен болатын атомдардың сәулеленуі. |- | colspan="2" |[[Рентген сәулелері]] ||{{Nobr|10 нм — 5 пм}}|| {{Nobr|3{{e|16}} Гц — 6{{e|19}} Гц}} || Үдетілген зарядталған бөлшектердің әсерінен болатын атомдық процестер. |- | colspan="2" |[[Гамма-сәулелер]] || {{s|5&nbsp;пм-ден кем}} || {{s|6{{e|19}} Гц-тен астам}} || Ядролық және ғарыштық процестер, радиоактивті ыдырау. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218193431/https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/ |date=2015-02-18 }} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Электромагниттік сәулелену]] [[Санат:Электромагниттік құбылыстар]] [[Санат:Оптика]] [[Санат:Радиобиология]] [[Санат:Энергия]] epprettv4ubb6dthfevjx1c1c3piu2f Медициналық география 0 534190 3600179 2399165 2026-05-05T10:23:59Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3600179 wikitext text/x-wiki '''Денсаулық (медицина) географиясы ''' — табиғи ортаның және аймақтық өмір жағдайының, еңбек пен демалыстың халықтың денсаулығына әсерін зерттейді және сонымен қатар жеке аурулардың географиялық әр жерлерде, елді мекендерде таралуын қарастырады. Ол сонымен бірге рекреациялық іс-әрекеттегі медико-биологиялық аспектіні зерттеуде үлкен роль атқарады. Аурулардың географиялық таралуы табиғи (климатқа, азық-түлікте кейбір химиялық элементтердің артық не жетіспеуіне т. б.) және әлеуметтік (тұрмыстың материалдық жағдайына, халықтардың мәдени-рухани деңгейіне, дәстүрлі тамақтануына т. б.) жағдайларға, адам организмінің даму барысында кейбір ауру туғызатын себептерге тығыз байланысты. Денсаулық географиясы зерттеулерінде [[эпидемиология]], [[микробиология]], [[гигиена]], [[патология]] ғылымдары, физикалық және [[экономикалық география, әсіресе ландшафттану салалары үлкен роль атқарады. Адамдардың көптеген аурулары жер шарының тек белгілі бөліктерінде ғана таралатындығы ертеден белгілі болған. Мыс., қызба ауруы [[Оңтүстік Америка]] мен [[Африка]] елдерінде, лейшманиоз Кавказ атырабы сияқты ыстық өңірлерде, тырысқақ [[Үндістан]]да және оған көршілес Азия елдерінде кездескен. Денсаулық географиясы саласында ғылыми-зертеу жұмыстары 18 ғасырда басталды. Денсаулық географиясысының дамуына ағылшын ғалымдары[[ С. Хеннен]], [[X. Маршалл]], [[Франц Ш. Буден]] т. б. көп еңбек сіңірді. 1915 ж. орыс эдидемиологы [[Н. А. Гайский]] тұңғыш рет чума ауруының таралу ошақтарын жердің ландшафтылық бөлінуімен байланыстыра зерттеді. Кеңес дәуірінде денсаулық географиясының жеке ғылым ретінде негізін қалаушылар Д. К. Заболотный және [[Евгений Никанорович Павловский|Е. Н. Павловский]]. 50—60 жылдары А. А. Шошин, Е. И. Игнатьев, А. Г. Воронов т. б. елеулі үлес қосты. 20 ғ. ортасында совет ғалымдары (А. П. Авцын, Г. М. Данишевский, А. В. Чаклин т. б.) ісік (негізінен рак) және жүрек-қантамыр аурулары таралуының климаттық-географиялық жағдайларға байланыстылығын зерттеді. Бұл -сала медицинадан бөлініп өз алдына географиялық патология ғылымы болып қалыптасты. Денсаулық географиясыда эппдемиологиялық география немесе жұқпалы аурулар географиясы көрнекті орын алады. Жұқпалы аурулардың белгілі аудандарда таралу заңдылықтарын анықтауда алдын-ала жабалған медика-географиялық карта зор роль атқарады. Белгілі бір аймаққа ғана тән жұқпалы ауруларды жан-жақты зерттеумен өлкелік эпидемиология айналысады. <ref>Қазақ Совет энциклопедиясы. Бас редакторы М.Қ.Қаратаев Алматы 1975 ж. </ref> Қазақстан денсаулық географиясы бойынша жүйелі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бастамасы 20 ғасырдың 50 жылдарында қолға алынды. Алғашқы медицинлық-географиялық зерттеулер 1953—56 ж. аралығында, республиканың оңтүстік-шығыс бөлігінде жүргізілді. Қазақстан денсаулық географиясы салаларының жұмыстарына, Қазақ ССР ҒА жанындағы Қазақстан география қоғамының денсаулық география комиссиясы (төрағасы проф. Н. И. Кереев) басшылық етті. Бұл комиссияның ұйымдастыруымен және тікелей қатысуымен Қазақстанның, жеке облыстардың, ірі өнеркәсіп комплекстерінің, әкімшілік және экономикалық аудандардың медика-географиялық сипаттамалары құрастырылуда, республикалық курорттық қорларды тиімді пайдалану жолдары, адам патологиясына микроэлементтердің тигізетін әсері т. б. анықталуда, жұқпалы жөне жұқпалы емес аурулардың географиялық таралуы, ұзақ өмір сүру жағдайы зерттелуде, медика- географиялық картографиялау жолдары белгіленуде.<ref> Кереев Н. И., Природноочаговые болезни человека в Казахстане, A.-А., 1965; Основные направления медико-географических исследований в Казахстане, А.-А., 1967.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:География бөлімдері]] [[Санат:Медицина]] 7cxoyf5n8ub3nh0jmka9sq82d84mvlu Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3600011 3599492 2026-05-05T05:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3600011 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95660" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 660] | data-sort-value="1090" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1090] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86339" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 339] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84034" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="81211" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 81 211] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55511" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 511] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48162" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 162] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="24510" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 24 510] | data-sort-value="45" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 45] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21289" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 289] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18728" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 728] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17067" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 067] | data-sort-value="103" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 103] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16951" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 951] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16068" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 068] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13722" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 722] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11139" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 139] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7904" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7904] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7818" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7818] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7404" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7404] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7078" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7078] | data-sort-value="21" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4321" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4168" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4168] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3352" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3352] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2871] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2536" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2536] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2208] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1986" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1986] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1792" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1792] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1598" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1598] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1506" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1506] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1043" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1043] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="663" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 663] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="660" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 660] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 619] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 11viel4xkaz4j0pr136nep2tgs6tpnb Кира Крейлис-Петрова 0 541559 3599909 3216054 2026-05-04T18:11:50Z 1nter pares 146705 3599909 wikitext text/x-wiki Кира Александровна Крейлис-Петрова (туғ. 1 шілдеде 1931, Ленинград) — ресей және кеңес театр мен киноның әртісі. Ресейдің еңбегі сінген әртісі (1993). == Өмірбаяны == Кира Петрова Ленинградте туған блокаданы көзі көрді. Кіші кезінен бастап скрипка онауымен бастады,қастарындағы адамдарды күлдіртуге жақсы көрген. Мектепті бітіріп актриса болуға шешті. Бірінші реттен ол МХАТ мектеп-студиясына түсті. Кира Петрова оқыған курсы жұлдыз курсы болған екен: Галина Волчек, Анатолий Кузнецов, Игорь Кваша, Леонид Броневой, Ирина Скобцева, Пётр Фоменко, Людмила Иванова және тағы басқа.Институтте Кира Александровна болашақ режиссёрі Якова Крейлисқа күйеуге шықты және Крейлис-Петрова тегің алды.<ref>http://mhatschool.theatre.ru/people/alumni/1950/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412152809/http://mhatschool.theatre.ru/people/alumni/1950/ |date=2013-04-12 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.alexandrinsky.ru/about/troup/petrova.html bq7523mh5nbykzyd90eg2pobn22mm46 Искандер Хамраев 0 541572 3600005 2901286 2026-05-05T04:46:00Z 1nter pares 146705 3600005 wikitext text/x-wiki '''Искандер Абдурахманович Хамраев''' (5 маусымда 1934 жылы, Самарканд – 10 қазанда 2009 жылы) — кеңес пен ресей кинорежиссер және сценарийші,өнерге еңбегі сіңген қайраткер(1998). == Өмірбаяны == Искандер Хамраев Самаркандте туған,кейін Ленинградке көшті.Ленфильмде Искандер 1961 жылы өзінің бірінші «Старожил» фильмің түсірді,іш жылдан кейін-«Поезд милосердия» түсірдіОның ең әйгілі фильмдердің ішінде: «Грядущему веку», «Красная стрела» ( И.Шешуковпен бірге), «Соль земли», «Убийство на Монастырских прудах». Хамраев Санкт-Петербург кино мен телевидениенің университетінде оқытқан. Искандер режиссура кафедраның профессоры. Искандер Хамраев 10 қазанда 2009 жылы қайтыс болды.<ref>http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1131298 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714211720/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1131298 |date=2015-07-14 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/13252/bio/ izkpzq37u9bm56nh28p0jf3c2upk0z7 Бауыржан Оразкенұлы Иманәлиев 0 547228 3600003 3472089 2026-05-05T04:43:22Z 1nter pares 146705 3600003 wikitext text/x-wiki '''Иманәлиев Бауыржан''' (04.02.1954, [[Алматы облысы]] , [[Қарасай ауданы]], Жетісу ауылы, – 19.05.2006, Алматы) — баспагер, кітап безендіруші, Баспа және полиграфия ісінің қайраткері (2004). Алматы энергетика институты (1982), Прага қаласындағы (Чехословакия) баспа ісі институтын (1993) бітірген. == Қызмет жолы == 1982-88 ж. «Главриссовхозстрой» тресінде бөлім меңгерушісі, комсомол комитетінің хатшысы, 1988-90 ж. «Медекқұрылыс» басқармасында бас механик-энергетик, кәсіподақ комитетінің төрағасы, 1990-92 ж. «Васинкрафт» бірлескен кеңес-швейцария кәсіпорындарында аймақтық директор қызметтерін атқарған. 1993 жылдан «Бауыр» баспасының директоры, сонымен бірге 2000 жылдан «Аруна» баспасы директорының орынбасары болды. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы (2004-06) аясында шығарылған кітаптар дизайнінің авторы. Халықаралық және отандық кітап көрмелерінің жүлдегері.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедия, 10 том ,Э-Я Қосымшалар,, Тәуелсіздік тұғыры ,Он бес жылдың өркендері, «Қазақ энциклопедиясы», Бас редакциясы, 2007</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1954 жылы туғандар]] [[Санат:4 ақпанда туғандар]] [[Санат:2006 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 мамырда қайтыс болғандар]] atyb1p3miuj570n751ap1tkzz9acpn0 Лалагүлділер 0 551092 3599841 3599657 2026-05-04T16:55:28Z Kasymov 10777 3599841 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Лалагүлділер | fossil_range = {{fossil range|120}}[[Early Cretaceous]]- Recent | image = Lilium martagon 250605a.jpg | image_caption = ''[[Lilium martagon]]'' (Martagon lily) | regnum = [[Өсімдіктер]] | unranked_divisio = [[Жабық тұқымдылар]] | unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]] | ordo = '''Liliales''' | ordo_authority = [[Karl Julius Perleb|Perleb]] (1826){{sfn|APG III|2009}} | subdivision_ranks = Тұқымдастары: | subdivision = [[Alstroemeriaceae]]<br/> [[Campynemataceae]]<br/> [[Colchicaceae]]<br/> [[Corsiaceae]]<br/> [[Лалагүлдер тұқымдасы]]<br/> [[Melanthiaceae]]<br/> [[Petermannia]]ceae<br/> [[Philesiaceae]]<br/> [[Ripogonaceae]]<br/> [[Smilacaceae]] | type_species=''[[Lilium candidum]]'' <small>[[L.]]</small> }} '''Лалагүлділер''' ({{lang-la|Liliáles}}) — [[Дара жарнақтылар]]дың шөптектес көпжылдық өсімдіктер сабы. Тамыры - тамырсабақ, түйнекі пиязшық немесе пиязшықты келеді. Қандауыр немесе таспа пішінді жапырақтары болады. [[Гүл]]і - қосжынысты, шашақ гүлшоғырына жиналады, ірі гүлдері жеке орналасады. [[Аталығ]]ы - 6, бұлар да 2 шеңберлі. Аналығы - 1. Жемісі - қауашақ немесе жидек. [[Өсімдік]] [[бунақденелі]]лер арқылы тозаңданады<ref>Биология. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы : " Атамұра "</ref>. == Көбейтілуі == * [[Бадана|пиязшықтың]] бөлінуінен; * сабақтағы қауашақ пиязшықпен; * сабақтағы жарты пиязшықтармен; * [[Тұқым|тұқымдармен]]; * лабораторияда өсірілген [[Ұлпа|ұлпалық]]; * [[будандастыру ]]арқылы.<ref>{{кітап|авторы=Сұлтаева А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Өсімдіктер әлемі. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Астана |орны=|баспасы=Фолиант |жыл=2014|томы= |беттері=57|барлық беті=158|сериясы= |isbn=978-601-292-685-9 |тиражы= }}</ref> == Тұқымдастары== Лалагүлділер сабына келесі тұқымдастар кіреді (2009): * [[Alstroemeriaceae]] [[Dumort.]] (1829) * [[Campynemataceae]] [[Dumort.]] (1829) * [[Colchicaceae]] [[DC.]] (1804) * [[Corsiaceae]] [[Becc.]] (1878) * [[Лалагүлдер тұқымдасы|Liliaceae]] [[Juss.]] (1789) * [[Melanthiaceae]] [[Batsch]] (1796) * [[Petermanniaceae]] [[Hutch.]] (1934) * [[Philesiaceae]] [[Dumort.]] (1829) * [[Rhipogonaceae]] [[Conran]] & [[Clifford]] (1985) * [[Smilacaceae]] [[Vent.]] (1799) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Лалагүлдер]] 4cqucntxqxazmxgx1cjf6dfgq9aykpm Простациклиндер 0 551488 3600006 2469700 2026-05-05T04:46:57Z 1nter pares 146705 3600006 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Prostacyclin-2D-skeletal.png|thumb|right|200px|Простациклин]] '''Простациклин''' (простагландин I2) — [[Арахидон қышқылы]]ның [[Артерия]] мен [[күре тамыр]]ға төсеніш жасушаларда '''простациклин''' түзіледі. == Қызметі == Простациклиндер қан ұюына кедергі болады, [[қан]] ұюын тежейді. [[Жасуша]]ларда простациклин концентрациясы тромбоксандар мөлшерінен көбірек болады. Сондықтан тромбоксан [[жүрек]], [[қан тамыр]]ларының ауруларынан сақтау үшін жəне оны емдеу үшін өте маңызды. Простациклиндер қан тамырларында липидтік түйіршіктер (бляшкалар) пайда болуынан қорғайды, жүрек-қан тамырлары ауруларының басталуынан, атеросклероз тууынан сақтайды. == Маңызы == Простагландиндер, тромбоксандар, простациклиндер жəне лейкотриендердің биохимиялық процестердің осы бір қуатты реттеушілерінің атқаратын қызметіне жасалған қысқа шолудан полиқанықпаған май қышқылдарының, ең алдымен арахидон қышқылының қаншалықты маңызды екені байқалады. Осыған орай, [[адам]]дар мен [[жануар]]лардың денсаулығын сақтау, жұмыс қабілетін арттыру жəне мал өнімін көбейту үшін олардың қорегінің құрамына ауыстырылмайтын май қышқылдарын қосу керек деген күттірмейтін қажеттілік туады.<ref>Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Биология]] [[Санат:Биохимия]] hv7awvjoebzdg9r0b3ux3zdvimlp3kd Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық 4 554792 3599954 3594202 2026-05-04T20:42:55Z MediaWiki message delivery 28897 /* Tech News: 2026-19 */ жаңа бөлім 3599954 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}} {{Жинақталған мазмұн|20|400}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> cb33ajssves31vxsv8ggisi1u864a3n Магнолиялар тұқымдасы 0 556563 3599842 3599663 2026-05-04T16:55:50Z Kasymov 10777 3599842 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Магнолиялар тұқымдасы |fossil_range = {{fossil range|80|0}}{{Citation needed|date=May 2009}}[[Cretaceous]] - Recent |image = Sweetbay1082.jpg |image_caption = ''Magnolia virginiana'' |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |unranked_classis = [[Магнолиидтер]] |ordo = [[Магнолиидтер тармағы]] |familia = '''Magnoliaceae''' |familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]<ref name=APGIII2009>{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/122630309/abstract | format= PDF |accessdate=2013-06-26 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |issn=0024-4074}}</ref> |subdivision_ranks = Genera |subdivision = Тұқымдас тармақтары '''Magnolioideae''' *Триба '''Magnolieae''' **''[[Kmeria]]'' (5 түр) **''[[Magnolia]]'' (128 түр) **''[[Manglietia]]'' (29 түр) **''[[Pachylarnax]]'' (2 түр) * Трибас '''Michelieae''' **''[[Elmerrillia]]'' (4 түр) **''[[Michelia]]'' (49 түр) Тұқымдас тармағы '''Liriodendroidae''' *''[[Liriodendron]]'' (2 түр) |}} '''Магнолиялар тұқымдасы''' ({{lang-la|Magnoliaceae}}) — [[гүлді өсімдіктер]]дің Қосжарнақтылар класының Магнолиидтер класс тармағының (Magnoliidae) тұқымдасы. [[Магнолиялар]] тұқымдасы 14 туыс, 240 түрді біріктіреді. Басым түрде Солтүстік жарты шардың субтропикалық аудандарына тараған. Магнолилер Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия, Солтүстік Американың оңтүстік-шығысында, Орталық Америка және Вест-Индияда басым түрде кездеседі. Кейбір түрлері ғана Оңтүстік жартышарда кездеседі. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда магнолиялардың көп түрі ғана емес, көптеген қарапайым туыстары мен түрлері шоқталған. Тек қана Азияда тұқымдастың манглиетия туысы кездеседі. Тіршілік формалары – ағаш, көбіне өте ірі, кейде бұталар. Кейбір түрлерінің биіктігі 35-40 м., ал америкалық жауқазын ағашы (американское тюльпанное дерево) – 75 м. Жапырақтары кезекті, жай, қауырсын жүйелі, мәңгі жасыл немесе түсетін бөбе жапырақты. Магнолиялардың гүлдері ірі, (ірі жапырақты магнолияның гүлінің диаметрі 32-46 см жетеді), ашық, ациклді немесе спироциклді, қосжынысты немесе кей жағдайда біржынысты, энтомофильді, жалғыздан. Магнолиялардың кейбір азиаттық түрлерінің гүлдері ерте көктемде жапырақ түзгенге дейін ашылады (ақпанда), басқалары жапырақ түзгенге немесе жапырақ жарғаннан кейін гүлдейді. Ерте гүлдейтін азиат түрлері бақша өсіретіндерді қызықтырады. Өкілдері: * [[Жауқазын ағашы]] ({{lang-la|Liriodendron tulipifer}}a), * азиаттық түрлері ** [[Аромадендрон]] ({{lang-la|Aromadendron nutans}}), ** [[Сингапур талаумасы]] ({{lang-la|Talauma singapurensis}}), * [[Вирджиния магнолиясы]] ({{lang-la|Magnolia virginiana}}). {{Фотоқатар|Starr 070320-5726 Michelia x alba.jpg|Magnolia Watsoni.JPG|Yulan.jpg|Magnolia sprengeri 'Diva' Fruit 2000px.jpg|Magnolia cylindrica B.jpg|мәтін=…|color=#BBBBDD}} == Қасиеттері == Магнолиялар тұқымдасына жататын өсімдіктердің қасиеттері: * ірі қанық түсті гүлдері; * қарапайым бүтін [[Жапырақтар|жапырақтары]]; * мәңгі жасыл жапырақтары; * көптеген қарапайым түйіндерден түзілетін пішіні [[конус]] тәрізді [[Жеміс|жемістері]]; * жіңішке жіптерге ілінген қызғылт түсті тұқымдары болады.<ref>{{кітап|авторы=Сұлтанова А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Өсімдіңтер әлемі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Астана |орны=|баспасы=Фолиант |жыл=2014|томы= |беттері=61|барлық беті=158|сериясы= |isbn=978-601-292-685-9 |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Магнолиялар]] jku1x82ucks0mbq1latyedb1vbqd215 Стаффорд (округ, Виргиния) 0 556835 3599720 2920889 2026-05-04T13:54:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599720 wikitext text/x-wiki '''Стаффорд округі '''([[ағылшын тілі]]<nowiki/>нде ''<span lang="en">Stafford County</span>'') [[АҚШ]]-тың [[Виргиния]] [[штат]]<nowiki/>ында орналасқан. [[2010 жыл]]<nowiki/>ғы [[дерек]] бойынша, округтегі халық саны -  128&nbsp;961. Өз атауын [[Ұлыбритания]]<nowiki/>дағы Стаффордшир құрметіне алған. == Географиясы == АҚШ халық санағы бюросының деректеріне сәйкес, округтің жалпы жер көлемі - 725 км², оның ішінде  697 км²- сы - құрғақ жер және 28 км²-сы немесе 3,9%-ы - сулы жерлер. === Көршілес округтері === * [[Фокир (округ, Виргиния)|Фокир (Виргиния)]] — солтүстік-батыс; * [[Принс-Уильям (округ, Виргиния)|Принс-Уильям (Виргиния)]] — солтүстік; * [[Чарльз (округ, Мэриленд)|Чарльз (Мэриленд)]] — шығыс; * Кинг-Джордж (Виргиния) — оңтүстік-шығыс; * Кэролайн (Виргиния) — оңтүстік; * Фредериксберг қаласы (Виргиния) — оңтүстік-батыс; * Спотсильвейн (Виргиния) —оңтүстік-батыс; * Калпепер (Виргиния) — батыс. == Демографиясы == [[2000 жыл]]<nowiki/>ғы халық санағы бойынша<ref>{{Үлгі:Cite web|url = http://factfinder.census.gov/|title = Данные Бюро переписи США по округу Стаффорд (Вирджиния)|publisher = |accessdate = 2009-11-16|lang = en|archiveurl = http://www.webcitation.org/66qCfKPaX|archivedate = 2012-04-11}}</ref> округтегі 38 237 үй қожалығында 128 961 тұрғын және 24 481 отбасы өмір сүреді. Халық тығыздығына келер болсақ, км²-ға 132 адамнан келеді. Округ территориясында 31 405 тұрғын құрылысы бар, олар км²-ға 16 құрылыс нысанынан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түстілер - 72,5%, афроамерикалықтар - 15,6%, байырғы америкалықтар ([[үндістер]]) - 0,4%, азиаттар - 2,8%, гавайлықтар - 0,10%, өзге нәсіл өкілдері - 3,2%, екі не одан көп нәсіл некесінен туғандар - 4,0%. Испантілділіктер халықтың 9,2%-ын құрайды. Жалпы [[үй қожалығы]]<nowiki/>ндағылардың 46,90 %-ы - 18 жасқа толмағандар, 68,00 %-ы - бірге тұратын [[ерлі-зайыпты]]<nowiki/>лар, 9,30 %-ы - зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 18,90 %-ы - отбасыға қатысы жоқ адамдар, 13,80 %-ы - жалғыз тұратындар, 3,40 %-ы - жалғыз тұратын қарттар. Үй қожалығының орташа өлшемі - 3,01 адам, ал отбасының орташа өлшемі - 3,32 адам. Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ, 31,60 %-ы - 18 жасқа жетпегендер, 7,80 %-ы - 18 бен 24 жастағылар, 33,70 %-ы - 25 пен 44 жастағылар, 21,10 %-ы - 45 пен 64 жас аралығындағылар және 5,90 %-ы - 65 жастан жоғарылар. Округтің орташа жасы - 33. Әр 100 [[әйел]]<nowiki/>ге 101,10 [[еркек]]<nowiki/>тен келеді, ал 18 жастан үлкен[[ әйел]]<nowiki/>дерге 99,50 [[еркек]]<nowiki/>тен келеді. [[Үй қожалығы]]<nowiki/>ның орташа табысы 75 546 [[USD]], отбасының орташа табысы 978 575 [[USD]] құрайды.[[ Ер адам]]<nowiki/>ның орташа табысы - 47 080 [[USD]], [[әйел]] адамның орташа табысы - 31 469 [[USD]]. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 24 762[[ USD]]. Шамамен отбасылардың 2,40%-ы және жалпы халықтың 3,50% -ы кедейшіліктің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 3,30% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 5,30%-ы да бар.  == Ескертпе == <div class="references-small " style=""> <references></references> </div> == Дереккөздер == * [http://staffordcountyva.gov/ Официальный сайт правительства округа Стаффорд, штат Вирджиния] * [http://www.gostaffordva.com GoStaffordVA.com - Stafford County Economic Development and Tourism] * [http://www.rappahannockunitedway.org/ Rappahannock United Way] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330160316/http://www.rappahannockunitedway.org/ |date=2014-03-30 }} * [http://www.mysouthstafford.com Сайт сообщества Южного Стаффорда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607005247/http://mysouthstafford.com/ |date=2008-06-07 }} * [http://stafford.schoolfusion.us/ Публичные школы округа Стаффорд, штат Вирджиния] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112030238/http://stafford.schoolfusion.us/ |date=2014-11-12 }} iadsmta738syi2i77esduk2jrlp2bn3 Зендея 0 557066 3599781 3589614 2026-05-04T15:37:56Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Личная жизнь" from the page "[[:ru:Special:Redirect/revision/152927821|Зендея]]" 3599781 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Зэндэя |шынайы есімі = {{lang-en|Zendaya}} |сурет = Zendaya - 2019 by Glenn Francis.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Зэндэя 2019 жылы |туған кездегі есімі = Зэндэя Мари Штёрмер Коулман |туған күні = 1.09.1996 |туған жері = Оукленд, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = актриса, [[әнші]], [[модель]] |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 2009 — қазір |бағыты = [[поп-рок]] |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3918035 |сайты = [https://zendaya.com/ Зэндэя] |ортаққор = Zendaya }} '''Зэндэя Мари Штёрмер Коулман''' ({{lang-en|Zendaya Maree Stoermer Coleman}}; айтылуы {{IPAc-en|z|ɛ|n|'|d|eɪ|.|ə}} ;<ref>http://www.seventeen.com/celebrity/a34453/celebrity-name-pronunciations/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=XNkqv2AIFCw</ref> туылды 1 қыркүйек 1996 жылы, Оукленд [[Калифорния]])<ref>https://www.allmusic.com/artist/zendaya-mn0002732005/biography</ref> — американдық актриса, әнші, биші және модель. Ол өзінің мансабын балалар моделі және қосалқы биші ретінде бастады, [[Disney Channel|Disney]] арнасындағы «Шайқа!» (2010–2013) ситкомындағы Рокки Блю рөлінде танымал болды. 2015 жылдан 2018 жылға дейін ол «К.С. Қорғауында» комедиялық телесериалында ''Кэй Си Купер'' рөлін ойнады,<ref>http://www.ellegirl.ru/articles/o-net-zendaya-navsegda-proschaetsya-s-kanalom-disney/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728072120/http://www.ellegirl.ru/articles/o-net-zendaya-navsegda-proschaetsya-s-kanalom-disney/ |date=2019-07-28 }}</ref> ал 2019 жылы [[HBO]] арнасындағы «[[Эйфория]]» драмалық сериалында ойнады.<ref>https://vogue.ua/article/culture/kino/vse-chto-izvestno-o-novom-seriale-hbo-eyforiya.HTML {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813174016/https://vogue.ua/article/culture/kino/vse-chto-izvestno-o-novom-seriale-hbo-eyforiya.html |date=2020-08-13 }}</ref> Ең танымал рөлі Мишэль «Эм-Джэй» Джонс «[[Өрмекші-адам: Қайта оралу]]» және [[Өрмекші-адам: Үйден жырақта]]» фильмдерінде. == Өмірбаяны == Зэндэя 1996 жылы 1 қырқүйекте Оукленде (Калифотния штаты) дүниеге келген.Ол балалық шағын Калифорнийялық Шекспир Оринде атындағы театырында өткізді (штат Калифорния). Сол жерде оның анасы менеджердің жұмысын атқарған. Өнер мектебінде оқыған кезінде Зендая «Бір күні осы аралда» (ағыл. Once on This Island) (рөлі Ти Маун) және «Caroline, or Change» деген мюзиклда Джо деген ер адамның рөлін ойнаған. Кейіннен ол California Shake speare Theater Conservatory және American Conservatory Theater атты бағдарламаларда түскен. Селена Гоместің Tell Me Your Name деген клипінде бірге өлең айтқан. Сонымен қатар 6-жасында әкесімен бірге I Can’t Hold You In My Arms деген әнді орындады. Зендая модель ретінде Месис, Мервинс және Олд Неви деген көрсетулерінде өз өнерін көрсетті. 2012 жылы "Дисней" телеарнасындағы "Би безгегі" бағдарламасында Рокки Блю деген рөлді ойнаған. 2013 жылдың тамыз айыңда Зендаяның "Between u and Me" деген кітабы және "Replay" атты альбомы шықты. 2014 жылы «Zapped: сиқырлы айқындауыш» деген фильмде Зои Стивенстің рөлін ойнады. == Жеке өмірі == Зендеяның Лос-Анджелесте үйі бар[1]. Ол — вегетарианшы. Өзінің бұл таңдауы туралы: «Менің вегетарианшы болуымның басты себебі — жануарларды жақсы көретінімде, әсте көкөністерді жақсы көргенімнен емес», — деп мәлімдеген[2]. Бос уақытында ән айтумен, бимен және киім дизайнымен айналысады[3]. 2021 жылдың қарашасында Зендея «Өрмекші-адам» фильмдер сериясындағы әріптесі Том Холландпен қарым-қатынаста екенін растады[1]. Олар жұп ретінде алғаш рет 2021 жылдың қарашасында, «Өрмекші-адам: Үйге жол жоқ» фильмінің пресс-туры басталған кезде қызыл кілемге бірге шықты[2]. 2025 жылдың қаңтарында жұп атастырылғанын (некелесетіндерін) жариялады[3]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Commonscat}} * [http://www.zendaya.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114233650/http://zendaya.com/ |date=2012-01-14 }} * [https://www.kinopoisk.ru/name/2317683/ Зэндэя] [[КиноПоиск]]{{ref-ru}} дерекқорында [[Санат:АҚШ актрисалары]] [[Санат:АҚШ модельдері]] 75z9v6smqm2q9qblash69qdlj1gphf5 3599793 3599781 2026-05-04T15:47:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Naemabd|Naemabd]] ([[User talk:Naemabd|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589614 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Зэндэя |шынайы есімі = {{lang-en|Zendaya}} |сурет = Zendaya - 2019 by Glenn Francis.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Зэндэя 2019 жылы |туған кездегі есімі = Зэндэя Мари Штёрмер Коулман |туған күні = 1.09.1996 |туған жері = Оукленд, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = актриса, [[әнші]], [[модель]] |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 2009 — қазір |бағыты = [[поп-рок]] |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3918035 |сайты = [https://zendaya.com/ Зэндэя] |ортаққор = Zendaya }} '''Зэндэя Мари Штёрмер Коулман''' ({{lang-en|Zendaya Maree Stoermer Coleman}}; айтылуы {{IPAc-en|z|ɛ|n|'|d|eɪ|.|ə}} ;<ref>http://www.seventeen.com/celebrity/a34453/celebrity-name-pronunciations/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=XNkqv2AIFCw</ref> туылды 1 қыркүйек 1996 жылы, Оукленд [[Калифорния]])<ref>https://www.allmusic.com/artist/zendaya-mn0002732005/biography</ref> — американдық актриса, әнші, биші және модель. Ол өзінің мансабын балалар моделі және қосалқы биші ретінде бастады, [[Disney Channel|Disney]] арнасындағы «Шайқа!» (2010–2013) ситкомындағы Рокки Блю рөлінде танымал болды. 2015 жылдан 2018 жылға дейін ол «К.С. Қорғауында» комедиялық телесериалында ''Кэй Си Купер'' рөлін ойнады,<ref>http://www.ellegirl.ru/articles/o-net-zendaya-navsegda-proschaetsya-s-kanalom-disney/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728072120/http://www.ellegirl.ru/articles/o-net-zendaya-navsegda-proschaetsya-s-kanalom-disney/ |date=2019-07-28 }}</ref> ал 2019 жылы [[HBO]] арнасындағы «[[Эйфория]]» драмалық сериалында ойнады.<ref>https://vogue.ua/article/culture/kino/vse-chto-izvestno-o-novom-seriale-hbo-eyforiya.HTML {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813174016/https://vogue.ua/article/culture/kino/vse-chto-izvestno-o-novom-seriale-hbo-eyforiya.html |date=2020-08-13 }}</ref> Ең танымал рөлі Мишэль «Эм-Джэй» Джонс «[[Өрмекші-адам: Қайта оралу]]» және [[Өрмекші-адам: Үйден жырақта]]» фильмдерінде. == Өмірбаяны == Зэндэя 1996 жылы 1 қырқүйекте Оукленде (Калифотния штаты) дүниеге келген.Ол балалық шағын Калифорнийялық Шекспир Оринде атындағы театырында өткізді (штат Калифорния). Сол жерде оның анасы менеджердің жұмысын атқарған. Өнер мектебінде оқыған кезінде Зендая «Бір күні осы аралда» (ағыл. Once on This Island) (рөлі Ти Маун) және «Caroline, or Change» деген мюзиклда Джо деген ер адамның рөлін ойнаған. Кейіннен ол California Shake speare Theater Conservatory және American Conservatory Theater атты бағдарламаларда түскен. Селена Гоместің Tell Me Your Name деген клипінде бірге өлең айтқан. Сонымен қатар 6-жасында әкесімен бірге I Can’t Hold You In My Arms деген әнді орындады. Зендая модель ретінде Месис, Мервинс және Олд Неви деген көрсетулерінде өз өнерін көрсетті. 2012 жылы "Дисней" телеарнасындағы "Би безгегі" бағдарламасында Рокки Блю деген рөлді ойнаған. 2013 жылдың тамыз айыңда Зендаяның "Between u and Me" деген кітабы және "Replay" атты альбомы шықты. 2014 жылы «Zapped: сиқырлы айқындауыш» деген фильмде Зои Стивенстің рөлін ойнады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Commonscat}} * [http://www.zendaya.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114233650/http://zendaya.com/ |date=2012-01-14 }} * [https://www.kinopoisk.ru/name/2317683/ Зэндэя] [[КиноПоиск]]{{ref-ru}} дерекқорында [[Санат:АҚШ актрисалары]] [[Санат:АҚШ модельдері]] 1aqq88gsipccnwakqb8cw1rrl6fed0a Сібір бекіресі 0 557113 3599701 3216336 2026-05-04T13:00:57Z 1nter pares 146705 3599701 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Бекіре тәрізділер отрядына жататын ірі балық. [[Сібір]] өзендерінде Колымадан [[Обь өзені|Обь]] өзендеріне дейін таралған. [[Шығыс Қазақстан]] аймағында [[Ертіс]] өзенінде, [[Зайсан]] көлінде және Қара Ертісте таралған. Сібір бекіресінің дене тұрқы – 3 метрге, салмағы – 200 кг-ға дейін жетеді. Ол өте баяу өседі, 5 жасқа жеткенде 60-70 см-ге, ал 7 жасқа келгенде 100 см-ге жетеді. Сібір бекіресінің аталығы 11-13 жасқа толғанда жыныстық жағынан жетіледі. Ұрғашысы уылдырық шашуға 17-18 жасқа келгенде ғана жетіледі. Ертіс өзені бассейнінде Сібір бекіресінің уылдырық шашуы 300 мың уылдырыққа жетеді. Бекіренің шабақтары шаян тәрізділермен, құрттармен, ал ересектері моллюскалармен, балықтармен (бұзаубас, майшабақ т. б.) қоректенеді. Ертіс өзенінің бассейнінде Сібір бекіресі азайып кетті. Бұқтырма су қоймасында мүлдем құрып кетті десе де болады. Өйткені плотина құрылысы олардың уылдырық шашуға баратын жолын қиып тастады да, негізгі табиғи уылдырық шашатын жеріне жетпей қалды. Сібір бекіресі Шығыс Қазақстанның су қоймаларында құрып барады. Бекіренің осы ерекше түрі бүгінде қорғауды талап етеді. Оны көбейтудің жолдарын іздеу бүгінгі күннің аса маңызды мәселесі болып отыр. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Бекіретәрізділер]] 9d3rgf30kvzdcozebe6ubz8ar1t90j4 Жедр 0 557254 3600078 3580387 2026-05-05T07:13:24Z ~2026-27217-62 180835 3600078 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Gedre.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жедр''' ({{lang-fr|Gèdre}}, {{lang-oc|Gèdra}}) — [[Оңтүстік Пиреней]]де орналасқан Франция коммунасы. Департаменті —Жоғарғы Пиреней. [[Люс-Сен-Совёр]]дің құрамына кіретін кантон. Коммуна орналасқан аймақ - Аржелес-Газост. Коммунаның INSEE коды - 65192. == Географиясы == Коммуна Париж оңтүстігінен 700 км-дей, 150 км оңтүстік-батыс Тулузадан, Тарбаның оңтүстігінен 50 км қашықтықта орналасқан. Комммуна аймағынан Гав-де-Гаварни және Гав-де-Эас өзендері ағып өтеді. [[Сурет:Gave de Héas Gèdre pont de l'Arraillé amont.JPG|thumb|right|200px|]] == Климаты == Климаты- қоңыржай-теңіздік, күн шуақты ауа-райлы және жыл бойы жаңбырлы болады. [[Сурет:Gèdre village (2).JPG|thumb|right|200px|]] == Адам қоныстануы == 2010 жылғы санақ бойынша, Жедрде 251 адам тұрған. [[Сурет:Gedre.jpg|thumb|right|200px|]] == Басқарушылары == 2008-2014 жыл аралығында Франсис Куссье басқарған. Ал 2014-2020 жылдар аралығын Жан-Клод Руде басқарады. Яғни, әр адам 6 жыл билік жүргізе алады. == Экономика == 2010 жылы 15-64 жас аралығындағы 144 адам белсенді, 30 адам -белсенсіз.114 адамның ішінде 110-ы жұмыс істеген, 4 адам жұмыссыз болған. 30 белсенсіз адамның ішінде 19 зейнеткер, 3 адам студент, қалған 8 адам басқа себептерге байланысты белсенсіз болған.<ref> www.linternaute.com.</ref><ref>cassini.ehess.fr.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жоғарғы Пиреней департаментінің коммунасы]] kemmj6hv3rvmg19drekoleuca69jigz Кёр-де-Беарн 0 557343 3600090 2403698 2026-05-05T07:23:58Z ~2026-27217-62 180835 3600090 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Pyrénées-Atlantiques - Canton Le Cœur de Béarn 2015.svg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Кёр-де-Беа́рн''' (фр. Cœur de Béarn) —Аквитания аумағында орналасқан Франция кантоны, департаменті - Атлантикалық Пиреней. Байонна, Олорон-Сент-Мари, По аймақтарына кіреді. INSEE коды — 6409. Кантон құрамына 47 коммуна кіреді, орталық ғимараты Муранседе орналасқан. == Тарихы == Кантон 25 ақпан 2014 жылы құрылды. Жаңа кантонның құрамына Наварренстің 21 коммунасы, Лагордың 15 коммунасы, Моненнің 8 коммунасы, Сен-Паленің 1 коммунасы, Олорон-Сент-Маридің 1 коммунасы, Ласебтің 1 коммунасы кірді. [[Сурет:France location map-Regions and departements-2016.svg|thumb|right|200px|]] == Халық қоныстануы == Халық тығыздығы - 480,74 км² . == Сілтемелер == Кантон Кёр-де-Беарн на сайте INSEE [[Санат:Атлантикалық Пиреней кантонының департаменттері]] 4srhmly3ddghs10yri93im351hhhfc5 Же-Ривьер 0 557347 3600076 3580388 2026-05-05T07:12:27Z ~2026-27217-62 180835 3600076 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Église Saint-Sernin, Gée-Rivière.jpg|нобай]] {{wikify}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Же-Ривье́р''' ({{lang-fr|Gée-Rivière}}) — Оңтүстік Пиреней аумағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті — Жер. Рискль кантонының құрамына кіреді.Коммуна аймағы — Миранд. INSEE коды — 32145. == География == [[Сурет:Map commune FR insee code 32145.png|thumb|right|200px]] Коммуна Париждің оңтүстігінен 610 км, Тулуза батысынан 165 км, Оша қаласының 65 км. Коммуна территориясынан Адур өзені ағып өтеді. == Климаты == Климаты теңіздік-қоңыржай. Жазы ыстық әрі жаңбырлы, температура 35 °С дейін жетеді. Қыста тым суық әрі көктайғақ болады. == Халық қоныстануы == 2010 жылы 49 адам тұрған. == Басқарушылары == 1971-2020 жылдар аралығында Андре Бакье басқарады. == Экономика == 2010 жылда 28 адам еңбекке жарамды болған, 23 адам белсенді, 5 — белсенсіз. 23 адамның 21 адамы жұмыс істеген, 2 адам белсенсіз болған. 5 адамның ішінде, 1 адам оқушы, 4 адам зейнеткер болған.<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/donnees-detaillees/rp2010/chiffres-cles/base-cc-emploi-pop-active-2010/base-cc-emploi-pop-active-2010.zip|title=Base chiffres clés: emploi — population active 2010|publisher=[[INSEE]]|lang=fr|accessdate=2015-05-20|archive-date=2013-11-15|archive-url=https://archive.today/20131115200901/http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=base-cc-emploi-pop-active-2010|deadlink=no}} (приближённые данные, в 1999 году временная занятость учтена частично)</ref> == Көрікті жерлер == * Романеск стиліндегі Әулие Сатурнин шіркеуі (XI ғасыр) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * Же-Ривьер (фр.). Национальный институт статистики и экономических исследований Франции * Же-Ривьер (фр.). www.linternaute.com. * Же-Ривьер (фр.). cassini.ehess.fr. [[Санат:Жер департаментінің коммунасы]] [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] scccb5ae1hlbqadadzgtro31dvduhul Әйтей (Алматы облысы) 0 557824 3599838 3599341 2026-05-04T16:51:38Z Kasymov 10777 /* Тарихы */ 3599838 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Әйтей |сурет =Әйтей ауылы.jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =14 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =76 |lon_min =36 |lon_sec =05 |CoordAddon = |CoordScale = 300 |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = Қарасай |кестедегі аудан = Қарасай ауданы{{!}}Қарасай |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Әйтей ауылдық округі{{!}}Әйтей |ішкі бөлінісі = |әкімі =Қатубаев Жарқын Қанатұлы. (2013-2029) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Интернационал'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}6923 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Әйтей}} '''Әйтей''' (1992 ж. дейін — ''Интернационал'')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920008000_ О пpисвоении наименований и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Алматы облысы]] [[Қарасай ауданы]]ндағы ауыл, [[Әйтей ауылдық округі]] орталығы. КАТО коды — 195220200. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Қаскелең]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 5 км жерде. == Тарихы == Бұл аудандағы оқу орындарының тарихы [[1937 жыл|1937]] жылдан басталды. Бұл елді мекен [[1930 жыл|1930]] жылдардың аяғында Интернационал атауын алған толық қалыптасқан елді мекен ретінде болды. [[1963 жыл|1963]] жылдың 3 сәуіріндегі жарлығымен [[Қаскелең]] қала болған соң Интернационал (қазіргі Әйтей) іргелес елді мекендердің бірі ретінде ресми түрде оның әкімшілік бағыныстылығына енді. Ауыл ауданында [[1990 жыл|1990]] жылдан бері ірі [[Қоқыстан тазарту|қоқыс полигоны]] жұмыс істеп, қазіргі уақытта заманауи қоқыс өңдейтін зауыт салынуда.<ref>[https://vlast.kz/novosti/33210-musornyj-poligon-v-almatinskoj-oblasti-byl-peredan-v-arendu-na-49-let.html Алматы облысындағы полигон 49 жылға жалға берілді.]</ref> [[2013 жыл|2013]] жылдың 12 сәуірінде орталығы Әйтей ауылында орналасқан [[Әйтей ауылдық округі]] ресми түрде құрылды. Оның құрамына [[Еңбекші (Қарасай ауданы)|Еңбекші]], [[Үштерек (Алматы облысы)|Үштерек]], [[Сауыншы (Әйтей ауылдық округі)|Сауыншы]], [[Құмарал]] ауылдары да кірді.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V13D0002348 Қарасай ауданындағы Әйтей және Жамбыл ауылдық округтерін құру туралы.]</ref> == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1569||{{өсім}}3081 ||{{өсім}}6923 ||224,7 ||1455 ||{{өсім}}3438 ||236,3 ||1626 ||{{өсім}}3485 ||214,3 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қарасай ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қарасай ауданы елді мекендері]] s12wfalx0byjytqfkfbflj88upoc4lz Қара сабын 0 557899 3600019 3585457 2026-05-05T05:46:56Z Байгалиева Жадыра 180321 3600019 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> =Қара сабын= Бағзы халқымыз көшіп – қонып, жаз жайлау, қыс қыстауда күнелтіп жүріп, өзінің кір – қоңын, киім – кешегін, көрпе – жастығын мұнтаздай таза ұстаған. Даласы қалай таза болса, үй – іші де сондай ретті, оюлы сырмағы қағулы, түскиіз, шымылдығы жуулы тұратын. Әсіресе, халық өзі қолдан жасайтын қара сабыны кірді кетіруімен, емдік қасиетімен, үнемділігімен ерекше. Бүгіндері ұмыт болып бара жатқан бұл сабынды жасаудың өзі оңай шаруа емес. =Қара сабын жасау кезеңідері= Қара сабынды жасаудың бірнеше кезеңі бар. Әуелі, сары күзде буыны пісіп, сабағы қатайған алаботаны бір жерге жинап өртейді. Кейініректе күнбағысты соғып алған соң, оның қапағын кептіріп, соның да күлін пайдаланатын болды. Алаботаның күлін суытып, кендір қалтаға салады. Әсіресе, кесек – кесек боп ұйыған күл қорытпасынан сақар көп шығады. Күлі қанша көп болса, сонша жақсы, себебі, төрт – бес қалта (дағар) күлден, жарты қалта сақар алынады. Қалтадағы күлді шиден жасалған шыптаның үстіне жұқа бұл жайып, айналасын кенеулеп, ойыққа төгіп, астына үлкен тегене қояды, күлдің үстінен сақылдап қайнаған суды құяды. Сол кезде күлдің сөлі, нәрі сумен бірге ағып, тегенеге жиналады. Сол суды тұнытып, астындағы тұнбасына қоспастан майланған қазанға құйып қайнату керек. Нілі сорғыған күлді ауыстырып, жаңалап, астындағы жиналған суды тұндырып, майланған қазанға дер уақытында құйып алу керек. Қарағай, қайың, тораңғы секілді бір қалыпты маздап жанатын ағаштармен қайнаған күлдің суы құрғақ сақарға айналады. Төрт – бес қазан күлдің сөлді суынан жарты қазан сақар жинауға болатынын ескерсеңіз, қыруар еңбектің жемісі арқылы келетінін бағамдай беріңіз. Мұнда ескеретін бір жайт, күнбағыстың яки алаботаның күлі болса да, оның үстінен құйған сумен ағатын ащы нілі көбірек болғаны өте маңызды. Әдетте, тегенедегі күл суының түсі қызылкүрең бояуға жуық. Оны қайнату барысында, алған сақарыңыз майда, уытты болады. Бұл өзара қоспалар арқылы ажырату әдісі. Бұрынғы апаларымыз күз келсе болды, алаботаны өртеп, неғұрлым көбірек сақар жинауға ұмтылатын. Себебі, алған сақары бір жыл бойы сабын жасауға жетуі керек. =Қара сабынның емдік қасиеті= Қара сабынның емдік қасиетіне келер болсақ шипагер мамандар «Көбінде кездесетін ілме, шетпеге де қолданылады. Қара сабыннан біраз қырып алып, баланың арқасын ысып тараймыз. Оны денеге жағып, біраз сіңіргенше сылап-сипаймыз. Сыртын табиғи, мақтадан жасалған шүберектермен орап тастаймыз. Сөйтіп, ет пен терінің ортасындағы желді кетіріп, шетпе, ілме болған адамдарды емдеуге болады. Түрлі тері аурулары, сиыр теміреткісі де ет пен терінің ортасындағы азықық жетіспеуінен, жүйке-жүйенің дұрыс жұмыс істемеуінен туындайды. Аурудың асқынбаған жағдайында қара сабынмен шомылдырып да, сырқатты құлан-таза айықтыруға болады» – дейді. Сабын жасаған күн отбасы үшін үлкен мереке сынды. Бұл өзі михнаты көп жұмыс болғандықтан әрі кім көрінген жасай бермейтіндіктен, ауыл жұртшылығы кім сабын жасаса соған сәлем айта келіп, сабын қалап – сұрайтыны бар. Қазандағы сабынды үлкен шүберектерге әртүрлі деңгейде ораған соң, қазанның түбінде қалған азырақ бөлігін кішкентай ғып, әдемілеп домалақтап, балаларға сақтайды. Мұны бұзаушық деп атайды. Бұзаушық баланы шомылдырғанда істетіледі. Мынау сенің бұзаушығың деп, қыз балаларға меншіктеп беретін де дәстүр болған. Кейде көрші – қолаңның келіндері қасына жас баласын ертіп келетіндіктен, баласына арнайы бұзаушық жасап та беретін болған. Ауыл – аймақ сабын сұрап келсе, өзінен артылғанын беру дағдылы іс. =Сілтемелер= http://massaget.kz/kyizdarga/shayra/36567/ rd0h3saj6tr9bjth7tpamb2vgiioj1y Сатерленд (сарқырама) 0 558078 3599702 2827393 2026-05-04T13:01:34Z 1nter pares 146705 3599702 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Са́терленд''' — Жаңа Зеландиядағы ең биік сарқырамалардың бірі. Fiordland саябағының оңтүстік бөлігінде, 580 м биіктікте орналасқан.<ref>Географиялық сөздік:геог.атаулар /Редактор. А. Ф. Трёшникова. — 2 басылым, — М.: Советтік знциклопедия, 1989. — 416 б. — 210 000 д. — ISBN 5-85270-057-6.</ref> <ref>Jock Phillips. Waterfalls - A land of waterfalls, Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, Ministry for Culture and Heritage. ISBN 978-0-478-18451-8. Updated 1 March 2009. Retrieved 2 September 2010.</ref> [[Сурет:Sutherland Falls.jpg|thumb|right|200px|]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жаңа Зеландияның географиясы]] [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] pm0wc8c3is416uduxwtv442kx2vxxmn 3599703 3599702 2026-05-04T13:01:47Z 1nter pares 146705 /* */ 3599703 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Са́терленд''' — Жаңа Зеландиядағы ең биік сарқырамалардың бірі. Fiordland саябағының оңтүстік бөлігінде, 580 м биіктікте орналасқан.<ref>Географиялық сөздік:геог.атаулар /Редактор. А. Ф. Трёшникова. — 2 басылым, — М.: Советтік знциклопедия, 1989. — 416 б. — 210 000 д. — ISBN 5-85270-057-6.</ref><ref>Jock Phillips. Waterfalls - A land of waterfalls, Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, Ministry for Culture and Heritage. ISBN 978-0-478-18451-8. Updated 1 March 2009. Retrieved 2 September 2010.</ref> [[Сурет:Sutherland Falls.jpg|thumb|right|200px|]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жаңа Зеландияның географиясы]] [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] 5apftpzok6lj57f4pq9hpkc65xdbgyc Йес 0 558144 3600086 3584050 2026-05-05T07:19:50Z ~2026-27217-62 180835 3600086 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hiesse village.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Йес''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Hiesse'') — Франциядағы [[коммуна]]. Пуату – Шаранта аймағында орналасқан. [[Департамент]] – [[Шаранта]]. Рюэль-сюр-Тувр кантонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Ангулем. Коммунаның INSEE коды – 16164. Коммуна шамалап [[Париж|Парижден]] 340 км оңтүстік-батыста, Пуатьеден 65 км оңтүстікте, Ангулемнен 60 км солтүстік-шығыста орналасқан. == Халқы == Коммунаның халқы 2008 жылы 251 адам болды. Жылдар бойынша халықтың саны {| class="wikitable sortable" |+ |'''1962''' |'''1968''' |'''1975''' |'''1982''' |'''1990''' |'''1999''' |'''2008''' |- |445 |422 |383 |342 |295 |277 |251 |} == Экономика == 2007 жылы еңбек етуге қабілетті жастан (15-64 жас) 156 адам арасында 95 экономикалық белсенді, 61 – белсенді емес ( белсенділіктің көрсеткіші – 60,9 %, 1999 жылы 65,3 % болды). 95 белсендіден 87 адам жұмыс істеді ( 54 еркек және 33 әйел), жұмыссыздықтар саны 8 болды ( 4 еркек және 4 әйел). 61 белсенді еместен 14 адам оқушы немесе студент, 34 – зейнеткер, 13 басқа себептерден белсенді емес болды. == Қаланың көрікті жерлері == * Сен-Лифар приход шеркеуі. * Просфорды пісіруге арналған пішін (XIII ғасыр; темір). 1933 жылдан бері тарихи ескерткіш. * «Волшебная гора» хайуанаттар бағы. == Дереккөздер == kwxz82gbvw9tnc8opqd7vbi9bkafv7j Макгилл университеті 0 558217 3599862 3599504 2026-05-04T17:16:42Z Kasymov 10777 3599862 wikitext text/x-wiki '''Макгилла университеті''' ({{lang-en|McGill University}}) — [[Канада]]дағы көне және ең танымал университет. == Тарихы == [[Сурет:Mcgill_Building1.jpg|left|thumb|174x174px|Инженер Шулиха атындағы кітаптхана.]] <div>Университетте 30000 студент оқуда, оның 80% канадалықтар. Макгиллада бар- жоғы 21 факультет, 300- ден көп мамандықтар бар. 2010 жылғы  The Guardian газетінің жасаған рейтингіне сәйкес әлем бойынша 19 орында.</div><div>Канадалық сырттай оқу ең алғаш 100 жыл бұрын айда болды. Дәл сол уақытта, Монреалдағы Макгилла университеті оқудың ішкі процесіне қатыса алмаған мұғалімдерге қарсы еді. 1920 жылы Британдық Колумбия білім басқармасы  шалғай аудандағы тұрғындарға хабарлады және осындай дәрістер ең алғаш рет провинция дәрежесінде пайда болды. 1941 жылы канадалық фермерлер далада алғаш рет радиолы оқу жобасын эфирде көрді.</div><span class="cx-segment" data-segmentid="40" id="cx2208c5b268b98edf" data-cx-draft="true" data-source="2208c5b268b98edf" data-cx-weight="253" contenteditable="true"><div>Университет нысандары  сол уақыттағы Макгилла колледжі) бернсайд Плейсте орналасқан, « институт Корольді оқу- әдістемелік даму 10000 фунт стерлингпен бірге, Джеймс Макгиллдың ерігімен 1813 жылы болды. Университеттің ең алғашқы корпусы 1843 жылы салынды.</div></span><div>1821 жылы бой түзеп, 1829 жылы Монреалда (Квебек, Канада) ашылды.</div> == Сілтемелер == * [http://www.mcgill.ca McGill University]<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.) * [http://www.mcgill.ca/facts2004-05/lookingback/ История университета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224102844/http://www.mcgill.ca/facts2004-05/lookingback/ |date=2008-12-24 }}<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.) * [http://www.mcgill.ca/bellairs/ McGill’s Bellairs Research Institute — Barbados, West Indies]<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.) * [http://www.mcgill.ca/macdonald McGill’s Macdonald Campus]<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.) * [http://www.tvmcgill.com/ TV McGill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110217094318/http://www.tvmcgill.com/ |date=2011-02-17 }}<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.) * [http://www.ckut.ca/ CKUT Radio McGill]<span contenteditable="false"> </span>(ағылш.)<span contenteditable="false"> </span>(фр.). [[Санат:Канада жоғарғы оқу орындары]] g36e9igb0oyznw6oa6q9e2kn22ttrtd Ержан Тәтішев мешіті 0 558643 3600013 3584177 2026-05-05T05:02:59Z Байгалиева Жадыра 180321 3600013 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Жітіқара аудандық "Ержан Тәтішев" мешіті == Ержан Тәтішев мешіті == Жітіқара аудандық «Ержан Тәтішев» мешіті Тәтішевтер қаражатына салынды. Мешіт құрылысын «Кустанайские минералы» Акционерлік қоғамының құрылыс-жобасымен Жітіқара ауданының құрылыс бөлімі жүргізді. Алла үйінің жалпы ауданы 455, пайдалы көлемі 280,5 шаршы метр. Мешіт 550 адамға арналған. Мұнда бес уақыт намаз оқитын үлкен зал, әйелдер залы және иътикаф (мұсылманның жеке өзі Аллаға құлшылық ететін) бөлмесі, қыста киім шешетін орын бар. Барлық бөлмелерге кілемдер төселген, орталық үлкен залда Түркияда тоқылған бір түсті жайнамаз - кілемдер. Үлкен залды салмағы 100 кг, 35 шамы бар алып люстра жарықтандырып тұрады. Мешіт қабырғасының биіктігі 5,5 метр. Орталық есігінің айналасына қасиетті Құран аяттары, « Аятул күрси» жазылған мәрмәр плиталар орнатылған. Биіктігі 19,4 метр 1 мұнарасы мен 4 күмбезі бар. Ортадағы үлкен күмбездің биіктігі 13,3 метр, диаметрі 4,5 метр, ал қалған 4 күмбездің диаметрлері 1,5 метр. Мешіттің төменгі қабатында әйелдер намаз оқитын бөлме, жылу жүйесі, жарық беретін арнайы жабдықтар бар бөлмелер орналасқан. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz015.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] m3xffj5oplfwwgv3trko5m43idyjqx5 Мё 0 559012 3600097 2411270 2026-05-05T07:30:04Z ~2026-27217-62 180835 3600097 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Meux castle eg.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мё''' ([[Француз тілі|фр]]. Meux) – [[Франция]] Республикасының коммунасы. Ол Пуату – Шаранта аймағында орналасқан. Коммунаның департаменті – Приморктік Шаранта. Жонзак контонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Жонзак. Коммунаның INSEE коды 17233. == Халқы == 2010 жылы коммунаның халқы 295 адамды қамтыды. Жылдар бойынша халықтың саны: {| class="wikitable" ! 1962 ! 1968 ! 1975 ! 1982 ! 1990 ! 1999 ! 2010 |- | 276 | 264 | 255 | 274 | 310 | 307 | 295 |} == Дереккөздер == [[Санат:Франция коммуналары]] azgvbxd0la9kuymodcqtvw5tji2kktg Лайка 0 559024 3600024 3587055 2026-05-05T06:04:56Z Байгалиева Жадыра 180321 3600024 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Лайка (собака-космонавт)1.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Лайка ([[1954 жыл|1954]] — [[Қараша 3]], [[1957 жыл|1957]]) — ит-ғарышкер, Жер орбитасына ұшқан алғашқы жануар. Ол кеңестік кемесінің «Спутник-2» таңертеңгі [[Мәскеу]] уақыты бес жарымда Желтоқсан 3, 1957 кеңістігіне іске қосылды. Бұл уақытта Лайка шамамен екі жаста еді. Лайканың Жерге оралуы ғарыштық аппарат көзінде қарастырылған жоқ. Ол ұшқаннан кейін 5-7 сағат өткен соң ұшу кезінде қайтыс болады, шамамен бір апта орбитадағы өмір сүруге болады деп болжанған еді, дегенмен ит, қызып кетуден көз жұмады. {| class="wikitable" | colspan="2" |'''Лайка''' |- | colspan="2" | |- |Лақап аты |Бұйрабас |- |'''Түрі''' |Canis lupus familiaris |- |'''Тұқым''' |Тұқымсыз ит |- |'''Жынысы''' |Әйел |- |'''туған күні:''' |1954 |- |'''Қайтыс болған күні:''' |3 қараша 1957 |- |'''Қайтыс болған орны''' |Спутник-2 |- |'''Ел:''' |КСРО |- |'''Жұмыс түрі''' |космонавт |} dti7s2ep34tiugpmmjtdr1kl7b0437y Жюз 0 559062 3600082 2411452 2026-05-05T07:16:56Z ~2026-27217-62 180835 3600082 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Juzes.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жюз''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Juzes'' және окс. ''Jusas'') – [[Франция|Франциядағы]] коммуна. Солтүстік – Пиренеи аймағында орналасқан. Департамент – Жоғарғы Гаронна. Ревель кантонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Тулуза. Коммунаның INSEE коды – 31243. ==География== Коммуна шамалап Парижден 610 км оңтүстікте, Тулузадан 33 км оңтүстік-шығыста орналасқан. Коммунаның аймағында Грас өзені ағады. ==Климат== Климаты қоңыржай-мұхитті. Қысы жеңіл және қарлы. Көктемінде көп жаңбыр және найзағай болады. Жазы құрғақ және ыстық. Күзі күнгей. Оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс желдері бар. ==Халқы== 2010 жылы коммунаның халқы 80 адамды қамтыды. ==Экономика== 2010 жылы 48 еңбекке жарамды жастағы (15-64 жас) адамдардың 37 адамы экономикалық белсенді, 11 – белсенді емес (белсенділік көрсеткіші - 77,1 %, 1999 жылы 59,6 %) болды. 37 тұрғынның 34 адамы (17 еркек және 17 әйел) жұмыс істеді, жұмыссыздар саны 3 (3 еркек және 0 әйел) адам болды. 11 белсенді емес адамның 3 адамы оқушы немесе студент, 5 – зейнеткер, 3 адам басқа себептерге байланысты белсенді емес болды. ==Көрікті жерлер== • Ұлы Леодегария шеркеуі. • Жюз сарайы. 1973 жылдан бері тарихи ескерткіш. o0gmnfgx1j6tw42jv7bumt3d0k4klm6 Жуан Тейшейра 0 559080 3600059 3580382 2026-05-05T06:55:05Z ~2026-27217-62 180835 3600059 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Joao Carlos Teixeira 2013.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жуан Карлуш Вилача Тейшейра''' (порт. João Carlos Vilaça Teixeira; 18 января 1993 года, Брага, Португалия) — португальдік футболшы, «Ливерпуль» клубының құрамында өз өнерін көрсетеді. Шабуылдаушы жартылай қорғаушы позициясында ойнайды. Клубтық маңсабы Спортинг Тейшейра 2004 жылы өзінің маңсабындағы бірінші клубы «Брагадан» «Спортингтің» жастар құрамасына ауысты. Ол клубтың негізгі құрамына 2011/2012 маусымында ауысып, 46 номер алды. Оның бірінші рет мәлімденуі «Цюрих» пен «Лацио» командаларына қарсы Еуропа Лигасында болды. Ливерпуль 2012 жылы Тейшейраны «Ливерпул» 830,000 фунт стерлинг ақшаға сатып алды. Клубқа қосылған соң Тейшейраға «Жаңа Деку» лақап атын қойды. Бірақ, клубқа қосыла салып, Тейшейра арқаның ауыр жарақатын алып, 6 айлық мерзімге ұшып кетті. 2012/2013 маусымда 21 жасқа дейінгі Премьер-Лигада 20 ойынның ішінде 2 гол тықты. 2015 жылдың 19 мамырында Тейшейра Ливерпульдің академиясының үздік ойыншысы болды. == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:18 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1993 жылы туғандар]] [[Санат:Брагада туғандар]] [[Санат:Португалия ұлттық футбол құрамасының ойыншылары (21 жасқа дейінгі)]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] [[Санат:Брентфорд ФК ойыншылары]] [[Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Брага ФК ойыншылары]] [[Санат:Витория Гимарайнш ФК ойыншылары]] [[Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары]] acao2tx519gwlivz46aokktyhx7mh1g JET (Joint European Torus) 0 568286 3600054 3309483 2026-05-05T06:51:46Z ~2026-27217-62 180835 3600054 wikitext text/x-wiki [[Сурет:JET vessel internal view.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> JET (Joint European Torus) – еуропалық тороидалды камера; әлемдегі жұмыс жасайтын физикалық плазманы магниттік өрісте сақтауға арналған экспериментальды ең үлкен термоядролық реактор. Басты мақсаты – болашақта басқарылатын термоядролық реакцияларды жүзеге асыратын жолды ашу. JET Ұлыбританияның Калхэм елді-мекені аумағында орналасқан. 1977 жылы құрылысы басталған. Ресми түрде JET 1984 жылы Елизавета II қатысуымен ашылған. Реакторға қажет детальдар бүкіл Еуропадан тасымалданған. 1984 жылы іске қосылған. 1991 жылы 1 МВт қуаттағы термоядролық реакция жүзеге асырылған. 1997 жылы D-T реакция арқылы 16 МВт қуатты басқарылатын термоядролық синтез жүзеге асырылды. Бұл әлемдік рекорд болды. Қауіпсіздік үшін JET реакторы қашықтықтан басқарылатын роботталған жүйемен қамтылған. Ол дейтерий мен тритий реакциясы барысында бөлінетін радиоактивті сәулелерден қорғайды. Қазіргі таңда JET реакторы әлемдегі ең ірі жоба болып саналады. Техникалық мәліметтер: Сыртқы радиус: 2.96 м Ішкі радиус: 1.25-2.10 м Плазма көлемі: шамамен 100 м³ [[Магнит өрісі]]: 3.45 Тесла (тороидалды) Жылу: 38 МВт Мүмкін температура: 150 миллионов градусов Цельсия Бөлінген максималды энергия: 16 МВт (1997 жылы) Лазерлік термоядролық синтез – NIF (National Ignition Facility) жобасы Тығыз плазманы термоядролық температураға қыздыру үшін қуатты лазерді қолдануды Н.Г.Басов пен О.Н. Крохин 1961жылы ұсынған. Лазерлік термоядролық синтез – басқарылатын термоядролық синтезді зерттеуде қолданылатын бағыттардың бірі. Ол лазердің заттардың кішкене көлемдеріндегі (10-6 см3) энергияны аз уақыт аралығында (<10-10-10-9с) жинақтай алу қабілетіне негізделген. Бұл қабілет термоядролық реакцияларға қажет энергияның бөлінуін (1019-1020 Вт/см3), температураны (10 кэВ) қамтамасыз етеді. Термоядролық жағармай (дейтерий мен тритийдің бірдей пайыздық қоспасы) және оны қаптайтын өзге заттардың қабаттар лазерлік нысананы құрайды. Әр түрлі лазерлерден шыққан жарықты кішкене нысанаға бағыттау қажет. Тез уақытта сыртқы қабаттың булануы центрге бағытталған реактивті күшті тудырады. Ал ол нысананың тығындалуына және оның термоядролық реакцияға қажетті температураға дейінгі қызуына әкеледі. Қолданылған әдебиеттер http://hi-news.ru/space/termoyadernyj-reaktor-jet-gotovitsya-dostich-tochki-bezubytochnosti.html https://ru.wikipedia.org/wiki/Joint_European_Torus https://www.youtube.com http://bourabai.kz/physics/1904.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019000431/http://bourabai.kz/physics/1904.html |date=2016-10-19 }} http://www.membrana.ru/particle/3317 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018212513/http://www.membrana.ru/particle/3317 |date=2016-10-18 }} 3hitwo6b8dzydv94sg35mushg3037oo Альфред Рассел Уоллес 0 568801 3600029 3598835 2026-05-05T06:08:06Z Jumadulla1997 180834 3600029 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Alfred Russel Wallace Maull&Fox BNF Gallica.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Альфред Рассел Уоллес (ағылш. Alfred Russel Wallace; 8 қаңтар 1823 жыл, Аск, Монмутшир, Уэльс — [[7 қараша]] [[1913 жыл]], Бродстон, Дорсет, Англия) - британдық табиғаттанушы, зерттеуші, [[географ]], [[этнограф]] және [[биолог]]. == Жастық шағы мен білімі == 1823 жылы 8 қаңтарда Уэльстің Ленбадок ауылында дүниеге келген (Лланбадок) [[Монмутшир]]дегі [[АСК]] қаласының маңында, Томас Уоллес пен Мэри Энн Гриннеллдің тоғыз баласының жетіншісі. 1828 жылы отбасы Альфред мектепте оқыған Хертфордқа көшті. 14 жасында қаржылық қиындықтарға байланысты ол мектепті тастап кетуге мәжбүр болды және үлкен ағасы Джонмен бірге [[Лондонға]] кетті. Лондонда ол [[Лондон механика институтында]] дәрістер тыңдайды. 1837 жылы ол Лондоннан кетіп, басқа ағасы Уильямның шәкірті, сәулетші болып жұмыс істей бастады. Содан кейін ол жер қазушы, теміржол құрылысында мердігер, мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. == Уоллестің сызығы == [[1850 жыл]]ы Уоллес, Генри Бейтспен бірге, Амазонка өзенінің бассейні мен Малай архипелагын зерттеген. Осы зерттеулер бойынша нәтижелерге сенсек, үлкен жаратылыстану қоры жиналып, Аустралияның фаунасын Азиялықтан ажырататын «Уоллес сызығы» атап өтілді. Уоллес, Индонезияның екі үлкен заманауи, бір-біріне жақын орналасқан аралдар: Бали мен Ломбок, зоогеографиялық қарама-қарсылығының ерекше айырмашылығына назар аударды. Бұл аралдар бұғазы арқылы бөлінген болса да, олардың ені ең тар нүктесінде кемінде 24 км, Англия мен Жапониядағы жануарларға қарағанда, олардың фауна әлемінде айырмашылық көбірек. Осыған ұқсас бөлу желісі болуын және орналасқан жерін 1857 жылы көрсеткен бірінші зерттеуші - орнитолог Филип Латли Склейтер болсада, қазіргі уақытта бұл зоогеографиялық сызық ( Австрия және Үнді-Малай фауна арасындағы ) «Уоллес сызығы» болып аталады. Уоллес өзінің еңбегін «Жануарлардың географиялық тарату» атты, 1876 жылы жазылған көп томды жұмысымен қорытындылады.Кейінірек, Уоллес бүкіл жер жүзін алты алты аймаққа ( зоогеографиялық аймақтарға ) бөлуді ұсынды. Олар: палеарктикалық, неарктикалық, эфиоптық, Шығыс (Үнді-Малай), Австралиялық және Неотропикалық. Бұл жағдаятқа қарап, Уоллесті зоогеографияның негізін қалаушы деп санауға болады. == Нағыз іріктеу == Малаккада малярияны қағып алып, Уоллес аурухана төсегінде, тірі қалуға неғұрлым қабілетті, ескі мальтузиан идеясын әлемдегі табиғат қолдану мүмкіндігі туралы ойлауға бастады. Осыны негізге алып, Дереу Англияға, атақты натуралист Чарльз Диккенске табиғи іріктеу ілімді дамытып, бапты жазып жіберді. Сол кезде «Түрлердің шығу тегі» революциялық жұмысын жазып жатқан Диккенс, Уоллестің жұмысын алғанда, Чарльз Лайельге, осындай екі адмның идеяларының арасындағы ұқсастықты ешқашан кездестірмегенін, және Уоллестің ашқан терминдері оның кітабының негіздері болатынын жазып жіберді. 1-ші шілде күні, 1858 жылы үлкен жұртшылыққа - Линнейевски қоғам оқуларында, нағыз іріктеуге байланысты Дарвин мен Уоллестің жұмыстарынан алынған үзінді таныстырылды. <ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Валлас, Альфред Россель}}</ref> == Марапаттар == * Патшалық медалі (1868) * Француздық географиялық қоғам Алтын медалі  (1870) * Дарвин Медалі (1890) * Founder’s Medal (1830) * Линней Медалі (1892) * Копли медалі (1931) * Дарвин — Уоллестің алтын медалі  (1908) * Сіңірген еңбегі үшін  (1908) == Дереккөздер == # http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/UOLLES_ALFRED_RASSEL.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023023612/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/UOLLES_ALFRED_RASSEL.html |date=2016-10-23 }} # http://biogeographers.dvo.ru/pages/0253.htm # http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430846/Darvin_Uolles_Biograficheskie_paralleli 815wfe2wadzwhera1wgqprgj4qc392p Акио Морита 0 569340 3600106 3557534 2026-05-05T07:34:58Z Jumadulla1997 180834 3600106 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Tokoname Akio Morita Library ac.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Акио Морита''' ({{lang-ja|盛田昭夫}}; 26 қаңтар 1921, [[Нагоя]] – 3 қазан 1999, [[Токио]]) — [[Sony]] корпорациясының негізін қалаушы. Американдық философиялық қоғамның шетелдік мүшесі (1992).<ref>{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1992;startDoc=21|title=APS Member History|website=web.archive.org|date=2022-04-24|access-date=2022-06-25|archive-date=2022-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424131044/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1992;startDoc=21|url-status=unfit}}</ref> == Өмірбаяны == Осака физика-инженерлік университетті бітірді. Физикалық мамаңды бітіргеннен кейін Морита Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып жапон флотында әскери жұмыс жасады. Оның жанұясы «сакэ» шығаруымен айналысқан. Әскери зерттеу комитетінде ол Масару Ибакамен танысқан. Сол уақытта Ибука өзіннің компаниясына жас пен талантты инженерлерді іздеген болатын. 7 мамыр 1946 жылы олар «Токио телекоммуникациондық инженерлік корпорацияны» (жапон тіліннен 東京通信工業 То:кё: цусин ко:гё:, «Тоцуко», Tokyo Tsushin Kogyo K.K.) ашты. Sony компанияның ізашары, шамамен 20 қызметкерлер және бастапқы капиталы тек 190000 иен болған корпорация ашылды.Сол кезде Ибука 38, ал Морита 25 жасына келді. 1949 жылы компания алғаш магнитті жазушы пленканы шығарды, ал 1950 жылы Жапонияда алғаш бірінші магнитафонды сатты.1957 жылы компания қалта радионы өңдірді, бір жылдан соң Sony (sonus — латынша, «дыбыс», ал Sonny-boys — жапон жаргонынан, «гуілмен қозғалатын ұлдар») атына өзгерілді. 1960 жылы Sony алғаш транзитті теледидарды шығарды. 1961 жылы Sony Corporation of America Нью - Йорк қаласынның биржасының тізіміне кірген алғаш жапон компаниясы боп аталды. 1989 жылы Sony Columbia Pictures киностудиясын сатып алды 1990 жылдың басында Акио Морита саясаткер Синтаро Исахароның «Япония, которая может сказать нет» эссенің бірлескен авторы болған нәтижесінде өзінің танымалдылығын алды. Исахаро Жапонияны бизнес облысында тәуелсізділікті алуға шақырды. 25 қараша 1994 жылы Морита Sony компаниясын тастап, теннис ойыннын нәтижесінде алған жарақатты бос уақытты емдеуге жұмсаған. Морита сонымен қатар 60-шы жылдары "мектептегі маңызды емес жетістіктер" кітабын жазды, онда оқу үлгерімі, бағалар және басқа да жетістіктер бизнес жүргізу қабілетінің деңгейін көрсетпейді және ешкімнің осы саладағы жетістігі мен сәтсіздігін болжауға мүмкіндік бермейді. Ол сондай-ақ Жапония экономикалық ұйымдар федерациясының вице — президенті болды (жапон. 経団連), Жапония мен АҚШ — тың экономикалық қатынастар тобының мүшесі ("данышпандар тобы" деп те аталады), ал 1992-1993 жылдары-комиссияның үшжақты азиялық бөлімшесінің төрағасы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.trilateral.org/go.cfm?do=page.view&pid=32 |title=Trilateral Commission Membership |access-date=2011-02-11 |archive-date=2014-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318092511/http://www.trilateral.org/go.cfm?do=Page.View&pid=32 |url-status=dead }}</ref> Акио Морита 1999 жылы 3 қазанда 78 жасында пневмониядан қайтыс болды. == Марапаттары == 1972 жылы Морита американдық жетістіктер академиясының "алтын табақ" сыйлығын алды.<ref>{{Cite web|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/|title=Golden Plate Awardees|lang=en-US|website=Academy of Achievement|access-date=2023-08-29|archive-date=2016-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023909/https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/|url-status=live}}</ref> 1982 жылы Акио Морита Британдық Корольдік өнер қоғамы кез-келген ұлттың адамдарына өнерді, өндірісті және сауданы ілгерілетудегі ерекше еңбегі үшін берген Альберт медалімен марапатталған алғашқы жапон болды. Екі жылдан кейін ол беделді Француз Құрмет легионы орденіне ие болды, ал 1991 жылы Жапония императорының 1 — дәрежелі Қасиетті Қазына орденіне ие болды. 1998 жылы ол Time журналы бойынша 20-шы ғасырдағы ең ықпалды 20 іскер адамның тізіміндегі жалғыз азиялық болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} lra5f6jec696xyeua8u46v7jugfpikh Кокос (арал) 0 569491 3600111 3562242 2026-05-05T07:40:17Z Jumadulla1997 180834 3600111 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Isla del Coco-chatham beach.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Кокос''' ({{lang-es|Isla del Coco}}) — [[Тынық мұхиты]]ндағы адам аяғы баспаған, ең ірі аралдардың бірі. [[Коста-Рика]] елінде, Пунтаренас провинциясында, мұхиттың батыс жағасынан 600 километр қашықтықта орналасқан арал. Оңтүстік-батысында бірнеше миль жерде [[Галапагос аралдары]]н көруге болады. Көптеген аңыздар бойынша Кокос аралында бұрын ешкім таппаған қазына-байлықтар бар екен. Арал құрайтпен, теңіз түбі тез өсетін жасыл балдырлармен қапталған. Бұл аралдың фаунасы күзетке алынып, 1997 жылы [[ЮНЕСКО]] Кокос аралын [[Әлемдік мұра]] қатарына кіргізді. [[Санат:Коста-Рика географиясы]] [[Санат:Тынық мұхит аралдары]] b6oxee12g1w1bai3bvkucs3xmmi1xoc Роберт Броун 0 569654 3600116 3537067 2026-05-05T07:43:15Z Jumadulla1997 180834 3600116 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Robert Brown.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Браун Роберт''' - (Brown, Robert) (1773 – 1858), ағылшын ботанигi, 1773 жылы 21 желтоқсанда Монтроузда (Шотландия) дүниеге келдi. Абердинск және Эдинбург университеттерiнде (1789 – 1795) медицинадан бiлiм алады. Бес жыл бойы Британ армиясында хирургтың ассистентi болып жұмыс iстедi. 1798 жылы Лондонда Корольдiк қоғамының президентi Дж.Бэнкспен танысып, кейiннен оның ұсынысы бойынша 1801 жылы Австралияға баратын экспедицияға қатысуға шақырылды. 1805 жылы 4000 астам түрлi өсiмдiктер коллекциясымен Англияға оралды. 1810 жылы Австралия флорасына арналған еңбегi жарық көрдi. Сол жылы Бэнкстың жеке кiтапханашысы болды. Ол қайтыс болғаннан кейiн 1820 жылы оның кiтапханасы және барлық коллекциялары мұра етуi бойынша Броунға өмiр бойы иеленуге берiлдi. 1827 жылы ол олардың бәрiн Британ музейiне тапсырып, оның ботаника бөлiмiнiң сақтаушысы болды. 1849 жылдан 1853 жылға дейiн Броун Линнеевск қоғамының президентi болды. Броунның негiзгi еңбектерi морфология мен өсiмдiктер систематикасына арналған. Ғалым алғаш рет тұқым шоғыры құрылымын жазып шықты, ашық тұқымды және жабық тұқымды өсiмдiктер арасындағы ерекшелiктi (1825ж.) орнатты, жоғарғы сортты өсiмдiктердегi жыныстық тозаңдану процесiн байқады. Бөлшектердiң табиғатын микроскоппен бақылап, тыныштықтағы суда олардың кез келген жаққа бейберекет қозғалыс жасайтынын (1827ж.) байқады. Сонымен қатар, кез-келген басқа бөлшектердiң де суспензиясы дәл сондай сипатта екенiн көрсеттi. Бұл құбылыс кейiннен броундық қозғалыс деген атқа ие болды. 1831 жылы Броун өсiмдiк клеткасының ядросын зерттеп жазды. Броун 1858 жылы 10 маусымда Лондонда қайтыс болды. ==Дереккөздер== *http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html [[Санат:Ботаника]] [[Санат:Медицина]] eejh3n0gdrr0nh54kzzywspadjdj2qk Борнхольм 0 569784 3600107 3593727 2026-05-05T07:36:11Z Jumadulla1997 180834 3600107 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EKRN (Bornholm airport).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Борнхольм аралы''' (Bornholm) – Балтық теңізінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі арал. Данияның қармағында. Жері 588 км². Халқы - 41 802 адам (2011). Борнхольм аралының солтүстік бөлігі архейлік граниттен, оңтүстік бөлігі палеозой мен мезозойдың құм тасы, тақта тасы және әк тасынан түзілген. Жері морена және су мен мұздық шайып әкелген шөгінділерден құралған адырлы жазық, биіктігі 162 м. Оңтүстік-шығысы мен батыс жағасын бойлай қылқан жапырақты ағаш отырғызылған құм төбелер алып жатыр. Жерінің 17%-ке жуығы орман. Саз бен каолин бар. Гранит алынады. Басты қаласы және порты-Ренне. <ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы»/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1973, II том </ref> === Дереккөзі === <references/> [[Санат:Дания аралдары]] g3pbefx4marr4n7samtufzc9wwnr28r Trade agreement 0 569845 3600122 2492761 2026-05-05T07:50:09Z Jumadulla1997 180834 3600122 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Trade agreement protest Berlin 2020-09-08 01.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Refimprove|date=December 2009}} '''Cауда туралы келісім''' (басқаша '''сауда пакті''') [[тариф және сауда келісім-шарт]] секілді [[сауда-саттық келісіміне]] жиі инвестициялық кепілдіктер қамтитын кең салық болып табылады. Cауда келісім тарифтердің ең көп таралған түрлері [[преференциалдық]] және [[еркін сауда]] түрлерін азайту (немесе жою) мақсатында жасалған: [[квоталар]] және қол қойған арасындағы сатылатын [[баптар]] бойынша басқа да [[сауда шектегіштері]] болып табылады. ==Сауда пактілердің жіктелуі== ===Саны мен қол қойған түрі бойынша=== Әр тарап ел (немесе басқа [[кедендік аумағы]]), [[сауда блок]] немесе елдерде (немесе басқа кедендік аумағына) бейресми тобы болуы мүмкін, екі жақтың арасында қол қойылған кезде сауда-саттық келісім 'екіжақты' '(ЕСК) екіжақты сауда келісімі ретінде жіктеледі. Екіден астам (әдетте, Көршілес немесе сол аймақтың) арасында қол қойылған сауда-саттық келісімі ''көпжақты" ретінде жіктеледі. ===Интеграция деңгейі бойынша=== {{Әлемдік экономикалық интеграция}} Сауда туралы келісімдердің түрлері бар; ([[Еуропа Одағы]]) сияқты өте күрделі болып табылатын, ал кейбіреулері ([[Солтүстік Америкалық еркін сауда туралы келісім]].) сияқты кем қарқынды.<ref>{{Cite book | isbn = 0-226-25995-1 | last = Whalley | first = John | title = The Regionalization of the World Economy | chapter = Why do countries seek Regional Trade Agreements | accessdate = 2008-07-21 | year = 1998 | chapterurl = https://books.google.com/books?id=RxvLPTCDqVoC&pg=PA63&dq=Regional+trade+agreement#PPA64,M1 | page = 64 }}</ref> [[Экономикалық интеграция]] [[сауда блок]] қабылдаған нақты сауда пактілері мен саясаты түріне байланысты нәтижесіндегі деңгейлері: # Бөлек #* [[Сауда және инвестициялар жөніндегі келісім]] (СИЖК) #* [[Екіжақты Инвестициялық Шарт]] (ЕИШ) #* [[Преференциалдық сауда келісіміне]] байланысты [[Кедендік аумақтары|кеден аумағы]] арасындағы тарифтердің төмендеуіне ауқымы мен тереңдігін шектеу әрекеті #** [[Сауда тауарлардың еркін қозғалысы]] үшін және одан да көп озық келісімдер капиталдың еркін қозғалысы үшін мүмкіндік беретін [[инвестиция]]лық және құру туралы, сондай-ақ шектеулерді төмендетуге мүмкіндік беретін еркін сауда кеңістігі (ЕСК) -кең қысқартуды немесе тарифтерді жою жолын құру еркін сауда келісімі және [[қызметтердің еркін қозғалысы]]. #*** [[Бірыңғай нарығы]] - айтарлықтай қысқарту немесе жою шектеулермен ЕСК [[қозғалыс еркіндігі]] [қызметкерлерінің [еркін қозғалысына | еркін қозғалысы]] қоса алғанда, барлық [өндіріс [факторлардың]], оның [[еңбек (туралы экономика) | еңбек]] және [[капитализмнің | кәсіпорын]]; және [[экономикалық саясатты]] үйлестіруі. #* [[Валюта одағы]] - [Валюта] ортақ пайдалану # Композициялық #* [[Кеден одағыны]] - қол қоймаған елдерге қатысты барлық ел қол қойған [ортақ сыртқы тариф] бар ЕСК #** [[Кеден және валюталық одақ]] - валюталық одақты Кеден одағы #** [[Экономикалық одақ]] - Бірыңғай нарықты Кеден одағы #*** [[Экономикалық және валюталық одақ]] (ЭВО) Валюта одақты экономикалық одағы #**** [[Фискалдық одағы]] - [[фискалдық саясаты | фискалдық саясат]] елеулі бөліктері ортақ үйлестіру саясаты'' (ЭВО және [[түгел экономикалық интеграцияның]] арасындағы ұсынылған қадам ) '' ===Арнайы келісімдер=== *[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] шарттар ** [[List of free trade agreements#World Trade Organization agreements|ДСҰ шеңберіндегі келісімдер]] (Textile Agreement and others) * (ЭЫДҰ аясында) қазір тіршілік етпейтін [[көпжақты инвестициялық келісім]] (in the [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] framework) ===Дүниежүзілік сауда ұйымы бойынша=== Әдетте, сауда келісімдері артықшылықтары мен міндеттері, олардың қол қойғандарға ғана қолданылады. [[Дүниежүзілік сауда ұйымының]] шеңберінде, терминдері барлық [[ДСҰ-ға қосылу және мүшелік | ДСҰ мүшелері]] деп аталатын туралы [[ұлтқа неғұрлым қолайлы | ең қолайлырақ]] қолданылатын негізі бар (РНБ), түрлі келісімдер жасалады (Негізінен жаңа мүшелерді қосылулардың кезінде), ол бір сауда серіктесі екіжақты келісілген пайдалы тиімді шарттар ДСҰ-ға мүше қалған, сондай-ақ басқа қолданылатын мүшелерге пайдылы болады деген мағынаны білдіреді. ДСҰ шеңберінің сыртында жасасқан барлық келісімдер (ДСҰ-ға мүше қылғандарды қоспай, тек қана қолданыстағы қол қойған арасында қолданыла алатын ДСҰ НБН деңгейінен қосымша артықшылықтар беретін келісімдер ) ДСҰ бойынша 'префернциалдық' деп аталады. ДСҰ бойынша, осы келісімдер ережелері, мұндай ДСҰ-ға хабарлама және жалпы өзара ретінде белгілі бір талаптарға жатады (преференциялар тең дәрежеде әр қол қойған елiсiмге қолданылуы тиіс) тек ерекше жағдайларда (кейбір қол қойғандар өз тарифтерін төмендетпей, басқа қол қойғандардың нарығына преференциялық түрде қол жеткізеді) және уақытша шара ретінде рұқсат етілетін біржақты преференциялар.<ref>The [[European Union|EU]] got a WTO waiver to grant favourable access to its market for the [[African, Caribbean and Pacific Group of States|ACP]] states, without requiring that in return they open their markets to competition from the EU. The WTO waiver already expired and currently the EU and the ACP states are negotiating [[Economic Partnership Agreements|WTO compliant reciprocial agreements]]).</ref> ДСҰ бойынша "преференциалды" деп аталатын сауда туралы келісімдер, белгілі бір аймақтың ішінде міндетті түрде елдердің арасында жасасқан емес өзгеше "өңірлік" (ЖКО) ретінде белгілі. Қазіргі уақытта 2007 жылдың шілдесінен бастап 205 келісімдер күште. 300-ден астам ДСҰ-ға хабарланған.<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/region_e.htm|title=Regional trade agreements|date=July 2007|publisher=[[WTO]]|accessdate=2008-07-20}}</ref> ЕСК саны соңғы онжылдықта айтарлықтай өсті. 1948 және 1994 жылдар аралығында, ,ДСҰ-ға ізашары, [Тарифтер мен сауда жөніндегі [Бас келісім]] (ТСБК) 124 хабарландыруларын алды. 1995 жылдан бастап 300-ден астам сауда келісімдер қабылданды.<ref name="WTO Facts and figures">{{cite web|url= http://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/regfac_e.htm|title=Facts and figures|publisher=World Trade Organization|accessdate=2009-08-16}}</ref> ДСҰ одан әрі мынадай түрлерге осы келісімдерді жіктейді: * '' '[[Жақсы (экономикалық) | тауарлар]] қамтитын' '': ** Негізгі ''преференциялық сауда туралы келісім''(тағыда "ішінара көлемі келісім'' ретінде белгілі) ** ''Еркін сауда туралы келісім'' ** ''Кеден одағы'' * ''[[Қызмет (экономикалық) | Қызметтер]] қамтитын'': ** ''Экономикалық интеграция Келісімі '' - сондай-ақ, қызметтерді қамтитын негізгі РТА қосылған келісім, ==Реакция== Сауда салдарына жиі экономикалық салтты өзгертуге және сауда серіктестерімен өзара тереңдетуі мүмкін болғандықтан саяси даулы болып табылады. "[[Еркін сауда]]" арқылы тиімділігін арттыру ортақ мақсат. Негізінде, үкіметтер одан әрі асатын сауда туралы келісімдерді қолдайтын болып табылады. Алайда, [[Дүниежүзілік сауда ұйымына|ДСҰ]] қатысты кейбір мәселелер болған. ДСҰ Бас директоры [[Паскаль Лами]] айтуынша, аудандық телекоммуникациялар торабы таратпауы ол - “...таралып жатырған мәселе— келісілмегендік туралы алаңдаушылық, шатастыру, бизнес шығындардың экспоненциалды өсімі, күтпегендік және тіпті ауда қарым-қатынастағы әділетсіздік.” <ref>{{Cite journal | last = Lamy | first = Pascal | title = DG Pascal Lamy–Proliferation of regional trade agreements "breeding concern" | location = Geneva | accessdate = 2008-07-20 | date = 2007-09-10 | url = http://www.wto.org/english/news_e/sppl_e/sppl67_e.htm }}</ref> Типтік сауда келісімдер (ДСҰ бойынша ''преференциалдық'' немесе ''аймақтық" деп аталады) бір деңгейге пайдалы болып табыла тұрғанда, ДСҰ аясында мұндай ағымдағы [[Доха раунды]] келіссөздері секілді , жаһандық келісімдерге баса назар аударған әлдеқайда тиімді болып табылуы ДСҰ-ның ұстанымы ретінде есептеледі. [[Жаһандануға-қарсы қозғалысы]] топтары дерлік анықтау бойынша қарсы шықса, кейбір топтар [[Жасыл тараптар]], [[қауіпсіз сауда]] немесе [[әділ сауданы]] секілді қозғалыстарды [[жаһандану]]ның ауру әсерлер ретінде қабылдап жұмсартату үшін қолдайды ==Тағыда қараңыз== * [[Сауда және даму]] * [[Сауда құру]] * [[Сауда переференциясы]] * [[Тұрақты қалыпты сауда қатынастары ]] (ТҚСҚ) '''Тізімдер''' * [[Халықаралық сауда тақырыптар тізімі]] * [[Еркін сауда туралы келісімдер тізімі]] * [[Сауда блок тізімі]] ==Сілтемелер== {{Reflist}} ==Сыртқы сілтемелер== *ITC's [http://www.macmap.org/'''Market Access Map'''], an online database of customs tariffs and market requirements. ==Әрі қарай оқу== * {{cite encyclopedia |last1= Irwin |first1=Douglas A. |editor= [[David R. Henderson]] (ed.) |encyclopedia=[[Concise Encyclopedia of Economics]] |title=International Trade Agreements |url=http://www.econlib.org/library/Enc/InternationalTradeAgreements.html |year=2008 |edition= 2nd |publisher=[[Library of Economics and Liberty]] |location=Indianapolis |isbn=978-0865976658 |oclc=237794267}} {{Trade|state=expanded}} {{DEFAULTSORT:Trade agreement}} [[Category:International trade]] [[Category:Free trade agreements| ]] en77s19v8ewn9wrg2ecmkm5k4f7xu16 Лигниц түбіндегі шайқас 0 569923 3600112 3266052 2026-05-05T07:41:11Z Jumadulla1997 180834 3600112 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bitwa pod Legnicą (cropped1to1).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Лигниц түбіндегі шайқас''' - 1241 жылы 9 сәуір күні моңғолдардың Шығыс Еуропаға қарсы жүргізілген жорығы. 1222 және 1223 жж. шапқыншылықтардан кейін Шығыс Еуропаға жорық жасау жоспарланды. Айта кететіні, Еуропада жаулап алынған жерлер Жошының еншісіне өтетіндігі алдын ала шешіліп қойған мәселе еді. Жошының өлімінен кейін бұл жерлерге оның ұлы Бату иелік ететін болды. Осылайша, бұл істегі негізгі рөл Батуға көшті. Жорыққа [[Шыңғыс хан]] әулетінен Батудан басқа, оның немере інілері:Үгедейдің ұлы Гүйік, Төленің ұлы Мөңке, сондай-ақ Шағатайдың ұлдары Бандар мен Қадан қатысты. Бұл жорықта Бату бас қолбасшы деген атаққа ие болып, оған көмекшілікке бұған дейін Шығыс Еуропада болып қайтқан, сондықтан жергілікті жағдаймен жақсы таныс Сүбедей бекітілді. Цзинь кампаниясы аяқталған кейін 1235 ж. өткен құрылтайда осы мәселелер шешілді. Қауіп-қатер бұлтының алдымен өз бастарына төнетіндігінен қаперсіз орыс князьдарының өзара алауыздығын тыймағандығы моңғолдарға жақсы белгілі болатын. Әулие Владимирдің алаңғасар мұрагерлері Қалқада алған ащы сабақты тез ұмытқан болса керек. Бір ұштығын Сүбедей ұстаған моңғолдардың барлау ісі таяуда жүргізілетін әскери қимылдардың нысаны болған Шығыс Еуропамен ғана шектелмеді. Ол өзінің суық қолын қиырдағы батыс жеріне де жүгіртіп үлгерген-ді. Бату алдымен оырс князьдарын ойсырата талқандап, оларды толық бағындырып және ауыр алым-салықтың астында қалдырғаннан кейін ғана тыл үшін қам жеемстен, Еуропаның қалған бөлігін жаулап алуға алаңсыз кірісе бастады. Бұл үшін саяси жағдай да оң қабақ танытып тұрғандай болды. Себебі Еуропа елдерінің әміршілері шеті көрінбейтін ұрыс - таласқа белшесінен батты, ал папа болса, өзінің атақ - беделін пайдаланып, Азиядан шыққан ортақ жауларға қарсы күш біріктірудің орнына, салмақты шешімін айтпай, жайбасарлық танытты. Моңғол әскері Карпатқа жеткенде Бату шақырған әскери кеңестің отырысында көсемдер Еуропаға ендеп кіру жөнінде шешім қабылдады. Бұған сылтау да табылса керек. [[Мажарстан|Венгрия]] осыған дейін моңғолдардан қашып үлгерген қыпшақтардың ханы Құтан мен оның 40 000 нөкерін қанатының астына алған еді. Моңғолдар болса, оларды меншігіндегі құлдары және борышкерлері санайтын. Бату венгр королі IV Белаға қол астына жасырынған қыпшақтарды қайтармаса, соғыс ашатынын айтып, талап қойды. Бела талапты орындамай, дау қарудың көмегімен шешілетін болды. Айта кететіні, моңғолдар қапталдарында жатжұрттық қарулы күштерді қалдырудың қауіптілігін ескере отырып, Венгриямен көршілес елдерге де шапқыншылық жасады. Себебі, бұл елдердің моңғолдарға достық ниет танытпасы анық еді. Моңғол жасақтары бірде-барлауға, бірде-тонауға Польша жеріне Киев түбінен аттандырылып отырған. Олардың бірі - 1240 ж. Люблинге дейін жетіп, Галлиция арқылы Киевке мол олжамен оралған. Екіншісі - Сандомирді тонап, Краковқа таяғанда сәтсіздікке ұшырыған болатын. Демек, оң жақ қаптал мықты қолдауға зәру. Осы мақсатқа екі мықты жасақ бөлінді, бірі - Польшаға, екіншісі - Силезия Моравияға. Сол жақтан қалқалау үшін тап осындай жасақ Трансильвания арқылы аттандырылған. Негізгі күш Батудың жеке қолбасшылығымен Киев түбінен қысқа жолмен Карпатты асып өтіп, Будапештке шабуылдамақ. Қос бүйірдегі жасақтардың қимылы негізгі күштің осы қорғаныс шебін бұзып өтуін жеңілдетуі тиіс болатын. Аталған жоспар бойынша "бүйірдегі жасақтар негізгі күшке Венгрияда қосылуы керек" деп шешілді. Аталмыш міндеттердің барлығы сәтті орындалды. Польшаға басып кіретін Бандар ханзада басшылық еткен жасақ Шидлов түбінде поляктарды ойсырата жеңеді. Осыдан кейін қарсы моңғолдар Краков қаласын басып алып, өртеді де, Одер өзенінен өтіп, Бреславльді шабуылдауға аттанды. Тұрғындардың өздері қаланы өртеп, тастап кеткен болатын. Бірақ қаланың ішкі қамалына жасырынған халық табанды қарсылық көрсетті. Өздеріне қарсы Лигниц маңындағы Кацбах өзенінде қалың қол жасақталап жатқаны туралы мәлімет алған Бандар Бреславльдің ішкі қамалын қоршаудан босатып, екі жасақтың күшін жаудың 30 000 адамнан тұратын әскеріне қарсы жұмылдырды. 1241 ж. 9 сәуірде Лигниц маңында болған қиян - кескі ұрыста немістер мен поляктар рыцарьлығының жұлдызы сөнді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. «11000 қызықты деректер».</ref> 7clk6xi1dtzgy1y9w9r3k5is9ctzdd6 Юи Ёсиока 0 570802 3600135 3585488 2026-05-05T08:04:46Z Jumadulla1997 180834 3600135 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Tower station.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}}  '''Юи Ёсиока '''(жап.吉岡 唯 Ёсиока Юи, 26 наурыз 1987),көбінесе Yui ретінде танымал - жапондық поп-/рок-жанрының әншісі, актриса. Фукуока қаласында туылып, сонда өскен. Ол өзі әндерді жазады және гитарада әндерін орындайды. Халықаралық танымалдықты оған «Rolling Star» и «Life» әндері алып келді. Бұл әндер  «Блич» аниме-сериалында қолданылып, бұл анименің басын бастап және аяғын аяқтаған болатын. Сонымен қатар, оның «Again» әні «Fullmetal Alchemist» аниме-сериалының басында қолданылған. Ал 2006 жылы ол «Полночное Солнце» атты фильмінде түсіп, өзінің адам көңіліне жағымды 3 әннің орындаған:«Good-Bye Days», «Skyline», «It’s Happy Line». == FLOWER FLOWER == Қазіргі таңда Юи «FLOWER FLOWER» атты группаны құрап, өзінің келбетін және киімдегі стилін өзгертті. Юи шашын қысқартты және ақ түске бояп қойды, ұзын шалбарларды кие бастады. Және де ол көзге түсетін бет бояуларды қолданып жүр екен. Жоғарыда айтылып кеткен Юидан басқа топтың құрамында  mura☆jun (むらじゅん), mafumafu (まふまふ), sacchan (さっちゃん) бар. == Жеке өмірі == Біраз уақыттан өте келе, топ құралғаннан кейін Юи мен Хирофуми Хатано («People-in-the-box» тобының қатысушысы) далада журналисттердің көздеріне түскен болатын. Суреттер жапондық FRIDAY таблоинда жарық көрген болатын. Ал FRIDAY жапондық таблоид олардың кездесетіні тұжырымын дәлелдеумен қоймаған. Осы кезге дейін Юи туралы ақпараттар мұндай журналдарда жарияланбаған болатын. Әрине, бұл ақпарат Юидің жанкүйерлерін күйзеліске ұшырауға мұрша берді және де олар Юидің стилі өзгергеніне қарсы ойды ұстанған. == Дискография == === Синглы === * 24 желтоқсан 2004 — ''It’s happy line/I know'' * 23 ақпан 2005 — ''Feel my soul'' * 22 маусым 2005 — ''Tomorrow’s way'' * 9 қыркүйек 2005 — ''Life'' («Bleach» анимесінде қолданылған) * 18 қаңтар 2006 — ''Tokyo'' * 14 маусым 2006 — ''Good-bye days'' («Полночное Солнце» фильмінде қолданылған) * 20 қыркүйек 2006 — ''I remember you'' * 17 қаңтар 2007 — Rolling star («Bleach» анимесінде қолданылған) * 7 наурыз 2007 — ''Che.R.Ry'' * 13 маусым 2007 — ''My Generation/Understand'' * 26 қыркүйек 2007 — ''Love & Truth'' * 27 ақпан 2008 — ''Namidairo'' * 2 шілде 2008 — ''SUMMER SONG'' * 3 маусым 2009 — ''Again'' («Fullmetal Alchemist: Brotherhood» анимесінде қолданылған) * 7 қазан 2009 — ''It’s All Too Much/Never Say Die'' * 20 қаңтар 2010 — ''Gloria'' * 2 маусым 2010 — ''To Mother'' * 24 қараша 2010 — ''Rain'' * 26 қаңтар 2011 — ''It’s My Life — Your Heaven'' * 1 маусым 2011 — ''HELLO («Paradise Kiss» дорамасында қолданылған)'' * 5 қараша 2011 — ''Green a.live'' * 5 қыркүйек 2012 — ''Fight'' === Альбомдар === * 22 ақпан 2006 — ''From Me To You'' * 4 сәуір 2007 — ''Can ' t Buy My Love'' * 9 сәуір 2008 — ''I Loved Yesterday'' * 12 қараша 2008 — ''My Short Stories'' * 14 шілде 2010 — ''Holidays in the Sun'' * 2 қараша 2011 — ''How Crazy Your Love'' === Live Albums === * 14 қараша 2007 — ''Thank you My teens'' * 9 наурыз 2011 — ''Hotel Holidays In The Sun'' * 28 наурыз 2012 — ''Cruising ~How Crazy Your Love~'' === Басқа === * 14 қараша 2007 — DVD концерт: ''Thank you My teens'' * 2 шілде, 2008 — Макси-сингл: ''Summer Song'' == Марапаттары == * "SPACE SHOWER MUSIC VIDEO AWARDS/2008" BEST POP VIDEO (My Generation), Жапония. == Ескертпелер == <div class="references-small"> <references /> </div> == Сілтемелер == * [http://www.yui-net.com Официальный сайт әнші] * [http://www.lastfm.ru/music/YUI Бет Юи " Last.fm] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:1987 жылы туғандар]] o9ylifo1bp4hf6oqe63n1ebkctm7lqw Канон Вакэсима 0 570901 3600110 3565170 2026-05-05T07:39:39Z Jumadulla1997 180834 3600110 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kanon Wakeshima 20090705 Japan Expo 20.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} '''Канон Вакэсим''' (жап. 分島 花音 ''Вакэсима Канон'',  28 маусым 1988 жылы, Жапонияда дүниге келген) — жапондық [[әнші]] және [[виолончельші]]. == Өмірбаяны == Үш жасынан бастап Канон Вакэсима виолончельде ойнауды үйренеді. Орта мектепте ол өзнің жеке [[ансамбл]]ін құрап, әртүрлі концерттерге қатысып, [[виолончель]]де ойнап және де өз әндерін жаза бастайды. Яғни, өз бойындағы кампотизиторлық қасиетін дамытады. Бірінші рет Канон орта мектептегі фестивальда әнің шырқайды. Біраз уақыт өте келе, [[Sony Music]] компанися ұйымдастырған байқауға өтініш өткізеді. Содан кейін Sony Music компаниясына тіркеледі. 2008 жылы 28 мамыр күні Канон  DefStar Recordsта сахнаға бірінші қадамын жасайды. Осы жылы Мана оның жеке продюсері атанады. Мана Канонға ән жазу және аранжировкамен көмектеседі. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === 2015 жылы 3 студиялық альбом шығарылды. {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !Жыл !Ақпарат !Чарттағы ең жоғары позиция  |- | align="center" |2009 | align="left" | * Shinshoku Dolce (жап. 侵食ドルチェ Синсеку доруте) * Шығарылды: 18 ақпан 2009 жылы | align="center" |47 |- | align="center" |2010 | align="left" | * Lolitawork Libretto (жап. 少女仕掛けのリブレット Сё:дзё сикакэ но рибурэтто) * Шығарылды: 28 шілде 2010 жылы | align="center" |83 |- | align="center" |2015 | align="left" | * Tsukinami (жап. ツキナミ Цукинами) * Шығарылды: 25 ақпан 2015 жылы | align="center" |30 |- |2016 | * luminescence Q. E. D. * Шығарылды: 30 қараша 2016 жылы |} === Синглдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! Жыл ! Атауы !Чарттағы ең жоғары позиция  ! Альбом |- | align="center" rowspan="2" |2008 | align="left" |'''''Still Doll''''' | align="center" |33 | rowspan="2" | ''Shinshoku Dolce'' |- | align="left" |'''''Suna No Oshiro''''' | align="center" |39 |- | align="center" rowspan="2" |2009 | align="left" |'''''Toumei no Kagi''''' | align="center" |— | rowspan="2" | ''Lolitawork Libretto'' |- | align="left" |'''''Otome no March''''' | align="center" |— |- | align="center" rowspan="1" |2012 | align="left" |'''''Foul Play ni Kurari / Sakura Meikyuu''''' | align="center" |35 | rowspan="4" | ''Tsukinami'' |- | align="center" rowspan="3" |2014 | align="left" |'''''Signal''''' | align="center" |54 |- | align="left" |'''''Killy Killy Joker''''' | align="center" |34 |- | align="left" |'''''World ' s End, Girl's Rondo''''' | align="center" |17 |- | align="center" rowspan="1" |2015 | align="left" |'''''Right Light Rise''''' | align="center" |50 | rowspan="1" | — |- |2015 |'''''Wa Kimi Soleil''''' |} === Треки === Shinshoku Dolce альбомі: :* 1. "Sweet Ticket" (1:19) :* 2. "Shinku no Fetarizumu (真紅のフェータリズム Crimson Fatalism)" (2:51) :* 3. "Kagami (鏡 Mirror)" (3:07) :* 4. "Still Doll" (Album Version) (3:44). Синглі ретінде сөйледі эндинга бірінші маусымына аниме Рыцарь-Вампир. :* 5. "Maboroshi (マボロシ Illusion)" (3:40) :* 6. "Ennui Kibun! (アンニュイ気分! Dull Mood!)" (3:19) :* 7. "Suna no Oshiro (砂のお城 Sand Castle)" (3:09). Синглі ретінде сөйледі эндинга екінші маусымына аниме Рыцарь-Вампир. :* 8. "Monochrome Frame" (3:50) :* 9. "L' espoir ~no Mahou Akai мамандар қатысты~ (L ' espoir ～魔法の赤い糸～ Hope ~Special Red Thread~)" (3:13) :* 10. "Kuroi Torikago (黒い鳥籠 Black Bird Cage)" (2:54) :* 11. "skip turn step♪" (4:36) :* 12. "Shiroi Kokoro (白い心 White Heart)" (3:22) :* 13. "Sweet Dreams" (1:34) Lolitawork Libretto альбомі: :* 1. "Shakespeare no Wasuremono (シェークスピアの忘れ物 Lost and Found of Shakespeare) ～Prologue～" (2:00) :* 2. "No Kajitsu Keikoku (果実の警告 Warning from Fruit)" (3:05) :* 3. "Dokushouka Himegimi (読書家姫君 Bookworm Princess)" (3:47) :* 4. "Twinkle Star!" (3:20) :* 5. "Toumei no Kagi (透明の鍵 Transparent Sky)" (3:29) :* 6. "Mamaredo no Sora (マーマレードスカイ Marmalade Sky)" (3:38) :* 7. "Kuroneko to Pianist no Tango (黒猫とピアニストのタンゴ Tango with the Black Cat Pianist)" (3:09) :* 8. "Hime Charleston (プリンセスチャールストン Princess Charleston)" (4:14) :* 9. "Tree of Sorrow" (3:33) :* 10. "Celmisia" (4:25) :* 11. "Otome no March (音女のマーチ March of the Virgin)" (4:41) :* 12. "Shakespeare no Wasuremono (シェークスピアの忘れ物 Lost and Found of Shakespeare) ～Epilogue～" (1:44) :* 13. "Shoujo Jikake no Riburetto (少女仕掛けのリブレット Lolitawork Libretto) ～Storytelling by Solita～" (4:05) Tsukinami альбомі: :* 1. "Killy Killy Joker" (4:41) :* 2. "Tsukinami (ツキナミ)" (4:54) :* 3. "Sansukumi (さんすくみ)" (3:58) :* 4. "Chocolate (チョコレート)" (4:45) :* 5. "Signal" (5:32) :* 6. "Foul Play ni Kurari (ファールプレーにくらり)" (4:29) :* 7. "Sakura Meikyuu (サクラメイキュウ)" (4:36) :* 8. "Geijutsuka no Kawaii Souzoutachi (芸術家のかわいい想像たち)" (3:18) :* 9. "Nightingale (ナイチンゲール)" (3:34) :* 10. "World' s End, Girl's Rondo" (4:28) :* 11. "Monster Star (モンスター・スタ)" (5:16) [[Санат:XXI ғасыр әншілері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:28 маусымда туғандар]] [[Санат:1988 жылы туғандар]] 5w15xhn9p1daqxeg1wcf9ajb0nbsfkg I Людовик (Венгрия королі) 0 570903 3600121 2506930 2026-05-05T07:47:06Z Jumadulla1997 180834 3600121 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ludwik Węgierski by Bacciarelli.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''I Людовик''' - Венрияның патшасы- Карл Роберттің үшінші ұлы. 1342 жылы Венгрияның патшасы ретінде әкесінің орнын алмастырды. Людовик Секешфехервар қаласында 16 жасында таққа отырды. Ол- ортағасырлардың аяқ шеніндегі Венгрияның ең жігерлі де тәжірибелі монархтарының бірі. Людовик басқарған уақытының көп бөлігін Венеция республикасының соғысумен және Неаполь тағына бәсекелесумен өткізді. Сондай-ақ ол Болгариямен, Валахиямен және Алтын Ордаға қарсы соғысып, бірінде үлкен жетістіктермен оралса, енді бірінен жеңіліс тапты. Алғашқы Осман-Венгер қақтығысы осы Людовиктің билігі тұсында орын алған болатын. 1351 жылы ол 1222 жылы жазылған "Алтын булланы" өзгертіп, ақсүйектердің құқығын қамтамасыз ету мақсатында қайта басып шығарды. Людовик өзінің ағасы (анасының ағасы) Ұлы Польша империясының патшасы- Казимирге материалдық көмек көрсетіп, онымен өмірлік одақ құрды. Казимирдің соңынан ерген мұрагері болмаған. Сондықтан ол Людовикті өзінің тақ мұрагері етіп тағайындады. Казимир қайтыс болған соң 1370 жылдың 17 қарашасында Людовик Краков қаласында салтанатты түрде Польшаның патшасы болып тағайындалды. 1382 жылы Людовик қайтыс болған соң, Венгрияның мұрагерлігін оның қызы Мария иеленді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -108-109 беттер. «11000 қызықты деректер».</ref> jvzxoipi8w7tw60960kb3bui8dwkkku III Педро (Арагон королі) 0 570919 3600136 3450418 2026-05-05T08:05:37Z Jumadulla1997 180834 3600136 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ariosto, after - James I of Aragon.png|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ұлы III Педро''' - Арагон патшасы - I Хайменің үлкен ұлы. Ұлы Педро 1276 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Арагона, Валенсия және Майорканың патшасы, тәуелсиз Барселонаның графы болған. Жас кезінде және есейген шағында Педро әкесі бастаған маврларға қарсы ұзақ соғыстарда біраз тәжірибе жинады. 1262 жылдың 13 маусымында Сицилия патшасы Манфредтің қызы - Констанцияға үйленді. Ал екінші әйелінің есімі Йоланда Венгерская болған. 1276 жылдың қараша айында Педро Сарагоса қаласында тәж киді. Педроның патша ретіндегі алғашқы міндеті Валенсия жерінде тыныштық орнату болатын. 1282 жылы қыркүйек-қазан айларында Сицилия жерін басып алып, сол жерде билік құрды. Педро өзінің мүмкіндігін пайдаланып, 1283 жылдың ақпан айында Калабрия жағалауының үлкен бөлігін алды. III Педроның қысқа ғана патшалық ғұмырында Еуропа мен Жерорта теңізі тарихында шұғыл өзгерістер көп болды. III Педро 1285 жылы 2 қарашада немесе 11 қарашада Каталонияның Вильяфранка-дель-Пенедес деген жерінде қайтыс болды. III Педроның саяси және әскери талантынан бөлек өлең жазатын да қабілеті болған. Қашанда трубадурларды қолдап отырған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -134-135 беттер. «11000 қызықты деректер».</ref> bdaxt5a5unemlhsnjvglygo4oob0vq0 Гальба 0 570953 3600109 3574040 2026-05-05T07:37:53Z Jumadulla1997 180834 3600109 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Servius Sulpicius Galba.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сервий Сульпиций Гальба''' — б.з.д. 3 - б.з.д. 69 жылдар аралығында өмір сүрген. Б.з.д. 68 жылдың маусым айынан өмірінің соңына дейін Рим императоры болды. Ол билігінің алғашқы жылдарынан-ақ талантты жас екенін білдіртті. Тіпті әйелі императорлар - Август пен Тиберий де оның болашағын зор болатынын айтқан екен. Гальба жиырма жасында преторлық қызметін атқарып, 33 жасында елші болып тағайындалды. Галлия, Германия, Африка және Испания елдеріне жасаған әскери жорықтарда зор талантымен, қаталдығымен қатар әділдігімен көзге түсіп, үлкен мәртебеге ие болды. Б.з. 41 жылы 24 қаңтарда Калигула патша өлтірілгеннен кейін таныстары Гальбаға осы сәтті пайдаланып, билікті өз қолына алуға кеңес берді. Бірақ бұған Гальба келіспеді. Б.з.д. 68 жылы көптеген наменгер сол тұстағы император Неронға қарсы шығып, Гальбаны билікке ұсынды. Осы жылдың маусым айында Нерон қайтыс болды. Ал сенат Гальбаны император етіп тағайындады. Билік құрған аз ғана уақыт ішінде Гальба мемлекеттің қаржы мәселесін шешуі керек болды. Осы мақсатпен ол бұрын қолданылмаан тәсілдерге жүгінді. Гальба әскердің адал, сенімді болуы үшін олара сыйақы беру керек деген пікірді қолдамады. Ол қоластындағы қызметкерлерінің жаымпаздығы мен зұлымдығынан жиіркенетін. Қартайған шағында Гальба өте әлсіз әрі дәрменсіз болды.<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -154-155 беттер. «11000 қызықты деректер».</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өлтірілген монархтар]] gsbpn4d8ksozbnqbprivkxctxajm3na Лия Дизон 0 571030 3600113 3561312 2026-05-05T07:41:52Z Jumadulla1997 180834 3600113 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Leah Dizon at auto show.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} {{Nihongo|'''Лия Дизон'''|リア・ディゾン|Риа Дидзон|{{lang-en|Leah Donna Dizon}}}}('''жап.''' リア・ディゾン ''Риа Дидзон'', '''ағыл.''' ''Leah Donna Dizon'') —жапон халықының поп-әншісі және америкадан шыққан модель.<ref name="Official Profile">{{ref|ja}} [http://ameblo.jp/leahdizon-profile/ Leah Dizon Official Blog — Profile （リア・ディゾン オフィシャルブログ -プロフィール）] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202032552/http://ameblo.jp/leahdizon-profile/ |date=2007-02-02 }}</ref> Дизон 1986 жылы 24 қыркүйекте Лас-Вегаста дүниеге келген. Содан кейін ол Жапонияға көшіп кетті. == Өмірбаяны == Лия Донна Дизон Лас-Вегасте Невада штатында туылып, сонда өскен. Оның шешесі француз халқының азаматы, ал әкесінің шығу тегі филиппин-қытай араласқан.<ref>[http://www.importtuner.com/models/0508_cover_model_leah_dizon/interview.html «Up Close & Personal: Leah Dizon»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131225171218/http://www.importtuner.com/models/0508_cover_model_leah_dizon/interview.html |date=2013-12-25 }}. ''Import Tuner''. October 2004 (republished February 2009). Retrieved July 25, 2010.</ref><ref>{{Cite web |url=http://skycorporation.co.jp/page.php?tl_id=119 |title=SKY CORPORATION — 各タレントページ |access-date=2010-09-29 |archive-date=2009-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180838/http://skycorporation.co.jp/page.php?tl_id=119 |url-status=live }}</ref>. Және де Лияда екі үлкен ағалары, 2 кіші інілері және де 2 үлкен тәтелері бар. UFC 131де Лия Октагон қыз ретінде қатысады. == Пайда болуы == Дизон көптеген брендттердің киімдерін жарнамалауға шақырылған болатын. Өз мансабының жолында, ол әртүрлі өнімдерді, яғни техникадан бастап, азық-түлік пен опа-далапқа дейін жарнамалаған. Сонымен қатар, Дизон Sony Playstation 3, Кока-Кола, Fuji және де тағы да басқа жарнамалық компаниялардың қатысушысы болып саналған. === * Театр === * Words 'Yakusoku/Uragiri'~Subete wa ushinawa re shi mono no tame ni~ (2009 жыл) === ТВ === * ''Webtama'' as a co-host (2007 жыл) * ''Sakigake Ongaku Banzuke Vegas'' as host (2007 жыл) * ''J-melo'' as host (2007 жыл) == Дискографиясы == === Синглдар === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! align="left" width="80%" |Атауы ! align="left" width="80%" |Ақпарат ! align="left" width="80%" |Сатылым деңгейі |- ! align="left" |"Fever" (Kylie Minogue cover song) | align="left" |Бірініші сингл <br>      Шығарылды:             2006 жылы 5             қазанда<br>       Oricon Top 20           Weekly Peak: n/a <br>       Альбом:           Non-Album сингл | align="left" |n/a |- ! align="left" |"Softly" | align="left" | * Жеке 1-ші сингл * Шығарылды: 2007 жылы 14 ақпанда * Oricon Top 20 Weekly Peak: 7 * Альбом: Destiny Line | align="left" |48,554 <br> көшірілім сатылды<br> (6/21/07) |- ! align="left" |"Koi Shiyō♪" (恋しよう♪) | align="left" |2-ші сингл<br> * Шығарылды:2007 жылы 30 мамырда * Oricon Top 20 Weekly Peak: 7 * Альбом: Destiny Line | align="left" |49,251 <br> көшірілім сатылды<br> (8/25/07) |- ! align="left" |"L・O・V・E U"<ref>[http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=VIZL-276 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118182246/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=VIZL-276 |date=2012-01-18 }} Leah Dizon / Love Paradox [w/ DVD, Limited Edition&#93;] ''CDJapan''. Retrieved February 4, 2009.</ref> | align="left" |3-ші сингл<br> * Шығарылды: 2007 жылы 8 тамызда * Oricon Top 20  * Weekly Peak: 14 * Альбом: Destiny Line | align="left" |16,240 <br> көшірілім сатылды<br> (8/21/07) |- ! align="left" |"Love Paradox" | align="left" | 4-ші сингл * Шығарылды:2008 жылы 26 наурызда * Oricon Top 20  * Weekly Peak: 15 * Альбом: Communication!!! | align="left" |10,998 <br> көшірілім сатылды |- ! align="left" |"Vanilla" | align="left" | * Шығарылды: 2008 жылы 25 маусымда * Oricon Top 30 * Weekly Peak: 26 * Альбом: Communication!!! | align="left" |8,312 <br> көшірілім сатылды |} === Альбомдар === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! align="left" |Альбом туралы ақпарат ! align="left" |Сатылым деңгейі |- | align="left" |Destiny Line<br> * Бірінші альбом * Шығарылды: 12 қыркүйек 2007 жылы * Oricon top 200-дегі позициясы: #9 | align="left" |55,091 |- | align="left" |Communication!!!<br> * Екінші альбом * Шығарылды: 20 тамыз 2008 жылы * Oricon top 200-дегі позициясы: #16 | align="left" |13,533 |} == Ескертпелер == <div class="references-small" style=""> <references /> </div> == Дереккөздер == [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:24 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:1986 жылы туғандар]] tvlb4zvex2317cdzonnffa6jouingo7 Ферт-оф-Тей 0 571152 3600120 2637825 2026-05-05T07:46:05Z Jumadulla1997 180834 3600120 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Dundee from Tay.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} '''Ферт-оф-Тей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Firth of Tay'') — Шотландияның шығыс жағалауындағы [[Тей]] өзенінің атырабындағы эстуария. Тей мен [[Эрн]] өзендерінің біріккен жерінен шығысқа [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңізге]] қарай 37 км-ге созылып жатыр. Ені - 5 км, жалғыз арал - Магдрам. Эстуария [[Ангус]], [[Перт-энд-Кинросс]] және [[Файф]] облыстар жағалауын қоршауда. Ферт-оф-Тейге кірмей 24 км-де [[Инч-Кейп]] рифінде [[Белл-Рок]] маягы тұр. Эстуарияның жоғарғы бөлігінде Ұлыбританияда ең ірі плавниі орналасқан. Бұл аймақта XVIII ғасырда қамыс өзен жағалауындағы эрозияға қарсы отырғызылған, қазір қопастың ауданы 8 км² немесе елдегі қамыстың 15 %. Егіншілік үшін сулыбатпақты жерлердің көп бөлігін кептірді, сол себептен қалған сулы-батпақты алқабын [[Рамсарлық конференция]] қорғайды (21 шілде 2000 жылы қолға алынды). Дәстүрлі қамыс-шатыр жинау 1970 жылы қайта жанданды және 2005 жылға дейін жалғасты, [[Шығыс Еуропа]] елдерінің бәсекелесінен экономикаға әсер етуіне байланысты. 1938 жылы 6 қазанда гидроұшақтың көтерілуімен әйгілі болды, тоқтаусыз ұшып рекорд жасады - [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африкаға]] дейін жетті, ол 9728 км жүрді. Осының құрметіне Дандиде мемориалдық тақта орнатылды. Дандиден шыққан кит экспедициясы 1892-93 жылдары [[Антарктида|Антарктиданың]] жағалауында шығанақты ашты, туған эстуарияға байланысты оны [[Ферт-оф-Тей (Антарктида)|Ферт-оф-Тей]] деп атады. == Елді мекендер == Негізгі қала мен порт - [[Данди]], Шотландияда көлемі жағынан төртінші қала. Басқа елді мекендер: *[[Броти-Ферри]] *[[Инвергаури]] *[[Монифит]] *[[Ньюборо]] *[[Ньюпорт-он-Тей]] *[[Тейпорт]] ioyip2jw36rjmp9yge0ngqt7vxy4b3p Сретение 0 571185 3600117 2505786 2026-05-05T07:44:22Z Jumadulla1997 180834 3600117 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Сретение 6.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сретение''' - христиандық мейрам. православие шіркеуінде он екі мейрамның қатарына жатады. 2 (15) ақпанда аталып өтіледі. Оның негізіне Лукилік Інжілдегі Иисус Христы ата- анасы туғаннан кейін 40 күннен соң "Құдайдың көзіне көрсету үшін" оны Иерусалим храмына алып барды дейтін аңыз алынған. Нәрестені пайғамбар Анна мен "әділетті еркек Симеон" дейтін біреу қабылдап, ол Иисусқа құдай ретінде бата береді, оны "пұтқа табынушылардың көзін ашатын жарық сәуле" деп жариялапты-мыс. Бұл аңыз Иисустың өмірінің алғашқы кезеңі туралы айтылатын басқа інжілдердегі оқиғаға қайшы келеді. Мәселен Матфейлік Інжіл бойынша Иисустың ата-анасы ол туған бойда Иродтың қуғынынан құтылу үшін Иерусалимді тастап, Египетке кеткен. Бұл христиан шіркеуін абыржыта қойған жоқ, ол Сретениені мейрам ретінде белгілей отырып, ең алдымен 2 февральда атап өтілетін пұтқа табынушылардың тазару мейрамын ығыстырып шығаруды ойлады. Христиандықта Сретениенің нақты белгілі бағыт-бағдары айқындалды. Діндарлардың санасына нәресте туғаннан қырық күн өткеннен кейін храмға әкелу, "құдайдың көзіне көрсету" қажеттігі туралы ойды дарыту, нәрестелердің бүкіл өмірін шіркеумен байланысты ету болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> 2mtzpvovidnugb8dyacr8nl7bx64wey Телеология 0 571320 3600119 3451410 2026-05-05T07:45:09Z Jumadulla1997 180834 3600119 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Teleological-system.tif|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Телеология''' - (грекше teleos - мақсат, нәтиже және logos - ілім, заң) табиғат құбылыстарының сәйкестілігі мен мақсаттылығы туралы идеалистік ілім, бұл ілім бойынша табиғат құбылыстарының ең жоғары негізі, алғашқы бастауы және аяқталуы - құдай болып табылады. Телеологтардың бұл көзқарасы бойынша "мысық жаралғанда тышқанды жеу үшін, тышқан мысыққа жем болуы үшін жаралған, ал бүкіл табиғат жаратушының даналығын дәлелдеу үшін жаралған" болады деп Энгельс мысқылдай жазған еді. Телеология құбылыстардың жалпыға бірдейй өзара байланысы мен заңдылықтарын түсіндіруге жасалынған әрекет болады. Телеологиялық концепцияны Аристотель, Ф. Аквинский, Лейбниц, Гегель және басқалар дамытты. Ф. Аквинский оны анағұрлым егжей-тегжейлі талдау жасап, құдай болмысының телеологиялық дәлелі дейтін ұғымды қалыптастырды. Ч. Дарвиннің ілімі Телеологияның биологиядағы табиғат құбылыстарының пайда болу заңдылықтары мен себептерін ғылыми тұрғыдан түсіндірумен сиыспайтынын организмдердің сәйкестілік құрылымы табиғи сұрыптаудыңнәтижесі екенін ашып берді. Марксизм, мақсаткерлік әрекет, нысаналы бағыт адамдарға ғана тән екендігі ол материалдық, әлеуметтік (таптық) , тұрмыстық жағдайдан туатындығы, ал мақсаттарды жүзеге асыру обьективтік тарихи заңдылықпен реттелетіндігі туралы қағиданы ұсына отырып, Телеологияның негізсіздігін дәлелдеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> 7u5mn49yprukfe0sls231ab6p7nd0ev Ведизм 0 571385 3600108 3588401 2026-05-05T07:37:13Z Jumadulla1997 180834 3600108 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Brahmin Perists.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ведизм''' - вед діні- б.д. дейінгі 2-1 мыңжылдықтың басында қалыптасқан, Үндістан халқының едәуір бөлігі табынатын діни сенімі және ырымы, ол қасиетті сөздер жинақтары Ведтерде (сөзбе -сөз- білім) жазба түрде көрсетілген. Ведтер ежелгі гимндердің, дұғалардың, садақа (самхит) тұрады. Ригведа, Яджурведа, Самаведа және Атхарваведа. Ведизм дінінің барлық құдайлары алғашқы кездері табиғаттың күштері мен құбылыстарын жандандырып белгілеуден тұрады. Агни - от құдайы, Индра - атмосфера, жаңбыр мен нөсер, Сурья - күн, Дьяус (Варуна) - аспан, Сома - ай мен мас қылатын ішімдік, Вритра - қуаңшылық құдайы және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы, таптардың пайда болуы және мемлекеттің құрылуы дәрежесіне қарай құдайлардың атқаратын қызметі күрделілене түседі. Индра соғыс құдайы, құдайлардың патшасы және жер бетіндегі өмірінде құдайлардың көмегін, ал өлгендердің жанын тәңірлер патшалығына баруды қамтамасыз ететін садақа беруден тұрады-мыс. Садақа беруді алдымен тайпалардың, қауымдардың, отбасылардың басшылары, ал кейінірек - кәсіпқой абыздар, брахмандар басқарды. Ведизм дінінің одан әрі дамуы брахманизм болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> 77ey82ismo798ac7ydxhbyvk49tjglm Семеру 0 571672 3599906 2507409 2026-05-04T18:09:19Z 1nter pares 146705 3599906 wikitext text/x-wiki '''Семеру''' немесе ''Мухомеру'' — Индонезиядағы Ява аралында ең биік жанартау. Семеру оңтүстіктегі кальдеры Тенгер жанартауы қоршалған кешенінде орналасқан. Жанартау Кратерінде лава көлі бар. Семеру биіктігі — 3676 метр, бірнеше кратерлері бар; қазіргі кратердің диаметрі 500-650 м, тереңдігі 220 м дейін. Жанартау андезитами және базальтамимен курделі. == Үлкен атқылаулар ==  1818 жылдан бастап Семеруда 55 атқылауларды тоқтатқан. 1967 жылдан бастап жанартау үнемі белсенді және ол түтін, күл, пирокластикалық материалдарды әр 20-30 минут сайын шығарып отырады. қазір атқылаулар жанартаудың оңтүстік-шығыс жағындағы кратерінде болып жатыр == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Белсенді жанартаулар]] [[Санат:Алфавит бойынша жанартаулар]] feywtnpca83wxvfqbzt524syjizr3rp 3599907 3599906 2026-05-04T18:09:26Z 1nter pares 146705 /* Үлкен атқылаулар */ 3599907 wikitext text/x-wiki '''Семеру''' немесе ''Мухомеру'' — Индонезиядағы Ява аралында ең биік жанартау. Семеру оңтүстіктегі кальдеры Тенгер жанартауы қоршалған кешенінде орналасқан. Жанартау Кратерінде лава көлі бар. Семеру биіктігі — 3676 метр, бірнеше кратерлері бар; қазіргі кратердің диаметрі 500-650 м, тереңдігі 220 м дейін. Жанартау андезитами және базальтамимен курделі. == Үлкен атқылаулар == 1818 жылдан бастап Семеруда 55 атқылауларды тоқтатқан. 1967 жылдан бастап жанартау үнемі белсенді және ол түтін, күл, пирокластикалық материалдарды әр 20-30 минут сайын шығарып отырады. қазір атқылаулар жанартаудың оңтүстік-шығыс жағындағы кратерінде болып жатыр == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Белсенді жанартаулар]] [[Санат:Алфавит бойынша жанартаулар]] 5t6siq98cg38ul2jt7cydqvbvrphla2 Grand Theft Auto IV 0 576324 3600101 3562457 2026-05-05T07:31:38Z Jumadulla1997 180834 3600101 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Grand Theft Auto IV promotion in New York City.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} {{Компьютерлік ойын | тақырып = Grand Theft Auto IV | жанрлар = [[Action]] | жасаушы = Rockstar North | баспагер = Rockstar Games | сурет = | серия = [[Grand Theft Auto (топтама)|Grand Theft Auto]] | анонс күні = 9.05.2006 | шығарылған күні = 29.04.2008 (Xbox 360, PS3);<br /> | қозғалтқыш = RAGE | requirements = | басқару құрылғылары = [[Пернетақта]]<br />[[тышқан (компьютер)|Тышқан]]<br />[[Терте|Геймпад]] | сайт = http://www.rockstargames.com/IV/ }} '''Grand Theft Auto IV''' (қысқасынан '''GTA IV''' немесе '''GTA 4''')&nbsp; {{main|Гта 4}} 2008 жылы сәуірдің 29-да [[PlayStation 3]] және [[Xbox 360]] платформаларына шығып, желтоқсанның 2-де [[АҚШ|Америкада]] жеке компьютерлерге арналып шыққан. Жарыққа шыққан ең бірінші күнінде 310 миллион [[АҚШ доллары|АҚШ доллар]] пайда алып, [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннесс Рекордтар Кітабына]] кірді. Ойынның оқиғасы 2008 жылы Либерти Сити қаласын сипаттайды. Ойынның басты кейіпкері - Нико Беллик. Немере ағасы Роман, оны Америкалық Арманға еліктеткісі келген еді. Бірақ Нико келгесін қала жағдайы туралы ұғып алып, Романның мәселесін шешіп бастайды. Ойын процесі жаңа заманға көшті, яғни RAGE(Rockstar Advanced Game Engine) ойын графикалық қозғауыштығы және де Euphoria физикалық қозғауыштығымен құрастырылған. Қосымша ойындары: *[[Grand Theft Auto: Episodes From Liberty City]] (2009) *[[Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned]] (2009) *[[Grand Theft Auto IV: The Ballad of Gay Tony]] (2009) [[Санат:Grand Theft Auto IV]] [[Санат:PlayStation 3-ке арналған ойындар]] [[Санат:Xbox 360-қа арналған ойындар]] [[Санат:Action жанрындағы компьютерлік ойындар]] [[Санат:Rockstar North ойындары]] [[Санат:2008 жылғы компютерлік ойындар]] [[Санат:Үш өлшемді графикадағы компьютерлік ойындар]] [[Санат:Компьютерлік ойындар жалғастары]] [[Санат:Steam-ойындар]] [[Санат:Windows-ке арналған ойындар]] [[Санат:Games for Windows-ке сертификатталған ойындар]] [[Санат:Нью-Йорк туралы ойындар]] [[Санат:Цензураға ұшыраған компьютерлік ойындар]] [[Санат:Баламалы аяқталуы бар компьютерлік ойындар]] sgsh4rhu2mxoh0hpmsxgkurv1pggr0e 3600139 3600101 2026-05-05T08:17:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jumadulla1997|Jumadulla1997]] ([[User talk:Jumadulla1997|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрғиса Ажиров|Нұрғиса Ажиров]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562457 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} {{Компьютерлік ойын | тақырып = Grand Theft Auto IV | жанрлар = [[Action]] | жасаушы = Rockstar North | баспагер = Rockstar Games | сурет = | серия = [[Grand Theft Auto (топтама)|Grand Theft Auto]] | анонс күні = 9.05.2006 | шығарылған күні = 29.04.2008 (Xbox 360, PS3);<br /> | қозғалтқыш = RAGE | requirements = | басқару құрылғылары = [[Пернетақта]]<br />[[тышқан (компьютер)|Тышқан]]<br />[[Терте|Геймпад]] | сайт = http://www.rockstargames.com/IV/ }} '''Grand Theft Auto IV''' (қысқасынан '''GTA IV''' немесе '''GTA 4''')&nbsp; {{main|Гта 4}} 2008 жылы сәуірдің 29-да [[PlayStation 3]] және [[Xbox 360]] платформаларына шығып, желтоқсанның 2-де [[АҚШ|Америкада]] жеке компьютерлерге арналып шыққан. Жарыққа шыққан ең бірінші күнінде 310 миллион [[АҚШ доллары|АҚШ доллар]] пайда алып, [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннесс Рекордтар Кітабына]] кірді. Ойынның оқиғасы 2008 жылы Либерти Сити қаласын сипаттайды. Ойынның басты кейіпкері - Нико Беллик. Немере ағасы Роман, оны Америкалық Арманға еліктеткісі келген еді. Бірақ Нико келгесін қала жағдайы туралы ұғып алып, Романның мәселесін шешіп бастайды. Ойын процесі жаңа заманға көшті, яғни RAGE(Rockstar Advanced Game Engine) ойын графикалық қозғауыштығы және де Euphoria физикалық қозғауыштығымен құрастырылған. Қосымша ойындары: *[[Grand Theft Auto: Episodes From Liberty City]] (2009) *[[Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned]] (2009) *[[Grand Theft Auto IV: The Ballad of Gay Tony]] (2009) [[Санат:Grand Theft Auto IV]] [[Санат:PlayStation 3-ке арналған ойындар]] [[Санат:Xbox 360-қа арналған ойындар]] [[Санат:Action жанрындағы компьютерлік ойындар]] [[Санат:Rockstar North ойындары]] [[Санат:2008 жылғы компютерлік ойындар]] [[Санат:Үш өлшемді графикадағы компьютерлік ойындар]] [[Санат:Компьютерлік ойындар жалғастары]] [[Санат:Steam-ойындар]] [[Санат:Windows-ке арналған ойындар]] [[Санат:Games for Windows-ке сертификатталған ойындар]] [[Санат:Нью-Йорк туралы ойындар]] [[Санат:Цензураға ұшыраған компьютерлік ойындар]] [[Санат:Баламалы аяқталуы бар компьютерлік ойындар]] 0dvqbifufla7am0yevq5k8hus258nyi Карим Беллараби 0 576335 3600093 2533532 2026-05-05T07:27:11Z Jumadulla1997 180834 3600093 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Karim-Bellarabi.jpg|нобай]] {{Футболшы|есімі=Карим Беллараби||туған күні=1990 жыл 8 сәуір (26 жас)|туған жері=Батыс Берлин|азаматтығы=Германия|бойы=183|салмағы=78|позиция=жартылай қорғаушы|қазіргі клуб=[[Байер 04 (футбольный клуб)|Байер 04]]|номері=38}}'''Кәрім Беллараби''' ({{Lang-ar|كريم بلعربي}}; {{Lang-de|Karim Bellarabi}}; 8 мамыр 1990, Батыс Берлин) — неміс футболшысы, "Байер 04" және Германия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы. {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} == Мансап == Беллараби мароккандық пен гандықтардың отбасында, Берлинде, дүниеге келген. Жас кезінде Бременге көшіп, "Хухтинг", "Вердер" және "Обернойланд" клубтарында өз мансабын бастады. 2008 жылы Беллараби брауншвейгерлік "Айнтрахтқа" көшті. 2009/2010 жылдардағы маусымда бірінші команда сатында Үшінші лигада дебюті өтті. 2010/2011 жылдардағы маусымда Карим "арыстандардың" негізгі сатысының ойыншысы болып, Екінші Бундеслигаға өтуге көмектесті, ол маусымда 8 гол соқты және 16 асcист жасады.  2011 жылы Беллараби "Байер-04" клубына өтіп, 2014 жылдың жазына дейін әрекет ететін келісім шартты орнатты. 2012 жылдың наруызында ол Бундеслигадағы алғашқы голын соқты, "Баварияның" қақпасына екінші доп (2:0). Еурокубоктардағы алғашқы ойынын Беллараби каталондық "Барселонаға" қарсы Чемпиондар Лигасының 1/8 финалдық, қонақтық кездесуін өткізді және гол салды (1:7). 2014/2015 жылдардағы маусымда Бундеслиганың бірінші турында, дортмундтық "Боруссияға" қарсы ойында, Бундеслига тарихындағы ең жылдам голды соқты, ол дортмундтықтардың қақпасына допты 9 секундта салды (2:0). 2015 жылдың ақпанында "Байер 04" келісім шартты 2020 жылға дейін созартты. === Ұлттық === 2010 жылы 7 қазанда Германияның 20-ға дейінгі жасөспірімдік ұлттық құрамасы сатындағы дебюттік ойынын өткізді, ол швейцарлықтарға қарсы ойын болды (2:0). 2012 жылы 12 тамызда Германияның 21-ге дейін жасөспірімдік құрамасының сатындағы алғашқы ойынын өткізді.  2014 жылы 2 қазанда Беллари 2016 жылға Еуропа Чемпионатына іріктеу ойындарына, Польша және Ирландияға қарсы, Германияның негізгі ұлттық құрамасының сатына шақырылды. 2014жылы 11 қазанда поляктарға қарсы ойында (2:0) Германияның негізгі құрамасының сатында дебюттік ойынын өткізді. Ол ойында алғашқы минуттардан бастап алаңда ойнады және бүкіл ойынның нәтижесі бойынша тек қана сары ескерту қағазына ие болды. == Сілтемелер == * [http://www.bayer04.de/B04-DEU/de/portrait_bellarabi.aspx?guid=1872-010BACD1-0A23-4C96-8753-4317DF28FF95 Профиль ресми сайтында "Байера"] {{Ref-de}}(нем.) * [http://www.fussballdaten.de/spieler/bellarabikarim/2015/ Профиль сайтында ''Fussballdaten.de''] {{Ref-de}}(нем.) * [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/karim-bellarabi/ Профиль сайтында ''Weltfussball.de''] {{Ref-de}}(нем.) [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:8 сәуірде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Алфавит бойынша футболшылар]] qotuod8ugtddvgkk7usm927z7g5dvcz Фазмида 0 576445 3600099 3034417 2026-05-05T07:30:46Z Jumadulla1997 180834 3600099 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Phasmatodea - NZAC06002296.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фазмида''' — [[Бактериофагтар|фаг]] ретінде де, [[Плазмидтер|плазмида]] ретінде де дамуға қабілетті фаг пен плазмиданың арасындағы гибридтер. Мұндай векторда СоlЕ1 мен λ фагтың инициация нүктесі бар және олар бактериофаг сияқты лизистік, плазмидалар сияқты лизистік емес дамуға қабілетті. Фазмидалық векторлардың сыйымдылығын лямбда фаг негізіндегі векторлармен салыстыруға болады, ол [[космидтер]]ден анағұрлым аз. Сонымен жоғарыда баяндалған мәліметтерден ген инженериясының векторлар системасы микроорганизмдердің және олардың генетикалық элементтерінің қасиеттеріне негізделгенін байқауға болады. Векторлық молекулаларға қойылатын негізгі талаптардың бірі, оларда рестрикциялық нүктелер болуы керек екендігін де атап өттік. Кейбір векторларда рестрикциялық бөліктер артық болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, ондай бөліктерді векторлардан делеция (бір немесе бірнеше нуклеотидтерді ДНҚ-дан иондық сәулелер және т. б. әсерімен үзілуі) көмегімен «алып» тастайды. Керісінше, вектордың керекті бөлігіңде эксперимент үшін аса қажет және [[рестриктаза]] үзе алатын тізбектер жоқ болуы да мүмкін. Бұл үшін химиялық синтездеу арқылы рестриктаза тани алатын нуклеотидтер тізбегі бар қысқа синтетикалық олигонуклеотид алынады. Лигазаның көмегімен қысқа синтетикалық олигонуклеотид вектордың керекті бөлігіне жалғанады. Оларды линкер — жалғаулық (ағыл. біріктіру сөзінен) деп атайды. Линкерде әр түрлі бірнеше рестриктазалар үшін тізбектер бар болса, оларды полилинкер деп атайды.<ref>https://szh.kz/student/3958/fagtyq-vektorlar/{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{уики}} {{Нуклеин қышқылдары}} [[Санат:Молекулалық биология]] r9t60mnjcpcprkenwt6iexy5bmntaau Днестр 0 576449 3600066 3595747 2026-05-05T07:03:11Z ~2026-27217-62 180835 3600066 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Dniester Lyadova 2025 G1.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} '''Днестр''' — Шығыс Еуропада орналасқан өзен. Солтүстік- шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Украина және Молдовия арқылы ағады. Қара теңізге барып құяды. Этимологиясы Гректер Днестрді Тирас деп атаған, итальяндар Дженестр, ежелгі германдар-Агалингус, түріктер Турло деп атаған. Скиф-сармат тілінде dānu су, өзен деген мағына береді. Днестр сөзінің скиф-сармат тілінен шыққанда шекара өзен деген мағынада бір нұсқасы бар. Днестр сөзінің мағынасы Үлкен өзен ([[су]]). Географиясы Тирас Днестр резервуарлары — басты және қосымша Дубоссар резервуары және Днестр өзенінің сағалары Ұзындығы — 1352 км, Өзен көлемі — 72,1 мың км². Басы Львов облысындағы Қасқыр Турка ауданындағы Чентыёвка тау беткейлерінде 900 м биіктіктен ағады, [[Қара теңіз]]бен жалғасқан Днестр атырабындағы Одесса облысына барады. Төменгі ағыста судың шығыны 310 м³/с. Жылдық ағысының көлемі — 10 млрд м³. Жоғары ағыстарында Днестр терең жіңішке [[аңғар]] бойымен ағады және жылдам таулы өзеннің сипатына ие. Судың ағысының жылдамдығы бұнда 2—2,5 м/с. Мұнда Днестрге негізгі оң жағына, [[Карпат]] беткейлерде шыққан салаларының үлкен саны құяды. Мұндағы ең үлкен салалардың бірі — Стрый. Галич ([[Ивано-Франковск облысы]]) қаласында анағұрлым байыппен ағады, бірақ аңғары тар және терең болып қалады. Салаларының орта ағысына сол жағасынан ғана құяды: Алтын Липа, Стрыпа, Серет, Збруч, Смотрич, Мукша. Украина территориясында(Хмельницкое, Черновцы және Винница облысы) Днестр СЭС (Днестр сағасынан 677,7 км, Черновицкой облысы Новоднестровск қаласы) құрастыруымен салынған Днестр резервуары бар. Днестрдің Молдовадағы ұзындығы — 660 км- ді құрайды. Молдовадағы өзеннің көлемі — 19 070 км² , оның 57 % бөлігін алады Могилев-Подольский (Украина, Винница облысы, Украина) қаласының төменінде, аңғарын аздап кеңейтеді, бірақ Выхватинц Рыбница ауылы аудандық (Приднестровье) Днестр әлі де жоғары және тік жартасты жағалауында, берік жыраларда бар тар және терең каньоны сияқты аңғарда ағады. Выхватинцы ауылынан Дубоссар қаласының арасындағы бөлімде ұзындығы шамамен 120 км Дубоссар қоймасы созылып жатыр. Оңтүстік Дубоссар Днестр аңғарының сағасы 10-16км дейін жетіп айтарлықтай кеңейеді. Бұл жерде беткейлері өте кішкентай және өзен үлкен иілісі - Меандрлар, Батпақты басталып, қалыптастырады. Днестрдің төменгі ағысында оң жақтан [[Реут]], [[Бык]], [[Ботна]] құяды. [[Санат:Украина өзендері]] 4hywo9hpg9067rncg0iu42nq7n0n1p4 Мезин қонысы 0 577771 3600032 3596714 2026-05-05T06:13:39Z Байгалиева Жадыра 180321 3600032 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мезин қонысы''' - Десна өзенінің оң жағалауындағы Мезин селосында 1908 жылы Ф.К.Волков ашқан кейінгі палеолит қонысы. Бұл қоныста 1909-1961 ж. М.Я.Рудинский, П.П.Ефименко, И.Г.Шовкополяс т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізіп, оның ''мадлен мәдениетінің'' ерте кезеңіне жататындығын анықтады. Мезин қонысынан үйлердің қалдықтары, кремний мен сүйек өңдейтін орындар, терең ошақтар, жануарлардың сүйектері сақталған қойма т.б. аршылған. 4 мыңнан астам шақпақ тастан істелген түрлі құралдар (қырғыштар,тілгіштер,тескіштер, кішкене үшкір тастар т.б.) табылды. Бұлармен бірге мамонт тісінен жасалған білезіктер, әйелдердің және аңдардың мүсіндері алынды. ==Қазақ Совет энциклопедиясы 7-том 1975 жыл== 2einzmnaxgxd81jhlfqezwl6gesw1pg Бақбақ шарабы 0 578376 3600030 3588413 2026-05-05T06:09:55Z Байгалиева Жадыра 180321 3600030 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Бақбақ шарабы''' ({{lang-en|Dandelion Wine}}) — америкалық жазушы [[Рэй Брэдбери]] жазған роман. Бұл кітап ең алғаш 1957 жылы жарық көрді. Әлемнің 100 басты кітаптар тізіміне кірген. == Сюжет == Он екі жасар Дуглас әр жазда әр нәрсені ең бірінші рет істеп көреді. Ол бірінші маусымда азанда ерте тұрып, бар ауылды оятады. Дуглас өзінің інісі Томмен, анасымен, әкесімен, екі әжесімен және атасымен Иллинойс штатындағы кішкентай Гринтаун қалашығында тұрады. Осы 1 маусымнан 1928 жылдың қайталанбас жаз айы басталады. Әр жаз сайын Дугластың отбасы ең алғаш іс-әркеттері бақбақ теруге барады. Осы жазда да Дугласс Томмен, әкесімен бақбақ шарабын жасау үшін бақбақ теруге барады. Бұл күн Дугласс үшін ерекше күн болады. Ол ең алғаш бұл күнде артынан қарап тұрған тылсым күшті сезгендей болады. Алайда артқа қараса ол күш болмағандай барлығы да тынышталып қалады. Осылай екі күн не болып жатқанын түсінбей жүреді. Тек үшінші күні ғана ол бұл күшті сезініп, өзінің тірі екенін, өмір сүретінін түсінеді. Осы жазда ол өзінің інісі Томмен әртүрлі қызыққа батады. Бірақ, қуанышпен бірге қайғы келіп, ол бір әжесінен айырылады. Тек әжесінен емес, бұрыннан танитын қарт адамдармен де қоштасады. Дәл осылай оқиға бірінен соң бірі жалғасып, өрби береді. [[Санат:Рэй Брэдбери туындылары]] [[Санат:Балалар әдебиеті]] cd9xrbhfeubza4o2urkspd2nihcf4co Пьер Омидьяр 0 578845 3600133 3579694 2026-05-05T08:01:32Z Jumadulla1997 180834 3600133 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Pierre Omidyar mit Ehefrau.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Пьер Морад Омидьяр''' (1967 жылы 21 маусымда дүниеге келген) – Францияда дүниеге келген иран-американдық кәсіпкер және филантроп. Ол eBay атты аукциондық вебсайтының негізін қалушысы және оның 1998-2015 жылдар арасындағы төрағасы. 1998 жылы eBay көпшілікке бастапқы ұсынуға шыққанда, ол 31 жаста миллиардер болған. Омидьяр және оның әйелі Памела әйгілі филантроптар болып, 2004 жылы коммерциялық емес ұйымдарды ғана емес, коммерциялық және қоғамдық саясаттармен айналысатын ұйымдарды да қолдау ретінде Omidyar Network атты инвестициялық жүйесін ашқан. 2010 жылынан бастап Омидьяр - тергеу хабарларына және қоғамдық оқиғаларға байланысты Honolulu Civil Beat атты онлайн жаңалық сервисінің басшысы. 2013 жылы ол Гленн Гринуолд, Лора Пойтрас және Джереми Скэхиллден басында тұратын First Look атты журналистік венчурлік фирмасын ашамын мен қаржыландырамын деп жариялаған. == Биография == === Ерте өмірі === Омидьяр иммигрант ирандық отбасында Парижде дүниеге келген, оның ата-анасының Францияға көшкеннің себебі университетте білім алу болған. Омидьяр ирандық ата-анасынан Парвиз деген ат берілген. Анасы Элахе Мир-Джалали Омидьяр – Сорбон университетіндегі лингвистика саласының доктор дәрежесінің жүлдегері. Ал Балтимордағы Джон Хопкинс университетінде уролог ретінде жұмыс істеген әкесінің аты халыққа анық емес. Әкесінің жұмысы АҚШ-та болғандықтан, отбасы Омидьяр кішкентай болғанда – 6 жаста - АҚШ-қа оралған. Омидьяр өз компьютерлерге алғашқы қызығушылығын Вирджинияның Маклин қаласындағы Потомак мектебінде тоғызыншы сынып оқушысы болғанда танытқан. 1984 жылы ол Мэрилэндтың Потомак қаласында Сэнт-Эндрюс атындағы епископтік мектебін бітірген. 1988 жылы Омидьяр Массачусетстің Медворд/Соммервильде орналасқан Тафтс Университетінде информатика саласының бакалавр дәрежесін алған. Жақын арада Омидьяр Apple-дың Claris атты компьютерлік бөлімшесіне қызметке орналасып, MacDraw-ды MacDraw II-ге жаңартқан тобында жұмыс істеген. 1991 жылы Ink Development-ті ашқан. Ink Development дегеніміз – қаламға негізделген компьютерлік стартап; бірнеше жылдан соң сол стартап eShop атты электрондық коммерция компаниясы ретінде таныс бола бастаған. === eBay және кейінгі мансабы === 1995 жылы 28 жастағы Омидьяр тауарларды мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу-сату үшін тікелей адам-адамға онлайн-аукционды қалыптастыру туралы ойланып, біртума компьютерлік кодын жазған. Өз жеке веб-парақшасында қарапайым прототипті құрып, ол 1995 жылы 4 қыркүйекте Auction Web атты онлайн-қызметін жүргізген; ақырында сол eBay аукциондық сайты ретінде көпшілікке әйгілі болады. 2003 жылы мамыр айында Томас Уолстон eBay-ды авторлық құқықтарды бұзғаны үшін сотқа барып, сол істі жеңген. Нақтырақ айтқанда, eBay Уолстонмен 1990 жылдарда жасаған қазіргі eBay-дың “Buy It Now” атты атқарымы үшін онлайн аукциондық софтвэйрды қолданатын. Сонымен қатар Омидьяр eBay-ды өз бұрыңғы Эбола ауруынан ақпаратқа арналған хостында сақтайтын болған. Вебсайтта тұңғыш рет сатылған тауар – лазер таяқшасы. Омидьяр сол лазер таяқшасы сынған болғаны туралы біліп, сатып алушы оған сынған лазер таяқшаларын арнайы коллекциялаймын деп Омидьярды таңғалдырған. Соған ұқсас оқиғалар жиі келетін. Бизнес “жарылып аталды”: тұтынушылар тауарларды мен көрсетілетін қызметтерді көбірек тіркей бастаған. Омидьяр бөлек кәсіпорынды құру туралы ойланып, әр сатылымнан жиналған кішкентай жарналар арқылы вебсайтты кеңейткен. Тез арада вебсайттан кіріс оның General Magic-тегі жалақысын асып түскен және 9 айдан соң Омидьяр өз көңілін толығымен жаңа кәсіпорнына бөлуге ұйғарған. Омидьяр 1995 жылы ұшақтарға билеттерді онлайн сатып алу жайында лицензиялық шартқа қол қойғаннан бұрын оның вебсайты 250 мың аукцион ұйымдастырған. Ал 1997 жылының бірінші айында ғана вебсайт 2 миллион аукцион ұйымдастырған. Сол жылдың ортасына дейін Auction Web күн сайын шамамен 800 мың аукцион ұйымдастыратын болған. 1997 жылы Омидьяр компанияның атауын Auction Web-тен eBay-ге өзгеріп, көрсетілетін қызметтерін агрессивті түрде жарналамай бастаған. «eBay» атауы Омидьяр үшін екінші басым нұсқа болған. Ал оның бірінші басым нұсқасы Echo Bay Mines атты канадалық тау-кен компаниясында да болған. «Echo Bay» атауы Невададағы Мид көлінің жанында орналасқан демалыс аймағында болып, сол атау күшті естіледі деп Омидьяр идеяға қызыққан. Echobay.com бос емес болғанын білген кезде ол «сho» бөлігін тастап, нәтижесінде ebay.com дүниеге келген. Джеффри Сколл 1996 жылы компанияға қосылды. 1998 жылы наурыз айында Мег Уитмэн президент және бас атқарушы директор ретінде келіп, 2008 жылы қаңтар айында зейнетке шыққанын жариялағанға дейін сол жерде жұмыс істеген. 1998 жылы қыркүйек айында eBay табысты көпшілікке ұсынуды жүргізіп, Омидьяр мен Сколл миллиардерлер ретінде оянды. 2008 жылы шілде айы бойынша Омидьярдың eBay акциялары шамамен 4.45 миллиард доллар тұратын болған. Сондай-ақ Омидьяр - Калифорниядағы Лагуна жағажайының Montage атты шипажай және спасының инвесторы. Ол Berggruen Institute-тің 21-ші ғасыр кеңесінде де есептеледі. 2002 жылы eBay PayPal атты төлем жүейсін 1.5 миллиард долларға сатып алған. Сол заманнан бастап Омидьяр - PayPal директоры. 2010 жылы Гавайидегі тергеу хабарларына және қоғамдық оқиғаларға байланысты Honolulu Civil Beat атты онлайн жаңалық сервисін ашқан. Осы вебсайт Гавайидің ең жақсы жаңалық сайты үш рет қатар атанған болатын. 2013 жылы 4 қыркүйекте Honolulu Civil Beat The Huffington Post-пен ынтымақтастықты бастап, HuffPost Hawaii атты веб-блогтың ең жаңа жергілікті қосымшасын жүргізген. 2013 жылы Эдвард Сноуденнің оқиғасы оны рухтандырып, Омидьяр First Look атты журналистік венчурлік фирмасының құрылғанын жариялаған. 2014 жылы 10 ақпанда the Intercept арқылы оны ашып, Омидьяр Гленн Гринуолд, Лора Пойтрас, Джереми Скэхилл, Дэн Фромкин, Джон Темпл және Джей Розенді жұмысқа шақырған. 2016 жылы наурыз айында Омидьяр Omidyar Technology Ventures атты венчурлік капитал фирмасын жүргізген. 2017 жылы ақпан айында Омидьяр 26 мың Кения азаматына 12 жыл бойы күн сайынғы кепілдікті табыс беремін деп уәде берген. === Фильмдерді жарыққа шығаруы === Омидьяр мынадай фильмдер үшін атқарушы продюсер тобында болған: * Merchants of Doubt (2014) * Spotlight («Назарда») (2015) == Omidyar Network == Omidyar Network – адамдарға өз өмірлерін дүниежүзілік нарық күштері арқылы жақсарту үшін мүмкіндіктерді беретін филантроптық инвестициялық фирма. Ол 2004 жылы Омидьярмен және оның әйелі Пэммен ашылған. Осы ұйым экономикалық, қоғамдық пен саяси өзгерістерді катализдеу мақсатымен айналысатын инновациялық ұйымдарды инвестициялайды. Қазіргі таңда Omidyar Network коммерциялық және коммерциялық емес ұйымдарға 991 миллион доллардан астам берген. Сол ұйымдар экономикалық жоғарылаумен және көптеген инвестициялық аяларда жеке қатысым көтерумен айналысады. Инвестициялық аяларға өзіндік меншік құқы, басқару мен азаматтарды қызықтыру, білім беру, адамдарды қаржы жүйесіне ертіп кіру және тұтынушыларды мобильді интернетпен танысу жатады. 2010 жылы ол және оның әйелі Ричард Брэнсонмен, Nduna Foundation-мен (Эми Роббинспен ашылған) Enterprise Zimbabwe-ді құрған. == Жеке басының тірлігі == Омидьяр және оның әйелі Неваданың Хендерсон қаласында тұрады. Оларда үш бала бар. Forbes бойынша 2013 жылы қыркүйек айында Омидьяр 8.5 миллиард долларға ие болып, дүниежүзінде 123-ші ең бай адам болып саналады. Ол eBay фирмасының 7 пайызына ие. Қазіргі кезде Омидьяр Мексикодағы Кабо Сан Лукаста жылжымайтын мүлік саласын дамытып тұр. == Марапаттары мен құрметі == * Құрметті ғылым докторы, Тафтс Университеті (2011) * 1999 жылы Ernst and Young ең жақсы кәсіпкер премиясының ұлттық жеңімпазы == Дереккөздер == # https://en.wikipedia.org/wiki/Pierre_Omidyar#cite_note-3 # https://www.forbes.com/profile/pierre-omidyar/ r3utz9ysw6soe1cyz1bivtlfaav7kr0 Сфералық айналар 0 579187 3600134 3220332 2026-05-05T08:02:28Z Jumadulla1997 180834 3600134 wikitext text/x-wiki [[Сурет:A safety convex mirror at the Esplanade end of Howrah metro station's platform 1B.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сфералық айналар''' - шағылдыратын беттері сфералық беттер (сфералық сегмент) болып келетін айналар. Жазық айналардан басқа сфералық айналар бар. Оларда шағылдырушы бір ретінде сыртқы не болмаса ішкі айналық бет қолданылады. Мұнда айналар дөңес немесе ойыс болуы мүмкін. Күнделікті өмірде сендер, мысалы, никельденген шәугімнің дөңес бетінен, шыны ойын шарынан, ас және шайқасықтардың дөңес және ойыс беттерінен, сондай-ақ басқа сфералық айна беттерінен жарықтың шағылуын талай байқадыңдар. Сфералық айналар ойыс және дөңес болып бөлінеді. Ойыс сфералық айналар, қызыл мәрмәр, кішірек қатты қағазды қорап (5 см және одан жоғары), қорапты тұрғызуға арналған тұрғы, оқуға арналған кішкентай шам, ермексаз. Ойыс және дөңес айналар, әртүрлі радиусты шағылдырғыш бер ретінде қолданылатын иілмелі жылтыр пластикалық жолақтар, сәулелерді алуға арналған қорап, төмен кернеулі қоректендіру жүйесі. Р нүктесі- сфералық айнаның орта нүктесі (айна полюсы). С нүктесі- сфералық айнаның оптикалық центрі. R – сфералық айнаның радиусы. F нүктесі - сфералық айнаның фокусы. Ойыс айнада шын фокус (а), дөңес айнада жалған фокус (б). Сфералық айнаның оптикалық центрі және полюсы арқылы өтетін түзу (СP) сфералық айнаның бас оптикалық осі деп аталады. Сфералық айнаның фокусы (FP=F): <ref>Физика және астрономия 8 класс 206 бет</ref> ІІ.Егер нүктелік жарық көзін ойыс айнаның фокусына орналастырса, онда қайтымдылық құбылысының салдарынан жарықтың шағылған сәулелер шоғы айна осіне параллель болады. Жарық сәулелері қалай шағылатынын және ойыс айнаның көмегімен қандай кескіндерді алуға болатынымен танысу үшін нәрселерді айнадан әртүрлі қашықтықтарға орналастырамыз. ІІІ. Дөңес айнаның фокусы жорамал болады. Бас оптикалық осьтің жанынан өтетін және оған параллель барлық сәулелер айнаның сыртында тұрған Ғ фокусынан шыққандай болып айнадан шағылады. Дөңес айнадан шағылған сәулелер әрқашан шашыраңқы сәулелер. Дөңес айна беретін барлық кішірейтілген, тура және жорамал болып келеді. ІV.Сфералық айналар практикада кеңінен қолданылады. Мысалы, ойыс айнаны үлкейткіш шыны есебінде пайдаланады. Мұндай айнаның оптикалық қасиеттері оны рефлектор-телескоптың негізгі бөлігі ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Үлкен айнадан шағылғаннан кейін оның фокусында шоғырланған Күн энергиясы фокусқа жақын тұрған қазандағы суды ысытуға мүмкіндік береді. Су ысиды, қайнайды және буға айналады, осы бу бу турбинасын жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Өз кезегінде бу турбинасы турбина орналасқан біліктегі генераторды іске қосады. Бұл күн сәулесінің энергиясымен жұмыс жасайтын экологиялық жағынан таза құрылғы күн электр стансыларын құрудың мүмкін принциптерінің бірі болып табылады. Дөӊес сфералық айналардыӊ қолданылуы Дөӊес сфералық айналар тек қана жалған, кішірейтілген, кескін береді. == Дереккөздер == <references/> 58vxoz1sqkeaxe6mu3hievwsvbm4t9n Қатысушы талқылауы:Casserium 3 583892 3600152 3556637 2026-05-05T08:45:03Z Nyuhn 125941 /* Диевка */ жаңа бөлім 3600152 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|маусым 2017 — мамыр 2024}} {{астынан}} == Үлгі:Қазақстан Телерадиокорпорациясы == Кеш жарық, ескі атауға сілтенген мақалаларды түзетіп шығу керек (сосын жою керек). Әрі үлгіні қазақша навигациялық үлгімен алмастыру керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:41, 2024 ж. мамырдың 14 (+05) :Ескі атауға онсыз да ешқандай мақала сілтеп тұрған жоқ, жоя берсеңіз болады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:17, 2024 ж. мамырдың 15 (+05) ::Casserium мыза, сізбен қалай байланысқа шықсақ болады? Мақала өңдеуге қатысты сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:15, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Үлгі:Компания == Қайырлы күн, '''суреті''' бөлімін қосыпсыз, рақмет. * Мен сурет өлшемін 300x300px үлкейттім, 200x200px кішкентай сияқты көрінді маған (мобильді көріністен), бірақ орысша википедияда сурет өлшемі еркін екен, яғни суреттің нағыз өлшемі қандай болды сондай болып қойылады (түсінуімше) * Сосын сол суреттің астына '''сипаттамасын''' жаза алатындай істеуге бола ма? * Егер мүмкін болса '''ортаққор''' бөлімін қоса аласыз ба, басқа уикилерде уикидатадан автоматты түрде қосылады екен [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. маусымның 11 (+05) :Қайырлы күн. Орысша Уикипедияда еркін тұрса, онда default өлшемін алып тастайын. Қалған екі параметрді қостым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 16:10, 2024 ж. маусымның 11 (+05) :: {{like|username=Тұран}} == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2014) == кеш жарық, үлгінің ескі атауын жаңасына мақалаларда ауыстырып шығу керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:01, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) :Негізі үлгі атауы "Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті" болуы керек еді. Барлық мақаланы соған ауыстырдым, енді жойылатын шығар. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:00, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Translation request == Hello, Casserium. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:18, 2024 ж. қазанның 14 (+05) == [[Аллаһ]] мақаласындағы өңдеме қайтарылуы == Мақалада кеше ғана бір өңдеме жасап едім, соны жоққа шығарып қойған екенсіз. Не себеп болды екен? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 17:56, 2024 ж. қазанның 28 (+05) :Айып етпеңіз, байқамай басылып кеткен шығар. Кері қайтардым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:30, 2024 ж. қазанның 28 (+05) == «Ерен еңбегі үшін» марапаттамасы == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Cqlosten prinos.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Ерен еңбегі үшін|Ерен еңбегі үшін]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Casserium|Casserium]] - Ұзақ уақыт бойы '''Қазақша уикипедияға''' елеулі үлес қосқаныңыз үшін! Әрқашан осы белсенділігіңізден таймаңыз. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:24, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) |} :Алғыс білдіремін! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:31, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:58, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс беруіңізді сұраймын? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 16:44, 2025 ж. қаңтардың 9 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05) == Байланысқа шығу == Casserium мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады? Мақала өңдеуге қатысты сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:22, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) :Телеграмдағы Қазақша Уикипедияның чатына жазсаңыз, өзім жазамын -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 15:59, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Үлгі жасауға көмек == [[Үлгі:Алаң]] деген үлгіні жасауға көмектессеңіз. Өзім жасап едім, Касымов ескі деп жоюға ұсыныс беріпті. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:32, 2025 ж. ақпанның 14 (+05) == Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай == Ассалаумағалейкүм. Маңғыстаудың қазіргі әкімінің руы Адай, Шоңай. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:46, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) :Қайырлы кеш. Нақты дереккөзі бар ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:11, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) ::Сайттарда, не басқа жерлерде жазылмаған екен. Бірақ солай естіп-көргенім бар, ру парақшаларында да көрдім. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:29, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Ерсайын Нағаспаев == [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]] мақаласын толықтай жазып қойып едім, өңдеу қайшылығы болып қалды да, бүкілі өшті. Негізі жариялағаннан бұрын сақтағаным дұрыс еді, кінәм өзімнен. Қазір қайта жазамын, өңдемей тұрыңыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 15:45, 2025 ж. ақпанның 28 (+05) :Қайырлы күн, ондай мақала Уикипедияда бар екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 16:04, 2025 ж. ақпанның 28 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-04-27 18:47:42. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2025 ж. сәуірдің 21 (+05)</div> == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:27, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Әскери атақ == Сәлеметсіз бе! Әскери атақтың суретін инфобоксқа қойған кезде ол атақ ұзынынан тұрады. Бірақ сол атақты «жатқызып» қоятындай әдіс бар ма екен ? Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. шілденің 22 (+05) :Қайырлы кеш. Сондай бір үлгіні "Әли Сапарғалиұлы Алтынбаев" мақаласына қосып қойдым. Жарай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 20:20, 2025 ж. шілденің 23 (+05) ::Әрине, рақмет ! [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 20:48, 2025 ж. шілденің 23 (+05) == Мақала ашу == Сәлеметсіз бе! Мен қарақалпақша Уикипедиядан жазып тұрмын, тюркологияға қызығамын. Түрікше білетін екенсіз, уақтыңыз болса, қазақша Уикипедияға [[tr:Mehmet Ölmez]] мақаласын жазып қоя аласыз ба? Рақмет! Мазмұнды уикилер! --[[Қатысушы:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Janabaevazizbek|талқылау]]) 17:42, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) :Сәлеметсіз бе. Жарайды, көрейін -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:55, 2025 ж. тамыздың 20 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:32, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:49, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Диевка == Здравствуйте, почему вы [[Арнайы:PermanentLink/3298065|переименовали]] статью [[Мырзакөл]]? [[Қатысушы:Nyuhn|Nyuhn]] ([[Қатысушы талқылауы:Nyuhn|талқылау]]) 13:45, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) qp2pv6c2g71qq861yi2osjkukzvkmtm Чонильбон 0 588795 3600130 3317777 2026-05-05T07:58:34Z Jumadulla1997 180834 3600130 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mt. Paektu Secret Camp.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Чонильбон''' (кор. 정일봉, 正 日 峰 - «Пик Чен Ира») - Собексан тауының шыңдарының бірі, Пэйктусан жанартауының оңтүстік-шығысында. Биіктігі 1798 м, Солтүстік Кореяның Янгондо провинциясының Самджон ауданындағы Собексу өзенінің жағасында орналасқан. Шыңның табиғи жыныстары - трахит, риолит, базальт. Оңтүстік беткейі - биіктігі 100 м биіктікке созылған тау жынысы, 30-35 ° -та - Собексу өзенінің алқабының шөгінді топырағымен байланыста болатын қалың қабаттағы қабат. Нәзік солтүстік бағыты Саджабон шыңына байланысты. Шығыс беткейлері батыс беткейге қарағанда биік. Чонилбон шыңында, тығыз орманмен қоршалған, 300-ден астам өсімдік түрлері, атап айтқанда 16 ағаш түрі және 40-дан астам бұта түрлері бар. Шыңның айналасында ақ шырша, шырша ақан, личинка олгина өседі; оңтүстік жартаста Шлиппенбах рододендроны бар, рододендрон көрсетілген, тау күлі араласқан. Бастапқыда шың Чансубон деп аталды (장수봉, 將帥). 1930- 1940 жылдары, КПРК ставкасы бар анти-жапон партизандарының құпия лагері болды. КХДР ресми тарихнамасына сәйкес, осы лагерде Ким Чен Ир дүниеге келді. Ким Чен Ирдың атымен1988 жылы шың Чонилбон деп аталды. Бұрынғы лагерь аумағында «Тарихи және революциялық даңқ орны» бар. Шыңның оңтүстік жартасында үш гранит плитасы салынған, онда шыңның атауы қызыл әріппен жазылған. 1992 жылы Ким Чен Ирдың туылғанына 50 жыл толуына байланысты лагерьдің жанында Ким Ил Сунның «Kwangmyongsong Chang» (광명 성찬가, «Ode to the brightning star») құттықтауы бар мемориалдық тақтасы салынды. КХДР-да Чонилбонды шырқап, әдеби шығармалар жасалды. Шыңы туралы, О Юн Дже, «Адамдардың ұрпақтары» (1991) атты әңгімесінің алтыншы тарауында жазды [2]. «Ванжесан» жеңіл музыка ансамблінің орындаған «Chonilbon» (정일봉 의 우레 소리 등) орындауындағы Chon Beng Gu [3] орындаған «Ah, Chonilbon!» (아, 정일봉 이여, 1989) әні шыңға арналады. Пекектанның жасырын лагерінде Ким Чен Иртің үйімен бірге, 2000 жылы КХДР Орталық банкінің банкнотасының шыңы бейнеленген. [http://《광명성찬가》%20//%20조선의%20오늘. 《광명성찬가》 // 조선의 오늘.] [http://↑%20인민의%20아들%20//%20terms.naver.com. ↑ 인민의 아들 // terms.naver.com.] [[Санат:Таулы шыңдар]] qvc9u1kfgy4kdnn3ef11itr87v6rdar Акселератор 0 589266 3600126 3583027 2026-05-05T07:54:31Z Jumadulla1997 180834 3600126 wikitext text/x-wiki [[Сурет:INOVA Startup Proença.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Акселератор''' (латын. accelerare - жеделдету) — экономикалық дамудың еселену (жеделдеу) нәтижесін өлшеу үшін пайдаланылатын көрсеткіш. Ұлттық табыстың өсіміне жұмсалатын өткен жылғы инвестициялар сомасының ұлттық табыстың келесі жылы алынған өсіміне қатынасымен айқындалады¹. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}1.↑Экономика: Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы:"Таймас", 2010 ж.-21 б. [[Санат:Экономика]] nzs64leq2wke88i42rqvuseshd37epa Мәрзия Жұмашқызы Жақсығарина 0 589511 3600128 3583022 2026-05-05T07:56:15Z Jumadulla1997 180834 3600128 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Перед акиматом2000.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мәрзия Жұмашқызы Жақсығарина''' (1 сәуір 1961 жыл, Шаңды ауылы, Мәртөк ауданы, Ақтөбе облысы) қазақ суретшісі, графигі, экслибристі, гравёрі, қоғам қайраткері, культурология кандидаты (2002), Қазақстанның суретшілер одағының мүшесі(1998). ==Отбасысы== Мәрзия Жақсығарина 1 сәуір 1961 жылы Ақтөбе облысы, Мәрдөк ауданының Шаңда{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ауылында көпбалалы отбасында дүниеге келді.{{sfn|Каталог-справочник СХРК|2000|с=40}} Әкесі Жұмаш Беркімбетұлы Жақсығарин 1977 және 1980 жылдардың соц.жарысының жеңімпазы, Еңбек Қызыл Ту Орденін алған(1973), "Құрмет Белгісі"Орденінің(1981) иегері. Анасы Жансұлу Бүркіталина Елғондықызы сол кездегі байдың қызы болған, «Ана даңқы» орденімен марапатталған. 7 баланы: 5 ұл, 2 қызды баққан.{{sfn|Известные имена|1999|с=98}}{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} ==Оқуы== Жас Жақсығарина Шаңды ауылындағы 8 жылдық мектепті бітірген. Оқуын Жаңа-Михайловск орта мектебінде жалғастырған. Алайда 1977 жылы «Коммунизмге жол» плакатын көріп, асығыс құжаттарын алып, училищеге көшіп кетті.{{sfn|Шашкова|2006|с=199—208}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Алғаш өнер туралы білімін {{Аударылмаған2|Әнуар Өтеген-Тана|Ануар Өтеген-Танадан|ru|Отеген-Тана, Ануар}} алған, ал өнер тарихы туралы Петр Калиниченкодан алған. Оқуында үлкен жетістіктерге тез жете бастады. 1979 жылы Кавказды жеке өнер көрмесін ұйымдастырған. Училищені үздікке бітірген Мәрзия Мәскеу қаласына тұруға көшіп кетті. Сол жерде ол Лихачев атындағы Мәскеу зауытында суретші-безендіруші болып жұмыс жасады.1988 жылы Жақсығарина Алматыдағы Абай атындағы университетте графикалық өнер оқуын жалғастырды. Университте өнер тарихын белгілі, атақты Людмила Зальцман берген. 1933 жылы Алматыда оқуын аяқтап, өнер-графика мұғалімінің квалификациясын алған.<ref>''Дмитриев А.'' В труде зреет талант // ''Путь к коммунизму'': Г. — Актобе, 31.01.1981.</ref> ==Жұмысы== 1994 жылы Мәрзия Жұбанов атындағы университетте өнер кафедрасының мұғалімі ретінде жұмыс жасады. 2002 жылы Санкт-Петербургте диссертация қорғап, культурология кандидаты атанды. 2004 жылы Жұбанов атындағы университетте «Дизайн» кафедрасының доценті атанды. 2007-2013 жылдары қазақ-орыс халықаралық университетінде жұмыс жасады.{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Ал осы жұмысы үшін оған 2011 жылы профессор міндетін берді. ==Шығармашылық карьерасының бастауы== Мәрзия эклибриспен 1994 жылдан бері айналысады.{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}} Жақсығарина атақты шетелдік қайраткерлерге арнаған 260 эклибрисінің авторы. Негізгі сериялары: «Қазақ елі» (1995—1996), «Ювелирные украшения Казахстана» (1997), «Абай — 150 жыл» (1995), «Ұлы жеңіске 50 жыл»(1995), «Мұхтар Әуезов — 100 жыл» (1997), «Құдайберген Жұбанов — 100 жыл» (1999), «Экзюпериана» (1994—2013), «Пушкиниана» (1998), «Архитектура» (1998) және т.б.{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ==Танылуы== 1998 жылы Жақсығарина Қазақстанның суретшілер Одағының мүшесі атанды. Сол жылы Мәрзияның жасалған жұмыстары үшін оған Ақтөбенің құрметті азаматы атағын берді. Халықаралық көрме ұйымдастырғаны үшін, қазақ мәдениеті мен рухын мадақтағаны үшін және ғылым, мәдениет салаларындағы үлкен жетістіктері үшін 2001 жылы «Еңбегі үшін» атағын иеленді. 2003 жылы Ақтөбе адамы атанды. Суретші Жақсығаринаның туындыларын тек жерлерстер ғана бағалаған жоқ, оны шетелдіктерде жақсы бағалады. 2003 жылы «Заманауи эклибрис суретшілері» әлемдік энциклопедиясының 2-ші томына енгізілді. Сонымен қатар, оның атақты туындыларын Польшада шығырған.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html ''Рысты Алибекова'' Казахстанский экслибрис на польской купюре // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043519/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html |date=2013-10-20 }}</ref><ref>''Алфёрова Л.'' Праздник для избранных // ''Эврика'': Г. — Актобе, 16 января 2004. — № 3. — С. 4.</ref> ==Қоғамдық қызметі== Жақсығарина көп жылдан бері қазақ тарихы мен мәдениетін мадақтаған және әлі де мадақтауда. 1998 жылы ол көрме өткізді және ол жерде өзінің 140 эклибрисін Оренбургтің 255 жылдығына сыйлаған. 2003 жылы сәуірде К.Жұбанов атындағы инженер-техникалық университетіне 50 эклибрисін сыйға тартқан. 2003 жылы Ануар Өтеген-Тана мен Мәрзия Жақсығаринаның бастауы бойынша Уил ауданының орталығында өнер музейі ашылды. Олар музейдін ашылуына 600 шақты туындыны берді. Оның ішінді белгелі Ресей және қазақ тұлғаларының шығармалары болды. 1998 жылы Ақтөбенің 130 жылдығына байланысты «20 ғасырдың польшалық суретшілері» көрмесін өткізді. Көрмеде 100 польшалық суретшінің 900-ге жуық эклибристері көрсетілді. 1999 жылы Құдайберген Жұбановтың 100 жылдығына арналған көрменің жетекшісі болды. Көрмеде 25 елден келген 124 суретшінің 357 туындылары көрсетілді.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html ''Рысты Алибекова'' Музей искусств в глубинке // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043713/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html |date=2013-10-20 }}</ref> ==Ғылыми қызметі== Жақсығарина өнер мен графикаға қатысты 50 шақты ғылыми мақаланың авторы. Эклибрис коммуникация және коллекция үшін жинақталған. Көптеген шығармалар Қазақстанның тәуелсізідігіне байланысты салынған. Соынмен қатар, Мәрзия Жақсығарина Ануар Өтеген-Тананың, Исатай Нұрышұлы Исабаевтың, Евгений Матвеевия Ситориннің, Орынғали Алтынбайұлы Хайруллиннің, Сергей Васильевич Кукурузаның, Әбілхан Қастеевтің, Әубәкір Исмаиловтың, Орал Таңсықбаевтың, Таймас Ниязбекұлы Телеушевтің, Алексей Иванович Верещагиннің, Борис Андреевич Ткаченконың, Александр Леонтьевич Лежниннің әлемге танылуына ықпал жасады.{{sfn|Лежнин Александр Леонтьевич: каталог выставки|2007}} ==Сілтемелер== https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ==Дереккөздер== [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Суретшілер]] 8tqnj4lutqm8epsaafagw0dyn6c8qo0 Clash of Clans 0 590164 3600131 3550580 2026-05-05T07:59:40Z Jumadulla1997 180834 3600131 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Clash of Clans ad@sp1900 door.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Компьютерлік ойын | тақырып = Clash of Clans | сурет = | түсінік = | жасаушы = [[Supercell]] | баспагер = | локализатор = | анонс күні = | шығарылған күні = '''iOS'''<br>2 шілде 2012 жыл<br>'''Android''' <br>7 қазан 2013 жыл | жанр = Стратегия | қозғалтқыш = | режимдер = [[жалғыз ойыншы]],[[көп ойыншы]] | лицензия = | платформалар = [[IOS]] [[Android]] | тасымалдайтын құрылғылар = | жүйелік талаптар = | рейтингтер = [[Google Play]]: 7+ <br>[[App Store]]: 9+ | басқару құрылғылары = | сайт = http://www.clashofclans.com/ }} '''Clash of Сlans''' ({{lang-kz|Тайпалар шайқасы}}) — фин студиялық девелопер [[Supercell]] ұялы құрылғылар үшін жасаған стратегиялық [[ойын]]. Ойын-сауық үлгісі бойынша таратылады. == Ойын ойнау == Clash of Clans — бұл бір уақытта әр қадамды мұқият жоспарлау және есептеу қажет стратегия, өйткені ойыншы тек өз ауылын басқа пайдаланушылардың шабуылынан қорғап қана қоймай, өзі де шабуыл жасайды. Жалғыз ойыншы оқиғасына қосымша турнирлерге қатыса аласыз. Оларда лайықты орын алу үшін басқа ойыншылармен белсенді күресу керек. ===== Сюжеті ===== Ойында гоблиндермен күресіп, өздерінің бекіністерін жаулап алып, жоюға тура келетін бір ғана оқиғаның өтуіне қатысты сюжеттік желісі бар. Қалған жағдайда ойыншы еркін әрекет ете алады. Бұл ойынның табыстылығының бір себебі. ===== Кландар ===== Тағы бір мүмкіндік - өзіңіздің кланыңызды құрып, бар әскери одаққа қосылу. Клан біріктіру, шайқастарға жаңа мүмкіндіктер ашады - түрлі клан арасындағы қызықты клан соғыстарына қатыса аласыз. Кланның басқа шайқасқа қатысуы өз базасының күшін айтарлықтай арттырады. Ойыншы кез-келген уақытта достарынан күшейтуді сұрай алады. Егер кланды ұзақ уақыт бойы ойнаған мүшелері болса, онда олар күшті жауынгер жібере алады. Өз кезегінде, басқа ауылдарға шабуыл жасау үшін, сондай-ақ олардың үй базасын қорғау үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл ойынның басты ерекшелігі - базаны және жауынгерлерді жаңғыртудың ұзақ үдерісі, өз базаңыздың элементтерін неғұрлым жақсырақ жаңартуға қымбатырақ болса, соғұрлым олардың саны қаншалықты көп болса, соғұрлым қымбатқа түсіп, жаулардың шабуылдарынан қаншалықты көп шығынға түседі және қалпына келтіру құны қымбаттайды. Сондай-ақ, әрбір кландың ойыншылары жаудың базаларына шабуыл жасауы тиіс, ал табысты шабуылдар үшін ойыншы кубок түрінде бонус алады және эликсирі немесе алтыны бар кландық соғыс жүйесі бар. [[Санат:Ойын платформалары]] s1ofxh6o231gue20st4sse32ufrrrug 3600138 3600131 2026-05-05T08:16:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jumadulla1997|Jumadulla1997]] ([[User talk:Jumadulla1997|т]]) өңдемелерінен [[User:Shukenai Gulim|Shukenai Gulim]] соңғы нұсқасына қайтарды 3550580 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Компьютерлік ойын | тақырып = Clash of Clans | сурет = | түсінік = | жасаушы = [[Supercell]] | баспагер = | локализатор = | анонс күні = | шығарылған күні = '''iOS'''<br>2 шілде 2012 жыл<br>'''Android''' <br>7 қазан 2013 жыл | жанр = Стратегия | қозғалтқыш = | режимдер = [[жалғыз ойыншы]],[[көп ойыншы]] | лицензия = | платформалар = [[IOS]] [[Android]] | тасымалдайтын құрылғылар = | жүйелік талаптар = | рейтингтер = [[Google Play]]: 7+ <br>[[App Store]]: 9+ | басқару құрылғылары = | сайт = http://www.clashofclans.com/ }} '''Clash of Сlans''' ({{lang-kz|Тайпалар шайқасы}}) — фин студиялық девелопер [[Supercell]] ұялы құрылғылар үшін жасаған стратегиялық [[ойын]]. Ойын-сауық үлгісі бойынша таратылады. == Ойын ойнау == Clash of Clans — бұл бір уақытта әр қадамды мұқият жоспарлау және есептеу қажет стратегия, өйткені ойыншы тек өз ауылын басқа пайдаланушылардың шабуылынан қорғап қана қоймай, өзі де шабуыл жасайды. Жалғыз ойыншы оқиғасына қосымша турнирлерге қатыса аласыз. Оларда лайықты орын алу үшін басқа ойыншылармен белсенді күресу керек. ===== Сюжеті ===== Ойында гоблиндермен күресіп, өздерінің бекіністерін жаулап алып, жоюға тура келетін бір ғана оқиғаның өтуіне қатысты сюжеттік желісі бар. Қалған жағдайда ойыншы еркін әрекет ете алады. Бұл ойынның табыстылығының бір себебі. ===== Кландар ===== Тағы бір мүмкіндік - өзіңіздің кланыңызды құрып, бар әскери одаққа қосылу. Клан біріктіру, шайқастарға жаңа мүмкіндіктер ашады - түрлі клан арасындағы қызықты клан соғыстарына қатыса аласыз. Кланның басқа шайқасқа қатысуы өз базасының күшін айтарлықтай арттырады. Ойыншы кез-келген уақытта достарынан күшейтуді сұрай алады. Егер кланды ұзақ уақыт бойы ойнаған мүшелері болса, онда олар күшті жауынгер жібере алады. Өз кезегінде, басқа ауылдарға шабуыл жасау үшін, сондай-ақ олардың үй базасын қорғау үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл ойынның басты ерекшелігі - базаны және жауынгерлерді жаңғыртудың ұзақ үдерісі, өз базаңыздың элементтерін неғұрлым жақсырақ жаңартуға қымбатырақ болса, соғұрлым олардың саны қаншалықты көп болса, соғұрлым қымбатқа түсіп, жаулардың шабуылдарынан қаншалықты көп шығынға түседі және қалпына келтіру құны қымбаттайды. Сондай-ақ, әрбір кландың ойыншылары жаудың базаларына шабуыл жасауы тиіс, ал табысты шабуылдар үшін ойыншы кубок түрінде бонус алады және эликсирі немесе алтыны бар кландық соғыс жүйесі бар. [[Санат:Ойын платформалары]] gmpabgs5ma5i4n2hippztgkb0afc4mb TeamViewer 0 590460 3600132 3562260 2026-05-05T08:00:19Z Jumadulla1997 180834 3600132 wikitext text/x-wiki [[Сурет:TeamViewer AG Göppingen HQ 2021-06-03 01a.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''TeamViewer''' ([tiːm'vjuːə]) — компьютерлерді ортақ пайдалануды және файлдарды басқару мен басқарылатын файлдар арасында бөлісу, бейне байланыс және веб-конференциялар. TeamViewer [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[Linux]], [[Chrome OS]], [[iOS]], [[Android]], [[RT Windows]], [[BlackBerry]] және Windows Phone 8 операциялық жүйелерінде жұмыс істейді. Тікелей қосылудан басқа, [[брандмауэр]] мен NAT прокси арқылы, қашықтағы компьютерге веб-шолғыш арқылы кіруге болады. TeamViewer коммерциялық емес пайдаланушылар мен бизнес, премиум, корпоративтік нұсқаларын ақысыз пайдалануға болады. TeamViewer GmbH 2005 жылы Берлине, Германияда құрылды. TeamViewer әлемнің 50 елінде жұмыс істейтін 15 миллионнан астам компьютерді қолданылады. Британиялық Permira жеке меншік акционерлік компаниясы TeamViewer GmbH компаниясын 2014 жылы Солтүстік Каролинадағы GFI Software бағдарламалық қамтамасыз етуін әзірлеуші ​​Durham-дан сатып алды. == Қауіпсіздік == === Шифрлеу === TeamViewer ақпаратты шифрлеу функциясына ие. Ол үшін жеке/-ортақ RSA кілттері қолданылады. === Кодтама === Барлық программалық ақпараттар VeriSign технологиясы арқылы қорғалған. Бұл алынған ақпараттың сілтемесін білуге мүмкіндік береді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1bnlnw7q7xcg6h4vz52ewf9oted0wp3 Копи-лувак 0 590737 3600127 3583024 2026-05-05T07:55:24Z Jumadulla1997 180834 3600127 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mandailing Kopi Luwak 100g pack.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Копи-лувак, копи лювак<ref>{{Cite web |url=https://ria.ru/20131003/967492134.html |title=Много творчества ради пары глотков: самый дорогой кофе в мире |website=[[РИА Новости]] |date=2013-10-03|access-date=2016-02-11 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231518/https://ria.ru/20131003/967492134.html |url-status=live |lang=ru}}</ref>''' ''(индон. kopi luwak<ref>Слово «копи» на индонезийском диалекте малайского языка означает «кофе», а слово «лувак» — местное название мусанга</ref>)'' - өзінің ерекше өңдеу әдісімен белгілі кофенің бір түрі. Ол кофе [[Индонезия]], [[Филиппин]] (ол жерлерде сусынды “Капе Аламид” деп аталады), Оңтүстік Үндістан мен [[Вьетнам]]да (вьетн. “кафе чон” деп аталады) өндірістік масштабтарда, арнайы жерлерде өндіріледі. Копи Лувак - әлемдегі ең қымбат кофенің бір түрі: оның бағасы бір киллиограмына 250-ден 1200 долларға дейін барады. == Өндіріс ерекшелігі == Копи Лувактың дәндерін өндіру процессі [[Мусанг|мусанг]] жануарының кофе ағашының піскен жемістерін жеуінен тұрады. Олар дәндерді қоршаған жұмсағын қорытып алып, кофе дәндерін нәжіс түрінде сыртқа шығарады. Шыққан дәндерді адамдар жинап, кейін оны жуады және күн астында кептіреді. <br> Копи Лувактың ерекше түрін былай түсіндіруге болады: мусангтардың ас қорыту жүйесіндегі асқазан сөлінің кейбір ақуыздарды ыдыратуы. Ол дайын сусынға ащы дәм береді. Сонымен қатар ішек-қарын бактерияларының әрекеті мен құрамына цибетин кіретін бездердің бөлінуімен әрекеттесуінің арқасында ерекше дәм пайда болады. Осыған қоса сүтқоректілердің ас қорыту жүйесінен басқа да әйгілі кофе түрлерін де өткізіп өндіреді (мысалы, “Қара азу”). <br> Мусангтар тек ең дәмді және піскен дәндерді таңдайды деген ұғым бар. Осы кофе түрінің өндірісінің көлемі жылына бірнеше жүз килограммнан аспайды. Бірақ, бүгінгі таңда сусын дәндерін өндіруінің өнеркәсіптік масштабтарда өндірілуін арнайы зверофермаларда байқауға болады. Осындай фермалардағы жануарлар торларда өмір сүреді. Олар еріндік пен жақсы дәндерді таңдау мүмкіндіктерінен айырылған. Әлбетте, зорлықта өмір сүретін мусангтар дәндерді таңдай алмайды және жануарлардың тамақтану рационы ерекше болып, ол кофенің дәміне әсер етеді. Сонымен қатар, кофені цибетинмен<ref>{{Cite web |url=http://www.realkopiluwak.com/faq/ |title=Kopi Luwak coffee FAQ’s {{!}} Real Kopi Luwak<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122145459/http://www.realkopiluwak.com/faq/ |archive-date=2012-11-22 |url-status=dead }}</ref> жасанды түрде амортизациялаудың түрлері шығарылды. == Сілтемелер == [http://www.realkopiluwak.com/faq/ Real Kopi Luwak coffee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122145459/http://www.realkopiluwak.com/faq/ |date=2012-11-22 }} == Дереккөздер == [[Санат:Кофе]] einmz5p0qd0301m1lhyy8h7uw2gytci Уейкбординг 0 591048 3600129 2814006 2026-05-05T07:57:58Z Jumadulla1997 180834 3600129 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Wakeboard-Tequesquitengo.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Уейкбординг''' немесе уейкборд (көбінесе уейк, ағылшын тілінен wakeboard: wake — кильватер, board — тақтай) — су спаломасы, акротика және секіру элементтерін қосатын экстремалды спорт түрі. Уейкбординг сноуборд, скейтборд және сефингпен ұқсастықтары бар. Қарқынды дамып келе жатқан су спорты және демалыс түрі. == Дисциплиналары == Уейкбординг екі дисциплинаға бөлінеді: Уейкборд-катер және уейкборд-электротартылыс (кабельді уейкбординг). Катерлі уейкбордингте спортсмен катер үстінде қолына фал-ды ұстап, трамплин және толқын көмегімен әртүрлі трюгтер орындайды. Кабельді уейкбордингте спортсмен катер орнына арнайы механикаландырылған құрылғымен жүзеді. Электро уейкбордингтің бірнеше түрдегі құрылғылары бар. Еуропада экологиялық таза және тиімділігіне байланысты катерлі уейкбордингке қарағанда кабельді уейкбординг жақсы дамыған. Еуропа аумағында барлығы 100 ге жуық уейк-парктер ашылған, ал Ресей аумағында олардың 11 парк бар. Қосымша балласттары бар, 29-38 км/сағ жылдамдықпен жүзіп келе жатқан катер өз артынан із қалдырады, ал оны секіру үшін трамплин ретінде қолданады. Секіру барысында көптеген трюгтерді іске асыруға мүмкіндік болады. Шведтік «Radinn» компаниясы серфингке және уейкбордингке арналған тақтайларды жасап шығарды. Олар литийлік батареялардан қуаттанатын электромотор арқасында , катерсіз максималды 46 км/сағ жылдамдыққа жете алады. Тақтай «көмірталшықтарынан» жасалған, соған орай Radinn-нің толық массасы 29 кг жетеді. Қолданыс барысында ол 30 минутқа жарайды. Буксирлеуші катерлер — уейкбордта жүзуге арналған арнайы мамандандырылған спорттық катерлер. Барлығы буксирлеуші катерлердің 20 өндіруші бар. Үздік компаниялар : MasterCraft, Malibu, CorrectCraft, Supra, Centurion Boats. == Трюгтер: == • Айналу • Сальто • Айналу сальтосы • Рейли • Платформаларды көтеру. [[Санат:Су спорты түрлері]] kk21ke5f5o76buxot1peskayiigglgl Көктерек (ағаш) 0 603287 3599833 3594542 2026-05-04T16:35:15Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Distribution and habitat" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348240360|Populus tremula]]" 3599833 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = PopulusTremula001.JPG |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Талдар тұқымдасы|Талдар]] |genus = ''[[Терек|Populus]]'' |sectio = ''[[Aspen|Populus]]'' |species = '''''P. tremula''''' |binomial = ''Populus tremula'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] }} '''Көктерек''' ({{lang-la|Populus tremula}}) – [[Талдар тұқымдасы|талдар]] тұқымдасына жататын [[терек]] түрі. Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау - сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. Басқа ағаштардан айырмашылығы көктеренктің жапырақ жүйкелері астыңғы жақтарына қарағанда жапырақтың үстіңгі жағынан жақсы көрінеді. Тамыр жүйесі топырақтың беткі жағына жақын жетілетіндіктен, тамырдан түйін тастап жас көктеректің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Көктеректің қайыңынынан айырмашылығы екі үйлі өсімдік.Аталық сырға гүлдері бір ағашта, ал аналық сырға гүлдері басқа ағашта ерте көктемде жапырақ жарғанға дейін гүлдейді, гүлдері көп және ұсақ.Назарын өзіне еріксіз аударатын аталық сырға гүлі-үлпілдек ,жұмсақ сұр, майысқақ, қызыл түсті тозаңдары бар. Тозаңдану жел арқылы жүреді. Аралар гүлдің тозаңдарымен бірге әлі де ашылмаған бүршіктерден жабысқақ зат (клей) жинайды. Тұқымды өте ұсақ, пісіп жетілген соң, жаз мезгілінде желмен таралады. Бұл да қайыңға ұқсас кесілген немесе өртенген ормандардың орнына қаулай өседі ,нәтижесінде ұзақ жыл тіршілік салыстырғанда өзінен жоғары бағаланатын ағаштардың өсуіне жағдай жасап, ығысып шыға береді. ===Қосымша ақпарат=== Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. Одан алынатын жұмсақ, ақ түсті ағаштар құрылысқа пайдаланады, қағаз шығаруға , фанер, шырпы т.б. заттар жасауға қолданылады. қабығы тері илеуге ,тканьді бояуға қолданады(сары түс береді). Бүршігі мен жапырвғы ағзаға тез әсер ететін заттар түзеді, бөлме ауасын тазартуға пайдаланады, халықтық медицинада кеңінен қолданылады. Өкпе , безгек, уланған немесе жылан шағып алған жағдайда қолданады. == Таралуы және тіршілік ету ортасы == Бұл түр Еуропа мен Азияда, Исландия[1] мен Британ аралдарынан[2] бастап шығыста Камчаткаға дейін, солтүстікте Скандинавия мен Ресейдің солтүстігіндегі Солтүстік поляр шеңберіне дейін, ал оңтүстікте Испанияның орталығына, Түркияға, Тянь-Шаньға, Солтүстік Корея мен Жапонияның солтүстігіне дейін таралған. Ол сондай-ақ Солтүстік-Батыс Африкадағы Алжирдің бір аймағында кездеседі. Ареалдың оңтүстік бөлігінде бұл түр биік таулы жерлерде мекендейді.[3][4] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Populus tremula}} [[Санат:Талдар тұқымдасы]] rgjsn2yoo9rmhoyg1bx4ebx6m5bvcvh 3599839 3599833 2026-05-04T16:53:01Z Rasulbek Adil 176232 Дереккөздерді көрсетіңіз. [[Арнайы:Үлесі/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[Қатысушы талқылауы:Kudaibergen Yerassyl|талқылауы]]) істеген нөмір 3599833 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3599839 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = PopulusTremula001.JPG |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Талдар тұқымдасы|Талдар]] |genus = ''[[Терек|Populus]]'' |sectio = ''[[Aspen|Populus]]'' |species = '''''P. tremula''''' |binomial = ''Populus tremula'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] }} '''Көктерек''' ({{lang-la|Populus tremula}}) – [[Талдар тұқымдасы|талдар]] тұқымдасына жататын [[терек]] түрі. Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау - сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. Басқа ағаштардан айырмашылығы көктеренктің жапырақ жүйкелері астыңғы жақтарына қарағанда жапырақтың үстіңгі жағынан жақсы көрінеді. Тамыр жүйесі топырақтың беткі жағына жақын жетілетіндіктен, тамырдан түйін тастап жас көктеректің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Көктеректің қайыңынынан айырмашылығы екі үйлі өсімдік.Аталық сырға гүлдері бір ағашта, ал аналық сырға гүлдері басқа ағашта ерте көктемде жапырақ жарғанға дейін гүлдейді, гүлдері көп және ұсақ.Назарын өзіне еріксіз аударатын аталық сырға гүлі-үлпілдек ,жұмсақ сұр, майысқақ, қызыл түсті тозаңдары бар. Тозаңдану жел арқылы жүреді. Аралар гүлдің тозаңдарымен бірге әлі де ашылмаған бүршіктерден жабысқақ зат (клей) жинайды. Тұқымды өте ұсақ, пісіп жетілген соң, жаз мезгілінде желмен таралады. Бұл да қайыңға ұқсас кесілген немесе өртенген ормандардың орнына қаулай өседі ,нәтижесінде ұзақ жыл тіршілік салыстырғанда өзінен жоғары бағаланатын ағаштардың өсуіне жағдай жасап, ығысып шыға береді. ===Қосымша ақпарат=== Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. Одан алынатын жұмсақ, ақ түсті ағаштар құрылысқа пайдаланады, қағаз шығаруға , фанер, шырпы т.б. заттар жасауға қолданылады. қабығы тері илеуге ,тканьді бояуға қолданады(сары түс береді). Бүршігі мен жапырвғы ағзаға тез әсер ететін заттар түзеді, бөлме ауасын тазартуға пайдаланады, халықтық медицинада кеңінен қолданылады. Өкпе , безгек, уланған немесе жылан шағып алған жағдайда қолданады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Populus tremula}} [[Санат:Талдар тұқымдасы]] 080gww3fy5lme4xn9myyzh5j1m8kf1w Раба Маджер 0 605677 3599874 3115044 2026-05-04T17:43:07Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "International career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1344942468|Rabah Madjer]]" 3599874 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Рабах Маджер |толық аты = Мустафа Рабах Маджер |сурет = |сурет ені = 200px |туған күні = 15.12.1958 |туған жері = [[Хуссейн-Дей]], [[Алжир]] |азаматтығы = {{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир]] |бойы = 178 |салмағы = |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = ''клубсыз'' |қызметі = бас жаттықтырушы |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1973—1975|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Хуссейн Дей (футбол клубы)|Хуссейн Дей]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1975—1983|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Хуссейн Дей (футбол клубы)|Хуссейн Дей]]|94 (58) |1983—1984|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг (Париж)]]|50 (23) |1983|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг B (Париж)]]|1 (1) |1985|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Тур (футбол клубы)|Тур]]|7 (2) |1985—1988|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|50 (29) |1988|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|14 (4) |1989—1991|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|58 (21) |1991—1992|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Катар СК]]|9 (6)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1978—1992|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]|87 (31)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1993—1995|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |1995—1997|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|(жастарын.) |1997—1998|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Садд (футбол клубы)|Аль-Садд]]| |1998—1999|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Вакра (футбол клубы)|Аль-Вакра]]| |1999|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |2001—2002|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |2005—2006|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Райян (футбол клубы)|Аль-Райян]]| |2017—2018|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]|}} }} '''Мустафа Рабах Маджер''' ({{lang-ar|رابح ماجر}}; [[15 желтоқсан]] [[1958 жыл]], [[Хуссейн-Дей]], [[Алжир]]) — алирлік футболшы, жаттықтырушы. Шабуыл шебінде ойнаған. Алжир құрамасы сапында 1982, 1986 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 1990 жылы Африка чемпионы атанды. Бапкерлік карьерасында бірнеше рет Алжир Ұлттық құрамасын жаттықтырды. == Жетістіктері == === Клубтық === ** Алжир кубогы: 1978/79 ** Еуропа чемпиондар кубогы: 1986/87 ** УЕФА суперкубогы: 1987 ** Құрлықаралық кубок: 1987 ** Португалия чемпионы: 1987/88 ** Португалия кубогы: 1987/88, 1990/91 ** Португалия суперкубогы: 1986, 1991 === Ұлттық құрамада: === ** Африка ұлттары кубогы: 1990 ** Афро-Азия ұлттары кубогы: 1991 === Жеке === ** Африкадағы жыл футболшысы: 1987 ** ХХ ғасырдағы ең үздік араб футболшысы ** ХХ ғасырдағы ең үздік Алжир футболшысы == Халықаралық мансабы == Маджер Алжир ұлттық құрамасында 19 жыл бойы ойнап, 1982 және 1986 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының финалдық кезеңдеріне қатысты. Ол 87 ойында 28 гол соғып, ел тарихындағы ең үздік сұрмерген ретінде мансабын аяқтады. Сондай-ақ, ол 1990 жылы Африка Ұлттар Кубогын жеңіп алды; сол турнирде қожайын ретінде Алжир құрамасы Нигерияны екі рет — ашылу матчында 5:1 және финалда 1:0 есебімен ұтты.[1] Маджердің ең атақты голы 1982 жылғы Әлем чемпионатында Алжирдің Германияны 2:1 есебімен ұтқан ойынында соғылды; ол 53-минутта есеп ашты.[1] ==Сілтемелер== * [https://web.archive.org/web/20090414194459/http://www.zerozerofootball.com/player/rabah_madjer/current/profile/0/default/7213 Профиль (Zerozero)] * [http://blogportista.com/rabah-madjer/ Биографиясы (''Blogportista'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720071323/http://blogportista.com/rabah-madjer/ |date=2020-07-20 }} * [http://www.bdfutbol.com/en/j/j3163.html Профиль (BDFutbol)] [[Санат:Алжир футболшылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]] [[Санат:Катар СК ойыншылары]] [[Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Африка чемпиондары]] [[Санат:Алжир футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Райян ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Садд ФК жаттықтырушылары]] 90gcn3sqy7ltrb5fgecwxhnclmtrqbc 3599876 3599874 2026-05-04T17:46:31Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[Қатысушы талқылауы:Kudaibergen Yerassyl|талқылауы]]) істеген нөмір 3599874 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3599876 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Рабах Маджер |толық аты = Мустафа Рабах Маджер |сурет = |сурет ені = 200px |туған күні = 15.12.1958 |туған жері = [[Хуссейн-Дей]], [[Алжир]] |азаматтығы = {{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир]] |бойы = 178 |салмағы = |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = ''клубсыз'' |қызметі = бас жаттықтырушы |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1973—1975|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Хуссейн Дей (футбол клубы)|Хуссейн Дей]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1975—1983|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Хуссейн Дей (футбол клубы)|Хуссейн Дей]]|94 (58) |1983—1984|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг (Париж)]]|50 (23) |1983|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг B (Париж)]]|1 (1) |1985|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Тур (футбол клубы)|Тур]]|7 (2) |1985—1988|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|50 (29) |1988|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|14 (4) |1989—1991|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|58 (21) |1991—1992|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Катар СК]]|9 (6)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1978—1992|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]|87 (31)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1993—1995|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |1995—1997|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|(жастарын.) |1997—1998|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Садд (футбол клубы)|Аль-Садд]]| |1998—1999|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Вакра (футбол клубы)|Аль-Вакра]]| |1999|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |2001—2002|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]| |2005—2006|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Райян (футбол клубы)|Аль-Райян]]| |2017—2018|{{Flagicon|Алжир|20px}} [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжир]]|}} }} '''Мустафа Рабах Маджер''' ({{lang-ar|رابح ماجر}}; [[15 желтоқсан]] [[1958 жыл]], [[Хуссейн-Дей]], [[Алжир]]) — алирлік футболшы, жаттықтырушы. Шабуыл шебінде ойнаған. Алжир құрамасы сапында 1982, 1986 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 1990 жылы Африка чемпионы атанды. Бапкерлік карьерасында бірнеше рет Алжир Ұлттық құрамасын жаттықтырды. == Жетістіктері == === Клубтық === ** Алжир кубогы: 1978/79 ** Еуропа чемпиондар кубогы: 1986/87 ** УЕФА суперкубогы: 1987 ** Құрлықаралық кубок: 1987 ** Португалия чемпионы: 1987/88 ** Португалия кубогы: 1987/88, 1990/91 ** Португалия суперкубогы: 1986, 1991 === Ұлттық құрамада: === ** Африка ұлттары кубогы: 1990 ** Афро-Азия ұлттары кубогы: 1991 === Жеке === ** Африкадағы жыл футболшысы: 1987 ** ХХ ғасырдағы ең үздік араб футболшысы ** ХХ ғасырдағы ең үздік Алжир футболшысы ==Сілтемелер== * [https://web.archive.org/web/20090414194459/http://www.zerozerofootball.com/player/rabah_madjer/current/profile/0/default/7213 Профиль (Zerozero)] * [http://blogportista.com/rabah-madjer/ Биографиясы (''Blogportista'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720071323/http://blogportista.com/rabah-madjer/ |date=2020-07-20 }} * [http://www.bdfutbol.com/en/j/j3163.html Профиль (BDFutbol)] [[Санат:Алжир футболшылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]] [[Санат:Катар СК ойыншылары]] [[Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Африка чемпиондары]] [[Санат:Алжир футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Райян ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Садд ФК жаттықтырушылары]] nxo77vvoukwydwk3hkcrm357z4815lg Серж Бланко 0 610503 3600033 2652957 2026-05-05T06:14:03Z Jumadulla1997 180834 3600033 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Serge Blanco cropped.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Серж Бланко(фр. Serge Blanco, туған. 31 тамыз 1958) - бұрынғы француз регбисі., "Пеле регби" ретінде белгілі, ойыншының мансабын аяқтағаннан кейін-бизнесмен және спорттық функционер. Серж Бланко Франция құрамасының ең үздік ойыншыларының бірі болып саналады. Ол регбиден Франция құрамасы үшін 93 матч ойнады. Бұл көрсеткіш бойынша ол Францияда алтыншы орында. Ол 12 рет шеткі позицияға шығып, 81 рет қорғаушы позициясына шықты, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. 17 рет ол алаңға капитанның таңбасымен шықты. Бланко ұлттық құраманың матчтарында 38 рет өнер көрсетті, бұл әлемдегі алтыншы және Франциядағы бірінші нәтиже болып табылады. Бүгін Серж Бланко Биарриц Олимпик клубының президенті, бұрын регби ұлттық лигасының президенті болған. == Дереккөздер == Әлемдік және ұлттық спорт ойындары bpy1hnj3h5fb4faev7yazpqbgwh0fft Mamamoo 0 631110 3600105 3595269 2026-05-05T07:33:35Z Jumadulla1997 180834 3600105 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mamamoo in 2023.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} = <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = {{Музыкалық топ|Логотипі=Logo of mamamoo.jpg|Суреті=191114 마마무 기자 질의응답 전체영상 (MAMAMOO 'reality in BLACK' 쇼케이스) 3m 15s.jpg|Сайты=http://www.rbbridge.com/?page_id=23470|Құрамы=Сола <br> Мун Бёль<br> Хви Ин<br> Хваса|Лейблдері=Rainbow Bridge World<br>Victor Entertainment|Қайдан=[[Сеул]]|Мемлекет={{KOR}}|Жанрлары=[[K-pop]]<br> [[Джаз]]<br> [[R&B]]|Тілдері=[[корей тілі|корей]], [[жапон тілі|жапон]]|Белсенділік жылдары=2014 – қазіргі уақыт}} '''Mamamoo''' — Rainbow Bridge World компаниясымен құрылған [[Оңтүстік Корея]] қыздар тобы. Mamamoo 4 қатушысылардан тұрады: Солар (топтың көшбасшысы), Мунбёль, Хвиин және Хваса. Ресми дебют ''Hello'' мини-альбомымен, 19.06.14 жылда болды. Бұл дебют, сыншылардың ойынша, 2014 жылдын ең үздік дебюттардың біріне кірді. Mamamoo тобы өз өнер көрсеткеніне арқылы таңымал. == Топ мүшелері == * '''Ким Ён Сон''' ([[Корей тілі|кор.]] 김용선) 21 ақпанда 1991 жылда, Кансогу ауданында, [[Сеул]] қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея руспубликасында]] туылған. Солар деген псевдониммен алға шығады. Топтын қолбасшысы, бас вокалист, вижуалы деп саналады. 2015 жылдан бастап өз еркін синглдарын шығаруға бастады. Солар 2017 жылда Итхык (Super Junior тобы) пен бірге жыл сайынғы ''Gaon Chart K-Pop Awards'' музықалық премияны жүргізді. 27-29 сәуір айында 2018 жылда ''Solar’s Emotion Concert Blossom деген өз жеке концертті өткізді. 2016 жылда белгілі корей «Біз үйлендік» деген шоуына қатысты.'' * '''Мун Бёль И''' ([[Корей тілі|кор.]] 문별이) 22 желтоқсан айында 1992 жылда, Пучхон қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея республикасында]] туылған. Топтын бас рэпері, вокалист, биші болып саналады. Бірнеше рет Mamamoo топтын әндерінің жазуына қатысты. 22 мамыр айында 2018 жылда өз еркін «Selfish» деген мини-альбомын шығарды. * '''Чон Хви Ин''' ([[Корей тілі|кор.]] 정휘인) 17 сәуір айында 1995 жылы, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. Топта бас вокалист және бас биші. 2017 жылда "Easy" әнімен еркін дебют етті. * '''Ан Хе Джин''' ([[Корей тілі|кор.]] 안혜진) 23 шілде айында 1995 жылда, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. '''Хваса''' деген псевдониммен сахнаға шығады. Топта бас вокалист, биші, кенже(ең кіші қатушысы) болып саналады. Әлденше рет әнге сөз жазуға қатысты. 2018 жылда «Мен өзім тұрамын» деген шоуға қатысты. Хваса ''Mamamoo'' тобынан ең таңымалдың бірі. 2019 жылы 13 ақпан айында TWIT деген еркін әнді шығарды. Топпен бірге контрактты ұзартқан жоқ, бірақ топпен бірге топтық жұмыстарды жасай алады == Дискография == '''Студия альбомдары''' * ''Melting'' (2016) * ''Reality in Black'' (2019) '''Мини-альбомдар''' * ''Hello'' (2014) * ''Piano Man'' (2014) * ''Pink Funky'' (2015) * ''Memory'' (2016) * ''Purple'' (2017) * ''Yellow Flower'' (2018) * ''Red Moon'' (2018) * ''Blue;s'' (2018) * ''White Wind'' (2019) '''Жапон альбомдары''' * ''4colors'' (2019) [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары]] [[Санат:2014 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] du4xgefnrin5co7htz7riek5ppjbxm5 Гандзасар (футбол клубы, Капан) 0 632526 3599752 3514686 2026-05-04T14:49:03Z Алишерсзз 180771 Created by translating the section "Stadium" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349473690|FC Gandzasar Kapan]]" 3599752 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Армения}} Гандзасар |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1963 |таратылды = |стадионы = «[[Гандзасар (стадион)|Гандзасар]]», [[Капан]] |сыйымдылығы = 3500 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Армения чемпионаты|Премьер лига]] |маусым = 2024/25 |орын = 10 |сайты = [http://www.fcgandzasar.info Официальный сайт] |pattern_la1 =_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_b1 =_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_ra1 =_shoulder stripes white stripes |pattern_sh1 = _adidaswhite |pattern_so1 = _3_stripes_black |leftarm1 =E5E4E2 |body1 =E5E4E2 |rightarm1 =E5E4E2 |shorts1 =E5E4E2 |socks1 =E5E4E2 |pattern_la2 = |pattern_b2 =_shoulder stripes white stripes |pattern_ra2 = |pattern_sh2 = _adidaswhite |pattern_so2 =_3_stripes_white |leftarm2 =000080 |body2 =0000CD |rightarm2 =000080 |shorts2 =0000CD |socks2 =0000CD }} «'''Гандзасар'''» ({{lang-hy|Գանձասար}}) — [[Армения|Арменияның]] [[Капан]] қаласындағы футбол клубы, 1963 жылы "Лернагорц" деген атаумен құрылған. Қазіргі күнде [[Футболдан Армения чемпионаты|Армения Премьер лигасында]] ойнайды. == Жетістіктері == === Армян КСР чемпионаты === * Чемпион (2): 1989, 1991 === Армян КСР кубогы === * Жеңімпаз (1): 1963 === Армения чемпионаты === * Вице-чемпион (1): 2016/17 * -орын2 (3): 2008, 2011, 2012/13 === Армения кубогы === * Жеңімпаз (1): 2017/18 * Финалист (1): 2013/14 == Stadium == [[Сурет:Gandzasar_Stadium,_Kapan,_Armenia,_May_2012.jpg|нобай|Гандзасар стадионы, Гандзасардың үйі]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">Клуб өз алаңындағы ойындарын Гандзасар стадионында өткізеді, оны Қапан қалалық стадионы деп те атайды, оның сыйымдылығы 3500. Ол Қапан қаласының орталығында, Вогджи өзенінің сол жағалауында орналасқан.[дәйексөз қажет]</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">2017 жылдың басында команда уақытша көшті Вазген Саркисян атындағы Республикалық стадион жылы Ереван Гандзасар стадионындағы жөндеу жұмыстарына байланысты.[дәйексөз қажет]</sup> == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20110607185228/http://fcgandzasar.info/ Ресми сайты] {{ref-hy}} * [http://www.ffa.am/ru/clubs Профилі] {{ref-ru}} * [http://ru.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=92219/domestic/ Профилі] {{ref-ru}} [[Санат:Армения футбол клубтары]] n0k69lj0m4quyw7gpx8qtxj49834mv3 3599755 3599752 2026-05-04T14:50:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Алишерсзз|Алишерсзз]] ([[User talk:Алишерсзз|т]]) өңдемелерінен [[User:Makenzis|Makenzis]] соңғы нұсқасына қайтарды 3514686 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Армения}} Гандзасар |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1963 |таратылды = |стадионы = «[[Гандзасар (стадион)|Гандзасар]]», [[Капан]] |сыйымдылығы = 3500 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Армения чемпионаты|Премьер лига]] |маусым = 2024/25 |орын = 10 |сайты = [http://www.fcgandzasar.info Официальный сайт] |pattern_la1 =_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_b1 =_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_ra1 =_shoulder stripes white stripes |pattern_sh1 = _adidaswhite |pattern_so1 = _3_stripes_black |leftarm1 =E5E4E2 |body1 =E5E4E2 |rightarm1 =E5E4E2 |shorts1 =E5E4E2 |socks1 =E5E4E2 |pattern_la2 = |pattern_b2 =_shoulder stripes white stripes |pattern_ra2 = |pattern_sh2 = _adidaswhite |pattern_so2 =_3_stripes_white |leftarm2 =000080 |body2 =0000CD |rightarm2 =000080 |shorts2 =0000CD |socks2 =0000CD }} «'''Гандзасар'''» ({{lang-hy|Գանձասար}}) — [[Армения|Арменияның]] [[Капан]] қаласындағы футбол клубы, 1963 жылы "Лернагорц" деген атаумен құрылған. Қазіргі күнде [[Футболдан Армения чемпионаты|Армения Премьер лигасында]] ойнайды. == Жетістіктері == === Армян КСР чемпионаты === * Чемпион (2): 1989, 1991 === Армян КСР кубогы === * Жеңімпаз (1): 1963 === Армения чемпионаты === * Вице-чемпион (1): 2016/17 * -орын2 (3): 2008, 2011, 2012/13 === Армения кубогы === * Жеңімпаз (1): 2017/18 * Финалист (1): 2013/14 == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20110607185228/http://fcgandzasar.info/ Ресми сайты] {{ref-hy}} * [http://www.ffa.am/ru/clubs Профилі] {{ref-ru}} * [http://ru.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=92219/domestic/ Профилі] {{ref-ru}} [[Санат:Армения футбол клубтары]] qus179se9m59xjz5qk6z2tw46il4e58 Michelin 0 634914 3600034 3580469 2026-05-05T06:17:42Z Jumadulla1997 180834 3600034 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Michelin Pro4 Endurance.jpg|нобай]] '''Michelin''' (қазақша Мишлен) (Euronext: ML) - француз компаниясы, шина өндірушісі, өз саласындағы көшбасшылардың бірі. Толық атауы — Compagnie Générale des Établissements Michelin. Штаб-пәтері Клермон-Ферранда. Ұйымдастырушылық-құқықтық формасы бойынша акционерлік команда болып табылады. == Тарихы == 1889 жылы құрылған. Бастапқыда компания велосипедтерге арналған шиналар жасап, кейін автошиналар нарығына шыққан (1891 жылы компания алмалы-салмалы пневматикалық шиналар өндірісіне патент алды). 1907 жылы Франциядан тыс Туринде бірінші Michelin кәсіпорны ашылды. 1934 жылдан 1976 жылға дейін Michelin Citroën автомобиль өндірушісінің басқарушысы болды. 1988 жылы компания америкалық шина өндірушісі B. F. Goodrich Company-ді өз қол астына алды, компанияның бүкіл тарихында ол әр түрлі шина компанияларын сатып алған. Michelin - шина индустриясындағы көптеген инновациялардың авторы, мысалы, 1946 жылы радиалды шиналарды Michelin компаниясы ойлап тапқан. Сондай-ақ ең маңызды сәттердің бірі 1992 жылы нарықта тербелуге қарсылық коэффициенті төмен Energy "жасыл шиналардың" пайда болуы болды, бұл отынды үнемдеуге мүмкіндік береді. 1999 жылдан 2006 жылдың мамырына дейін компанияны Эдуард Мишлен басқарды; 2006 жылдың 26 мамырында ол Францияның батыс жағалауындағы (Бретань) яхтада балық аулау барысында батып кетті. Осыдан кейін компания басшысы Мишель Ролье болды. == Меншік иелері және басшылық == Компания акционерлері: институционалдық инвесторлар — 51,8% акциялар, пайлық қорлар — 28,95 %, менеджмент — 2,1 %. 2007 жылдың қараша айының ортасына капиталдандыру-12,46 млрд еуро. == Қызметі == Компания автокөлік, ауыл шаруашылығы техникасы, велосипедтер мен мотоциклдер, сондай-ақ ұшақтар үшін шина өнімдерінің кең спектрін шығарады. Сондай-ақ компания ViaMichelin карталарымен және жолсілтерімен танымал. Компания 19 елдегі 69 зауытқа ие. Қызметкерлердің жалпы саны — шамамен 130 мың адам. Шина өндірісінің көлемі 2006 жылы 190 млн шинаны құрады. 2014 жылы Michelin таза табысы 1031 млн еуроны (2013 жылы — 1127 млн еуро) құрады. == Спорт == Michelin шиналары авто және мотоспортта кеңінен қолданылады. 2000-шы жылдардың басында компания "Формула-1" - де ұсынылды және Bridgestone бәсекелестерімен "Шина соғысында" тез алға шықты. 2005 жылы үш жарыс командаларынан басқа барлық командалар Michelin шиналарын, соның ішінде 2005-2006 жылдардағы чемпионаттарда басымдылық көрсеткен Renault командасы пайдаланған. Michelin және Renault шиналарды әзірлеу кезінде тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді және осы ынтымақтастық командаға чемпионаттың көшбасшысы болуға мүмкіндік берді деп саналады. Алайда, Michelin 2005 жылғы АҚШ-тағы Гран-при-формула1 кезіндегі шиналық жанжал әсерінен беделі төмендеді, сол уақытта Michelin шинасын қолданған барлық командалар шиналардың ақауының кесірінен жарыстан шығуға мәжбүр болды. Халықаралық автоспорт федерациясы 2007 жылдан бастап "Формула-1" чемпионаттарында барлық командалар бір өндіруші-монополисттен бірдей шиналарды пайдалануы тиіс деп талап қойды. Michelin бұл монополияны жеңіп алу мүмкіндігіне ие болды, бірақ олар үшін жарнамалық мақсатта тек бәсекелестік қызықты екеніне сүйене отырып, күресуден бас тартты. Сондықтан 2006 жылы Фернандо Алонсо (Michelin шиналарында өнер көрсеткен) чемпиондық атағына қарамастан, француз шинниктері үшін соңғы болды. 2007 жылдан бастап Формула-1 қайта Bridgestone монополиясы, ал 2011 жылдан бастап — Pirelli. 2016 жылдан бастап Michelin шиналары келесі чемпионаттарда қолданылады: * Төзімділікке арналған автожарыс бойынша әлем чемпионаты * Шоссейно-сақиналы мото жарысы бойынша әлем чемпионаты * IMSA спорткарлар чемпионаты * Еуропа сериясы Ле-Ман == Өнертабыстар, патенттер және Мишлен технологиялары == Мишлен компаниясы жеңіл және жүк автомобильдеріне, мотоциклдерге және басқа да доңғалақ техникасына арналған шиналардың әр түрлі түрлерін шығарады. Автомобиль шиналарын өндіруде компания өз өнімдерін бәсекелестерден сапалы ажырататын патенттелген бірқатар технологияларды пайдаланады. * BAZ Technology. Michelin ерекше түрде бүктелген Нейлон жіптерін білдіретін ерекше протектордың құрылымын пайдаланады. Бұл жіптер металл кордтың үстіндегі протектор ауданында орналасқан. мұндай конструкция орталық жылдамдыққа қарсы тұруға және соның салдарынан - жоғары жылдамдықтағы шинаның шабылуын болдырмауға көмектеседі. * EverGrip Technology. Бұл технология компаниямен патенттелген және шиналардың қауіпсіздік деңгейін арттыру мақсатында протектор дизайнын біріктіруге мүмкіндік береді. Осы технология негізінде салынған шиналар тек тозып қана қоймай, ерекше түрде протектор құрылымын жоғары тартымдылыққа байланысты өзгертеді, бұл қарлы және дымқыл жолдарда қауіпсіз етеді. * Zero Pressure Technology бүйір қабырғалары күшейтілген шиналардың ерекше құрылымын көздейді. Мұндай конструкция ауа қысымын жоғалтқан жағдайда да көлік құралының салмағын ұстап тұруды жалғастыруға мүмкіндік береді. Бұл Технология 50-55 миль жылдамдығымен қозғалуды дөңгелекті келесі жайлы ауыстыру үшін біраз уақыт ішінде жалғастыруға мүмкіндік береді. {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Санат:Өндіріс]] 679s0ccgz3kwqdbqbfu63frubv63nnx Соқыр электрлік пандус 0 636959 3599687 3596063 2026-05-04T12:26:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599687 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Соқыр электрлік пандус''' ([[латынша]]: Typhlonarke aysoni) - электр сәулелері тәрізді Narkidae тұқымдасына жататын Tiflonark тұқымдасының түрі. Бұл төменгі өмір салтын ұстанатын шеміршек тәрізді балықтар, үлкен, жалпақ тәрізді және іш қуысы бар, олар дерлік дөңгелек диск, қысқа және жуан құйрықты құрайды. Бұлшықет сүйегінің және бір доральды ұшымен аяқталады. Көздері көрінбейді. Қарыншалар екіге бөлінеді, алдыңғы жақ аяқ-қолдарға ұқсас процесті құрайды. Беткейлер осы «аяқтармен» иіліп, түбімен жылжиды. Олар электр тогын шығара алады. Олар Жаңа Зеландия суларына тән. Әдетте 300-400 м тереңдікте кездеседі, максималды жазылған ұзындығы - 38 см, диета полихеттерден тұрады. Бұл қылшықтар жұмыртқа өндірісімен көбейеді. == Таксономия == Жаңа түрдің алғашқы үлгіні 1900 жылғы зерттеу экспедициясы кезінде Жаңа Зеландиядағы Фово бұғазында Дото трофейі ұстап алды. Тамыз айында Доминион мұражайының қирағанынан келген Гамильтонрю экспедиция жетекшісі Ф. Айсон көлінің құрметіне жаңа түрді атады, ол музейге оның көшірмесін ұсынды. [[1902]] жылы Гамильтон өзінің сипаттамасын Astrape aysoni деп ғылыми журналға жариялады. [[1909]] жылы Эдгар Р. Уайт бұл түрді тайфонарықтардың жеке тегі ретінде бөліп алды. == Аудан == Соқыр электр беткейлерінің диапазоны нақты анықталмаған, өйткені ол тифлонарка-таракеяның диапазонымен қиылысады, және бұл түрлер сыртқы түріне ұқсас. Бұл сәулелер Жаңа Зеландия суларына ұнамды және Солтүстік аралдың шығыс жағалауында, Оңтүстік аралында, Стюарт аралында, Чатрамреннің көтерілу аймағында 49 ° С. w. Олар түбінде 46 - 800 м тереңдікте кездеседі, негізінен 300 - 400 м. == Сипаттамасы == Ені олардың ұзындығынан асатын және жалпы ұзындығының 70% құрайтын пекторлық шеңберлер дерлік дөңгелек дискіні құрайды. Бастың екі жағында бүйрек түрінде электрлік жұпталған органдар тері арқылы көрінеді. Кішкентай көздер тері астына 1-2 мм тереңдікте жасырылады. Олардың орнын екі кішкентай ақ дақтармен анықтауға болады. Көздің артында тегіс жиектері бар сопақша шашыратқыш орналасқан. Мұрын бір-біріне жақын орналасқан. Олардың сыртқы жиектері түтіктерге бұралып, ішкі жиектері кеңейіп, өсіп, аузына жететін майлы былғары жапқышты құрайды. Кішкентай аузы ойыққа жасырылған. Ауыздың алдында тістер тұрды. Әр жақта 10-12 бұрышты тістер болады. Алдыңғы тістер тозады, ал ортасынан алынған тістер бір ұшы бар. Бес жұп қысқа және иілген гилл ойықтары дискінің төменгі жағында орналасқан. Ірі және кең вентральды қанаттардың алдыңғы шеттері аяқ-қолдарға ұқсас процестерді құрайды. Артқы шеттер дискінің бөлігі болып табылатын пекторлық шеттермен біріктіріледі. Шұңқырлар құйрығы бар қиықтардың түйіскен жерінде орналасқан. Ересек еркектерде ұсақ және жалпақ тәрізді пертергоподия бар, олардың ұштары қарыншаның астынан көрінбейді. Қарыншалардың артқы ұштарының үстінде тікбұрышты пішінді бір дорсальды қақпақ бар. Қысқа және жуан құйрықтың бүйірлерінде терінің байқалмайтын [[қатпарлар]]ы кездеседі, олардың ұшы ұзындығы каудальды діңгектің ұзындығына тең үлкен дөңгелектелген каудальды қырымен аяқталады. Тері таразыдан айырылған. Дорсальды беті қоңыр түске боялған, құйрығына қарай қара болады. Қынап беті бежевый. Қабыну процестерінің вентральды беті ақ түске боялған. Тіркелген максималды ұзындық - 38 см, бұл баурайлардың ұзындығы 1,1 м жететіндігі туралы ескірген деректер бар.<ref>Вид [http://Слепой%20электрический%20скат Слепой электрический скат]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (англ.) в Мировом реестре морских видов ([http://World%20Register%20of%20Marine%20Species World Register of Marine Species]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).</ref> == Биология == Соқыр электрлік пандустар - бұл теңіз түбіндегі балықтар. Бұлшықеттер мен қысқа құйрық оларды нашар жүзушілерге айналдырады. Негізінен, олар вентральды қабақтардың жылжымалы процестерінің көмегімен төменгі жағынан қозғалады. Өздерін жыртқыштардан қорғап, бұл пандустар электр тогына түсуге қабілетті. Олар олжаны сіңіруі мүмкін, олардың диетасы негізінен полихеттерден тұрады. Олар жұмыртқа тәрізді туа біткенде, ұзындығы 9-10 см болатын 11 нәрестеге дейін көбеюге мүмкіндік береді.Пентокулумдық макроцефалия құрттары соқыр электр беткейлерінде паразит етеді. == Адаммен әрекеттесуі == Бұл пандустар коммерциялық балық аулау үшін қызықтырмайды. Олар көбінесе төменгі тралдарды қолдана отырып, балық аулау кәсіпорнында жиі кездеседі. Халықаралық табиғатты қорғау одағының түрді сақтау мәртебесін бағалау үшін мәліметтер жеткіліксіз.<ref>[http://Слепой%20электрический%20скат Слепой электрический скат]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (англ.) в базе данных [http://FishBase FishBase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731180936/http://www.fishbase/ |date=2013-07-31 }}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] rcvoqhg45l0mqzo30bt646wrm86bv3t Бешикташ (аудан) 0 642278 3599897 3405842 2026-05-04T18:02:07Z 1nter pares 146705 3599897 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Бешикташ |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Түркия |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = [[Түркия аудандары|Аудан]] |Кіреді = [[Стамбул|Стамбул провинциясы]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = Каймакам |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = Мэр |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Istanbul location Beşiktaş.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Бешикташ''' ({{lang-tr|Beşiktaş}}) — [[Ыстанбұл|Ыстамбұлдағы]] аудан. Бұл өз атауын Ыстамбұлдың көне аудандарының бірі Бешикташ ауданынан алады. 8.4 км ұзынынан орналасқан [[Румелия|Румели]] жағында [[Босфор бұғазы|Босфор]] жағалауы бар аудан, батысында Шишли және Каытхане, оңтүстік-батысында Бейоглу және солтүстігінде Сариер аудандарымен іргелес. Мекенжайға негізделген халықты тіркеу жүйесіне (ADNKS) мәліметтері бойынша жер көлемі 11 км² және халқы 188 793 құрайды. Бұл Ыстанбұл қаласының халқы жағынан да, ауданы жағынан да шағын аудандарының бірі болғанымен, онда осман империясының сәулетімен салынған 2 миллион тұрғыны өтетін, онда [[Босфор көпірі|15 шілде шейіттер көпірі]] мен Фатих Сұлтан Мехмет көпірлерінің екі құрлық пен Ыстанбұлдың екі жағын жалғайтын жолдары, Босфор баурайындағы керемет көріністері бар, Левентан-Маслак жолындағы университеттер мен бизнес орталықтары бар жанды аймаққа жатады. == Атауы == [[Сурет:Barbaros_Park_Statue.jpg|солға|нобай|300x300 нүкте| Барбарос Хайреддин Паша ескерткіші. Жасаған Зүхтү Мүридоғлу .]] Бешикташ тарихта көптеген есімдермен танымал болған. Мұның басты себебі [[Османлы мемлекеті|Османлы]] кезеңіне дейін оның тұрақты қонысқа айналмауы болды. Сондықтан ол әртүрлі оқиғаларға, маңызды құрылымдарға немесе ескерткіштерге сәйкес атаулар алды. Түрік тарихшылары мен Бешикташ тұрғындары арасында жиі кездесетін және жазбаша дереккөздермен расталған тезиске сәйкес Бешикташтың бастапқы атауы - Бешташ; Барбарос Хайреддин Паша кемелерін байлау үшін тұрғызылған бес тас тіректерді білдіретін «Бес тастан» құрап, қазіргі атауды алды деген болжам бар. Бешикташтың есіміне қатысты ең маңызды сараптама жасаған қарапайым тарихшы Мехмет Кавит Байсун бұл есімнің ескі дереккөздерде «Бешикташ» түрінде аталғанын және Топкапы Топкапыға айналған кезде көпшілік аузында Бешикташтың Бешикташқа айналғанын алға тартты.<ref>"Beşiktaş'ın Adları", ''Dünden Bugüne Beşiktaş'', [[Tarih Vakfı]], Ekim 1998</ref> Османлыға дейінгі кезеңде ''Бешикташты'' ''Куне'' ''Петро'' (тас бесігі), ''Иасион'', ''Серджион'' немесе ''Дафне'' (Дефне) деп атаған деген болжам бар. Сондай-ақ, Бешикташтың ескі есімі қос баған мағынасында ''Диплокионион'' болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ қазіргі тарихшылардың пікірінше бұл дұрыс емес. Себебі, егер атақты [[Италиялықтар|итальяндық]] саяхатшы Кристофоро Буонделмонти XV ғасырда Галата қабырғаларынан тыс жерде қос бағанды бейнелеген болса, онда бұл Бешикташтың ''Диплокионион'' деп аталатындығын ''білдірмейді'' . Оның орталығы мен базар орналасқан ''аймақты'' әлі де Бешикташтың кейбір тұрғындары ''Койичи'' деп атайды. == Тарих == [[Сурет:Hatice_Sultan_saray_Melling.jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте| Меллингке тиесілі гравировка, Ортакөйдегі Хатиже Сұлтан сарайы (1819)]] [[Шығыс Рим империясы|Византия]] кезеңінде ([[IV ғасыр|4]]-[[XV ғасыр|15 ғасыр]]) қазіргі Бешикташтың жағалары үш маңызды құрылыммен танымал болды: «Ауаплус» (қазіргіге қарсы) орналасқан Айиос Михаэль шіркеуі, императорлардың жазғы резиденциясы болған Айиос Мамас сарай кешені және Фокас монастыры. Бұл Константинопольдің негізін қалаушы [[I Константин]] кезінде салынған Айиос Михаел шіркеуі (305-337 жж.) және грек, армян, грузиндік христиандар тәу еткен атақты тауап ету орталықтары болған. Бешикташ [[Османлы мемлекеті|Османлы]] кезеңінде қоныс ретінде танылды. Византия кезеңінде Босфорды грузин қарақшыларымен, әсіресе [[Қара теңіз]]ден бастап су басып кетті, олардың жойылуы мен қорқынышы жер асты қоныстарының дамуына кедергі болды. Бешикташ Османлы кезеңінде Қара теңіздің Османлы мемлекетін бақылауында болғанының арқасында елді мекенге ие болды. Бешикташ Каптан-и Дерья Барбарос, әсіресе Хайреддин Паша кезеңіндегі теңіз мәселесінде үлкен маңызға ие болды. Бешикташ орналасқан аймақ сол кезде порт ретінде пайдалануға жарамды еді. Барбарос Хайреддин Османлы теңіз флотының кемелерін бекіту үшін Бешикташ шығанағын пайдаланды. Ол сонымен бірге осында бір сарай тұрғызды және Ыстанбұлда болған кезде Бешикташта тұрды. Сол жерде оның атында мешіт, медресе және бастауыш мектеп болған. 1546 жылы қайтыс болған кезде Барбарос Бешикташқа жерленді. [[Сурет:İstanbul_5716.jpg|нобай|250x250 нүкте|<center> Яверан жекежайы, Йылдыз сарайы </center>]] [[Сурет:Istanbul asv2020-02 img59 Çırağan Palace.jpg|нобай|250x250 нүкте|<center> Чираган сарайы </center>]] [[Сурет:Resim_100.jpg|нобай|250x250 нүкте|<center> Левент </center>]] Бешикташ шығанағы [[XVII ғасыр|17 ғасырда]] тола бастады. Бұл аймақ сұлтандардың демалуы мен демалуы үшін ұйымдастырылған «хасбахчеге» айналды. Бұл бақта әртүрлі кезеңдерде салынған жекежайлар мен жағажайдар ұзақ уақыт бойы Бешикташ Сахилсарайы деп аталды. [[III Сәлім|III]] [[III Сәлім|Селім]] осы аймақта батыс үлгісіндегі ғимараттар салған алғашқы сұлтан болды. Долмабахчеден бастап Ортакойге қарай жағалауында көптеген құрылымдар салынған және бұрынғысын кеңейтті. III Селімнің қарындасы Хатиче Сұлтан үшін француз сәулетшісі Меллинг сарай салды және Ыстанбұл халқы мен қалада тұратын еуропалықтар арасында үлкен беделге ие болды. III Селим апайының сарайына жиі баруды ұнататын. [[II Махмұт|II]] [[II Махмұт|Махмут]] III Селим сияқты ол да Бешикташ жағажайларына қатты қызығатын. Ол өзінің 31 жылдық билігі кезінде [[Топқапы|Топкапы сарайында]] ресми түрде тұрса да, уақытының көп бөлігін Бешикташ жағалауындағы түрлі сарайлар мен жағажайдарда өткізетін. II Махмуттың заманында Османлы тағының ресми болмағанына қарамастан, ол шынында Алтын Мүйізге қарама-қарсы жаққа көшіп, Бешикташ аймағына қоныстанды. II Махмуттың баласы [[I Әбділмәжит|Абдүлмеджит]] [[Долмабахче сарайы]]н салып, бұл жағдайды ресми етті. Долмабахче сарайынан басқа барлық сұлтандар бүгінгі Бешикташ ауданындағы Йылдыз сарайы мен Чыраган сарайы сияқты әртүрлі сарайларда өмір сүрді. Бешикташ ауданына империя құлағанға дейін [[Османлы мемлекеті|Османлы]] тағы ие болды. 1910 жылы 13 қаңтарда Бесикташта Түркияның алғашқы спорт клубы құрылғаннан бері [[Бешикташ|Бесиктас клубы]] Бесикташ негізінде құрылған ең танымал мекеме болып табылады. [[Мұстафа Кемал Ататүрік]]тің «Тәуелсіздік соғысы» басталғанға дейін анасы Зүбейде ханымның «Ақареттер» үйінде (қазіргі Ақаретлер Мұстафа Кемал мұражайы) табылғандығы белгілі. Республика жарияланғаннан кейін Бешикташ ауданының маңызы төмендегенімен, Ататүріктің өмір бойы Ыстанбұлға келгенде Долмабахче сарайында болғандығынан Бешикташ ауданы маңыздылығын біршама уақыт сақтап қалды. Бұрын Бейоглуға бағынышты Бешикташ 1930 жылы аудан ретінде аталды. 1930 жылы Бешикташ аудан болғанда, ол 14 шағын ауданнан тұрды. Осы аудандардың бірі, Тесвикие шекарасына, 1954 жылы Шишли ауданы қосылды. 1950 жылдан кейін пайда болған жаңа елді мекендердің саны 23-ке жетті. Алғаш рет 1956 жылы Бешикташ жеке муниципалды бөлім басшысы тағайындалды, ал елордада қалған Бешикташ муниципалитеті Ыстанбұл қалалық муниципалитетінің бөлімі бола отырып, жеке муниципалитет болды. 1935-1985 жылдар аралығындағы 50 жыл ішінде Бешикташ халқы баяу, бірақ тұрақты өсті. Өсім 80-ші жылдардан бері 180 мыңнан 200 мыңға дейін ққұрады және дерлік тұрақты мекемеге айналды. Мұның себебі, аудандағы тұрғын аудандар шекара нүктесіне едәуір дәрежеде жеткен, ал жекелеген аймақтар орталық бизнес аймағының ерекшелігі болғандықтан, санаққа негізделген түнгі халық саны біртіндеп азаюға бейім. Бешикташ ауданының өзегін құрайтын Бешикташ, Йылдыз, Ортакөй, Куручешме, Арнавуткөй және Бебек елді мекендері 1950 жылдардан бастап пайда болды. 1950 жылы, Левент көршілес негіздері бақ үйлердің мақсатында тарихи Левент шаруашылық қожалығы жерінде іске жаппай тұрғын үй салумен басталды, содан кейін Этилер, Конаклар, Ақатлар, Нисбетие, Левазым және [[Мәдениет|Күлтүр]] төңірегі құрылды. Босфор жағалауындағы баурайлардағы тоғайлар 80-ші жылдардан бастап ашылғалы бері Бешикташтың табиғи жасыл жамылғысы қатты зақымдалды. Бүгінде қала аумағындағы Бешикташтың Каранфилкейден басқа кедейлер тұратын еш мекені жоқ. == География == Бешикташ ауданының жер бетіндегі құрылымдары екі ерекшелікке ие. Біріншісі - [[Босфор бұғазы]] қалыптастырған жағалау аймағы, екіншісі - кейінгі аймақтар. Жағалау бөлігі теңізге параллель созылатын беткейлер түрінде болады. Бұл биіктіктер ішінара алқаптарға бөлінген және барлық дерлік алқаптарда ағынды сулар пайда болған. Екінші жағынан, төменгі аймақтар батыстағы Бейоғол үстіртінің жалғасы және солтүстігінде және шығысында аңғарлар түзетін ұсақ жазықтардан тұрады. Биіктік қисығын мысалға келтірсек, Барбарос бульвары басында 1,5 м, ал Зинджирликуюде 135 м жетеді.<ref name="ref702">''Dünden Bugüne Beşiktaş'', [[Tarih Vakfı]]/Beşiktaş Belediyesi, Ekim 1998.</ref> Бешикташтың климаты табиғи түрде Ыстамбұл климатының бір бөлігі. Алайда жағалық аймақта ылғалдылық жоғарырақ. Жерорта теңізі мен [[Континенттік климат|континентальды климат]] арасында орналасқан Стамбұлдың бұл ерекше ерекшелігі Бешикташта да көрінеді. Жазы ыстық және жаңбырлы, қысы жұмсақ және жаңбырлы. [[Сурет:Istanbul_Bogazici_Ulus_view_3690-3699.jpg|ортаға|нобай|700x700 нүкте]] == Әкімшілік == Бешикташ - Ыстанбұл провинциясының ауданы. Ол провинциялық аумақтың еуропалық жағында орналасқан. 1930 жылы Бейоглу қаласынан шығып, жеке аудан болды, ал Бешикташ муниципалитеті 1984 жылы құрылды. 23 ауданды құрайтын Бешикташтың 875 көше мен даңғылдары бар, олардың 31-і елорда әкімшілігінің қарамағындағы негізгі артериялар. === Төңірегі === Бешикташ ауданы 23 маңайынан (махалледен) тұрады . {| |+ '''Бешикташтың махаллелері''' | * Аббасаға * Акатлар * Арнавуткой * Балмумку * Бебек * Сиханума * Дикилиташ * Этилер * Гайреттепе * Конаклар * Куручешме * Күлтүр | * Левазим * Левент * Меджидия * Мурадия * Нисбетие * Ортакөй * Синанпаша * Түркали * Улус * Вишнезада * Йылдыз |[[Сурет:Besiktas_mahalleler.png|410x410 нүкте]] | |} === Жергілікті сайлау === {| class="wikitable" ! colspan="25;" style="background-color:#ccccff;" | Бешикташ мэрлері мен партиялары <ref>{{Cite web|url=http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye_secimsonuclari.php?yil=1984&belediyeid=128369|title=yerelnet.org.tr, Beşiktaş Belediyesi|accessdate=6 Ağustos 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420181431/https://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye_secimsonuclari.php?yil=1984&belediyeid=128369|archivedate=20 Nisan 2019}}</ref> |- | '''Жыл''' | align="right" | '''Әкімшілік басшысы''' | align="right" | '''Партиясы''' | align="right" | '''Дауыс беру''' |- | 1984 | align="right" | Мүмтаз Кола | align="right" | Отан п-сы | align="right" | 59.22% |- | 1989 | align="right" | Айфер Атай | align="right" | СДПП. | align="right" | 47.79% |- | 1994 | align="right" | Айфер Атай | align="right" | СДПП.СДПП | align="right" | 29,26% |- | 1999 | align="right" | Юсуф Намоғлу | align="right" | Отан п-сы | align="right" | 28.95% |- | 2004 | align="right" | Исмаил Үнал | align="right" | РХП | align="right" | 44.61% |- | 2009 | align="right" | Исмаил Үнал | align="right" | РХП | align="right" | 60.66% |- | 2014 | align="right" | Мурат Хазинедар | align="right" | РХП | align="right" | 76,29% |- | 2019 | align="right" | Рыза Ақполат | align="right" | РХП | align="right" | 73.06% |- |} == Тарихи аудандар == [[Сурет:Arnavutkoy-SA400006.jpg|нобай|250x250 нүкте| Арнавуткой]] '''Арнавуткөй:''' Бебек пен Куручешме арасында орналасқан. Ежелгі уақытта оның аты ''Хестай болған'' . ''Ол'' Византия кезеңінде «''Промоту»'' және «''Анаплус»'' деген атпен де белгілі болған. Босфордағы, Айяос Михаел шіркеуі, ғибадат етушілердің маңызды орындарының бірі. [[I Константин]] салғанға дейді бұл шіркеуде Архангел Михаелдің мозаикалық белгішесі жасырылды. Арнавуткойдың қандай себеппен және қашан аталғаны белгісіз. Тарихқа сәйкес, [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмет]] Албанияны басқарғаннан кейін аймақтан келген албандарды осы ауданда орналастырды. '''Ашиян: Бебек''' пен Румелихисары арасындағы аудан, ол бүгінде жоталарында орналасқан зираттарымен белгілі. Жағажайдан теңізге дейін созылған тілі Босфорды тарылтқандықтан, ол [[Грек тілі|грекше]] Ломекопи, ал [[Түрік тілі|түрікше]] - Богазкесен деп аталды. Көршілік қазіргі атауын осы төңіректегі ақын Тевфик Фикреттің үйінен алады. [[Парсы тілі|Парсы]] сөзінен шыққан «ашиян» сөзінің мағынасы «құстың ұясы» дегенді білдіреді. '''Балмумджу:''' Барбарос бульварындағы [[Жұлдыз|Йылдыз]] бен Зинжирликую торабы. Қазіргі Балмумку ауданы орналасқан жерде [[II Махмұт|II]] [[II Махмұт|Махмут]] кезеңінде (1808-1839 жж.) осындай атпен ферма болған. Балмумджу жекежайы деп аталатын үй [[Әбділғазиз (Османлы сұлтаны)|Абдулазиз]] тұсында салынды. [[Сурет:Vbebek.JPG|оңға|нобай|250x250 нүкте| Бебек түнегі]] '''Бебек: Бебек''' туралы және османлы кезеңіндегі нәресте есімінің пайда болуы туралы алғашқы ақпарат Ыстамбұлды жаулап алудан сәл бұрын басталған. Фатих Сұлтан Мехметтің Румели бекінісінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін және қоршау кезінде Бебек Челеби есімімен жасақталған; Бебек Челебидің ауданда сарай мен бақ орнатқаны және қайтыс болғаннан кейін ауданға есімі берілгені туралы жазылған. [[XVIII ғасыр|18 ғасырдың]] аяғы мен [[XIX ғасыр|19 ғасырдың]] ортасына дейінгі кезеңді қамтитын бұл жағажай Бостанжыбашы Дефтерлерінен Арнавуткей бекінісінен Арнавуткөй көтеріліміне дейін [[Шейх әл-Ислам|шейхулислам]], румели казактери, рейсулькуттаб, гекимбашы және сол отбасының бірнеше ұрпақтарына дейін созылды. Мұнда бақтар мен бақшалар бар деп түсініледі. '''Бешикташ:''' [[Ыстанбұл|Ыстамбұлдың]] көне аудандарының бірі және ауданның атымен аталған. Барбарос бульвары Бешикташ даңғылы мен Чыраган даңғылының қиылысында және Синанпаша төңірегінде орналасқан . Бешикташ Барбарос Хайреттин Паша көтерілімі, Барбарос ескерткіші, Барбарос Хайреддин Паша қабірі, Синан Паша мешіті және Ыстанбұл әскери-теңіз мұражайы маңызды құрылымдардың бірі. '''Куручешме:''' Ортакойдан Дефтердарбурнымен; Арнавуткейден Саррафбурну мен Чорлулу Али Паша сарайымен (Роберт орта мектебінің кіреберісі жағы) бөлінген жағажайдың бойында және артындағы тік жартасты тауларда орналасқан. Тұрғындардың айтуынша, оның бұрынғы атауы «Коручешме», оның тоғайлары мен мол ағынды суларына байланысты болған. Тарихта жасыл тоғайларымен танымал болған Куручешме де гравюраларда бейнеленген. Өтінім мұрағатында Асакир-и Мансур ұйымы құрылған кезде саны 28-ге тең болған бақтардың атауы саналады. Сұлтандар мен сол кездегі жоғары дәрежелі адамдарға тиесілі жағажайлар мен пансионаттарға үлкен мән берілді, тіпті кейде [[Еуропа]]дан бағбаншыларды алып келу арқылы бақтар ұйымдастырылды. [[Сурет:Ortakoey_Istanbul_Bosporusbruecke_Mrz2005.jpg|оңға|нобай|300x300 нүкте| Ортакой]] '''Ортакөй:''' Ортакөй тарихының ең маңызды ерекшелігі - [[Түріктер|түркі]], грек, [[Грузиндер|грузин]], [[Армяндар|армян]] және [[Еврейлер|еврей]] қоғамдастығы әртүрлі мәдениеттер мен әр түрлі нанымдағы достықта өмір сүрді. Жартастың артындағы Ортакөй алаңының ең көрнекті және басым сәулет элементі - Ортакөйге қазіргі келбеті мен ерекшелігін беретін Ортакөй мешіті . Мехмед [[I Әбділмәжит|Ағаның]] 18 ғасырдың басында салған мешіті Абдулмеджит толығымен бұзып, 1854-1856 жылдары теңізге созылған докта сәулетші [[I Әбділмәжит|Нигогос Балянға қайта салған]]. Ортакөй алаңы мен оның айналасы - күндіз-түні көркемөнер шеберханалары, кофе-бар, мейрамханалар, жексенбіде ашылған қолөнер, антиквариат және өнер базарлары бар қызықты кездесу орталығы. '''Йылдыз:''' Солтүстіктің Барбарос бульварынан Йылдыздың шекарасын қалдыру, Бешикташ - [[Босфор көпірі|15 шілдеде]] солтүстік-батыста Эмирхан көшесінің оңтүстік-шығысында Эмирхан, батысында Иламур және Дикилиташ аудандары, шығысында - оңтүстікке қарай, Аббасбах Хиллеске сол жақтан оңтүстік-шығысқа қарай Эмирхан көшесі, сол жақтан оңтүстік-шығысқа қарай бұрылатын Паланга көшесі - солтүстікте Барбарос бульварынан, солтүстікте - Аббасбах Хиллес және оңтүстік-шығыстағы Чыраған аудандарымен сурет салуға болады. Осы шектеулерде Йылдыз сарайы мен Йылдыз саябағы ең кең орынға ие. Елді мекен аумағы Ихламур-Йылдыз Каддесі мен Йылдыз Поста даңғылының маңында, Барбарос бульварынан батысқа қарай орналасқан. Оңтүстігінде ауданның кең шекараларында орналасқан жеке шағын аудан ретінде белгілі Серенцебай Йокушудың айналасын санауға болады. Сарай мен аудан осы аймақтың тауларынан Бешикташ пен Ортакөйге қарай түсетін толықтай баурайларда салынған. == Тарихи және маңызды ғимараттар мен орындар == Чыраған сарайы, [[Долмабахче сарайы]], Йылдыз сарайы, Ihlamur жағажайы, Ферийе сарайы, Наиме Сұлтан жекежайы, Хыдива сарайы, Есма Сұлтан жекежайы, Арнавуткой полиция бөлімі, Орхание казармалары, Сүслү Каракол және Йылдыз ТТыле фабрикасы тарихи архитектуралық құрылымдар. Ортакөй мешіті, Меджидия мешіті және Йылдыз мешіті, сонымен бірге [[Шығыс Рим империясы|Византия]] кезеңінен басталған Айиос Хараламбос және Профитис Илиас шіркеулері маңызды діни ғимараттар болып табылады. Ауданның солтүстігінде орналасқан Левент ауданында көптеген заманауи сауда және бизнес орталықтары орналасқан. [[Түркия]]ның биіктігі 181,2 метр болатын екінші ең биік ғимарат Business Tower маңызды заманауи құрылымдар ауданында орналасқан. {{Col-begin}} {{Col-2}} * [[Аббас Ага мешіті]] * [[Ақареттер үйі]] * [[Ақмеркез]] * [[Барбарос ескерткіші]] * [[Барбарос Хайреддин Паша қабірі]] * [[Бебек мешіті]] * [[BJK Инону стадионы]] * [[Бешикташ Пьері]] * [[Чираган сарайы]] * [[Долмабахче сарайы]] * [[Долмабахче сағаты мұнарасы]] * [[Есма Сұлтан үйі]] * [[Ферие сарайы]] * [[Сати ханзадасы Хатиче]] {{Col-2}} * [[Стамбул әскери-теңіз мұражайы]] * [[Иш мұнаралары]] * [[Армян Макрухян мектебі]] * [[Мальта қонақ үйі]] * [[Наиме Сұлтан сарайы]] * [[Орхание казармасы]] * [[Ортакөй мешіті]] * [[Ортакөй ванна]] * [[Синан Паша мешіті]] * [[Vodafone Park]] * [[Яхья Ефенди Дервиш теккесі]] * [[Йылдыз мешіті]] * [[Йылдыз парк]] * [[Йылдыз фарфор зауыты]] * [[Йылдыз сарай]] * [[Йылдыз сағат мұнарасы]]{{Col-end}} == Галерея == <gallery> Сурет:Besiktas Square.jpg|Бешикташ алаңы Сурет:Akaretler, Beşiktaş.JPG|[[Akaretler Sıra Evleri|Ақаретлер қатарындағы үйлер]] Сурет:İstanbul 5153.jpg|[[Sinan Paşa Camii|Синан Паша мешіті]] Сурет:IstanbulNavalMuseum37.JPG|[[İstanbul Deniz Müzesi|Ыстанбұл әскери-теңіз мұражайы]] Сурет:Yildiz Park 02.jpg|[[Yıldız Parkı|Yildiz паркі]] Сурет:Ihlamur Palace Ceremonial House 06.jpg|[[Ihlamur Kasrı|Ихламур жағажайы]] Сурет:Istanbul asv2021-10 img15 Yıldız Hamidiye Mosque.jpg|[[Yıldız Hamidiye Camii|Йылдыз Хамидия мешіті]] Сурет:Esma Sultan Yalısı.JPG|[[Esma Sultan Yalısı|Есма Сұлтан үйі]] Сурет:İstanbul - Bebek, Beşiktaş r6 - Şub 2013.JPG|[[Hıdiva Sarayı|Хыдива сарайы]] Сурет:Besiktas ferry landing.JPG|[[Beşiktaş İskelesi|Бешикташ]] Сурет:Ortakoy husrev kethuda hamamı.jpg|Ортакөй түрік моншасы Сурет:Beşiktaş Belediyesi ve Kaymakamlığı.JPG|Бешикташ муниципалитеті және аудан әкімшілігі Сурет:Yildiz Porcelain Factory 01.jpg|[[Yıldız Porselen Fabrikası|Йылдыз фарфор зауыты]] Сурет:Saatkulesi.jpg|[[Dolmabahçe Saat Kulesi|Долмабахче сағат мұнарасы]] </gallery> == Экономика == [[Сурет:Is_kuleleri_1.JPG|оңға|нобай| İş Kuleleri іскерлік орталығы]] Түркияның өркендеуі, өмір сүру деңгейі және аудандар арасындағы мәдени деңгейі ең жоғары дәрежеге ие болған Бесикташ 2013 жылдың бірінші жартыжылдығында рейтингте бірінші орын алды.<ref>[http://www.trthaber.com/haber/turkiye/istanbulun-refah-seviyesi-en-yuksek-ilcesi-117016.html İstanbul'un refah seviyesi en yüksek ilçesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430230256/http://www.trthaber.com/haber/turkiye/istanbulun-refah-seviyesi-en-yuksek-ilcesi-117016.html |date=2018-04-30 }}, trthaber.com, 1 Şubat 2014.</ref> Дәл осындай зерттеу нәтижелері бойынша бұл жоғары білім деңгейі 34 пайызды құрайтын аудан. 19 ғасырдың ортасынан бастап [[Османлы әулеті]] [[Долмабахче сарайы|Долмабахчеде]], содан кейін Йылдыз сарайында қоныстанып, сарайға қатысты барлық деңгейдегі шенеуніктер Бешикташта коттеждер, үйлер және тұрғынүйлер салған, бұл сауда ортасын кеңейтуге мүмкіндік берді. Республиканың жариялануымен және астананың [[Анкара]]ға көшуімен осы артықшылықтардан айрылған Бешикташтың экономикалық өмірі тоқтап қалды. 1950 жылдары қалалық тасымалды арттыратын факторлар, мысалы, причалдарға ішкі бөліктердің ашылуы, Левент және Этиллер аудандарының пайда болуы, Барбарос бульварының салынуы және Босфор жағалауындағы жолдың кеңеюі экономикалық өмірге де серпін берді. Бұл тіршілік 1970 жылы [[Босфор көпірі]]нің ашылуымен (1973 ж.) күшейе түсті. Осы кезеңде Ыстанбұлды халықаралық іскерлік және туризм орталығы, бизнес орталықтары, сауда орталықтары және бес жұлдызды қонақүйге айналдыру саясатының нәтижесінде Бешикташта бірінен соң бірі көтерілді. Бизнес орталықтар көбінесе оның жалғасы болып табылатын Барбарос бульвары мен Бүйікдере көшесінде шоғырланған. Түркия жұмыс істейтін ең ірі коммерциялық банктердің арасында қандай болып табылады Түркия іс банкысы, Garanti банкы, Yapi Kredi, Akbank және Fibabanka штаб-пәтерлері аудан шекарасының ішінде. Көңіл көтеру орындары Босфор жағалауы мен Нисбетие көшесінде шоғырланған. Ыстанбұлдағы Бесикташтың қоршаған орта және қала құрылысы министрлігінде орналасқан маңызды мемлекеттік мекемелердің арасында Түркия Статистика институты, Ыстанбұл Аймақтық дирекция дирекциясының Стамбұл және баспа зауытының бас дирекциясы, Ыстанбұл Жандармерия Аймақтық қолбасшылығы, Ыстанбұл орталық қолбасшылығы, TRT Стамбұл теледидары, Ыстанбұл полиция басқармасы Гайреттепе Қосымша қызмет көрсету ғимараты орналасқан. [[Әзірбайжан]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Болгария]], [[Дания]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Израиль]], [[Испания]], [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]], [[Мысыр|Египет]] және [[Сауд Арабиясы]]ның консулдықтары Бешикташта орналасқан. == Климаты == Жерорта теңізінің климаты (Köppen: ''Csa'') Бешикташта байқалады. {{Ауа райы |Жер_ілік = Бешикташ |metric first = yes |single line = yes | Қаң_ор = 6.0 | Ақп_ор = 6.1 | Нау_ор = 7.6 | Сәу_ор = 11.8 | Мам_ор = 16.3 | Мау_ор = 20.7 | Шіл_ор = 23.0 | Там_ор = 23.3 | Қыр_ор = 20.2 | Қаз_ор = 16.0 | Қар_ор = 11.9 | Жел_ор = 8.3 | Жыл_ор = 14.3 | Қаң_ор_ж-ш= 107 | Ақп_ор_ж-ш= 71 | Нау_ор_ж-ш = 70 | Сәу_ор_ж-ш = 49 | Мам_ор_ж-ш = 33 | Мау_ор_ж-ш = 29 | Шіл_ор_ж-ш = 24 | Там_ор_ж-ш = 34 | Қыр_ор_ж-ш = 48 | Қаз_ор_ж-ш = 78 | Қар_ор_ж-ш = 95 | Жел_ор_ж-ш = 126 | Жыл_ор_ж-ш=63.7 |Дерекнама = Climate-Data.org<ref name = "Climate-Data.org">{{Cite web| url = https://en.climate-data.org/location/25628/ | title = Climate: Beşiktaş | accessdate = 9 Қыркүйек 2018 | publisher = Climate-Data.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180909184947/https://en.climate-data.org/location/25628/ | archivedate = 9 Қыркүйек 2018 | deadlink = no }}</ref> }} == Спорт == [[Сурет:Beşiktaş_J.K._vs_Bursaspor_11_April_2016_(5).jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте| [[Водафон Парк|Vodafone Arena]] ]] Бешикташ - көне түрік спорт клубының негізі қаланған жер; Түркия [[Бешикташ|гимнастикалық клубының]] иегерлері, ас үй перрондары, туған ауданға берік байланысы бар ең күшті клубтардың бірі. Чаршы, Бешикташтың жанкүйерлер тобы, әлеуметтік оқиғаларға деген реакцияларымен танымал болды. Ежелгі спорт клубтарының бірі ретінде қарастыруға болатын Ортакөй спорт клубы Бешикташ ауданының осы салада жақсы жолға қойылған мекемелерінің бірі. Ыстанбұл жүзу мамандандырылған клубы - бұл [[Түркия]]да<nowiki/>алғашқы [[жүзу]]ге арнайы құрылған клуб. Осы қасиеттермен ерекшеленетін үш клубтан басқа, олардың көпшілігі тек [[футбол]], Богазичи спорт клубы, Дикилиташ спорт клубы, Левент спорт клубы, Мурадие спорт клубы, Куручешме спорт клубы, Йылдыз спорт клубы, «Етилер» спорт клубы, «Акаттар» спорт клубы және «Арнавуткөй» спорт клубы сияқты әуесқой спорт клубтары бар. Бұларға Левент теннис клубын қосуға болады. [[Водафон Парк|Vodafone]] паркі, Акатлар спорттық-мәдени кешені, Сүлейман Себа спорт залы, Чилекли спорт мекемелері және Фуля Шан Өктен спорт мекемелері, [[Бешикташ|Бешикташ гимнастика клубы]] басқарылады. == Білім және мәдениет == Түрік Қарулы Күштері Әскери академиялары мен Бейкент, Кадир Хас, Ыстанбұл техникалық және Мимар Синан университеттерінің бірнеше негізгі бөлімшелері бар Бешикташ ауданы, [[Босфор университеті|Богазичи]], Йылдыз Текник, Галатасарай және Бахчешехир университеттерінің шекараларында Бешикташ ауданында 15-і арнайы 44 бастауыш мектеп, ал 5-уі анатолиялық лицейлері және 11-і арнайы 27 жеке меншік орта мектеп орналасқан. Анадолы орта мектептері. Мұражайлар болып Ашиан мұражайы, БЖК мұражайы, Әскери-теңіз мұражайы, Мимар Синан университеті Мүсін кескіндеме мұражайы, Ыстанбұл қаласы мұражайы, Йылдыз сарайы мұражайы және Итфайе мұражайы. 1994 жылы Нежати Акпынар мен Йылмаз Ердоған құрған Бешикташ мәдениет орталығы театр, теледидар, кино және ұйым саласында өзін танытты. Бұлардан басқа Ортакөй, Мұстафа Кемал, Левент және Акатлар мәдени орталықтары және Куручешме Арена маңызды шоу мен қойылымдар маңызды орындарының бірі. Аудан аумағында 2014 жылы 13 кинотеатр жұмыс істейді. {{Citation needed}} <gallery> Сурет:Macka karakolhane binası.jpg|[[Maçka, Beşiktaş|ХБА]] [[İTÜ İşletme Fakültesi|Басқару]] ғимараты, [[Maçka, Beşiktaş|Мачка]] Сурет:GSUniversitesi.jpg|[[Galatasaray Üniversitesi|Галатасарай университеті]] Сурет:Bosphorus University.jpg|[[Boğaziçi Üniversitesi|Богазичи университетінің]] өнер және ғылым факультеті Сурет:Ytu 10.jpg|[[Yıldız Teknik Üniversitesi|Йылдыз техникалық университетінің]] сәулет факультеті Сурет:RobertCollegeGouldHall1.jpg|Роберт лицейі (Гулд Холл) </gallery> == Тасымалдау == [[Сурет:Barbaros_Hayrettin_Paşa_Pier,_Beşiktaş.jpg|солға|нобай|400x400 нүкте| Бешикташ Барбарос Хайреттин Паша айлағы]] Ыстамбұлдың ең орталық аудандарының бірі болып табылатын Бешикташ көлікте үлкен артықшылыққа ие. Еуропалық жағынан [[Босфор көпірі|Босфор]] мен Фатих Сұлтан Мехмет көпірлерінің аяқтары Бешикташ ауданында. Ыстанбұл қаласының қоғамдық көлік жүйесінде ең көп үлеске ие автобустардан басқа, ауданды Ыстамбұлға тасымалдауда шағын автобустар мен шағын автобустар да үлкен үлеске ие. Бешикташ Pier алдында тұрағында байланысты сияқты қаланың басқа бөліктеріне автобуспен тікелей тасымалдау бар Эдирнекапы, Ыстанбұл автобекеті (Байрампаша), Топкапы, Дербент, Истинйе, Межидийекой, Масджид-и Селам (Сұлтангази), Сарыер, Газиосманпаса, Гүзелтепе- Кагитане. Барбарос бульвары, Долмабахче көшесі, Бүйүкдере көшесі, Босфор жағалауы жолы және Нисбетие көшесі сияқты негізгі артериялар қалалық көлікте де, қоғамдық көліктерде де үлкен маңызға ие. Бешикташтан Таксим мен Харбиге дейін Сарыьерге микроавтобус жүреді. Еуропадан Азияға көшкенге дейін Метробустың соңғы аялдамасы болып табылатын Зинджирликуй аялдамасы Бешикташ ауданында. Yenikapı-Hacıosman Metro желісінің 4-ші Левент және Левент станциялары аудан шекарасында орналасқан. Бешикташ причалынан Үскүдарға дейін, Барбарос Хайреттің Паша причалынан Кадыкөйге дейін қалалық жолдар ұйымдастырылған. Екінші жағынан, Ортакөй, Арнавуткөй және Бебек пирстері көбінесе серуендеу үшін қолданылады. Бешикташ пен Үскүдар арасында автокөлік сапарлары да бар. == Бауырлас қалалар == * {{flagicon|АҚШ}} [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] * {{flagicon|Германия}} [[Эрланген]], [[Германия]] * {{ту|Солтүстік Кипр Түрік Республикасы}} Гүзелюрт, [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы|СКТР]] * {{flagicon|Албания}} [[Шкодра|Шкодер]], [[Албания]] * {{flagicon|Ұлыбритания}} [[Льюишам]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] * {{flagicon|Оңтүстік Корея}} [[Сонгпа-гу]], [[Сеул]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] * {{flagicon|Словакия}} [[Тренчин]], [[Словакия]] * {{flagicon|Грекия}} [[Ксанти]], [[Грекия|Греция]] == Бейне галерея == <gallery> Сурет:İstanbul - Sinan Paşa Camii (Beşiktaş) - Şubat 2013.ogv|'''[[Sinan Paşa Camii|Синан-паша мешіті]]''' мен оның айналасы Бешикташ ауданындағы [[İstanbul Boğazı|Босфордан]] көрінісі, алдыңғы жақтағы Бешикташ портының көрінісі (ақпан, 2013) Сурет:İstanbul - Ortaköy & Büyük Mecidiye Camii - Şubat 2013.ogv|'''[[Ortaköy, Beşiktaş|Бесікташ]]''' ауданындағы '''[[Ortaköy, Beşiktaş|Ортакөй]]''' ауданының [[İstanbul Boğazı|Босфордан]], [[Büyük Mecidiye Camii|Үлкен Меджидия мешітінен]] және [[Boğaziçi Köprüsü|Босфор көпірінен]] көрінісі (ақпан 2013) Сурет:İstanbul - Arnavutköy, Beşiktaş & Akıntıburnu Deniz Feneri - Şubat 2013.ogv|'''Арнавуткойдан''' бастап Бешикташ ауданында орналасқан орта [[İstanbul Boğazı|Босфор]], [[Akıntıburnu|Акчабуруну]] Маяк ауданында (ақпан 2013) Сурет:İstanbul - Aşiyan,Beşiktaş & Aşiyan Mezarlığı - Şubat 2013.ogv|'''Ашианды''' [[İstanbul Boğazı|Босфор]] ауданынан қарағанда көрінісі, Aşiyan Cemetery алаңы, [[Rumeli Hisarı|Румели қорғаны]] және [[Fatih Sultan Mehmet Köprüsü|оң жағында Фатих Сұлтан Мехмет көпірі]] (ақпан 2013) Сурет:İstanbul - Beşiktaş İskelesi - Şubat 2013.ogv|Бешикташ Барбарос Хайреттин Паша пирсы және оның айналасы (ақпан 2013) </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == * [http://www.besiktas.gov.tr/ Бешикташ ауданы әкімшілігі] * [http://www.besiktas.bel.tr/ Бешикташ муниципалитеті] * [https://archive.today/20121222090139/http://harika.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=220 ТР Ыстанбұл губернаторлығы (Ұлы Ыстанбұл) / Бешикташ ауданы] [[Санат:Бешикташ (аудан)]] 01mjo16p3wp4rob6wgss54ajzm25y6f Кванттық айналым гравитациясы 0 643826 3600171 3517312 2026-05-05T10:02:19Z Meyirim 176477 Сөздегі қатені өшірдім. 3600171 wikitext text/x-wiki [[Сурет:CMS Higgs-event.jpg|thumb|right|300px|CERN-нің [[Үлкен Хадрон Коллайдері]]ндегі (LHC) CMS бөлшектер детекторының ұқсатылған моделді мәліметтерінің бір мысалы. Мұнда екі [[протон]] соқтығысқан соң [[Хиггс бозоны]] пайда болып, ол екі [[хадрон]] ағынына және екі [[электрон]]ға ыдырайды. Мұндағы сызықтар детектордағы протонмен протон соқтығысудан пайда болған бөлшектердің жолдарын көрсетеді, ал бұл бөлшектердің энергиясы көк түспен көрсетілген.]] '''Кванттық айналым гравитациясы''' (КАГ, {{lang-en|loop quantum gravity}}, (LQG)) — [[Кванттық механика]] мен [[Жалпы салыстырмалылық теориясы|жалпы салыстырмалылықты]] біріктіруге тырысатын [[кванттық гравитация]]ның бір теориясы болып, ол стандартты моделдегі материяны таза кванттық гравитацияға арналған қалыпқа (framework) енгізеді. Кванттық айналым гравитациясы (КАГ) Кванттық гравитация теориясына үміткер ретінде [[Струна теориясы]]мен (string theory) бәсекелеседі.<ref>Gambini, Rodolfo; Pullin, Jorge (2020). Loop Quantum Gravity for Everyone. World Scientific. doi:10.1142/11599. ISBN 978-981121195-9</ref> [[Альберт Эйнштейн]] бойынша, [[гравитация]] күш емес, ол [[уақыт-кеңістік]]тің өзіне тән қасиеті. Осыған дейін гравитацияны электромагнетизм мен ядролық күштермен бірдей маңызға ие басқа бір кванттық күш ретінде қарастыру әрекеттері сәтсіз болды. Ал кванттық айналым гравитациясы теориясы гравитацияны ауырлық күш ретінде түсінбейді, қайта Эйнштейннің геометриялық формуласына негізделген кванттық гравитация теориясын жасауға талпынады. Бұл үшін КАГ теориясында кеңістік пен уақыт кванттастырылып, кванттық механикасындағы энергия мен импульс секілді шамалардың кванттасуына теңестіріледі. Бұл теория уақыт-кеңістіктің физикалық көрінісін бейнелеп береді, онда кеңістік пен уақыт квантталудың тіке әсерінде түйіршікті әрі дискретті (discrete) болады, бейне [[электромагнетизм]]нің кванттық теориясындағы [[фотон]]дар секілді және [[атом]]дардың дискретті энергия деңгейі секілді. Кванттасқан кеңістіктің мәні - ең аз қашықтықтың болуын (exist) білдіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гравитация теориялары]] [[Санат:Кванттық гравитация]] [[Санат:Физика]] [[Санат:Космология]] [[Санат:Физикалық даму]] 1bsaek831x5d121xpl7fh99sqksdt2p Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев 0 644238 3600162 3593803 2026-05-05T09:39:34Z Қадиша 179238 Марапаттарды толықтырдым 3600162 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев''' ([[4 қазан]] [[1951|1951 ж]] Көктөбе ауылы, [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Алматы облысы]])– мемлекеттік қайраткер, дипломат. ==Өмірбаяны== 1951 жылы 4 қазанда Алматы облысының [[Еңбекшіқазақ ауданы]]<nowiki/>нда дүниеге келген. 1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінде математика мамандығын оқып бітірді. *1993-1994 жылдары - ҚР сыртқы экономикалық байланыс министрінің орынбасары. *1994-1996 жылдары - ҚР Өнеркәсіп және сауда министрінің орынбасары, Шет елдермен сауда-экономикалық байланыс жөніндегі бас басқарманың бастығы. *1996-1999 жылдары - ҚР-ның [[Малайзия|Малайзиядағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *1999-2003 жылдары - ҚР-ның [[Түрікменстан|Түрікменстандағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *2004-2011 жылдары - ҚР-ның [[Украина|Украинадағы]] және [[Молдова|Молдовадағы]] елшісі. *2011-2013 жылдары - ҚР сыртқы істер министрінің орынбасары. *2013-2015 жылдары - Қазақстан Республикасының [[Әзербайжан|Әзербайжандағы]] Төтенше және Өкілетті елшісі. ==Марапаттары== Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2002), "Құрмет" орденімен (2007), төрт мерейтойлық медальмен марапатталған. Халықаралық наградалардан: Түрікменстанның "Түрікменстанға деген сүйіспеншілігі үшін" ордені (2003) және Украинаның Князь Ярослав Мудрый ордені (2008) ==Сілтемелер== [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30981103#pos=1;-16 Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Түркіменстандағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Украинадағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Әзірбайжандағы елшілері]] s2ay1p1i59czvn8elkdsr7mmhx8tyrq Линкольн Ред Импс 0 651066 3600203 3331770 2026-05-05T11:15:14Z Makenzis 71333 3600203 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Гибралтар}} Линкольн Ред Импс | құрылған = 1976 | стадионы = «[[Виктория (стадион, Гибралтар)|Виктория]]»<br/>[[Уинстон Черчилль Авеню]] | сыйымдылығы = 5 000 | жаттықтырушы = {{ту|Гибралтар}} Майк МакЭлви | капитаны = {{ту|Гибралтар}} [[Рой Чиполина]] | жарыс = '''[[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Ұлттық Лига]]''' | маусым = 2025/26 | орын = '''1.''' | сайты = http://lincolnredimpsfc.com/ | pattern_la1 = _frankfurt1415h | pattern_b1 = _frankfurt1415h | pattern_ra1 = _frankfurt1415h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hoops_red | leftarm1 = DF0000 | body1 = DF0000 | rightarm1 = DF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _manutd1213a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} «'''Линкольн Ред Импс'''» ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[Гибралтар]] чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, [[1976 жыл]]ы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Виктория" стадионында өткізеді. == Атаулары == * 1978 — 2002 «Линкольн» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Football Club'') * 2002 — 2007 «Ньюкасл Юнайтед» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Newcastle United Football Club'') * 2007 — «Линкольн Ред Импс» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Red Imps Football Club'') == Жетістіктері == === Ұлттық === * Премьер дивизион ** Чемпион (28) (''рекорд''): 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24 * Скала кубогы ** Жеңімпаз (20) (''рекорд''): 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2021/22, 2023/24 ** Финалист (3): 2001, 2003, 2017 * Лига кубогы ** Жеңімпаз (17): 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1999/00, 2001/02, 2002/03, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2013/14 ** Финалист (2): 2004/05, 2008/09 * Суперкубок ** Жеңімпаз (10) (''рекорд''): 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015 ** Финалист (5): 2003, 2005, 2006, 2013, 2016 == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20170814140405/http://lincolnredimpsfc.com/ [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] 4msfvyw5e57ayicr7ct1xz66keyjdeu 3600204 3600203 2026-05-05T11:15:31Z Makenzis 71333 /* Ұлттық */ 3600204 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Гибралтар}} Линкольн Ред Импс | құрылған = 1976 | стадионы = «[[Виктория (стадион, Гибралтар)|Виктория]]»<br/>[[Уинстон Черчилль Авеню]] | сыйымдылығы = 5 000 | жаттықтырушы = {{ту|Гибралтар}} Майк МакЭлви | капитаны = {{ту|Гибралтар}} [[Рой Чиполина]] | жарыс = '''[[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Ұлттық Лига]]''' | маусым = 2025/26 | орын = '''1.''' | сайты = http://lincolnredimpsfc.com/ | pattern_la1 = _frankfurt1415h | pattern_b1 = _frankfurt1415h | pattern_ra1 = _frankfurt1415h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hoops_red | leftarm1 = DF0000 | body1 = DF0000 | rightarm1 = DF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _manutd1213a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} «'''Линкольн Ред Импс'''» ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[Гибралтар]] чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, [[1976 жыл]]ы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Виктория" стадионында өткізеді. == Атаулары == * 1978 — 2002 «Линкольн» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Football Club'') * 2002 — 2007 «Ньюкасл Юнайтед» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Newcastle United Football Club'') * 2007 — «Линкольн Ред Импс» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Red Imps Football Club'') == Жетістіктері == === Ұлттық === * Премьер дивизион ** Чемпион (30) (''рекорд''): 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * Скала кубогы ** Жеңімпаз (20) (''рекорд''): 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2021/22, 2023/24 ** Финалист (3): 2001, 2003, 2017 * Лига кубогы ** Жеңімпаз (17): 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1999/00, 2001/02, 2002/03, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2013/14 ** Финалист (2): 2004/05, 2008/09 * Суперкубок ** Жеңімпаз (10) (''рекорд''): 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015 ** Финалист (5): 2003, 2005, 2006, 2013, 2016 == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20170814140405/http://lincolnredimpsfc.com/ [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] fvprq1tsk9snbuku2ymn2jim56223ki 3600210 3600204 2026-05-05T11:33:09Z Makenzis 71333 /* Ұлттық */ 3600210 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Гибралтар}} Линкольн Ред Импс | құрылған = 1976 | стадионы = «[[Виктория (стадион, Гибралтар)|Виктория]]»<br/>[[Уинстон Черчилль Авеню]] | сыйымдылығы = 5 000 | жаттықтырушы = {{ту|Гибралтар}} Майк МакЭлви | капитаны = {{ту|Гибралтар}} [[Рой Чиполина]] | жарыс = '''[[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Ұлттық Лига]]''' | маусым = 2025/26 | орын = '''1.''' | сайты = http://lincolnredimpsfc.com/ | pattern_la1 = _frankfurt1415h | pattern_b1 = _frankfurt1415h | pattern_ra1 = _frankfurt1415h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hoops_red | leftarm1 = DF0000 | body1 = DF0000 | rightarm1 = DF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _manutd1213a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} «'''Линкольн Ред Импс'''» ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[Гибралтар]] чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, [[1976 жыл]]ы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Виктория" стадионында өткізеді. == Атаулары == * 1978 — 2002 «Линкольн» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Football Club'') * 2002 — 2007 «Ньюкасл Юнайтед» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Newcastle United Football Club'') * 2007 — «Линкольн Ред Импс» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Lincoln Red Imps Football Club'') == Жетістіктері == === Ұлттық === * Премьер дивизион ** Чемпион (30) (''рекорд''): 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * Скала кубогы ** Жеңімпаз (21) (''рекорд''): 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2021/22, 2023/24, 2025/26 ** Финалист (3): 2001, 2003, 2017 * Лига кубогы ** Жеңімпаз (17): 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1999/00, 2001/02, 2002/03, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2013/14 ** Финалист (2): 2004/05, 2008/09 * Суперкубок ** Жеңімпаз (10) (''рекорд''): 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015 ** Финалист (5): 2003, 2005, 2006, 2013, 2016 == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20170814140405/http://lincolnredimpsfc.com/ [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] foy5tg7qnllq0y7hfumgo898d7i21it Футболдан Гибралтар чемпионаты 0 651069 3600216 3154821 2026-05-05T11:51:28Z Makenzis 71333 3600216 wikitext text/x-wiki {{футбол турнирінің карточкасы | атауы = Ұлттық Лига | логотип = | мемлекет = {{байрақ|Гибралтар}} | федерация = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | қаланған = 1895 | командалар саны = 12 | әрекеттегі чемпион = [[Линкольн_Ред_Импс]] (30) | атағы ең көп = [[Линкольн_Ред_Импс]] (30) | сайт = [http://www.gibraltarfa.com/ gibraltarfa.com] | Стадион = https://ru.wikipedia.org/wiki/Виктория_(стадион,_Гибралтар) }} '''Гибралтар ұлттық лигасы''' ({{lang-en|Gibraltar Premier Division}}) — Гибралтардағы басты футбол турнирі, 12 команда күш сынасады. == Чемпиондар == === Жылдар бойынша === {| | * 1895/96 Гибралтар * 1896/97 Джубили * 1897/98 Джубили * 1898/99 Альбион * 1899/1900 Экзайлс * 1900/01 Принс оф Уэльс * 1901/02 Экзайлс * 1902/03 Принс оф Уэльс * 1903/04 Принс оф Уэльс * 1904/05 Атлетик * 1905/06 Принс оф Уэльс * 1906/07 * 1907/08 Британния XI * 1908/09 Принс оф Уэльс * 1909/10 Саут Юнайтед * 1910/11 Саут Юнайтед * 1911/12 Британния XI * 1912/13 Британния XI * 1913/14 Принс оф Уэльс * 1914/15 Ройял Соверен * 1915/16 * 1916/17 Принс оф Уэльс * 1917/18 Британния XI * 1918/19 Принс оф Уэльс * 1919/20 Британния XI * 1920/21 Принс оф Уэльс * 1921/22 Принс оф Уэльс * 1922/23 Принс оф Уэльс * 1923/24 Гибралтар * 1924/25 Принс оф Уэльс * 1925/26 Принс оф Уэльс * 1926/27 Принс оф Уэльс * 1927/28 Принс оф Уэльс * 1928/29 Еуропа * 1929/30 Еуропа * '''1930/31'' Принс оф Уэльс * 1931/32 Еуропа * 1932/33 Еуропа * 1933/34 Коммандер оф зе Ярд * 1934/35 Чиф Констракшн | * 1935/36 Чиф Констракшн * 1936/37 Британния XI * 1937/38 Еуропа * 1938/39 Принс оф Уэльс * 1939/40 Принс оф Уэльс * 1940/41 Британния XI * 1942/45 * 1946/47 Гибралтар Юнайтед * 1947/48 Гибралтар Юнайтед * 1948/49 Гибралтар Юнайтед * 1949/50 Гибралтар Юнайтед * 1950/51 Гибралтар Юнайтед * 1951/52 Еуропа * 1952/53 Принс оф Уэльс * 1953/54 Гибралтар Юнайтед * 1954/55 Британния XI * 1955/56 Британния XI * '''1956/57'' Британния XI * 1957/58 Британния XI * 1958/59 Британния XI * 1959/60 Гибралтар Юнайтед * '''1960/61'' Британния XI * 1961/62 Гибралтар Юнайтед * 1962/63 Британния XI * 1963/64 Гибралтар Юнайтед * 1964/65 Гибралтар Юнайтед * 1965/66 Глэсис Юнайтед * 1966/67 Глэсис Юнайтед * 1967/68 Глэсис Юнайтед * 1968/69 Глэсис Юнайтед * 1969/70 Глэсис Юнайтед * 1970/71 Глэсис Юнайтед * 1971/72 Глэсис Юнайтед * 1972/73 Глэсис Юнайтед * 1973/74 Глэсис Юнайтед * 1974/75 Манчестер Юнайтед * 1975/76 Глэсис Юнайтед * 1976/77 Манчестер Юнайтед * 1977/78 * 1978/79 Манчестер Юнайтед | * 1979/80 Манчестер Юнайтед * 1980/81 Глэсис Юнайтед * 1981/82 Глэсис Юнайтед * 1982/83 Глэсис Юнайтед * 1983/84 Манчестер Юнайтед * 1984/85 Глэсис Юнайтед/Линкольн Ред Импс * 1985/86 Линкольн Ред Импс * 1986/87 Сент-Терезас * 1987/88 Сент-Терезас * 1988/89 Глэсис Юнайтед * 1989/90 [[Линкольн Ред Импс]] * 1990/91 [[Линкольн Ред Импс]] * 1991/92 Линкольн Ред Импс * 1992/93 Линкольн Ред Импс * 1993/94 Линкольн Ред Импс * 1994/95 Манчестер Юнайтед * 1995/96 Сент-Джозефс * 1996/97 Глэсис Юнайтед * 1997/98 Сент-Терезас * 1998/99 Манчестер Юнайтед * 1999/2000 Глэсис Юнайтед * 2000/01 Линкольн Ред Импс * 2001/02 Гибралтар Юнайтед * 2002/03 Линкольн Ред Импс * 2003/04 Линкольн Ред Импс * 2004/05 Линкольн Ред Импс * 2005/06 Линкольн Ред Импс * 2006/07 Линкольн Ред Импс * 2007/08 Линкольн Ред Импс * 2008/09 Линкольн Ред Импс * 2009/10 Линкольн Ред Импс * 2010/11 Линкольн Ред Импс * 2011/12 Линкольн Ред Импс * 2012/13 Линкольн Ред Импс * 2013/14 Линкольн Ред Импс * 2014/15 [[Линкольн Ред Импс]] * 2015/16 [[Линкольн Ред Импс]] * 2016/17 Еуропа * 2017/18 [[Линкольн Ред Импс]] * 2018/19 [[Линкольн Ред Импс]] * 2019/20 [[Линкольн Ред Импс]] * 2020/21 * 2021/22 [[Линкольн Ред Импс]] * 2022/23 [[Линкольн Ред Импс]] |} == Клубтар бойынша == {| !Клуб !Саны !Соңғысы |- |[[Линкольн Ред Импс]] |27 |2022/23 |- |''Принс оф Уэльс'' |19 |1952/53 |- |Глэсис Юнайтед |17 |1999/00 |- |Британния XI |14 |1962/63 |- |Гибралтар Юнайтед |11 |2001/02 |- |Манчестер Юнайтед/Манчестер 62 |7 |1998/99 |- |Еуропа |7 |2016/17 |- |''Сент-Терезас'' |3 |1997/98 |- |''Саут Юнайтед'' |2 |1910/11 |- |''Экзайлс'' |2 |1901/02 |- |''Джубили'' |2 |1897/98 |- |''Гибралтар'' |2 |1923/24 |- |Сент-Джозефс |1 |1995/96 |- |''Чиф Конструктор'' |1 |1935/36 |- |''Чиф Констракшн'' |1 |1934/35 |- |''Коммандер оф зе Ярд'' |1 |1933/34 |- |''Ройял Соверен'' |1 |1914/15 |- |''Атлетик'' |1 |1904/05 |- |''Альбион'' |1 |1898/99 |} == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20080514074246/http://www.gfa.gi/ [[Санат:Футболдан Гибралтар чемпионаты]] 0b2yxelmwubkenljirywatidnwic5uv Еуропа (футбол клубы, Гибралтар) 0 651295 3600192 3331734 2026-05-05T10:48:10Z Makenzis 71333 3600192 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Гибралтар}} Еуропа | құрылған = 1925 | стадионы = «[[Виктория (стадион, Гибралтар)|Виктория]]»<br/>Уинстон Черчилль Авеню | сыйымдылығы = 5 000 | президент = {{флаг|Гибралтар}} Питер Кабесутто | жаттықтырушы = {{ту|Испания}} Рафаэль Эскобар | капитаны = {{ту|Испания}} Хавьер Муньос | жарыс = '''[[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Премьер дивизион]]''' | маусым = 2025/26 | орын = '''3.''' | сайты = http://www.europafc.gi/ | pattern_b1 = _blackstripes | body1 = 007e4d | pattern_la1 = _black_stripes | leftarm1 = 007e4d | pattern_ra1 = _black_stripes | rightarm1 = 007e4d | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _black stripes | shorts1 = 000000 | socks1 = 007e4d | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF }} «'''Еуропа'''» — [[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Гибралтар чемпионатында]] ойнайтын футбол клубы. 1925 жылы құрылған. == Жетістіктері == * Премьер дивизион ** Чемпион (7): 1928/29, 1929/30, 1931/32, 1932/33, 1937/38, 1951/52, 2016/17 ** Вице-чемпион (7): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23 * Екінші дивизион ** Жеңімпаз (1): 2012/13 * Кубок ** Жеңімпаз (7): 1938, 1946, 1950, 1951, 1952, 2017, 2017/18 ** Финалист (2): 2014, 2016 * Лига кубогы ** Жеңімпаз (1): 2014/15 * Суперкубок ** Жеңімпаз (1): 2016 ** Финалист (2): 2015, 2017 == Сілтемелер == * http://www.europafc.gi/ [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] a4epqwsabnzjr3e65jru2am4oqq9f8e Рут Тейтельбаум 0 651390 3600036 2855599 2026-05-05T06:20:00Z Jumadulla1997 180834 3600036 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World's First Computer, the Electronic Numerical Integrator and Calculator (ENIAC).gif|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''{{Тұлға |Есімі=Рут Тейтельбаум ‎|Туған кездегі есімі=Рут Лихтерман |Туған күні=1924 |Қайтыс болған күні=9 тамыз, 1986 |Туған жері=Даллас|Қайтыс болған жері=Даллас |Азаматтығы=АҚШ |Мансабы= [[математик]], [[инженер]], [[бағдарламашы]], [[информатика]] саласындағы ғалым |Жұбайы=Адольф Тейтельбаум |Марапаттары= [[Women in Technology International]] ,[[Women in Technology Hall of Fame]] (1997)}}''' Рут Тейтельбаум —  (1924-1986) [[ENIAC|ЕНЫАЦ]] ({{Lang-en|ENIAC}}) компьютерінің алғашқы бағдарламаушыларының бірі. Оның қыз кезіндегі тегі Лихтерман болды. Рут Тейтельбаум Нью-Йорк штатында орналасқан Хантер колледжін бітіріп, математикадан бакалавры дәрежесін алды. Мур атындағы электротехникалық мектебі Рутты баллистикалық мәселелерді шешу үшін жұмысқа шақырылады. Кейінірек, ЕНЫАЦ электронды-есептеуіш машинасының алғашқы алты әйел-бағдарламашылардың бірі болып таңдалды. Онда, Марлин Мельцермен бірге Тейтельбаум Аналогты технологиясын қолдана отырып, баллистикалық траектория теңдеулерін есептеу бағытына жауапты болды. <ref>[https://www.computer.org/csdl/magazine/an/1996/03/man1996030013/13rRUypp59F ENIAC Әйелдері]</ref> бөлігі болды. Олар өздерін және басқа жұмыскерлерді ЕНЫАЦ машинасында қолданатын функцияларға үйретті және баллистикалық бағдарламалық жасақтаманы дайындауға көмектесті. 1946 жылы ЕНЫАЦ компьютері көпшілікке және баспасөзге жарияланады. Соғыстан кейін, Тейтельбаум ЕНЫАЦ-пен бірге [[Абердин]] қаласындағы сынақ полигонындағы баллистикалық зертханасына барып, сол жерде екі жылдай ЕНЫАЦ бағдарламашыларының келесі тобын оқытуға қалды.<ref>[[Martin Gay: Recent Advances and Issues in Computers, The Oryx Press, Phoenix/Arizona, 2000, pp.106/107]]</ref> 1986 жылы Рут Тейтельбаум [[Даллас|Далласта]] (Техас) қайтыс болды. == Марапаттары == * 1996 жылы "ЕНЫАЦ әйелдері" атты кітабы жарық көрді. * 1997 жылы Рут Тейтельбаум және ЕНЫАЦ жобасында жұмыс атқарған тағы бес әйел women in Technology International халықаралық ұйымының Даңқ залына енді. * 2010 жылы американдық "Top Secret Rosies" деректі фильмі жарыққа шықты: Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі есептеуіш-әйелдер туралы әңгімелейтін "Computers". == Дереккөздер == orojchkn19ov978gc3k4rk5mlvj5t3m Томск университеті 0 652298 3600037 3580812 2026-05-05T06:23:50Z Jumadulla1997 180834 3600037 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Главный корпус ТГУ.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ұлттық зерттеу Томск мемлекеттік университеті''' — [[Ресей]]дің [[Азия]] аумағындағы алғашқы орыс университеті, 29 ұлттық зерттеу университеттерінің бірі. 5-100 жобасының қатысушысы (әлемнің жетекші ғылыми-білім беру орталықтары арасында жетекші ресейлік жоғары оқу орындарының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жобасы). == Тарихы == 1878 жылы Сібір университеті ретінде негізі құрылып, [[1888 жыл|1888]] жылы ашылған. Бастапқыда оның құрамына тек медициналық факультет қана кірген. Кейін заң факультеті ([[1898 жыл|1898]]), филиология, физика математика ([[1917 жыл|1917]]) факультеттері қосылды. [[2010 жыл|2010]] жылы [[Ресей Ұлттық Зерттеу университеті|Ресейдің Ұлттық зерттеу университеті]] мәртебесін алды. 1919-1930 жылдар арасында бірқатар өзгерістер болды; университет құрамынан медициналық (1930; қазіргі Сібір медициналық университеті) және педагогикалық (1931) университеттер бөлініп шықты. 1934-1991 жылдары В.В. Куйбышевтің атымен аталды. Қазіргі таңда 23 факультет және білім беру институттары, 2 филиал, 38 жоғары оқу орнына дейінгі дайындық орталығы, 3 ғылыми-зерттеу институты, 100 ғылыми зертханалар бар. [[Ресей Федерациясы]] халықтарының мәдени мұрасының ерекше құнды объектілерінің жиынтығы болып табылады. 17 мың студент оқиды (2015).<ref>https://bigenc.ru/education/text/4196730 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507053921/https://bigenc.ru/education/text/4196730 |date=2020-05-07 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Университеттер]] [[Санат:Жоғарғы оқу орындары]] 0lwnppyric9qq1wqtxherzbuw1y3qfw Персей шоқжұлдызы 0 653085 3600073 3596699 2026-05-05T07:07:57Z ~2026-27217-62 180835 3600073 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PerseusCC.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге тоқсанға жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.<ref>"Алматыкітап баспасы". Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.</ref> == Тарихы == Мифологиялық Персей - ең танымал ежелгі грек мифтерінің бірінің басты кейіпкері. Жай көзге көрінетін әлсіз жұлдыздармен бейнеленген Персей шоқжұлдызы дөңгелек затты алыстан ұстап тұрған адам ретінде көрінеді. Кассиопея, Цефей, Пегас және Андромеда шоқжұлдыздары Персеймен байланысты мифтердің біріне сюжеттік топ құрайтындай етіп орналастырылған. Сәл әрірек жерде осы мифте кездесетін құбыжықтың атымен аталған Цет шоқжұлдызы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жұлдыздар]] [[Санат:Астрономия]] [[Санат:Астрология]] qalnf45guifhv1kweozcfq9mjxj33rm КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл мерейтойлық медалі 0 653443 3599804 3596555 2026-05-04T16:06:43Z Орел Карл 81620 /* Медал ережелері */ 3599804 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] kz0i31gj763x831hk2f1l6qs0gslzfd 3599814 3599804 2026-05-04T16:17:36Z Орел Карл 81620 /* Медал ережелері */ 3599814 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл» медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] 0oh77370ml7xr1dapdj6va0nzp4nix9 3599817 3599814 2026-05-04T16:18:50Z Орел Карл 81620 /* Медалдің сипаттамасы */ 3599817 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл» медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|200px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] lw71dkwyneoewlyil8eoccmrzqs2ce8 3599820 3599817 2026-05-04T16:19:18Z Орел Карл 81620 /* Медал ережелері */ 3599820 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|200px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] 57yl0703w21ep4q6fmzdya7vq2s2shu 3599823 3599820 2026-05-04T16:19:57Z Орел Карл 81620 /* Медалдің сипаттамасы */ 3599823 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] f3vcdianudqqpaggptct56tw2cdzh4x 3599828 3599823 2026-05-04T16:29:31Z Орел Карл 81620 /* Медалдің сипаттамасы */ 3599828 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында солға қараған ұшқыштың, теңізшінің және құрлық сарбазының орталық кеудеге дейінгі бейінді суреті бейнеленген. Медалдың айналасын бойлай [[Дәмжапырақ|лавр]] бұтақтары орналасқан. Бет жағында үстіңгі бөлігінің ортасында балға мен орақ бар бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде екі жолға «1918» және «1988» деген жылдар жазылған. Артқы жағында бес жолдан тұратын «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНЕ 70 ЖЫЛ» {{lang-ru|70 ЛЕТ ВООРУЖЁННЫХ СИЛ СССР}} деген жазу бар. Жазудың астында лаврлы-емен гүлдестесі орналасқан. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның шеттері жасыл жолақтармен жиектелген. Таспаның ортасынан көк жолақ, ал көк жолақтың екі жағында екі алтын жолақ бар. == Әдебиет == [[Санат:КСРО медалдары]] 3uixqroajsrsmraf3f0eyhcnfnm3ihu 3599829 3599828 2026-05-04T16:29:55Z Орел Карл 81620 /* Әдебиет */ 3599829 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1988 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында солға қараған ұшқыштың, теңізшінің және құрлық сарбазының орталық кеудеге дейінгі бейінді суреті бейнеленген. Медалдың айналасын бойлай [[Дәмжапырақ|лавр]] бұтақтары орналасқан. Бет жағында үстіңгі бөлігінің ортасында балға мен орақ бар бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде екі жолға «1918» және «1988» деген жылдар жазылған. Артқы жағында бес жолдан тұратын «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНЕ 70 ЖЫЛ» {{lang-ru|70 ЛЕТ ВООРУЖЁННЫХ СИЛ СССР}} деген жазу бар. Жазудың астында лаврлы-емен гүлдестесі орналасқан. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның шеттері жасыл жолақтармен жиектелген. Таспаның ортасынан көк жолақ, ал көк жолақтың екі жағында екі алтын жолақ бар. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} [[Санат:КСРО медалдары]] kfa8em61vg8gpf9nyfdq8zqar9pi36d 3599830 3599829 2026-05-04T16:30:45Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3599830 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1988 жылғы 28 қаңтардағы<ref>{{Cite web |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |title=Указ Президиума ВС СССР от 28.01.1988 № 8400-XI «Об учреждении юбилейной медали „70 лет Вооружённых Сил СССР“» |access-date=2013-11-27 |archive-date=2022-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624160308/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |url-status=live }}</ref> Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында солға қараған ұшқыштың, теңізшінің және құрлық сарбазының орталық кеудеге дейінгі бейінді суреті бейнеленген. Медалдың айналасын бойлай [[Дәмжапырақ|лавр]] бұтақтары орналасқан. Бет жағында үстіңгі бөлігінің ортасында балға мен орақ бар бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде екі жолға «1918» және «1988» деген жылдар жазылған. Артқы жағында бес жолдан тұратын «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНЕ 70 ЖЫЛ» {{lang-ru|70 ЛЕТ ВООРУЖЁННЫХ СИЛ СССР}} деген жазу бар. Жазудың астында лаврлы-емен гүлдестесі орналасқан. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның шеттері жасыл жолақтармен жиектелген. Таспаның ортасынан көк жолақ, ал көк жолақтың екі жағында екі алтын жолақ бар. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} [[Санат:КСРО медалдары]] rbnjtg9k8efxxma8nb5h401bohxqsag 3599831 3599830 2026-05-04T16:31:21Z Орел Карл 81620 /* Әдебиет */ 3599831 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1988 жылғы 28 қаңтардағы<ref>{{Cite web |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |title=Указ Президиума ВС СССР от 28.01.1988 № 8400-XI «Об учреждении юбилейной медали „70 лет Вооружённых Сил СССР“» |access-date=2013-11-27 |archive-date=2022-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624160308/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |url-status=live }}</ref> Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында солға қараған ұшқыштың, теңізшінің және құрлық сарбазының орталық кеудеге дейінгі бейінді суреті бейнеленген. Медалдың айналасын бойлай [[Дәмжапырақ|лавр]] бұтақтары орналасқан. Бет жағында үстіңгі бөлігінің ортасында балға мен орақ бар бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде екі жолға «1918» және «1988» деген жылдар жазылған. Артқы жағында бес жолдан тұратын «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНЕ 70 ЖЫЛ» {{lang-ru|70 ЛЕТ ВООРУЖЁННЫХ СИЛ СССР}} деген жазу бар. Жазудың астында лаврлы-емен гүлдестесі орналасқан. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның шеттері жасыл жолақтармен жиектелген. Таспаның ортасынан көк жолақ, ал көк жолақтың екі жағында екі алтын жолақ бар. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] nqbzl09xwkk3dfbacolxppdylx2l3bs 3599832 3599831 2026-05-04T16:31:42Z Орел Карл 81620 /* Медалдің сипаттамасы */ 3599832 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:70YSAF.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[28 қаңтар]] [[1988 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 9 842 160 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[Кеңес милициясына 50 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес милициясына 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «70 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1988 жылғы 28 қаңтардағы<ref>{{Cite web |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |title=Указ Президиума ВС СССР от 28.01.1988 № 8400-XI «Об учреждении юбилейной медали „70 лет Вооружённых Сил СССР“» |access-date=2013-11-27 |archive-date=2022-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624160308/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_14557.htm |url-status=live }}</ref> Жарлығымен КСРО Қарулы Күштерінің құрылғанына 70 жыл толуына орай құрылды. Медал сызбасының авторы - суретші А. Б. Жук. == Медал ережелері == «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталады: * 1988 жылғы 23 ақпанда Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде белсенді әскери қызметте болған офицер құрамындағылар, прапорщиктер, мичмандар және мерзімді қызметтегі әскери тұлғалар; * бұрынғы Қызыл гвардияшылар, әскери қызметші ретінде кеңес Отанын қорғау үшін әскери әрекеттерге қатысқан тұлғалар, Азамат соғысы мен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының партизандары; * Кеңес Әскерінде, Әскери-теңіз күштерінде, шекара және ішкі әскерлерде және КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің органдарында күнтізбелік жылмен есептегенде 20 жыл және одан да көп қызмет еткен белсенді әскери қызметтен запасқа шығарылған немесе зейнеткерлікке шыққан тұлғалар; әскери қызмет өткеру кезінде КСРО ордендерімен немесе медальдарымен марапатталған тұлғалар: ** [[Ерлігі үшін медалі (КСРО)|«Ерлігі үшін» медалі]] ** [[Ушаков медалі (КСРО)|Ушаков медалі]] ** [[Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|«Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі]] ** [[Нахимов медалі|Нахимов медалі]] ** [[КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін медалі|«КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетудегі айрықшылығы үшін» медалі]] ** [[Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін медалі|«Әскери қызметтегі ерекшелігі үшін» медалі]] ** [[Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі|«Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін» медалі]] * 1988 жылғы 23 ақпандағы жағдай бойынша Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің (ОКСВА) жеке құрамы бөлімінде болған мерзімді қызмет әскери қызметшілердің барлығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағылып, «[[КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл мерейтойлық медалі|КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл»]] медалінен кейін орналасады. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 9 842 160 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медалдің сипаттамасы == [[Сурет:70 years armed forces of the USSR REVERSE.jpg|thumb|right|150px|Медалдің артқы жағы]] «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында солға қараған ұшқыштың, теңізшінің және құрлық сарбазының орталық кеудеге дейінгі бейінді суреті бейнеленген. Медалдың айналасын бойлай [[Дәмжапырақ|лавр]] бұтақтары орналасқан. Бет жағында үстіңгі бөлігінің ортасында балға мен орақ бар бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде екі жолға «1918» және «1988» деген жылдар жазылған. Артқы жағында бес жолдан тұратын «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНЕ 70 ЖЫЛ» ({{lang-ru|70 ЛЕТ ВООРУЖЁННЫХ СИЛ СССР}}) деген жазу бар. Жазудың астында лаврлы-емен гүлдестесі орналасқан. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның шеттері жасыл жолақтармен жиектелген. Таспаның ортасынан көк жолақ, ал көк жолақтың екі жағында екі алтын жолақ бар. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] k0e8d84ckkhfmjrwjm3hyq60hx9domo Edu Mark 0 653841 3600072 3571242 2026-05-05T07:06:42Z ~2026-27217-62 180835 3600072 wikitext text/x-wiki [[ [[File:Edu Mark.jpg|Edu_Mark]]|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Edu Mark''' — оқушылар үшін [[электронды күнделік]] қосымшалардың бірі. Оқушы осы қосымша арқылы өз бағаларын қарап, онлайн сабақ оқи алады. Оны [[Play маркет]] немесе [[App store]] қосымшаларынан жүктеп алуға болады. Edu mark 1.0 версиясы [[2017]] жылы пайда болды. Оның логотипі көк түсті болды. Осы Edu Mark 1.0 нұсқасы 2020 жылдың мамырына дейін қолданылып, кейін 2020 жылдың қазанында Edu mark 2.0 пайда болды. Оның түсі қара болды. Оның ішіндегі беттер алдыңғы Edu Mark 1.0 нұсқасының беттерінен өзгеше болды. Бірақ осы Edu Mark 2.0 версиясы пайда болғаннан кейін Edu Mark 1.0 Play маркет және App store қосымшаларынан толығымен жойылды. Оны Google қосымшасынан жүктеуге болады бірақ ол бірқалыпты жұмыс істемейді. == Сілтемелер == * [https://web.edumark.kz/ Edu Mark 2.0 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121233508/https://web.edumark.kz/ |date=2021-01-21 }} [[Санат:Қосымшалар сервері]] [[Санат:Электронды құжаттар]] 7namn6mcdusu38v9ddk19lt38z18csa The Goddess Bunny 0 654652 3600125 3244594 2026-05-05T07:53:33Z Jumadulla1997 180834 3600125 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ostara – Goddess of spring and dawn.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} {{Кино |Қазақша атауы = |Шынайы атауы = The Goddess Bunny |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = деректі фильм |Режиссёрі = [[Ник Бугас]] |Продюсері = |Сценарист = |Актерлер = [[Сэнди Крисп|Sandie Crisp]]<br>John Aes-Nihil<br>Glen Meadmore |Операторы = |Композиторы = |Хореографы = |Компания = |Дистрибьютор = Wavelength Video |Ұзақтығы = 85 мин. |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[ағылшын]] |Жыл = [[1994]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0184527 |Сайты = }}'''The Goddess Bunny''' — [[1994|1994 жылы]] режиссер [[Ник Бугас]] түсірген американдық деректі фильм, ол [[Сэнди Крисп]] есімді трансгендер әйелдің өмірі туралы баяндайды.<ref name="NYT">{{cite web|title=The Goddess Bunny|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/198261/The-Goddess-Bunny/overview}}</ref><ref name="LAW">{{cite web |url= http://www.laweekly.com/arts/drag-legend-the-goddess-bunny-is-being-honored-at-bushwig-this-weekend-8165885|work=[[LA Weekly]] |title= At the Punk Version of DragCon, NYC Queens Honor an L.A. Legend: The Goddess Bunny |date= April 29, 2017 |author= Stuart, Gwynedd }}</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер== * {{IMDb title|0184527}} *''[https://m.youtube.com/watch?v=vNEPfK1I2og&t=3481s The Goddess Bunny]'' [[YouTube]] сайтында {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1994 жылғы фильмдер]] sx7scctu4vxeas9pt9essb67crfy19c Farming Simulator 0 654744 3600123 3571267 2026-05-05T07:51:34Z Jumadulla1997 180834 3600123 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Farming Simulator (18879002431).jpg|нобай]] {{cleanup}} {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} {{Компьютерлік ойын | тақырып = Farming Simulator | сурет = Farming Simulator Logo.png | түсінік = | жасаушы = Giants Software | баспагер = Focus Home Interactive | локализатор = | композиторы = | серия = | анонс күні = | шығарылған күні = | жанр = Симулятор | қозғалтқыш = | режимдер = | лицензия = | жас шектеуі = | платформалар = [[IOS]], [[Android]], [[Kindle]], [[Microsoft Windows]], [[Mac OS]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation Vita]], [[Xbox 360]], [[Nintendo 3DS]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[Commodore 64]], [[Stadia]] | тасымалдайтын құрылғылар = | жүйелік талаптар = | рейтингтер = | басқару құрылғылары = | сайт = }}'''''Farming Simulator''''' — бұл Giants Software компаниясы жасаған және Focus Home Interactive басылымы шығарған ауылшаруашылық симуляторы, компьютерлік ойындар сериясы. Орындар американдық және еуропалық ортаға негізделген. Ойыншылар егін егуге, мал өсіруге, егін өсіруге және егіншіліктен алынған активтерді сатуға қабілетті. Ойындар 25 миллион данадан астам сатылды, сондай-ақ 90 миллион мобильді жүктеулер болды.<ref>{{cite web|title=Giants Software on the quiet, surprising success of Farming Simulator|publisher=[[VentureBeat]]|url=https://venturebeat.com/2020/01/10/giants-software-on-the-quiet-surprising-success-of-farming-simulator/|date=January 10, 2020 |access-date=May 4, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.farming-simulator.com/ Farming Simulator ресми сайты] {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Farming Simulator]] 43ixkv57z9m8ekzesc593e2xtbmoi4v Goat Simulator 0 654760 3600124 3114748 2026-05-05T07:52:46Z Jumadulla1997 180834 3600124 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PR & Marketing Lessons Learned from 'Goat Simulator' - GDC 2016 (25873290925).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Goat Simulator''' — Coffee Stain Studios жасаған және шығарған экшн видео ойыны. Ол Microsoft Windows үшін 2014 жылдың сәуірінде, ал Linux және OS X үшін 2014 жылдың маусымында шығарылды. Android және iOS жүйелеріне арналған мобильді нұсқасы 2014 жылдың қыркүйегінде шығарылды. Xbox 360 және Xbox One нұсқалары 2015 жылдың сәуірінде, және 2015 жылғы тамызда PlayStation 3 және PlayStation 4 үшін шығарылды. Бұл порттарды Double Eleven компаниясы жасады. Nintendo Switch нұсқасы 2019 жылдың қаңтарында шығарылды.<ref>https://goatsimulator.gamepedia.com/Goat_Simulator</ref> {{Компьютерлік ойын | тақырып = Goat Simulator | сурет = | түсінік = | жасаушы = Coffee Stain Studios | баспагер = Coffee Stain Studios, Double Eleven | локализатор = | композиторы = | серия = | анонс күні = | шығарылған күні = | жанр = [[симулятор]] | қозғалтқыш = Unreal Engine 3 | режимдер = | лицензия = | жас шектеуі = | платформалар = [[Microsoft Windows]], [[Linux]], [[OS X]], [[Android]], [[iOS]], [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]] | тасымалдайтын құрылғылар = | жүйелік талаптар = | рейтингтер = | басқару құрылғылары = геймпад, пернетақта | сайт = https://goat-simulator.com }} Ойынды жасаушы оны ​​скейтбординг ойындарымен салыстырады, бірақ ойыншы ашық әлем картасында мүмкіндігінше көп зиян келтіру керек. YouTube платформасында көрсетілген ойынның трейлері ойыншылар арасында толқу мен назарға бөленді. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер== * {{Official website|goat-simulator.com}} {{Суретсіз мақала}} jupmgsrmw5vca32nxr3jfha9h8g22zh Сурет:Миялы ауылы Кіре беріс қақпа.jpg 6 658065 3600021 2858164 2026-05-05T05:50:37Z Мәдениет 180614 Мәдениет [[Сурет:Миялы ауылы Кіре беріс қақпа.jpg]] дегеннің жаңа нұсқасын жүктеді 2858164 wikitext text/x-wiki == Түйіндемесі == {{Еркін сурет | сипаттамасы = Миялы | қайнары = Өзім | жасалған уақыты = 12.03.2021 | авторы = Мағыпар Қуанов }} [[Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері]] == Лицензияландыруы == {{self|CC-Zero}} s896zrht9yst6qmall7pt7s3qhizqey Сүндет Мұратбекұлы Сейітов 0 659546 3600164 3553300 2026-05-05T09:51:44Z Onsausaq 176400 Инфобокстағы фотоны жаңарту, деректерді өңдеу 3600164 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Сүндет Сейітов |Толық аты = ''Сүндет Мұратбекұлы Сейітов'' |Суреті = Сундет Сеитов М.jpg |Ені = 230px |Суреттің аты =Сүндет Сейітов, [[2026]] жыл |Туған кездегі есімі =Сүндет |Лақап аты =Ұмытпас |Туған күні = [[3 қазан]], [[1998]] жыл |Туған жері = Ташкент облысы, [[Өзбекстан]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = ақын, жазушы |Шығармашылық жылдары = [[2013 жыл|2013 жылдан бері]] |Бағыты =Поэзия, проза, аударма |Жанры = [[поэзия]], [[проза]], [[аудармашы]] |Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі|Қазақша]] |Дебюті = [[2017 жылы]] «Тәубе» жыр жинағы |Марапаттары [Шымкент қаласының "Жыл үздік ақыны" премиясының екі дүркін иегері |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы =Сундет Сеитов автограф.jpg |Сайты = |Commons = |Білімі=Орталық Азия инновациялық университеті|Марапаттары=Халықаралық ТҮРІКСОЙ ұйымының алғас хаты, Шымкент қаласы "Жыл ақыны" пермиясының екі дүркін иегері|Шынайы есімі=Сүндет Мұратбекұлы Сейітов}} '''Сүндет Мұратбекұлы Сейітов''' ([[3 қазан]] [[1998 жыл]], [[Ташкент облысы|Ташкент облысы, Шыназ ауданы]], [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасы]]) — қазақстандық [[ақын]], [[жазушы]], [[аудармашы]]. [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] және АҚШ Авторлар гильдиясының мүшесі ({{lang-en|Authors Guild}}) . == Өмірбаяны == * [[2005 жыл]]ы Шыназ ауданында [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Амангелді Иманов]] атындағы орта мектептің табалдырығын аттайды. * [[2007 жыл]]ы Шымкент қаласына қоныс аударған. Сол жылдан бері Шымкент қаласының тұрғыны. * [[2007 жыл|2007]]-[[2008 жыл|2008]] жылдары [[Келес ауданы]] С. Саттаров ауылындағы Ы. Алтынсарин атындағы жалпы орта мектебінде оқыды. * [[2008 жыл|2008]]-[[2010 жыл|2010]] жылдары [[Шымкент|Шымкент қаласындағы]] №83 жалпы орта мектебінде оқиды. [[2011 жыл|2011]]-[[2014 жыл|2014]] жылдар аралығында [[Өтеп Туғанбайұлы Батырбек|Батырбек Өтеп]] атындағы дарынды балаларға арналған облыстық "[[Өнер]]" мектеп-интернатында оқып, сол мектептің түлегі болды. * [[2014 жыл|2014]]-[[2017 жыл|2017]] жылдар аралығында [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев|М. Сапарбаев]] атындағы "Парасат" колледжінде білім алған. * 2017-2022 жылдар аралығында Орталық Азия инновациялық университетінің түлегі. [[Педагогика]] факультеті "[[Филология]]" кафедрасы. * [[2012 жыл]]ы [[Ұлыбритания]]<nowiki/>ның [[Лондон]] қаласына оқуға шақырту алады, түрлі себептерге байланысты оқудан бас тартады. * [[2018 жыл]]ы республикалық жазба ақындар мүшәйрасының жеңімпазы болып, [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби]] атындағы ҚазҰУ-дың грантын жеңіп алды. Қазіргі таңда [[Шымкент|Шымкент қаласы]] әкімдігінде қызмет етеді. == Шығармашылығы == * «Тәубе» жыр жинағы: [[2017 жыл]], [[Алматы]]; * "Ұмытпас" жыр жинағы. [[2022 жыл]], [[Мазмұндама]] баспасы, [[Алматы]]. Орта ғасырдағы [[Бұхара хандығы]] билеушісі [[Мұхаммед Шайбани|Мұхаммед Шайбани ханның]] ғазалдары мен Хофиз Хоразми, Мухаммад Солих ақындардың диуандарын [[шағатай тілі]]нен аударған. Ақынның шығармашылығы жайлы [[Есенғали Әбдіжаппарұлы Раушанов|Есенғали Раушанов]], [[Исраил Сапарбай]], [[Мархабат Байғұт]], [[Аманхан Әлімұлы]], [[Тыныштықбек Әбдікәкімов|Тыныштықбек Әбдікәкімұлы]], [[Бақытжан Алдияр]], [[Әлібек Шегебаев|Әлібек Шегебай]], [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин|Қалқаман Сарин]], Зылиха Жантасова, Абылай Есімбай сынды көрнекті ақын-жазушылар пікір білдірген. == Еңбек жолы == * [[2015 жыл|2015]]-[[2016 жыл]] — Республикалық «Ел бірлігі» газеті – тілші; * [[2016 жыл]]дан бері «Шам» әдеби шығармашылық орталығының төрағасы; * [[2017 жыл|2017]]-[[2018 жыл]] — Республикалық «Қазығұрт» әдеби журналы – тілші; * [[2018 жыл]] — Қалалық Отбасы, балалар және жастар істері басқармасы «Жастар ресурстық орталығы» - қызметкер; * [[2019 жыл]] — Шымкент қаласының жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының баспасөз хатшысы. * [[2024 жыл]] — А. Пушкин атындағы қалалық әмбебап кітапханасының қызметкері == Марапаттары == * Халықаралық [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] атындағы «Құрмет» грамотасының иегері ([[Мәскеу|Мәскеу қаласы]], [[2013 жыл]]) * [[Шымкент|Шымкент қаласы]] әкімінің «Үздік жыл ақыны» премиясының 2 дүркін иегері ([[Шымкент]], [[2013 жыл|2013]]-[[2018 жыл]]) * Республикалық [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] атындағы жыр мүшәйрасының 4 дүркін лауреаты (2012, 2013, 2014, 2016 жылдары, [[Алматы]]) * Республикалық «Күз мереке» әдеби байқауының 2 дүркін лауреаты ([[2012 жыл|2012-]][[2013 жыл|2013]] жылдары, [[Алматы]]) * Республикалық «Жұлдызға жол» байқауының жүлдегері ([[2013 жыл]], [[Шымкент]]) * Республикалық [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаев]] атындағы жыр мүшәйрасының жүлдегері ([[2016 жыл]], [[Шымкент]]) * Республикалық «Шырайлым – Шұбайқызыл<nowiki/>» жыр мүшәйрасының жеңімпазы ([[2018 жыл]], [[Түркістан облысы]]) * Облыстық [[Әбілда Аймақ]] атындағы жыр мүшәйрасының 2 орын жүлдегері ([[2016 жыл]], [[Шымкент]]) * [[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы|ТҮРІКСОЙ]], Халықаралық «Түркістан – ер түріктің бесігі» жыр мүшәйрасының жүлдегері (2017 жыл, Түркістан). * [[Түркия|Түркия Республикасы]] Халықаралық [[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы|ТҮРІКСОЙ]] ұйымының «Алғыс хатымен» марапатталды (2017 жыл, Түркістан) * Республикалық “Мен жастарға сенемін” жыр мүшәйрасының бас жүлдегері * Ақпарат және қоғамдық даму министрінің алғыс хатымен марапатталған (2018 жыл, [[Астана|Астана қаласы ]]) == Сілтемелер == * https://adebiportal.kz/kz/news/view/3128 * https://abai.kz/post/91618 *[https://www.facebook.com/sundet.seitov.3 Профилі] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Алфавит бойынша журналистер]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Алфавит бойынша ақындар]] 8pqajic9281w0hdel3vx6541o01tgf3 Вильгельмина Друкер 0 659964 3600031 3593641 2026-05-05T06:11:40Z Jumadulla1997 180834 3600031 wikitext text/x-wiki [[Сурет:WilhelminaDrucker1917.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вильгельмина Друкер'''( Вильгельмина Элизабет Лензинг отбасында [[1847]] жылы 30 қыркүйекте [[Амстердам]] қаласында дүнеге келген, [[1925]] жылы 5 желтоқсанда дүниеден өтті.)<ref> http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn2/lensing</ref> Голландиялық [[жазушы ]]және [[саясаткер]]. Голландияның алғашқы [[Феминизм|феминисттерінің]] бірі, Друкер сонымен қатар Gipsy, Gitano и E. Prezcier деген лақапаттармен танымал болған. {{Тұлға |Есімі=Вильгельмина Друкер |Сурет=Wilhelmina Drucker.jpg |Сурет атауы=Вильгельмина Друкер |Туған күні=30.09.1847 |Туған жері=[[Амстердам]],[[ Нидерланды]] |Мансабы=[[Жазушы]] , [[Саясаткер]] |Әкесі=Луис Друкер |Анасы=Констанция Кристина Линзинг |Лақабаты=Gipsy, Gitano и E. Prezcier |Азаматтығы=Нидерланд елі}} [[File:Wilhelmina Drucker IMG0020.tif|thumb| Wilhelmina Drucker]] == Өмірбаяны == Вилгельмина Друкер тігінші Констанция Кристина Линзинг пен [[неміс]]-[[еврей]] банкирі Луис Друкерден туған екі қыздың бірі болып табылады.<ref>https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1999_num_77_2_4367</ref> Әкесі Луис Друкер анасына үйленуден немесе балаларын ресми түрде мойындаудан бас тартты, бұл нидерландық Вильгельминаның қиын жағдайда өскенін білдіреді. Друкер анасы айналысқан кәсіппен айналысты және [[1886]] жылдан бастап әлеуметтік-демократиялық облигациялар жиналысына , De Unie одағына, Nederlandsche Bond voor Algemeen Kies-en Stemrecht (Голландияның жалпыға бірдей сайлау құқығы лигасы) және De Dageraad бостандықтар қауымдастығына қатысты. Кейінгі жылдары [[социализм]] Друкерге үлкен қалыптастырушы әсер етті. Өзінің жеке тәжірибесіне сүйене отырып, ол әйелдерге әсер ететін әлеуметтік механизмдерді талдап, түсініп, өзгеріске жету үшін қандай әрекеттер жасау керектігін түсінді. Бүркеншік атпен ол бай әйелден туылған балаларды ғана мойындайтын, әкесінің моральдық стандарттарын сынға алған кітап жазды. [[File:Wilhelmina Drucker 1917.jpg|thumb|left|Wilhelmina Drucker with her portrait painted by [[Truus Claes]] 1917 жылы Друкердің жетпіс жасына орай.]] Друкер сонымен қатар өгей ағасы либералды [[саясаткер]] Хендрик Людевик Друкерге қарсы сот ісін бастады, сот Друкердің әкесі Луиден Лодевикке қалған мұраны алуға байланысты болды. Друкер ол сотты [[1888]] жылы жеңіп қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізді. Осыдан кейін Друкер радикалды және социалистік топтардың басқа әйелдерімен бірге [[әйелдер]] қыздарға арналған апта сайынғы журнал De Vrouw ([[әйел]]) құрды.[[ 1889]] жылы Друкер Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV немесе еркін әйелдер қауымдастығы) құрды, ол [[1894]] жылы Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (әйелдер құқығы қауымдастығы) болды. Друкер VVV қауымдастығын [[1891]] жылы [[Австрия]] , [[Германия]] және басқа елдерден келген делегаттармен қосылып Брюссельдегі Халықаралық социалистік жұмысшылар конгресінде, екінші Интернациолдық конгресінде таныстырды.Италия барлық елдердің социалистік партияларының манифесттерінде ерлер мен әйелдердің толық құқықтық және саяси теңдігі туралы үндеуді қамтуы керек деген қарар қабылдауға шақырды. Бұл қарарды конгресс қабылдады. [[1893]] жылы Друкер және оның оң қолы Дора Шук-Хавер екеуі [[1926]] жылға дейін созылған «Evolutie» апталық журналын құрды. Друкер Нидерландыда дәріс оқыды, бірнеше әйелдер кәсіподақтарын құруға қатысты және [[1897]] жылы жаңадан құрылған Vereeniging Onderlinge Vrouwenbescherming (VOV немесе әйелдерді өзара қорғау қоғамы) мүшесі болды. Ол тұрмыс құрмаған аналар мен олардың балаларының құқықтарын қорғады. Друкер VOV әйелдердің құқықтары үшін және әділетсіз заңдар мен ескірген моральға қарсы қоғамдық салада жұмыс істеу үшін барлық әйелдерді - үйленген немесе тұрмысқа шықпаған, балаларымен немесе баласыз біріктіретін әскери ұйым болуы керек деді.<ref>https://socialhistory.org/bwsa/biografie/lensing {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180731062240/https://socialhistory.org/bwsa/biografie/lensing |date=2018-07-31 }}</ref> Ол VOV-дың миссиясы мен рөлі туралы өзінің ойлары мен идеяларын түсіндірді, мысалы, Blijf van mijn Lijf (сөзбе-сөз менің денемнен аулақ бол, әйелдер паналары желісі) және Vrouwen tegen Verkrachting (Әйелдер зорлауға қарсы) сияқты белсенді ұйымдардың негізін қалады. Әйелдердің теңдігіне қол жеткізу үшін күресуге шақырған шайқастары үшін оған «Ижзерен» (темір) немесе «Долле» (ессіз) Мина деген лақап ат қойылды, ол әйелдер корсетінің символикалық түрде көпшілікке жағылуынан кейін одан да танымал болды. [[1970]] жылы негізі қаланған, әйгілі феминистік белсенділер тобы Dolle Mina Амстердамдағы көкірекшені жағу рәсімінде Вильгельмина Друкердің есімімен аталды. ==Жұмыстары== * {{Lang-nl|'Over vrijen en trouwen, waar velen van houwen' - [S.l.] : [s.n.], 1905. - p.&nbsp;138-139}} *{{Lang-nl| ''Vrouwenarbeid in het verleden en in het heden'': rede gehouden op de Algemeene Vergadering van den Nationalen Vrouwenraad in Nederland op 26 April 1906 te Groningen / Wilhelmina Drucker. - [S.l.] : [s.n.], 1906. - 10p.}} *{{Lang-nl| ''Autour du travail de la femme'' - Amsterdam : [s.n.], 1911. - 14p.}} * {{Lang-nl| ''Moederschap : sexueele ethiek'' / M. Cohen Tervaert-Israëls, J. Rutgers, G. Kaptein-Muysken, W. Drucker, Ch. Carno-Barlen, Est.H. Hartsholt-Zeehandelaar, Titia van der Tuuk, Martina G. Kramers, C.C.A. de Bruine-van Dorp, Lod. van Mierop, S. van Houten, J.C. de Bruïne ; Nationaal Comité voor Moederbescherming en Sexueele Hervorming. - Almelo : Hilarius, 1913. - 158p.}} * {{Lang-nl| ''Waarom kiezen de vrouwen niet mee?'' - Amsterdam : Vrije Vrouwenvereeniging, 1915. - 2p.}} * {{Lang-nl| ''Waarde voorstander(ster)'' / M.W.H. Rutgers-Hoitsema, Martina G. Kramers, W. Drucker, M.J. de Soete. - [S.L.] : Vereeniging "Nationaal Comité in zake wettelijke regeling van vrouwenarbeid", 1916. - 1p.}} * {{Lang-nl| ''Geen blinde volgelingen'': opgedragen aan de leden der Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht / J.S.R. Baerveld-Haver, Wilhelmina Drucker, Nine Minnema, Jacoba F.D. Mossel, M.S. Wiener. - Amsterdam : [s.n.], 1916. - 19p. Xeroks * {{Lang-nl| ''De verbetering van het recht der vrouw. Par. 1. De Vrije Vrouwenvereeniging'' - Amsterdam : Elsevier, 1918. - 14p. Overdruk uit: De vrouw, de vrouwenbeweging en het vrouwensvraagstuk. Encyclopaedisch Handboek deel II onder redactie van C.M. Werker-Beaujon, Clara Wichmann en W.H.M. Werker p.&nbsp;136-149.}} * {{Lang-nl| ''Rapport van de Enquête-commissie, ingesteld door het Comité van Actie tegen het ontslag der gehuwde ambtenaressen'' / Wilhelmina Drucker, W. Willink-Altes. - [S.l.] : [s.n.], 1928. - 3 p.}} *{{Lang-nl|''Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging: jaarboek'' = Yearbook International Archives for the Women's Movement : I. - Leiden : Brill, 1937. - 175p. with photographs}} ==Ескерту және библиография== * {{Lang-nl| Bij de dood van een feministe : necrologieën over Wilhelmina Drucker / Marianne Braun In: Biografie bulletin. - 14 (2004), 1(voorjaar), p.&nbsp;40-46 Portret van de dood van Wilhelmina Drucker (1847–1925) om enig uitzicht te bieden op haar publieke leven.}} * {{Lang-nl| Missie aan de marge of aan het front? / Myriam Everard In: Et.vt. - 22 (2003), 2, p.&nbsp;117-118 In de rubriek 'Geef de pen door...' besteedt auteur aandacht aan katholieke vrouwengeschiedenis en gaat ze kort in op Wilhelmina Drucker en haar verhouding tot het katholicisme.}} * {{Lang-nl| De Hollandse binnenkamer II (Thema) / Marianne Braun [et al.] In: Biografie bulletin. - 10 (2000), 3, p.&nbsp;200-216 In het artikel 'De bij wil koningin worden' besteedt Marianne Braun aandacht aan feministe en sociaal hervormster Wilhelmina Drucker, oprichtster van de Vrije Vrouwenvereeniging.}} * {{Lang-nl| De bij wil koningin worden : het feministisch sprookje van Wilhelmina Drucker / Marianne Braun In: Biografie bulletin. - 10 (2000), 3, p.&nbsp;209-216 Wilhelmina Drucker leefde van 1847 tot 1925. Ze vond godsdienst, wet, traditie en mannelijke ijdelheid de vrouw belemmerden om net als haar wederhelft 'mens' te worden. De feministe, sociaal hervormster en oprichtster van de Vrije Vrouwenvereeniging wilde de vrouw uit de benauwde binnenkamer laten breken.}} * {{Lang-nl| Geen woorden, maar daden : de radikalinski's van de vrouwenbeweging / Esmeralda Otten In: Savante. - 6 (1998), 23(voorjaar), p.&nbsp;15-16 Wilhelmina Drucker (1847–1925) en Emmeline Pankhurst (1858–1928) behoorden tot de radicale vleugel van de vrouwenbeweging. Zij streden, beiden op hun eigen manier, voor het invoeren van vrouwenkiesrecht in respectievelijk Nederland en Engeland.}} * {{Lang-nl| Drie sprookjes van Wilhelmina Drucker : een bijdrage aan de cultuurgeschiedenis van het fin de siècle / Marianne Braun In: Feminisme en verbeelding. - (1994), p.&nbsp;11-29 Analyse van de drie eerste fictieve bijdragen van Drucker (1847–1925) in de eerste jaargang van het blad Evolutie, waarin ze zowel 'persoonlijke' als 'politieke' credo's vertolkte.}} * {{Lang-nl| Portret van een radicale baanbreekster : Wilhelmina Druckers strijd voor de vrouw als vrije mens / Tosca Snijdelaar In: Furore. - 9 (1992), (mrt), p.&nbsp;18-22 Portret van Wilhelmina Drucker (1847–1925)}} * {{Lang-nl| Mevrouw, ik groet U : necrologieën van vrouwen / Emma Brunt (samenst. en inl.). - Amsterdam; [etc.] : Rap, 1987. - 200p. : ill. Bundel van levensbeschrijvingen van vrouwen geschreven door tijdgenoten. Bevat o.a. een artikel over o.a. Wilhelmina Drucker (1847–1925).}} * {{Lang-nl| De eerste feministische golf : zesde jaarboek voor vrouwengeschiedenis / Jeske Reys (red.), Tineke van Loosbroek (red.), Ulla Jansz (red.), [et al.]. - Nijmegen : SUN, 1985. - 208p. : ill. : lit. (Jaarboek voor vrouwengeschiedenis; 6) Bundel met artikelen over de geschiedenis van de eerste feministische golf in Nederland, waarbij aandacht is besteed aan de verschillende groeperingen en stromingen binnen de vrouwenbeweging. Daarnaast zijn van een aantal vrouwen biografische artikelen opgenomen. Bevat o.a. de artikelen: 'De vrouw als vrije mensch': een monument voor Wilhelmina Drucker / door Maria Henneman, en 'De geestelijke eenzaamheid van een radicaal-feministe : Wilhelmina Druckers ontwikkeling tussen 1885 en 1878' / door Fia Dieteren.}} * {{Lang-nl| Vrouwen rond de eeuwwisseling / Aukje Holtrop (red.). - Amsterdam : De Arbeiderspers, 1979. - 204p. : lit. Eerder verschenen in: Vrij Nederland. Portretten van vrouwen die zich rond 1900 zowel binnen als buiten de georganiseerde vrouwenbeweging met de positie van vrouwen bezighielden. Bevat tevens een inleiding over de eerste feministische golf. Bevat portretten van: Mina Kruseman, [[Betsy Perk]], Wilhelmina Drucker, Aletta Jacobs, Carry van Bruggen, Cornélie Huygens, Henriette Roland Holst-van der Schalk, Mathilde Wibaut, Carry Pothuis, Roosje Vos..}} * {{Lang-nl| Wilhelmina Drucker : de eerste vrije vrouw / Deanna te Winkel-van Hall. - Amsterdam : Stichting Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging, 1968. - 84p}} * {{Lang-nl| Mevrouw W. Drucker. 30 September 1847 - 5 December 1925 / Anna Polak. - Amsterdam : Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur, 1926. - p.&nbsp;177-187 Uit: Leven en werken. Maandblad voor meisjes en vrouwen. XI (1926), nr. 3.}} * {{Lang-nl| Laatste nummer, gewijd aan de nagedachtenis van Mevr. W. Drucker (1847–1925) in leven redactrice van dit blad. - Amsterdam : Evolutie, 1926. - 16p. : ill.}} * {{Lang-nl| George David : Wilhelmina Drucker en de schandaalroman George David / G. Prezcier, E. Prezcier. - Amsterdam : Meijer, 1885. - 162p.}} * {{Lang-nl| Karakterschets Mevrouw W. Drucker. - [14p.]}} ==Сыртқы сілтемелер == *{{Lang-nl| [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn2/lensing Biography] on the Biografisch Woordenboek van Nederland}} *{{Lang-nl| [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/lensing.html Biography] on the Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland}} *{{Lang-nl| [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/lensing.html Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland - biografie]}} *{{Lang-nl| [http://hdl.handle.net/11653/bio1319 Biography Wilhelmine Drucker, Atria] }} *{{Lang-nl| [http://www.wilhelminadrucker.nl/ wilhelminadrucker.nl webmonument]}} [[Санат:Амстердамда туғандар]] [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Саясаткерлер]] 7ttyvizo7mtuzfukjku2opywzjp9mu8 Сент-Джозефс 0 665195 3600194 3497395 2026-05-05T10:56:39Z Makenzis 71333 3600194 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Гибралтар}} Сент-Джозеф'с | құрылған= 1912 | стадионы = «[[Виктория (стадион, Гибралтар)|Виктория]]» | сыйымдылығы = 5 000 | президент = {{ту|Гибралтар}} Кристиан Хук | жаттықтырушы = {{ту|Испания}} [[Хайме Молина Мата]] | сайты = http://stjosephsfcgib.com/ | жарыс = '''[[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Премьер дивизион]]''' | маусым = 2025/26 | орын = 2 орын | pattern_la1 = _shoulder_stripes_white_stripes_alt | pattern_b1 = | pattern_ra1 = _shoulder_stripes_white_stripes_alt | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _shoulder_stripes_blue_stripes_alt | pattern_b2 = | pattern_ra2 = _shoulder_stripes_blue_stripes_alt | pattern_so2 = _3_stripes_blue | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} «'''Сент-Джозеф'с'''» ({{lang-en|St Joseph’s Football Club}}) — [[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Гибралтар чемпионатында]] ойнайтын футбол клубы. == Жетістіктері == * '''Премьер дивизион''' ** '''Чемпион''' (1): 1995/96 ** '''Вице-чемпион''' (2): 2011/12, 2012/13 * '''Скала кубогы''' ** Жеңімпаз (9): 1979, 1983, 1984, 1985, 1987, 1992, 1996, 2012, 2013 * Лига кубогы ** '''Жеңімпаз''' (1): 2009/10 ** '''Финалист''' (3): 2006/07, 2011/12, 2014/15 * '''Гибралтар суперкубогы''' ** Жеңімпаз (1): 2013 ** '''Финалист''' (1): 2014 == Сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{Бастама}} [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] jextrc3to9e1fvjcij1ehwna31s6cx7 Монс Кальпе 0 665780 3600190 3350788 2026-05-05T10:36:32Z Makenzis 71333 3600190 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = Монс Кальпе | құрылған = 2013 | стадионы = «[[Виктория (стадион)|Виктория]]» | сыйымдылығы = 2000 | сайты = https://vamons.com/ | жарыс = [[Футболдан Гибралтар чемпионаты|Ұлттық Лига]] | маусым = 2025/26 | орын = 4-орын | pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _redhoops | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _red_sides | pattern_so1 = _redstripe | leftarm1 = FEFEFE | body1 = FEFEFE | rightarm1 = FEFEFE | shorts1 = FEFEFE | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _whiteborder | pattern_b2 = _whitevertical | pattern_ra2 = _whiteborder | pattern_sh2 = _red_sides | pattern_so2 = _whitestripe | leftarm2 = FF0000 | body2 = FEFEFE | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = 101023 | socks2 = FEFEFE }} '''«Монс Кальпе»''' — [[Гибралтар]] футбол клубы, 2013 жылы құрылған<ref>https://vamons.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016031531/http://www.vamons.com/ |date=2017-10-16 }}</ref>. 2019/20 жылы тұңғыш рет Ұлттық лигада ойнады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://twitter.com/MonsCalpeSC [[Санат:Гибралтар футбол клубтары]] 8t4tldbpt525tbz9wx1rkashcer3k2f Виталий Михайлович Диденко 0 672182 3600004 3482110 2026-05-05T04:45:12Z 1nter pares 146705 3600004 wikitext text/x-wiki '''Виталий Михайлович Диденко''' ([[27 қазан]] [[1986 жыл]], [[Ақжан ауылы]], [[Тимирязев ауданы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері ([[гір спорты]]). == Мансабы == * Жастар арасында екі дүркін әлем чемпионы ([[Ресей]], [[2005]] жыл; Ресей, 2006 жыл) * 23 жасқа дейінгі ерлер арасында әлем чемпионы ([[Италия]], [[2008]] жыл) * Ерлер арасында гір спортынан төрт дүркін әлем чемпионы ([[Украина]], [[2007]] жыл; [[АҚШ]], 2007 жыл; [[Эстония]], [[2009 жыл]]; [[Литва]], [[2012 жыл]]) * Жастар арасындағы әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Ресей, 2005 жыл) * Ерлер арасындағы әлем чемпионатының жеті дүркін күміс жүлдегері * Ерлер арасында гір спортынан әлем чемпионатының қола жүлдегері (Украина, 2007 жыл) * [[Еуропа]] чемпионатының бес дүркін күміс жүлдегері * Классикалық қоссайыста [[Қазақстан|ҚР]] абсолютті рекордсмені * Классикалық қоссайыста гір спорты бойынша ҚР 16 дүркін рекордсмені (итеру, серпіліс және сома) * Классикалық қоссайыста гір спорты бойынша ҚР сегіз дүркін абсолютті чемпионы * Гір спорты мен [[армрестлинг|армрестлингтен]] II Республикалық Универсиада чемпионы ([[2008]] жыл, [[Өскемен]]) * Гір спорты мен армрестлингтен ҚР Қарулы күштерінің үш дүркін чемпионы * Гір спортынан Еуропа чемпионы ([[2010 жыл]], [[Литва]]) * ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Достық әскерлерінің VII спартакиадасының күміс жүлдегері (Ресей, 2010 жыл) * 2011 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]](АҚШ) өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері * ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Достық армиялары спартакиадасының чемпионы (Қазақстан, 2012 жыл) * [[Шяуляй]] қаласында өткен гір спортынан V Дүниежүзілік ойындардың чемпионы (Литва, 2012) * Гір спортынан ҚР 25 дүркін чемпионы (классикалық қоссайыс және ұзақ цикл)<ref>http://ru.encyclopedia.kz/index.php/Диденко,_Виталий_Михайлович {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125102351/http://ru.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE,_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2021-11-25 }}</ref> Жарыстарда көрсетілген максималды нәтижелері: * классикалық итеру - 146 көтеру * классикалық серпіліс - әр қолмен 92 көтеру. Ең жақсы бәсекелестік сома — '''230,5''' көтеру, ұзақ циклдегі ең жоғары бәсекелестік нәтиже - '''84''' көтеру. Қазіргі уақытта классикалық соққысында тұрақты бәсекелестік нәтиже: итеру - 146 көтеру, серпіліс - 200 көтеру. Жақында Виталий Диденко өз коллекциясына 51-ші Қазақстан біріншіліктері мен чемпионаттарынан "алтын" медаль қосты. Бұл әр түрлі чемпионаттардағы, кубоктардағы және ҚР чемпионаттарындағы жеңістері.<ref>https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/vitalij-didenko.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125102355/https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/vitalij-didenko.html |date=2021-11-25 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20141229093443/http://ufks.sko.gov.kz/page.php?page=nasha_gordost&lang=2 Виталий Михайлович Диденко] [[Солтүстік Қазақстан облысы]] дене шынықтыру және спорт басқармасының сайтында [[Санат:Спортшылар]] [[Санат:27 қазанда туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері]] [[Санат:1986 жылы туғандар]] kpn114stu2834w5g2j2doo5kol9liky Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3600063 3599556 2026-05-05T07:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3600063 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88028||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95660||76091||11001||226||3372||234||110||5798||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86339||80757||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68898||1239||147||11309||15||0||1695||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||81212||76316||734||588||37||361||0||2882||44 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55511||30544||3585||368||5769||944||2230||4772||5179 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48162||39517||1751||102||628||17||9||4418||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23970||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||20||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||10||{{u|1nter pares}}||24511||22901||136||7||453||66||0||1311||130 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13877||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21289||20032||745||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18728||9542||1290||39||6875||80||2||416||47 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17067||15914||321||38||180||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||16951||11992||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16068||14053||411||16||1017||73||1||538||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13722||12962||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9855||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11139||6766||504||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7904||5405||966||137||627||58||23||528||188 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7818||5500||27||4||1794||186||0||158||47 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7406||5907||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||37||{{u|TalgatSnow}}||7078||5024||447||111||732||0||64||88||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5045||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4168||2883||188||63||33||24||0||592||102 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3393||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3352||3295||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||75||{{u|ShadZ01}}||2871||2302||305||59||105||0||0||4||0 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||90||{{u|MuratbekErkebulan}}||2536||1715||224||0||76||24||0||369||4 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||88||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |86||97||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |87||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |88||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |89||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |90||85||{{u|Rasulbek Adil}}||2210||1825||126||0||13||1||0||163||35 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||89||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||1986||1925||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |99||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||42||29 |- |101||96||{{u|RaiymbekZh}}||1792||1506||6||0||13||0||0||71||71 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||95||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1598||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||98||{{u|Gliwi}}||1506||1500||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||145||{{u|Wikuiser}}||1043||747||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |182||158||{{u|Epoxa-HH}}||663||651||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||660||653||0||1||0||0||0||5||0 |- |184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |185||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |186||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |187||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13 |- |193||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |194||172||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||619||589||9||0||0||0||0||2||0 |- |195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 2gj02d42m3qpzaom81zp5q10xocnldj Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3600197 3599650 2026-05-05T11:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3600197 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515632||380109||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131876||127431||591||15||62||17||10||2859||866 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113138||1||0||0||0||0||0||113137||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105853||88197||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87144||87144||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79332||79317||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50468||50175||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22823||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14485||13511||426||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13738||13240||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9121||9121||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7932||5405||966||137||627||40||23||528||188 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3257||3254||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||87||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |- |94||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |95||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |96||88||{{u|KiranBOT}}||152||150||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] lt9ofu6pkb97lbdatf71up0ol4iuuut Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3599707 3599283 2026-05-04T13:07:14Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3599707 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7810||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7321||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2501||42||0||54||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2259||102||13||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Орел Карл}}||1277||306||1||303||80||24||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||878||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||525||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |50||{{u|1nter pares}}||513||298||0||3||276||3||0||0||4 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||495||469||3||630||4667||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||430||77||1||15||133||29||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |65||{{u|TheNomadEditor}}||395||36||0||0||1529||2||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Ashina}}||377||176||3||56||22||42||31||0||21 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|TalgatSnow}}||314||130||3||98||348||59||0||15||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|ShadZ01}}||166||22||0||32||81||44||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||362||306 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2971||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|MuratbekErkebulan}}||66||19||1||52||71||0||1||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |307||{{u|RaiymbekZh}}||65||37||5||1||5||0||0||0||1 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Rasulbek Adil}}||25||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |527||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |528||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |540||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |543||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |544||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |545||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |556||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |559||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |561||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |569||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |571||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |575||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |576||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |583||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |585||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |593||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |599||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |601||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|С.Жания}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |606||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Жанна Ж}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |639||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |641||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |642||{{u|TrueNomadEditor}}||11||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |643||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |730||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |808||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |821||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |822||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |826||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |829||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |830||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |831||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |832||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |839||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |843||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |848||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |851||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |852||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||6||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |858||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |875||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |880||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |884||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |897||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |905||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |907||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |919||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |923||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |929||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |932||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |933||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |943||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |951||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |952||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |982||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |990||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |993||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1005||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1013||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1020||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1034||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1040||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1042||{{u|Zhandos M}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1075||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1092||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1119||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1127||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1159||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1162||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1167||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1169||{{u|Gaukhar1980}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1278||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1287||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1390||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1419||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1421||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1422||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1434||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1435||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1451||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1454||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1478||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1506||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1524||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1542||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1543||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1550||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1670||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1683||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1688||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1693||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||204||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 7zjqmyognr7v1i350mfpjbywif00m20 Тамара Макаровна Носова 0 677364 3599968 3404773 2026-05-04T22:35:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599968 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Тамара Носова Макаровна|Шынайы есімі=Тамара|Туған күні=1927 жылы 21 қараша|Қайтыс болған күні=2007 жылы 25 наурыз}} Тамара Макаровна Носова ( 21 қараша 1927 , Мәскеу , КСРО - 25 наурыз 2007 , Мәскеу , Ресей ) - кеңестік және ресейлік кино актрисасы, Ресей Федерациясының халық әртісі (1992). == Биографиясы == Ол 1927 жылы 21 қарашада Мәскеуде дүниеге келген және отбасындағы үшінші бала болды. Ол бір жарым жаста болғанда, анасы қайтыс болды, содан кейін әкесі отбасын асырай алмай, үш баласын да балалар үйіне берді, бірақ көп ұзамай Тамараны авиациялық қозғалтқыш маманының отбасы асырап алды. Тамара биологиялық әкесімен 30 жастан асқан кезде ғана кездесті: ол олардың қарым-қатынасын мойындады, бірақ одан әрі қарым-қатынасты сақтаудан бас тартты. 1945 жылы Мәскеу облысына эвакуацияланған мектепті бітірді. 1950 жылы ВГИК-ті (Б. В. Бибиков пен О. И. Пыжованың шеберханасы) бітірді. 1950-1953 және 1990 жылдан келісім-шарт бойынша жұмыс істеді, 1953-1990 жылдары киноактер театр-студиясының актрисасы (труппа мүшесі болды). Ол 1950-1960 жылдардағы орыс киносының ең танымал комикс актрисаларының бірі болды. 1970 жылдардан бастап актриса жиі кинода түсуге қойды. Сәлем, "мен сенің апаңмын!" комедиясындағы Донна Роза рөлін сомдағаны әсерлі және күтпеген стиль болды! Және «Бульвар романындағы» жезөкшелер үйінің қожайыны. 1984 жылы ол М.А.Швайцердің «Өлі жандар» телефильмінде бокс рөлін сомдады. 1982 жылы асырап алған анасы қайтыс болғаннан кейін Тамара Носова оңаша өмір сүрді. Носова өмірбаянының көптеген фактілерін құпия ұстады. Мысалы, ол өзінің шыққан тегін жасырды. == Соңғы жылдар мен өлімі == Соңғы жылдары Ресей Федерациясының халық әртісі лай басқан пәтерде қорқынышты кедейлік пен оңаша өмір сүрді. Үйсіз-күйсіз, кедей-кепшіктерге арналған асханада тамақтанды, ал зейнетақысы пәтер ақысын төлеуге де жетпейді. 2007 жылдың көктемінде Тамара Носова инсульт алды. 2007 жылдың 6 наурызында полиция пәтерді ашып, актрисаны еденде жатқанын тапты; оның бүкіл денесінде тарақандар мен егеуқұйрықтар жүгірді. Жалғыз жиені Анатолий Васин (бірақ генетикалық қатынасы дәлелденбеген) Носованы 15-ші қалалық ауруханаға жіберді. Ол 2007 жылы 25 наурызда 80 жасында Мәскеуде созылмалы церебральды ишемиядан қайтыс болды. Актрисаның күлі бар урна Ваганковский зиратының колумбарийінде жерленген. == Жеке өмірі == Бірінші күйеуі (1950-1956), Сыртқы істер министрлігінің қызметкері Олег Малинин (1919 ж.т.) оны Австрияға апарып, әйелінің фильмдерге түсуін қаламайды [дерек көзі 2067 күн көрсетілмеген]. Содан кейін суретші Юрий Николаевич Боголюбовпен (1928-1975) ұзақ қарым-қатынас болды [қайнар көзі 2067 күн көрсетілмеген]. Содан кейін нақты неке (1961-1967) жазушы Виталий Губаревпен (1912-1981) (Тамара Носоваға арнаған «Қисық айна патшалығы» ертегісінің авторы) [қайнар көзі көрсетілмеген 2067 күн]. Тағы бір нақты күйеуі (1970-1975) - режиссер, Украинаның халық әртісі (2017) Николай Засеев. Олар ажырасқаннан кейін де, Засеев бұрынғы сүйіктісін барлық фильмдеріне шақырды, бірақ Носова әрекет етуден бас тартты. Оның балалары болмады. Ол екі рет жүкті болды, бірақ екеуінде де баланы жоғалтып алды. == Жетістектері == * «Құрмет Белгісі» орденімен (1974 ж. 12 сәуір) – кеңестік кинематографияны дамытуға сіңірген еңбегі және еңбекшілерді коммунистік тәрбиелеуге белсене қатысқаны үшін. * Ресей Федерациясының халық әртісі (23.06.1992) - кинематография саласындағы үлкен қызметтері үшін. * РКФСР еңбек сіңірген әртісі (10.04.1968) - кеңестік кино саласындағы қызметі үшін. ==Дереккөздер== https://www.imdb.com/name/nm0636481/ http://www.kremlin.ru/acts/bank/1533 http://art.niv.ru/doc/encyclopedia/kino/articles/691/nosova-tamara-makarovna.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010043107/http://art.niv.ru/doc/encyclopedia/kino/articles/691/nosova-tamara-makarovna.htm |date=2022-10-10 }} https://www.1tv.ru/owa/win/ort5_kino?p_genre_id=16&p_kino_razdel_id=1&p_kino_title_id=4964&p_page_num=2 7ud71190um34sbx53qtbi4pgshl7guy Abai.institute 0 678964 3600091 3420236 2026-05-05T07:24:57Z Jumadulla1997 180834 3600091 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Luz da liberal, e nobre arte da cavallaria - offerecida ao Senhor D. João, principe do Brazil (1790) (14594428530).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} {{ Сайт |атауы=Абай институты |логотипі= |URL=https://www.abai.institute/ |сайттың түрі=тіл үйренуге арналған онлайн портал |language=қазақша,орысша, ағылшынша,түрікше,немісше,арабша |авторы=Тіл саясаты комитетінің <br>[[Тіл-Қазына]] орталығында әзірленді }} '''Абай институты''' — Қазақстанда және шетелдерде қазақ тілін үйрету мен ілгерілетудің бағдарламасы, ҚР консулдықтары және бірлесіп орындауға мүдделі отандық және шетелдік мекемелер мен ұйымдар арқылы бүкіл әлем бойынша қазақ тілін насихаттау, қазақ тілін халықаралық деңгейде беделін арттыру мақсатында құрылған.<ref>«Абай институты» онлайн-платформасы әзірленді</ref> == Портал құрылымы == Портал – қазақ тілімен қатар Қазақстан елін насихаттау: жері, табиғаты, мәдениеті, салт-дәстүрлері, халқы туралы қызықты мәліметтер беру мақсатында құрылған. Порталда «Абай әлемі», «Қазақша үйрену», «Ақпарат», «Кітапхана», «Форум», «Елтаным», «Медиа» секілді бөлімдерден тұрады. == Қазақ тілін оқыту платформасы == Қазақ тілін оқыту-онлайн портал арқылы іске асады. Порталда шетелдердегі диаспоралары үшін қазақ тілін үйрету мазмұны қалыптастырылуда. Әрбір тіл үйренушіге өзінің жеке кабинетін ашуға мүмкіндік бар. Әлемдік тәжірибелерге сәйкес порталдың негізгі қағидасы – интернет пайдаланушыға кез келген уақытта өзін қызықтыратын тақырып бойынша заманауи әдістеме арқылы өз бетінше қазақ тілін үйрену платформасын ұсыну. Порталдың негізгі ақпараттық материалдары, бөлім атаулары, тапсырма мазмұны бірнеше (қазақ, ағылшын, орыс, түрік, неміс, француз, парсы тілдері) тілде беріледі. Қазір платформаның «Қазақша үйрену» бөлімінде А1, А2, В1 деңгейлері толық жүктелген. Сабақтар грамматикалық курстар, тақырыптық курстар, сұхбаттар, фразалар болып төртке бөлінген. Тақырыптық курстар А1 деңгейі – 17 (әліпбиді қосқанда), А2 – 17, В1 – 17 тақырыпқа бөлінген. Үйренуші қазақ тілін платформадағы видео және мәтіндер бөлімдеріндегі тапсырмаларды орындау арқылы үйренуіне де жағдай жасалған. == Жұмыс тобы == Қазақ тілін оқыту жұмыс тобына қазақ тілін шетел тілі және екінші тіл ретінде оқыту әдістемелерін меңгерген филолог ғалымдар, әдіскерлер, «Тіл-қазына» ғылыми-практикалық орталығының мамандары кіреді. Шетелдегі және Қазақстан Республикасына оралған этникалық қазақтармен және диаспоралармен байланысу, шетелдегі офлайн оқытудағы үйлестірушілік ұйымдастырушылық жұмыстар [[Отандастар қоры]] арқылы жүзеге асырылады. === Жоба жетекшілері === [[Орманова Айгүл Әділбекқызы]] – Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «[[Тіл-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы Әдістеме басқармасының әдіскері. [[Сейсенбек Нұржан Бижомартұлы]] – Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «[[Тіл-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы ақпараттық технологиялар басқармасының бас менеджері. == Қазақ тілін офлайн оқыту == «Абай институты» жобасы аясында шетелдерде қазақ тілін офлайн оқыту жүргізіледі. Офлайн кабинет құру мен куратор белгілеудің мақсаты – қазақ тілін, қазақ мәдениетін, салт-дәстүрін танымал ету, насихаттау. Бұл кабинеттер арқылы әрбір тіл үйренгісі келетін адам жасы мен ұлтына қарамастан, қазақ тілін үйреніп қана қоймай, сол елдегі қазақ қауымдастығының бір бөлігі бола отырып, алған білімдерін практикалық түрде қолданады. 2020 жылы 5 мемлекетте қазақ тілін үйрету бойынша офлайн оқыту жүргізілді (АҚШ, Түркия, Иран, Ресей, Бельгия). 2021 жылы қазақ тілін 7 мемлекетте оқыту жүргізілді (Германия, Франция, Иран, Моңғолия, Бельгия, Түркия, Ресей). == Біліктілік арттыру курстары == Аталған жоба аясында жыл сайын «Қазақ тілін үйрету: халықаралық және қазақстандық тәжірибе» тақырыбындағы шетелдердегі қазақ тілі мұғалімдері мен оқытушыларына арналған біліктілік арттыру курстары ұйымдастырылады. Еліміздегі қазақ тілін шетел тілі және екінші тіл ретінде оқытатын беделді филолог ғалымдардан баяндамашылар тобы жасақталады. Олардың ішінде Назарбаев Университет, халықаралық мектептер мен шетелдерде қазақ тілін оқытып жүрген ғалымдар бар. Курс онлайн форматында өтеді. Біліктілік курстары бойынша тапсырмалар орындалып, біліктілік арттыру сертификаттары беріледі. Курсқа Еуропа, Түркия және көптеген басқа да елдерден мамандар қатысады. Бірақ негізгі контингентті Ресей, Моңғолия, Өзбекстан елдерінің қазақ тілі мамандары құрайды. ;Серіктестер Абай институты жобасын ұйымдастырушы, үйлестіруші «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» КеАҚ. Абай институты жобасының дамуына, жоба аясындағы шетелдегі қазақ тілі кабинеттері үздіксіз қызмет атқаруына [[Отандастар қоры|«Отандастар қоры» КеАҚ]] зор үлес қосып келеді. Ұлы Абай жайлы қажетті ақпарат пен тың деректерді ұсынған Семей қаласында орналасқан «Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы». Шетелдегі қазақ диаспорасына арналып жазылған «Қазақ тілі» әмбебап оқулығы (А1, А2 деңгейлері) '''«Қазақ тілі» оқулығы тіл үйренушілердің рецептивті және продуктивті дағдыларын дамыта отырып, қазақ тілін А1, А2 деңгейінде меңгертуді мақсат етеді.''' Оқулық мазмұнында аталған деңгейге сай сөздік қор мен грамматикалық минимум ұтымды астастырылып өмірмен байланысты түрлі тақырыптар аясында ұсынылады. Тиімді оқыту әдістері таңдалып, білім мазмұнының жүйелі әрі сапалы игерілуіне себепкер болатын оңтайлы тапсырмалар оқулықта кеңінен қамтылған. Қызықты әрі сюжетті оқиғаларға құрылған оқулық мазмұны тіл үйренушілерді қазақ тілін еркін қолдана білуге жетелейді. == Дереккөздер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-tehran/press/news/details/121424?lang=kk https://tilalemi.kz/article/2539-.html https://dknews.kz/ru/kazak-tilindegi-makalalar/154385-kazakstanda-abay-instituty-kuryldy [[Санат:Қазақ тілді сайттар]] 8fux6zpa6tl7p7xvv2gvqojus6vos27 Өнертапқыш 0 679393 3600089 3588947 2026-05-05T07:23:43Z Jumadulla1997 180834 3600089 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Benjamin Franklin MET ADA4812.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> <ref>'''Өнертапқыш'''</ref> '''Өнертапқыш''' — жаңа өнертабыстарды, негізінен техникалық құрылғыларды немесе әдістерді жасайтын шығармашыл адам немесе рационализатор. Кейбір өнертапқыштар ғалымдар болуы мүмкін болса да, олардың көпшілігі басқа ғалымдардың ашқан жаңалықтары негізінде технологиялық жаңалықтарды жасайтын инженерлер. Әдетте өнертапқыштар бар құрылғыларды жетілдіреді немесе жаңа пайдалы құрылғы алу үшін оларды біріктіреді[1]. Сонымен бірге оның тиімділігін арттыру үшін өнертабыс процесі '''Генрих Альтшуллер''' жасаған өнертапқыштық есептерді шешудің арнайы теориясына негізделуі мүмкін. Әлемнің көптеген елдерінде өнертапқыштық қызметін көтермелеу үшін құзыретті мемлекеттік орган беретін және өнертабыстың басымдығын, авторлық және өнертабысқа арнайы құқықты куәландыратын патенттер жүйесі құрылды. Өнертабыстың авторы, оның өнертапқышы — шығармашылық еңбегімен өнертабысты құрған азамат. Әсіресе көрнекті өнертабыс авторларын көтермелеу үшін «[[Ресей Федерациясы]]ның лайықты өнертапқышы» құрметті атағы бар. • Адамның [[өнертабыс]]ының болмысы • Өнертапқыш және рационализатор күні • [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы өнертабыстық • Ұлттық өнертапқыштар даңқ залы ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} <ref>1. Altshuller G. S. Идеяны табу: TRIZ-ке кіріспе — өнертапқыштық міндеттерді шешу теориясы, 3-ші басылым. — М.: Альпина баспасы, 2010. б. 392. 2. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының (WIPO) сайты <br> 3. Әлемдегі әрбір сегізінші өнертапқыш – әйел // Коммерсант, 5.10.2019</ref> iciaqcikposu0pgz7s1n86ynnqqmgr1 Бабуин 0 679504 3600038 3596578 2026-05-05T06:27:51Z Jumadulla1997 180834 3600038 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Papio hamadryas (aka).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бабуиндер''' – Африканың орманды және шалғынды жерлерінде өмір сүретін үлкен маймылдар. Олар – ит тұмсықты және де күшті жақты, мықты және агрессивті жануарлар. Бабуиндердің бес түрі бар, олар: гамадрилдер, Гвинея павианы, анубис павианы, сары павиан және аю павианы. == Дереккөздер == <references/> sbo2tw17cvq3v5ofb2n5vlelucjjwan Мангака 0 679539 3600087 3317517 2026-05-05T07:22:57Z Jumadulla1997 180834 3600087 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bow Ditama 20081102 Chibi Japan Expo 03.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мангака''' — бұл комикстерді салатын адамға арналған [[Жапон тілі|жапон]] сөзі. [[Жапония]]дан тыс жерде бұл сөз әдетте «[[манга]] салатын суретші» [1] деген мағынада қолданылады. Көбінесе мангака [[сценарий]]дің авторы болып табылады, бірақ кейде сценарийдың авторы «генсакуша» (жапон. 原作者)[2][3] деп аталатын жеке [[тұлға]] болып табылады. Мангака кейіпкерлердің дизайнын өз бетінше жасайды (сирек кездерді қоспағанда), және жиі (тіпті ол сценарийдің авторы болмаса да) болашақ жұмыстың [[сюжет]]ін шамамен белгілейді[3]. 2006 жылғы жағдай бойынша Жапонияда 3000-ға жуық кәсіби мангакалар бар[4] Мангамен тікелей жұмыс істегенде, мангака беттегі жақтаулардың саны мен орналасуын анықтайды және негізгі контурларды және қоршаған ортаның ең маңызды бөлшектерін сызады, ал оның бір немесе бірнеше көмекшілері[5] қиын жұмыстарды орындайды: сиямен контурлар жасау, экрандық реңктерді қолдану, фондық және маңыздылығы аз кадрлар және т.б.[3]. Ұжымдық жұмыстың мұндай жүйесін [[Осаму Тезука]] бекіткен [6]. Мангаканың жұмыс кестесі өте қатал - әр апта сайын манга шығаратын [[журнал]]ға өз жұмысының жаңа тарауын (20-30 бет) беруге міндетті. Мысалы, «[[Блич]]тың» авторы Тите Кубо: «Егер мен маңызды деп санайтын белгілі бір көрініске көбірек көңіл бөлгім келсе, уақыт тапшылығына байланысты менде ондай мүмкіндік жоқ» [7] деген. Мангака әдетте барлық уақытын мангамен жұмыс істеуге арнайды. Мангака Дайсуке Морияма 2005 жылы [[Бостон]]дағы [[аниме]] фестиваліне қатысып, хоббиі туралы сұрақтарға жауап бере отырып, ол жай серуендегенді ұнататынын айтты, өйткені мангамен жұмыс істеуден басқа оның басты ермегі жаяу жүру [8]. [[Санат:Манга]] 5pqczumdef6w68kwd3p5yo9ofurq4pa Колли (шотланд очваркасы) 0 681977 3600043 3575454 2026-05-05T06:44:24Z Jumadulla1997 180834 3600043 wikitext text/x-wiki [[ [[File:Колли.jpg|Колли]]|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} ''Колли'' — биіктігі ортадан жоғары ит. Дене құрылысының типі бойынша ширақ, бірақ ашаң. Жеңіл қозғалып, тез жүреді. Жүні ұзын, батыл, жақсы естиді, сақ. Сүйегі мықты, бірақ ірі емес, бұлшық еті мықты және құрғақ. Терісінде қатпар болмайды. Ертеден келе жатқан бақташы ит тұқымы. Отаны - Шотландияның табиғаты қатал таулы аудандары. Колли алғаш рет 1860 жылы Бирмингемдегі көрмеге әкелінді. 1885 жылы Англияда колли клубы ашылды, ал 1891 жылы осы тұқымның алғашқы стандарты бекітілді. Ұзаққа созылған селекция жұмыстары коллиді мәдени заводтың ит тұқымына айналдырды. Колли өте жуас. Түрлі үйрету жаттығуларына тез дағдыланады. Олар әсіресе бақташылыңқа оңай үйренеді. Соған бар жан-тәнін салады. Американың ит үйретушісі [[Рудд Ватервакс]] экраннан Лесси деген итті көрсеткеннен кейін Kолли бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бақташы ит ретінде Kолли Канадада, Жаңа Зеландияда, әсіресе Австралияда кең тараған. Бұл ит тұқымы Совет Одағында 1952 жылдан бастап, Қиыр Шығыста теңбіл бұғы бағатын бақташы ит ретінде пайдаланылып келеді. Содан соң 1960 жылдары Қазақстанға әкелініп, қой бағуға үйретілді. mxyclpzu7uvw5iw3525ps3p4rqnv5vb Пуми (ит) 0 681979 3600065 3575463 2026-05-05T07:02:31Z Jumadulla1997 180834 3600065 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hungarianpumi.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Пуми''' ( венгр тілінде , көпше түрі pumik ) — Венгриядан шыққан орта- ұсақ қой ит тұқымы . Олар малды жинауға, жүргізуге және бақылауда ұстауға бірдей шебер жан-жақты иттер. Олардың жартылай тік құлақтары бар ұзын басы, қаларлық өрнек және артқы жағында шеңбер жасайтын құйрығы бар. Пальто (қара, ақ, сұр немесе қоңыр) бүкіл денеде бұйраларды қалыптастыратын толқынды және бұйра шаштың үйлесімі. Пуми венгрлік Пулиді 17 ғасырдан бастап француз және неміс бақташы иттерімен будандастыру нәтижесінде пайда болған деп саналады. Халықаралық тұқым стандарты 1935 жылы бекітілді. Пуми АҚШ-та 2011 жылы және Ұлыбританияда 2015 жылы ресми түрде танылған тұқым болды. Венгрияда 2000-нан астам пуми тіркелген, Финляндия мен Швецияда белгілі популяциясы бар және аз, бірақ өсіп келе жатқан саны бар. АҚШ, Ұлыбритания және Германиядағы тіркеулер. Кейбіреулер Пумиді «Венгр малшы терьері» деп атайды, өйткені оның жылдам қозғалысы, сергек темпераменті және квадраттық, арық және бұлшықет түрі сияқты терьерге ұқсас атрибуттары бар. ==Сыртқы түрі== Пуми сұр, ақ немесе қоңыр түстің әртүрлі реңктерінде болуы мүмкін (Венгрияда «фако» деп аталады). Сұр пумилер ең көп таралған, қара түсті және ересек жаста дерлік қарадан ашық сұрға дейін өзгереді. Күшіктер әдетте алтыдан сегіз аптаға дейін сұрлана бастайды және көлеңке біртіндеп жеңілдейді. Соңғы реңк ата-ананың түсі бойынша болжанады. Басқа қабылданған түстер - қара, ақ және кілегейден қызылға дейін қоюырақ маскасы бар , бұл маскасы бар қоңыр деп аталады. 2009 жылы Дебрецен университеті жүргізген 1023 пуми күшіктеріне жасалған талдау 56% қара сұр, 14% қара, 13% ақ, 11% сұр және 4% сұр түсті болып туылғанын көрсетті. Қоңыр, ала немесе көгілдір түсті күшіктер анда-санда туады. Қалың пальто бұйра және орташа ұзындығы шамамен 4–7 см (1,5–3 дюйм) [ және жақсы оқшаулауды қамтамасыз ететін және итке ауа-райының қиындығына шыдауға мүмкіндік беретін қатты үстіңгі және жұмсақ астарлы жабыннан тұрады . Пальто бірнеше апта сайын тарау арқылы және екі-төрт ай сайын қырқу арқылы сақталады. Пальто үнемі өседі ( пудельдікіне ұқсас ) және егер күтім сақталмаса, ол кілемшелене бастауы мүмкін. Тұқым аз немесе мүлде жоқ . Пуми өзінің сергек және сергек құлақтарымен танымал, олар биік орнатылған және жартылай тік және денесінен ұзын шаштары бар. Пуми - ұзын, тар басы бар қалың пальтосына байланысты біршама үлкенірек көрінетін төртбұрышты, жеңіл денелі ит. Тұмсық бастың ұзындығының 45% құрайды, оның ұзындығы мойынға тең. Тоқтау әрең байқалады, бүйірден қарағанда бас сүйегі тегіс. Көздері кішкентай, қараңғы, сәл қиғаш. Пумидің өзі сияқты қозғалыстар жанды және жігерлі. Еркек пумистердің биіктігі 41-47 см (16-19 дюйм) және салмағы 10-15 кг (22-33 фунт); Қаншықтардың ұзындығы 38-44 см (15-17 дюйм) және салмағы 8-13 кг (18-29 фунт). ko3vh5syupgy04kb2qqg0iej0klb9j7 Лапеж 0 682374 3600081 3032561 2026-05-05T07:16:55Z Jumadulla1997 180834 3600081 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Lapège OSM 01.png|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Лапеж''' ( фр. Lapège ) — Француз коммунасы, Окситания аймағындағы Арьеж департаментінің орталығында орналасқан. Тарихи және мәдени тұрғыдан қала Сабартес елінің бөлігі болып табылады, ол негізгі қала ретінде Тараскон Арьежмен бірге Фойс елінің жоғарғы жағындағы Арьеж аңғарымен құрылымдалған. Тау климатына ұшырағандықтан, онда әр түрлі ұсақ бұлақтар ағызады. Арьеж Пиренейінің аймақтық табиғи саябағының құрамына кіретін қалада экологиялық, фауналық және флористикалық қызығушылық тудыратын екі табиғи аумақтан тұратын тамаша табиғи мұра бар. ==Гидрография== Коммуна Гаронна су алабы, Адур-Гаронна су алабы ішінде. Ол жалпы ұзындығы 6 км гидрографиялық желіні құрайтын Гранж ағысы, Мижанес ағысы, Пис ағысы, Помиес, Дебес ағыны және екі шағын ағынмен ағып жатыр. ==Климат== Қаланы сипаттайтын климат білікті, 2010 жылы «жартылай континенттік климат», содан кейін материктік Франциядағы климаттың сегіз негізгі түрін санайтын Франция климатының типологиясына сәйкес. 2020 жылы муниципалитет түріне енеді. Климаттың бұл түрі үшін температура биіктікке қарай тез төмендейді. Қыста бұлттылық ең аз, ал жазда максималды болады. Орналасқан жеріне қарай желдер мен жауын-шашын айтарлықтай өзгереді. Бөлімнің шығысында Жерорта теңізінің әсері маусымдық қарама-қайшылықтарды күшейтеді, климат құрғақырақ. 2010 жылғы типологияны құру үшін пайдаланылатын климаттық параметрлерге алты айнымалы температура және сегіз жауын-шашын кіреді, олардың мәндері 1971-2000 жылдардағы норма бойынша айлық деректерге сәйкес келеді . Муниципалитетті сипаттайтын жеті негізгі айнымалы келесі ұяшықта берілген. ==1971-2000 жылдардағы коммуналдық климаттық параметрлер== *Жылдық орташа температура - 11,2°С *Температура - 5-тен төмен күндер саны °С - 4,8 д *Температурасы 30-дан жоғары күндер саны °С - 3,6 д *Жылдық жылу амплитудасы - 15,2 °С *Жылдық жауын-шашын мөлшері - 1372 мм *Қаңтардағы жауын-шашын күндерінің саны - 9,8 д *Шілдедегі жауын-шашын күндерінің саны - 8 д 15g83lf26wv47jrfaqh2ex4z418yn2i Джеймс Гарнер 0 682378 3600051 3575446 2026-05-05T06:49:14Z Jumadulla1997 180834 3600051 wikitext text/x-wiki [[Сурет:James Garner Bret Maverick.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Джеймс Гарнер''' — ол жетпіс жылдан астам уақыт бойы бірнеше телехикаяларда, соның ішінде 1950-ші жылдардағы Western ABC сериясындағы «Маверик» Брет Маверик және 1970-ші жылдардағы жеке детективтің «The Rockford Files» шоуындағы Джим Рокфорд сияқты танымал рөлдерде ойнады. Ол 50-ден астам театрландырылған фильмдерде басты рөлдерді ойнады, соның ішінде Стив МакКуинмен бірге «Ұлы қашу» (1963); Пэдди Чайефскийдің Джули Эндрюспен бірге Эмилидің американизациясы (1964); Гран-при (1966) Тосиро Мифунемен ; Марлоу (1969) Брюс Лимен ; Жергілікті Шерифке қолдау көрсетіңіз! (1969) және «Жергілікті атысшыны қолдау» (1971); The Castaway Cowboy (1974); Блейк Эдвардстың Виктор/Виктория (1982) Джули Эндрюспен бірге; және «Мерфидің романсы» (1985) Салли Филдпен бірге, ол үшін ол « Оскар» номинациясын алды. Гарнердің мансабы мен танымалдығы Клинт Иствудпен бірге ғарыштық ковбойлар (2000) сияқты фильмдерде тағы бір онжылдықта жалғасты; Майкл Дж. Фокс пен Кри Саммермен бірге Атлантида: Жоғалған империя (2001) анимациялық фильмі (дауысты жұмыс); «Дәптер» (2004) Гена Роулендспен ; және « 8 қарапайым ереже » фильміндегі Джим Эган рөлін (2003–2005) теледидарлық ситкомдағы рөлі. ==Отбасы== Гарнер Джеймс Скотт Бамгарнер 1928 жылы Денверде, Оклахома қаласында дүниеге келген (қазір Норман маңындағы Thunderbird көлінің астында). Оның ата-анасы неміс американдықтары, жесір қалған Уэлдон Уоррен Бамгарнер және жарты Чероки туылғаннан кейін бес жылдан кейін қайтыс болған Милдред Скотт (Мик) болды. Оның ағалары Джек Гарнер және Чарльз Бамгарнер, мектеп әкімшісі болды. Оның отбасы әдіскер болған. Аналары қайтыс болғаннан кейін Гарнер мен оның ағалары туыстарының үйіне жіберілді. Гарнер отбасымен 1934 жылы, Уэлдон қайта үйленгенде қайта қосылды. Гарнердің әкесі бірнеше рет қайта үйленді. Гарнер үш ұлды да (әсіресе оны) ұрған өгей шешелерінің бірі Вильманы жек көрді. Ол өгей шешесі де оны қоғамдық орындарда көйлек киюге мәжбүрлеп, жазалағанын айтты. Ол 14 жаста болғанда, ол кек алу үшін оны өлтірмеу үшін онымен төбелесіп, оны құлатып, тұншықтырған. Ол отбасын тастап, қайтып оралмады. Кейінірек оның ағасы Джек: «Ол жаман әйел болды» деп түсіндірді. Гарнердің соңғы өгей шешесі Грейс болды, ол өзін жақсы көретінін айтып, оны «Мама Грейс» деп атаған және ол оған басқалардан гөрі ана екенін сезінді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гарнер Лос-Анджелестегі әкесіне қосылды және Голливуд орта мектебіне оқуға түсті, онда ол ең танымал студент болып сайланды. Орта мектептің спорт залының мұғалімі оған Янценнің шомылу костюмдерін модельдейтін жұмысқа ұсынды. Бұл жақсы төледі (сағатына 25 доллар ), бірақ американдық теледидар мұрағатына берген бірінші сұхбатында ол модельдікті жек көретінін айтты. Көп ұзамай ол жұмысын тастап, Норманға оралды. Онда ол Норман орта мектебінде футбол және баскетбол ойнады және трек және гольф командаларында жарысты. Алайда ол соңғы курста оқуды тастап кетті. 1976 жылы Good Housekeeping журналына берген сұхбатында ол: «Мен қорқынышты студент едім, мен ешқашан орта мектепті бітірген емеспін, бірақ мен армияда диплом алдым», - деп мойындады. j2605jgjbm8x6p8jugpoueiuk4mtgl7 Патавалонга өзені 0 682380 3600067 3560811 2026-05-05T07:03:24Z Jumadulla1997 180834 3600067 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Patawalonga River and marina.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Патавалонга өзені''' — Австралияның Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаида метрополитенінің батыс шетінде орналасқан өзен. Ол 20 ғасырдың ортасында Аделаида әуежайын құруға және тұрғын үй құрылысын дамытуға мүмкіндік беретін инженерлік жұмыстармен құрғатылған, бұрын Ковандилла жазықтары немесе Қамыс алаңдары деп аталатын тегіс, батпақты жерлерді құрғатады. Оның су жинау аймағы батыс Аделаида Хиллзінде және Гленелгтің оңтүстігіндегі Сент-Винсент шығанағына құяды. Barcoo Outlet 2001 жылы лас дауыл суын өзен сағасынан теңізге бұру және оның орнына өзен сағасында шағын көл немесе лагуна жасау үшін аяқталды. 2003 жылы үлкен су тасқыны болды, ол маңайдағы үйлерді басып қалды. Оның атауы каурна тілінен шыққан, « батпақ сағызының орны» дегенді білдіреді. == Eрекшеліктері == Патавалонга өзені, кейде Патавалонга Крикі деп аталады және жергілікті тұрғындарға Пат ретінде белгілі, шамамен 7 шақырым болатын қысқа өзен. Еуропалық қоныстанғанға дейін толқынның сағасы болған ұзындығы бойынша. Өзен 210 square kilometres (81 sq mi) Аделаида метрополитенінің су қоймасы, Торренс өзенінің оңтүстігінде және Аделаида-Хиллз тауының батыс жағы, сағасы Гленелг маңында. Патавалонга Кесвик және Браунхилл өзендері мен Стурт өзеніне (сондай-ақ Стурт Крик ретінде белгілі), соңғысы бұрынғы табиғи өзен болып табылады, оның ұзындығының едәуір бөлігін қазір үлкен бетонды дауыл дренажы ретінде құрайды. Ол бұрын Ковандилла жазықтары деп аталатын тегіс, батпақты жерлерді құрғатады. Су жинағышқа Cowandilla - Mile End дренаждық желісі кіреді, оның құрылысы Торренс өзенінің оңтүстігіндегі көптеген шағын табиғи су ағындары мен батпақты жерлерді ауыстырды.  Бұл аймаққа Бруклин саябағының маңы және Торренсвилл, Андердейл және Локлистің оңтүстік бөліктері, сондай-ақ Ковандилла, Майл Энд және Аделаида әуежайы кіреді. Әуежайдың құрылысы 1940 жылдардың аяғынан 1954 жылға дейін әуежайдың солтүстік шекарасындағы қазіргі Ковандилла-Миль соңындағы дренажды қамтыды. Ол әуежайдың батыс жиегімен өтіп, Вест-Бич маңындағы көптеген нүктелерде Патавалонгаға кіретіндіктен, ол «Airport Drain» деп аталады. Өзен суы ақырында Сент‑Винсент шығанағына құяды. [[Санат:Алфавит бойынша өзендер]] [[Санат:Аустралия географиясы]] qammqlyt9dhjow1ye0gh0jqosus2hxz Пассаик өзені 0 682411 3600046 3560812 2026-05-05T06:47:49Z Jumadulla1997 180834 3600046 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Passaic River in Bergen and Passaic County.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Пассаик өзені''' — өзен, шамамен 80 миль (129 км) ұзындығы, солтүстік Нью-Джерсиде, [[Америка Құрама Штаттары]]. Өзеннің жоғарғы ағысындағы өзен Нью-Джерсидің ауылдық және қала маңындағы солтүстігіндегі [[Ұлы батпақ]] деп аталатын жоталы төбелер арасындағы батпақты ойпаттар арқылы өте айналмалы жолмен ағып, штаттың солтүстік бөлігінің көп бөлігін салалары арқылы ағызып жібереді. Төменгі бөлігінде ол штаттың ең урбанизацияланған және индустриалды аймақтары арқылы, соның ішінде Ньюарк қаласының орталығымен ағып өтеді. Төменгі өзен 20 ғасырда қатты ластанудан және өнеркәсіптік жойылудан зардап шекті. 2014 жылдың сәуір айында АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) 3.3×106 м куб-ті жою үшін 1,7 миллиард доллар жоспарын жариялады. Бұл елдегі ең ластанған су аймақтарының бірі болып саналады және жоба бұрын-соңды жүргізілген ең ірі тазартулардың бірі болып саналады. == Тарихы == === Геология === Пассаик өзені шамамен 13 000 жыл бұрын соңғы мұз дәуірінің соңында Солтүстік Нью-Джерсиде пайда болған массивтік прогляциалды көлдің дренажының нәтижесінде пайда болды. Бұл тарихқа дейінгі көл қазір Пассаик мұздық көлі деп аталады және қалыпты дренаждық жолдың бітелуінен пайда болған Моррис округінің қазіргі ойпатты батпақтарында орналасқан. Ақырында, көл деңгейі жоғары көтеріліп, су жаңа ағыннан ағып кетті. Пассаик өзені Миллингтон шатқалы мен Патерсон сарқырамасы арқылы мұхитқа жаңа жол тапты, өйткені аумақты жауып тұрған мұздық солтүстікке қарай шегініп, көл құрғады. Нәтижесінде қазір біз білетін өзен туды. '''Американың байырғы тұрғындары''' 17 ғасырдың аяғында Пассаик бойындағы еуропалық отарлаудың алдында бұл алқап қазір өзенді [[балық аулау]] үшін пайдаланатын Акваканонк және Хакенсак деп аталатын Ленап топтарының аумағы болды. Осы мақсатта олар бассейндер жасау және балық аулауға болатын жерлерді жасау үшін бөгеттер немесе толып жатқан бөгеттер салды. Бұл археологиялық ескерткіштердің көпшілігі әлі де бар және кейбір жағдайларда жақсы жағдайда. '''Экономикалық даму''' Өзен Нью-Джерсидің ерте өнеркәсіптік дамуында өте маңызды болды. Ол 18 ғасырдың аяғынан бастап Делавэр өзеніне арналар арқылы қосылатын кеме қатынасын қамтамасыз етті. Бұл сонымен қатар Патерсондағы Пассаиктің Ұлы сарқырамаларындағы гидроэнергетиканың ерте көзі болды, нәтижесінде аймақ өнеркәсіптік диірмендердің орталығы ретінде ерте пайда болды. '''Ластану''' Төменгі өзеннің көп бөлігі 19-20 ғасырларда өнеркәсіптік қалдықтардың өзенге төгілуіне және іргелес жерлерге қалдықтарды орналастырудың дұрыс емес тәжірибесіне байланысты қатты ластанды. 1972 жылғы «Таза су туралы» заңның және басқа да экологиялық заңнаманың орындалуына және өзен бойындағы өнеркәсіптің құлдырауына байланысты өзеннің денсаулығы жақсарғанымен, ол әлі де су сапасының айтарлықтай нашарлауынан зардап шегеді. Ньюарк шығанағы маңындағы өзен сағасындағы шөгінді диоксин сияқты ластаушы заттармен ластанған. Диоксин негізінен Ньюарктағы Diamond Shamrock химиялық зауытында Вьетнам соғысы кезінде қолданылған Agent Orange дефолиация химикатының өндірісінен алынған қалдық өнім ретінде өндірілді. Өзен түбіндегі диоксинді ластанудан тазарту тазалау жауапкершілігіне қатысты ірі экологиялық соттың тақырыбы болып табылады. 2008 жылы EPA ластанған өзеннің бір бөлігін тазарту үшін Occidental Chemical Corporation және Tierra Solutions Inc. компанияларымен келісімге келді. 2011 жылдың шілде-қыркүйек айларында [[Нью-Джерси]] Жоғарғы сотының судьясы Occidental және Maxus Exergy Corporation ( YPF еншілес ұйымы) өзеннің басқа бөліктеріндегі қалпына келтіруге жауапты екенін мәлімдеді. 2013 жылы бірнеше корпоративтік жауапкерлер Нью-Джерси штатына Пассаик өзенінің ластануына байланысты экологиялық шығын үшін 130 миллион доллар төлеуге келісті. Алайда мемлекет бұл ақшаны тазарту жұмыстарына жұмсай ма, жоқ па әзірге белгісіз. Нью-Джерси Қоршаған ортаны қорғау департаменті (NJDEP) 2009 жылы коммерциялық балық аулауға тыйым салатын және көпшілікке Пассаик өзенінің толқынында (Данди бөгетінен Ньюарк шығанағы сағасына дейін) ауланған балықты жеуге болмайтыны туралы ескертулер шығарды. Балықты тұтыну жөніндегі кеңестер 2020 жылдан бастап күшінде қалады. [[Санат:АҚШ өзендері]] dx3mwrcz3jb27ylu9mh3fmqfkoryt1c Илья Леонидович Геркус 0 682419 3600055 3575450 2026-05-05T06:52:27Z Jumadulla1997 180834 3600055 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ilya Gerkus.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Илья Леонидович Геркус''' ( 1972 жылы 30 шілдеде туған, Ленинград ) — ресейлік кәсіпкер және спорт менеджері. 2016 жылдың жазынан 2018 жылдың желтоқсанына дейін - «Локомотив» футбол клубының президенті (2018 жылдың жазынан бастап бұл лауазым «бас директор» болып өзгертілді). ==Өмірбаяны== '''Білім және еңбек''' Санкт-Петербург экономика және қаржы университетін қаржылық менеджмент мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылдан бастап Ernst&Young аудиторлық компаниясында жұмыс істейді. 2004 жылы Parnas-APK холдингінің қаржылық бағытын басқарды. 2008 жылдан бастап «Зенит» футбол клубында жұмыс істеді: біріншіден, бас директордың экономика және қаржы жөніндегі орынбасары, 2011 жылдан бастап стратегиялық даму жөніндегі орынбасары. Херкус клубтың даму стратегиясын әзірледі. Сонымен бірге ол РФПЛ президенті Сергей Прядкиннің кеңесшісі болып жұмыс істеді. Лиганың МТС -пен демеушілік келісімшарты оның қолымен мөрленген. Херкус Liga-TV- де жұмыс істеп, HD форматындағы «Біздің футбол» арнасын ашты. Бір жарым жыл ішінде арна 300 000 ақылы жазылушы жинады. 2016 жылдың жазында Ресей темір жолының жаңа басшысы Олег Белозеров Геркусты «Локомотив» ФК президенті қызметіне шақырды. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл ретте Прядкин мен Александр Дюковтың ұсыныстары шешуші рөл атқарды деп жазды. 2018 жылдың 28 желтоқсанында ол бас директор қызметінен кетті. '''Жеке өмірі''' Анасы - Юлия Румянцева, фильмдерде және теледидарда визажист болып жұмыс істеді. Әкесі - Леонид Геркус, кәсіби фотограф. Үш жасынан бастап Илья өгей әкесі Александр Рогожкинмен бірге тұрды. Херкус фамилиясының балтық тамырлары бар. Діни бойынша Илья Херкус католик. s4lpijre30vk0iht1iznjcy2zocg48z Николай Урузмагович Худиев 0 682421 3600075 3032597 2026-05-05T07:11:23Z Jumadulla1997 180834 3600075 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Nikolay Hudiyev.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} ''Николай Урузмагович Худиев'' ( 15 мамыр 1949, Дзауджикау (қазіргі Владикавказ ), Солтүстік Осетия АКСР, КСРО ) — кеңес футболшысы, қорғаушы және ресейлік жаттықтырушы. КСРО спорт шебері (1969), РСФСР еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1990). ==Мансап== '''Клуб''' 12 жасынан бастап РСФСР еңбек сіңірген жаттықтырушысы Мұса Цаликовтан дәріс алған. 1965 жылдан бастап «Спартактың» екінші лигасында ойнаған Орджоникидзеде ойнай бастады . Командамен бірге екінші «А» тобына (1967) және жоғары «А» тобына (1969) түсті. 1974-1978 жылдары Мәскеудің « Торпедосы » (1974, 1976-1977), ЦСКА (1975), «Локомотив» (1978) сапында өнер көрсетті. 1979 жылы «Спартакқа» оралып, 1983 жылы ойынын аяқтады. КСРО чемпионаттарындағы кездесулер саны бойынша «Спартактың» рекордшысы 417 (1965-1973, 1979-1983) '''Ұлттық құрамада''' РСФСР құрама командасының, КСРО жастар және жасөспірімдер олимпиадалық құрамасының мүшесі болды. 1971 және 1975 жылдары Олимпиада құрамасы сапында 2 ойын өткізген. '''Коучинг''' Солтүстік Осетия мемлекеттік университетінің дене шынықтыру және спорт факультетін бітірген. К.Л.Хетагуров (1973), сонымен қатар футбол жаттықтырушыларының жоғары мектебі . РСФСР Спорт комитетінің футбол бөлімінің аға жаттықтырушысы болып жұмыс істеді: 1986 жылдан 1988 жылдың тамызына дейін. 1988 жылдан бастап жаттықтырушылық және әкімшілік жұмыста. Тунистің « Этуа дю Сахель » клубының бас бапкері (1988-1989) , жаттықтырушы (1990-1991) және бас бапкер (1991 ж. сәуір-шілде, 2003 ж. маусым-шілде) Алания, жаттықтырушы (1991-1992 ж.) және мәскеулік «Асмарал» бас бапкері. Мәскеу «Локомотивінде» (1996-2002), жастар құрамасында (1999 , 2006-2007 ), негізгі командада (2002-2003; 2007-2008 - жаттықтырушы) бапкер болып жұмыс істеген. -РФБ бақылаушысы ). 2016 жылы қазақ « Қайратында » Александр Бородюктің көмекшісі болды. ==Жетістіктер== *Ойыншы ретінде: КСРО чемпионаты: Чемпион 1976 (күз), Қола жүлдегер 1977 ж КСРО кубогы: Финалист 1977 ж, КСРО-ның 33 үздік футболшысының тізімінде: №2 (1974). *Жаттықтырушы ретінде Ресей чемпионаты: Күміс жүлдегер 2001 ж dlidd6kmsrudk1ox6xyfr5d4gw2tgg2 Брайан Грант 0 682451 3600068 3588414 2026-05-05T07:05:01Z Jumadulla1997 180834 3600068 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Brian Grant.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} ''Брайан Грант'' — британдық музыкалық теледидар режиссері және продюсері. 1982 жылы ол Скотт Миллэни, Рассел Малкахи және Дэвид Маллетпен бірге MGMM Productions компаниясының негізін қалады. MGMM Ұлыбританияның 80-ші жылдардағы ең табысты өндірістік компаниясы болды. Ол өзінің мансабын оператор болып бастады және танымал музыкалық бейне режиссері болды, сонымен қатар көптеген фильмдер мен телехикаялар түсірді. Ол британдық телехикаялардың эпизодтарын қоюмен танымал, соның ішінде As If, Hex, Doctor Who, Party Animals, Schronicity, Britannia High, Highlander: The Series, Queen of Swords, Clocking Off, New Tricks, Sinbad, The Worst Witch, Our Girl . (2018 телехикаясы), Бейне «Радио жұлдызын өлтірді» (2019 телехикаясы), Леннонның соңғы демалысы (2020 деректі фильмі), «Раверлерге орын жоқ» (2021 деректі фильм) . Ол BAFTA және EMMY номинацияларына ие. Ол сондай-ақ 1980 жылдар бойы Оливия Ньютон-Джон, Донна Саммер, Питер Габриэль, Королева, Адам лигасы, Род Стюарт, Тина Тернер, Арета Франклин, Долли Партон, Ким Уайлд, Уитни Хьютон үшін көптеген жарнамалық роликтер мен танымал музыкалық бейнеклиптерді басқарды. ==Теледидар және фильмография== Оның Оливия Ньютон-Джонның « Физикалық » фильміне түсірген бейнебаяны « Жылдың үздік бейнебаяны » үшін 25-ші жыл сайынғы Грэмми сыйлығын алған алғашқы Бейне Грэммиді жеңіп алды. Ол сонымен қатар 1983 жылы Донна Жаздың « Ол ақша үшін көп жұмыс істейді » бейнебаянындағы жұмысымен танымал, бейне бес MTV марапатына ұсынылатын болады, ал Донна Саммер жоғары айналымда ойнаған алғашқы афроамерикалық әйел әртісі болды. сол кездегі жаңа MTV станциясы. Бейне дүние жүзіндегі әйелдерге арналған құрмет болып қала береді. Ол сонымен қатар 1983 жылы HBO арнасының «Ыстық жаз түні...» концертіне режиссер ретінде жұмысқа қабылданды, содан кейін ол музыкалық бейне режиссері ретінде жоғары сұранысқа ие болды. Ол сонымен қатар әнші Уитни Хьюстонның « Мен қалай білемін » (1985) және « Мен біреумен билегім келеді (мені жақсы көретін) » (1987) атты екі бейнебаянын түсірді. 51suz403dx94gcs0f0mh9efe6ywym11 Роберт Адольф Вилтон Морли 0 682454 3600064 3575464 2026-05-05T07:01:08Z Jumadulla1997 180834 3600064 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Robert Morley Allan Warren.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} ''Роберт Адольф Вилтон Морли'' (26 мамыр 1908 - 3 маусым 1992) — Ұлыбританияда да, Америка Құрама Штаттарында да ұзақ мансапты ұнатқан ағылшын актері. Ол жиі мекеменің өкілі ретінде, көбінесе қосалқы рөлдерде танымал ағылшын джентльменінің рөлін сомдады. 1939 жылы ол « Мари Антуанетта » фильміндегі Король Людовик XVI бейнесі үшін «Екінші пландағы үздік актер » номинациясында Оскар сыйлығына ие болды. Кино энциклопедиясында кино сыншысы Леонард Мальтин Морлиді «оның келмейтін денелі, бұталы қастары, қалың еріндері және қос иегімен танылады, ... әсіресе жел дорбасы ретінде құйылғанда тиімді» деп сипаттайды. Эфраим Катц өзінің Халықаралық кино энциклопедиясында Морлиді «британдық және американдық сахна мен экранның ұшқыр, үш жақты, тамаша кейіпкер ойыншысы» ретінде сипаттайды. « Жауапты джентльмен» атты өмірбаянында Морли оның сахналық мансабы оның сыртқы келбетін дәрігер, заңгер, есепші немесе қоғамның басқа кәсіби мүшесі ретіндегі «Маңызды джентльмен» рөлдерін сомдағаны үшін бағалайтын басшылықтан басталғанын айтты. ==Жеке өмір== Морли Англияның Уилтшир штатындағы Семли қаласында дүниеге келген, Гертруда Эмилидің (қызы Фасс ) және Британ армиясының майоры Роберт Вилтон Морлидің ұлы.Оның анасы Оңтүстік Африкаға қоныс аударған неміс отбасынан шыққан. Морли ол жек көретін Беркширдегі Веллингтон колледжінде оқыды, одан кейін RADA . Ол атақты «ескі веллингтондық» болғандықтан, бірнеше буын директорлары онымен байланысуға тырысты, бірақ Морли «Веллингтонға баруымның жалғыз себебі оны өртеп жіберу болды» деп мәлімдеді. Роберт Морли Джоан Бакмастерге (1910–2005) үйленді, Глэдис Купердің қызы. Олардың үлкен ұлы Шеридан Морли жазушы және сыншы болды. Олардың Аннабель атты қызы және Вилтон атты тағы бір ұлы болды. Морли 1957 жылы Британ империясының (CBE) орденінің қолбасшысы болып тағайындалды, сонымен қатар 1975 жылы рыцарь атағы ұсынылды, бірақ бас тартты. Морли Беркширдегі Уоргрейвте ондаған жылдар бойы өмір сүрді. ==Мансабы== Морли өзінің West End сахнасындағы дебютін 1929 жылы Treasure Island -да Странд театрында және Бродвейде дебютін 1938 жылы Фултон театрында Оскар Уайлдтың басты рөлінде жасады. Көп ұзамай үлкен экранда жеңіске жеткенімен, Морли Вест-Энд жұлдызы және табысты авторы болды, сонымен қатар гастрольдік қойылымдарда көрінді. Ол сахнаға бірнеше пьеса жазған. Оның 1937 жылы шыққан « Жақсылық, қандай қайғы » пьесасы Роберт Стивенсон түсірген Ealing студиясының «Кешеге оралу» (1940) фильміне айналды. Кейінірек ол Лондонда және Нью-Йоркте 1947 жылы Ноэль Лэнглимен бірлесіп жазылған « Эдуард, менің ұлым » жанұялық драмасымен тамаша табысқа жетті. Морли Арнольд Холттың басты рөлін сомдады, бірақ фильмнің көңілін қалдыратын нұсқасында Спенсер Трейси қате көрсетіліп, адал емес ағылшын кәсіпкері Холтты канадалық экспатриантқа айналдырды. «Эдуард, менің ұлым » (1949) фильмін Джордж Кукор MGM-British фильміне түсірген. Морлидің актерлік мансабы «Африка патшайымы» (1951), «Гилберт пен Салливанның хикаясы» (1953), В.С. Гилберт және Оскар Уайлд (1960) фильмдеріндегі миссионерлік рөлдермен жалғасты. 1959 жылы ол Альфред Хичкоктың Стэнли Эллиннің «Үйдің ерекшелігі» атты қысқаша әңгімесінің бейімделуінде пайда болды. ==Жұмысы== *Мусинг Морли 1974 ж *Морли Марвелс 1976 ж *Тағы Морли 1978 ж *Роберт Морлидің кірпіш кітабы 1978 ж *Уайымдаңыз! Маргарет Морлимен, 1979 ж *Роберт Морлидің «Уайымдар кітабы» (Ұлыбританиядағы алаңдаушылық нұсқасы ! ) Маргарет Морлимен бірге, 1979 ж *Жастың ләззаттары 1988 ж ( Ходддер және Стоутон ), («Коронет» таңбасымен 1989 жылы қайта жарияланды) ==Қайтыс болу себебі== Морли Англияның Рединг қаласында 84 жасында инсульттан қайтыс болды. o9v6ofhmzjuii6uxrrdhg6zo04vnj97 Юджин Бартон Эванс 0 682555 3600052 3033372 2026-05-05T06:50:12Z Jumadulla1997 180834 3600052 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Gene Evans in Bonanza (The Fear Merchants).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Юджин Бартон Эванс''' (1922 жылдың 11 шілдесі – 1998 жылдың 1 сәуірі) — 1947 және 1989 жылдар аралығында көптеген телехикаяларға, телефильмдерге және көркем фильмдерге түскен американдық актер. ==Жеке өмірі== Эванс Аризона штатының Холбрук қаласында дүниеге келген және Колтон қаласында (Калифорния ) өскен. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Калифорниядағы Альтаденадағы Пентхаус театрында жазғы қойылымда өнер көрсете бастады. Эванс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка Құрама Штаттарының армиясында қызмет етіп, сержант дәрежесіне қол жеткізді. Ол Еуропадағы GIs театрлық труппасымен бірге өнер көрсетті. Ол өзінің кинодағы дебютін 1947 жылы «Колорадо аспаны астында» фильмінде «Хенчман қызыл» ретінде жасады және ондаған фильмдер мен телебағдарламаларда пайда болды. Ол сарбаздар мен заңгерлер сияқты қатал жігіттерді ойнауға маманданған. ==Актерлық жұмысы== Эванс [[Сэмюэл Фуллер]] түсірген, түсірген және жазған көптеген фильмдерде пайда болды. «Үшінші бет » естеліктерінде Фуллер өзінің корей соғысы туралы «Болат дулыға» (1950) фильмін түсіру кезінде Эванспен кездескенін сипаттады. Фуллер M1 Garand винтовкасын Эвансқа лақтырды, ол оны ұстап алып, сарбаз сияқты тексерді. Эванс Екінші дүниежүзілік соғыста Құрама Штаттар армиясының инженері болған. Фуллер Эвансты қалдырды және Джон Уэйнді рөл үшін қабылдамады және Роберт Л. Липперт пен оның серіктесі Ларри Парксті рөлге алғысы келгеніне қарамастан, оны қалдыру үшін күресті. Фуллер фильмді тастап кетті және Эванс қалпына келтірілмейінше қайтып келмеді. Эванс сонымен қатар Фуллердің Fixed Bayonets фильмінде пайда болды!, Тозақ және жоғары су, соққы дәлізі  және Park Row ойынында жетекші орынға шығу үшін 30 фунт жоғалтты.[[Санат:1922 жылы туғандар]] [[1998 жылы қайтыс болғандар]] fjoiht2iure1m5rcp8rseqifaptkn47 Капила 0 682572 3600083 3581027 2026-05-05T07:17:51Z Jumadulla1997 180834 3600083 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kapila muni.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Капила''' ( санскрит कपिल ) — ежелгі үнді ведалық данышпан, Будданың ізашары, әртүрлі аңыздардың кейіпкері : Шримад-Бхагаватамда және басқа Пураналарда сипатталған және индуизмнің Санкхья философиялық жүйесінің негізгі қағидаларының авторы болып саналады. классикалық философиялық мәтінде 70 сутрадан тұратын Санкхья- карика . Санкхья Кариканың қосымшалары мен түсіндірмелері 6 томды құрайды; олар көптеген ғасырлар бойы құрастырылды. Санкхья Карика туралы негізгі түсініктемелердің бірі - Анирудданың Капила Санкхья Правакана Сутра Вритти. Махабхаратада Капила Брахманың жеті ұлының бірі ретінде сипатталады; қалған алты ұл - Анирудда, Шана, Санатсужата, Санака, Санандана, Санаткумара және Санатана. Вишну Пурана мен Шримад Бхагаватамда ол бхакти йогадан сабақ берген Вишну аватары ретінде сипатталады. Оның ұрпақтары әлі күнге дейін Үндістанның солтүстігінде, әсіресе Пенджаб аймағында тұрады. Олар Капил тегі. ==Өмірбаяны== Капиланың өмірбаяны Шримад-Бхагаватамда (Бхагавата Пурана), канто 3, 33 тарауда: Капила істері , онда Кардама Муни мен Девахути оның ата-анасы болған деп айтылады. Капиланың әкесі үйден кетіп, бас тартқан өмір салтын қабылдағаннан кейін, Капила Девахутиге Санкхья йога және Вишну бхакти философиясын үйретті, нәтижесінде ол мокшаға және Құдайға деген таза махаббатқа қол жеткізді. <ref> Капила // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб., 1907—1909</ref> 0s4ftz3a4av09f81cckfldcukqsx1gu Зои Луиза Болл 0 682574 3600056 3033387 2026-05-05T06:53:07Z Jumadulla1997 180834 3600056 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Presenter Zoe Ball (cropped-J1).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Зои Луиза Болл''' (23 қараша 1970 жылы туған) — британдық радио және теледидар жүргізушісі. Ол BBC үшін Radio 1 таңғы ас пен The Radio 2 таңғы ас шоуының алғашқы әйел жүргізушісі болды және 1996-1999 жылдар аралығында Джейми Теакстонмен бірге 1990-шы жылдардағы Live & Kicking балалар шоуын ұсынды. Болл Strictly Come Dancing үшінші сериясының қатысушысы болды. Осыдан кейін ол 2011 жылы Клаудия Уинклманды BBC Two спин-офф шоуының жүргізушісі ретінде ауыстырды Strictly Come Dancing: It Takes Two, ол 2021 жылы кеткенше. Ball сонымен қатар 2011 және 2015 жылдары Strictly Come Dancing Live турын өткізді. 2018 жылы Ball The Radio 2 таңғы ас шоуының жаңа жүргізушісі ретінде жарияланды және 2019 жылдың қаңтарында Крис Эвансты басқарды. ==Жеке өмірі== Зои Болл Ланкаширдегі Блэкпул қаласында дүниеге келген және Букингемширдегі Фарнхэм Коммон қаласында өскен. Ол балалардың тележүргізушісі Джонни Болл мен оның әйелі Джулия не Андерсонның қызы. Зоя екі жаста болғанда ерлі-зайыптылар ажырасқан. Болл 1975-1978 жылдар аралығында Хаунслоу ауданындағы Хестон кіші мектебінде білім алған. Содан кейін оның отбасы Букингемширдегі Фарнхэм Коммонға көшті. Ол Чалфонттағы Сент-Питердегі Қасиетті Крест монастырь мектебіне және Амершам өнер және технология колледжіне көшкенге дейін Фарнхэм жалпы бірінші мектебінде және Фарнхэм жалпы орта мектебінде оқыды. BBC Radio 1 -де болған кезде Болл диджей және музыкант Норман Кукпен (сонымен қатар Fatboy Slim ретінде белгілі) қарым-қатынасты бастады. Ерлі-зайыптылар 1999 жылы тамызда Сомерсеттегі Бабингтон үйінде үйленді. 2003 жылы ерлі-зайыптылар Болл оның қарым-қатынаста болғанын айтқан кезде ажырасып кетті; олар кейінірек татуласты. Ерлі-зайыптылардың Вуди (2000 жылы туған) атты ұлы және Нелли (2010 жылы туған) атты қызы бар. 2016 жылдың 24 қыркүйегінде ерлі-зайыптылар 18 жыл бірге болғаннан кейін ажырасып, кейін ажырасқандарын жариялады. ==Қайырымдылық жұмысы== 2014 жылы ол Marks & Spencer және Oxfam ұйымының Love Mom науқанына қолдау көрсетті. 2018 жылдың наурыз айында Болл «Үйге ең қиын сапар» сайысына қатысты, ол оның Блэкпулдан Брайтонға дейін велосипедпен жүріп өтіп, спортты жеңілдету және психикалық денсаулық туралы хабардар болу үшін ақша жинауды көрді. Ол 5 наурызда бес күнге жолға шықты. Челлендждің маңызды сәттері 2018 жылдың 21 наурызында BBC One арнасында көрсетілген бір реттік деректі фильмде көрсетілді. Сынақ нәтижесінде ол жалпы сомасы 1 198 012 фунт стерлинг жинай алды. ote7w2ouihc3lnxrjzczana72b1qby9 Ешима Охаши көпірі 0 682579 3600058 3581007 2026-05-05T06:54:59Z Jumadulla1997 180834 3600058 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Eshima oohashi 11 (15827792915).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Эшима Охаши көпірі''' (жапон. 江島大橋, Хепберн: Eshima Ōhashi) — Жапониядағы Шимане префектурасының Мацюэ және Тоттори префектурасының Сакайминатоны Накауми көлінің үстінен жалғайтын қатты қаңқалы көпір. Ол 1997 жылдан 2004 жылға дейін салынған. Ол Жапониядағы ең үлкен қаңқалы көпір және әлемдегі үшінші үлкен көпір болып табылады. Көпірдің суреттері телефото объективімен қашықтан суретке түсіргенде тік болып көрінетіндіктен, интернетте кеңінен таратылды, бірақ іс жүзінде оның Шимане жағында азырақ, 6,1% градиент және 5,1% бар. Тоттори жағындағы градиент. Эшима Охаши көпірі алдыңғы көпірді ауыстырды, өйткені көлік қозғалысына кемелер жиі 7-8 минут кедергі жасайтындықтан, салмағы 14 тоннадан аспайтын үлкен көліктерге ғана рұқсат етілді және оны күніне тек 4000 көлік өте алады. dzk15bcib8klgio9i566vpvknkg0fw3 Хуу Эдвардс 0 682621 3600060 3575467 2026-05-05T06:56:47Z Jumadulla1997 180834 3600060 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Huw Edwards (James Tamim crop).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Хуу Эдвардс''' ( 1961 жылы 18 тамызда дүниеге келген) — Уэльс журналисі, жүргізушісі және жаңалықтаршысы. Эдвардс BBC News at Ten бағдарламасын ұсынады, корпорацияның флагмандық жаңалықтары. Эдвардс сонымен қатар BBC-дің BBC News жылжымалы жаңалықтар арнасында мемлекеттік оқиғаларды, халықаралық оқиғаларды, бір сағаттық BBC News at Five жаңалықтарын ұсынады және кейде жеңілдету ретінде немесе BBC News-тың алтыда BBC News, BBC News at One -да бас жүргізушісі ретінде ұсынады. BBC Weekend News және Daily Politics, сондай-ақ BBC World News халықаралық жаңалықтар арнасында. Эдвардс BBC-нің басты корольдік оқиғалары туралы, соның ішінде ханзада Уильям мен Кэтрин Миддлтонның үйлену тойы, Королеваның гауһар мерейтойы, ханзада Гарри мен Меган Марклдың үйлену тойы және Эдинбург герцогы ханзада Филипті жерлеу туралы хабарын ұсынды. Ол Дэвид Димблбидің орнына BBC сайлауының түнгі хабарын таратушы болды және 2019 жылғы 12 және 13 желтоқсандағы жалпы сайлау туралы хабардың жетекші жүргізушісі болды. ==Ерте өмірі және білімі== Эдвардс 1961 жылы 18 тамызда Гламорган, Уэльстің Бридженд қаласында валлий тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келді және төрт жасынан бастап Лланелли маңындағы Ллангеннечте тәрбиеленді. Оның әкесі Хиуэл Тейфи Эдвардс Плаид Симру және Уэльс тілінің белсендісі, және Суонси университетінің колледжінде валлий тіліндегі әдебиеттің зерттеуші профессоры болған автор және академик болды. Эдвардстың анасы Аэрона Протеро Ланеллидің Йсгол Гифун и Стрейдте 30 жыл сабақ берді. Оның Мейірі деген бір әпкесі бар. Ол Лланелли ұлдар грамматика мектебінде білім алды және 1983 жылы Кардифф университетінің колледжін француз тілі бойынша бірінші дәрежелі үздік дипломмен бітірді . Бірінші дәрежесін алғаннан кейін ол Кардифф университетінде ортағасырлық француз тілінде аспирантура жұмысын бастады, жергілікті Swansea Sound радиостанциясының тілшісі болғанға дейін, содан кейін BBC-ге қосылды. 92vde2fvnt250d2mywds071lsi8w63j Бластуляция 0 682633 3600070 3575442 2026-05-05T07:05:47Z Jumadulla1997 180834 3600070 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Blastula (PSF).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Бластуляция''' ( {{Lang-grc|blastós}} - «эмбрион, өскін») — [[Көп жасушалы ағзалар|көп жасушалы]] жұмыртқаны ұсақтау процесінің соңғы кезеңі, оның барысында [[бластула]] пайда болады. Бластуляция кезеңінде үстіңгі [[Бластомер|бластомерлер]] эпителий тәрізді қабат түзеді, орталық қуыс пайда болады - [[Бластоцель|бластокоэл]] . Жасушаның фрагментациясы асинхронды болады, [[Интерфаза|интерфазаның]] ұзаруына байланысты [[Митоз|митоздық]] циклдің ұзақтығы артады. Жасушалардың құрылымында өзгерістер болады: фазааралық ядроларда [[Ядрошық|ядрошықтар]] пайда болады, [[Митохондрия|митохондриялардың]] құрылымы күрделенеді, [[эндоплазмалық тор]] және арнайы жасушааралық байланыстар пайда болады. Ядроларда [[Ақпараттық РНҚ|хабаршы РНҚ]] синтезі белсендіріледі, бұл [[Гаструляция|гаструляцияға]] өтуді қамтамасыз етеді. == Дереккөздер == * Бластуляция // Биологический энциклопедический словарь (рус.). * Бластуляция // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. [[Санат:Эмбриология]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] 7nc17kdo3onsw9cq1vsg0pqlaips5n2 Винти 0 682646 3600062 3590301 2026-05-05T06:59:56Z Jumadulla1997 180834 3600062 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Winti dans in Suriname, KITLV 91065.tiff|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Винти''' — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] пайда болған және кейінірек Нидерланд империясына тараған дәстүрлі афро-суринам діні. Бұл отаршылдық кезінде [[Суринам|Суринамға]] әкелінген [[Африка|африкалық]] құлдардың әртүрлі нанымдары мен әдет-ғұрыптарының [[Христиандық|христиандықпен]] және жергілікті үндістердің наным-сенімдерімен үйлесуі. Винти діні үш негізгі қағидаға негізделген: ''Анана Кедяман Кедянпон'' деп аталатын Жоғарғы Жаратушыға сену ({{Lang-nl|Anana Kedyaman Kedyanpon}}), ''Винти'' (Нидерл.) деп аталатын рухтар пантеонына сену {{Lang-nl|Winti}}), сонымен қатар әртүрлі ата- баба культтері . == Тарихы == Батыс Африканың әртүрлі тайпаларының мүшелері Суринамға 16 ғасырдың ортасынан 19 ғасырдың басына дейін созылған Трансатлантикалық құл саудасы кезінде әкелінді. [[Санат:Нидерландтағы дін]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] cbmufx15x5r4qf7ckgfnsxdtsi8ebnz Инквала 0 682666 3600053 3097017 2026-05-05T06:51:41Z Jumadulla1997 180834 3600053 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Swazi Warriors.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Инквала''' ( свати iNcwala), сондай-ақ алғашқы жемістер фестивалі ретінде белгілі, Свазилендтегі маңызды [[дін]]и [[рәсім]], ол [[желтоқсан]]ның екінші жартысында өтеді және келесі жылдың [[қаңтар]]ына дейін жалғасады. Бұл жыл сайынғы рәсім үш аптаға созылады және Свазиленд халқын ата-бабаларының батасын алу үшін біріктіруге арналған. Бұл маңызды оқиға елдегі свази халқының билігін ұзартуға және егін жинау науқанын бастауға да қызмет етеді. Рәсімге Свазиленд королі Мсвати III де қатысуда. ==Сілтемелер== *[http://www.hostelscentral.com/hostels-article-435.html/ Инквала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808074614/http://www.hostelscentral.com/hostels-article-435.html |date=2010-08-08 }} mcpspqrr9wbcq39zzrih8n66io6c70q Авеста әліпбиі 0 682822 3600084 3593586 2026-05-05T07:19:03Z Jumadulla1997 180834 3600084 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Avestan-LE.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Авеста әліпбиі''' — солдан оңға қарай жазылатын [[Иран]]ның пехлеви канцеляриясының арамей жазуынан тараған әріптік [[жазуы]]. Сасанидтер [[дәуір]]інде [[авеста]] [[тіл]]індегі мәтіндерді дұрыс жазу үшін жасалған. Зороастриялық [[дәстүр]]дегі мәтіндерде А.ә. dēn-dibīrīh ([[парсы]] тілінде [[«сенім жазуы»]] мағынасын білдіреді) деген атпен кездеседі. А.ә. [[пехлеви]] әліпбиімен салыстыру ІІ Шапура билігі кезінде ІV [[ғасыр]]да канон түзіп, оны жазуға мүмкіндік берді. Тілдің жойылып кетуіне және іс-жүзінде түсініксіз бола бастауына байланысты канон жазбасында оның [[аударма]]лары, түсіндірмелері беріле бастады. Ол зенд деп аталды (авеста тілінде «түсіну»). Біздің [[дәуір]]імізге дейін жеткен қолжазбалар (яшт жазбасынан басқа) орта парсы тіліндегі А.ә. мен жазылған түсіндірмелерге ие. А.ә. нің негізі пехлеви жазуы орта парсы тілдерінде кең қолданылған, алайда нақты [[діни]] мәтіндерге келгенде бұл [[әліпби]] алға шыға қоймады. А.ә. – консонантты-вокалдық, яғни [[дауысты]] әрі [[дауыссыз]] [[дыбыс]]тардың таңбасына арналған [[әліпби]]. Әліпбиде сол себепті [[символ]] саны көп. Оның құрамында [[кітаби]] пехлеви жазуының [[символ]]дары (ā, γ), грек (ә), [[арамей]] әліпбилерінің (o) таңбалары, тіпті ойдан шығарылған [[таңба]]лар (ŋ́, ṇ, ẏ, v) да бар. Әліпбиде [[әріптер]] бөлек-бөлек әрі оңнан солға қарай жазылады. Ал лигатуралар өте сирек қолданылған. А.ә. 37 дауыссыз, 16 дауысты дыбыс [[таңба]]ларынан тұрады. Бұл әліпби Юникод стандартына 2009 жылы қосылған nhtrvq00yb3znj7ap4204uhdbstmzzb Агван жазуы 0 682838 3600191 3598891 2026-05-05T10:47:33Z Ayazhan10 180289 3600191 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Агван жазуы''' — Кавказ маңы елдеріндегі ежелгі фонетикалық жазу, шамамен 52 графемадан тұрады. Армян жазуы негізінде дамыған. Агван әліпбиі әріптерінің тәртібі армян әліпбиіне ұқсайды, бірақ агван графонимдері (алт, дан, эн, зох және т.б.) ерекше. Армян жазуындағыдай, агван әріптерінің сандық мәні болуы мүмкін. Бұл жазуды 5-9 ғасырларда Кавказ Албаниясының жергілікті монофизиттік шіркеуі қолданған. Бір армян дереккөзінде агван жазуын ойлап тапқан армян ағартушысы Месроп Маштоц болғандығы айтылған == Тілдік ерекшеліктері == Есім морфологиясында -un және -naj ілік септік жұрнақтары, сондай-ақ, шамасы, -a барыс септік және -en эргатив септік жалғаулары тіркелген. Жұрнақ арқылы сөз тудырудың жекелеген мысалдары белгілі: ілік септіктің -un жалғауы арқылы жасалған туынды есімдер (мысалы, navasard-un — «Жаңа жылдық», агван күнтізбесінің бірінші айының атауы) және кішірейткіш мән беретін -ik жұрнағы (мысалы, жалқы есім Xənčik, xənč — «қарындас» сөзінен). Сондай-ақ -nut айыру (приватив) аффиксі арқылы жасалған кейбір сын есімдер кездеседі, мысалы aš-nut («бос», тура мағынасы «жұмыссыз», мұнда aš — «жұмыс, іс»). Синтаксистік құрылымы, мүмкін, эргативтік және номинативтік жүйелердің элементтері қатар қолданылған аралас сипатта болған. Анықтауыштық тіркесте анықтауыш анықталушы сөздің алдында тұрады: мысалы, тарихи топоним Kalan-katuk — «Үлкен ауыл». Лексикалық қорында (негізінен ономастика мен топонимика) кірме сөздер едәуір орын алады. Олардың ішінде ең алдымен иран тілдерінен енген элементтер ерекшеленеді. Мысалы, Агванияның тарихи топонимдерінде ирандық элементтер кеңінен таралған: Partav, Perozapat, Člax және т.б. Сонымен қатар, ономастикада иранизмдермен бірге (Varaz, Vačagan және т.б.) армянизмдер де (Gagik, Uxtanes және т.б.) маңызды орын алады.<ref>{{citeweb|url=https://rbardalzo.weebly.com/agvan.html|title=Агванское письмо|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Сілтеме == gm7act712yc40hvvr1mohwmy7ns8noa Замфара 0 682911 3600057 3575449 2026-05-05T06:54:10Z Jumadulla1997 180834 3600057 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Nigeria Zamfara State map.png|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Замфара''' (ағылш. ZamfaraState)—Нигериядағы штат, елдің солтүстік-батысында орналасқан. Алып жатқан жераумағы 39 762 км2 шамасында. Тұрғыны 3 278 873 адам (2006). Әкімшілік орталығы-Гусо қаласы. == География == Солтүстігінде Нигер мемлекетімен, солтүстік-батысында және батысында Сокото штатымен, оңтүстігінде Нигер, Кадуна және Кебби штаттарымен, шығысында Кацин штатымен шектеседі. == Тарихы == Замфара штаты 1996 жылы Сокото штатынан бөліну арқылы құрылды. Мемлекет заң деңгейінде шариғат нормаларын ресми түрде бекіткен.Нигерияның алғашқы аумағы болды. == Билік == Штат жергілікті басқарудың 14 аумағына бөлінген. Губернатор -Абдулазиз Абубакар Яри. == Экономика == Көрші мемлекеттердегідей, халықтың көпшілігі (80%) ауылшаруашылығымен айналысады. Аймақта өсірілетін негізгі дақылдар-жүгері, тары, жержаңғақ, күріш, мақта, темекіжәнет.б. 2000 жылдардан бастап Замфара билігі өнеркәсіптік секторды дамытуға инвестиция салу тұрғысынан кәсіпкерлерді (жергіліктіжәнешетелдік) ынталандыру саясатын жүргізіп келеді. Штатта тоқыма (ZamfaraTextileIndustriesLimited), өсімдікмайы (GusauOilMill) және т. б. өнеркәсіптік өндірісі жолға қойылған. Замфара жерлері минералдарға бай. Мұнда алтын, гранит, слюда, кварц, хром жәнет.б. өндіріледі. Алайда пайдалы қазбаларды өндіру кейде жартылай заңды және заңсыз негізде жүргізіледі. Нәтижесінде табиғатқа ғана емес, сонымен қатар осы салада тікелей жұмыс істейтін адамдардың денсаулығына да зиян келеді. == Туризм == Замфарда туристердің назарын аударатын бірқатар көрнекті орындар бар: ежелгі Джатақаласы, Кватаркваши сарқырамасы, Калале (су қоймасы — хиппомекендейтінжер) және тағы басқалар. == Сілттемелер == https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B0 9s5bgd0tdq85z1gte5qkpxebleufe2c Сүлеймен Тау 0 684682 3599933 3336902 2026-05-04T19:50:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599933 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Шың |Атауы = Сүлеймен Тау |Шынайы атауы = {{lang-ky|Сулайман-Тоо}} |Сурет = Osh 03-2016 img06 Sulayman Mountain.jpg |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |Пайда болған кезеңі = |Аумағы = |Ұзындығы = |Ені = |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1110 |Биіктік көзі = |Салыстырмалы биіктік = |Алғашқы шыңға шығу = |Орналасуы = {{KGZ}} |lat_dir = N |lat_deg = 40|lat_min = 31|lat_sec = 46 |lon_dir = E |lon_deg = 72|lon_min = 47|lon_sec = 00 |region = |CoordScale = |Позициялық карта 1 = Қырғызстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = Sulayman Mountain }} '''Сүлеймен Тау''' ({{lang-ky|Сулайман-Тоо}}, {{lang-uz|Sulaymon togʻi}}) — 2009 жылдың маусымында елдегі бірінші [[Әлемдік мұра]] нысаны болған, [[Қырғызстан]] Республикасының оңтүстігіндегі Ош қаласындағы қасиетті тау<ref>[http://whc.unesco.org/en/news/536 13 new sites have been added to UNESCO’s World Heritage List]</ref>. == Тарихы == Тау – батыстан шығысқа қарай созылған бес күмбезді әк қалдығы. Оның ұзындығы 1140 м-ден астам, ені - 560 м. Ежелгі заманнан бері оның киелі мағынасы болған, оны сақталған петроглифтер дәлелдейді. XVI ғасырға дейін тау Бара-Кух<ref>[http://www.anl.az/new/upload/File/berpa/berpa-8-file.pdf Бабырнама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127085423/http://www.anl.az/new/upload/File/berpa/berpa-8-file.pdf |date=2018-01-27 }}</ref>, одан кейін XX ғасырға дейін Тақты Сүлеймен («Сүлейменнің тағы») деп аталды. Таудың баурайында 1978 жылы модернизм стиліндегі мейрамхананың ғимараты бой көтерді (сәулетші Қ. Назаров). Үңгірлерде жазыққа қарайтын үстелдер болуы керек еді. Кейін ғимарат тарихи-этнографиялық мұражайға айналды. 2010 жылы таудың етегінде жаппай тәртіпсіздіктерден зардап шеккен Ош көшелерінің тұрғындары үшін «уақытша үйлердің» құрылысы басталды, бұл тарихшылар мен мәдениет мамандарының белгілі бір алаңдаушылығын тудырды. 2009 жылы 29 маусымда Қырғызстандағы Сүлеймен Тау тауы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енді. 2011 жылдың 1 маусымында ЮНЕСКО-ның Қазақстандағы, Қырғызстандағы, Тәжікстандағы және Өзбекстандағы өкілі, ЮНЕСКО кластерлік бюросының директоры Сергей Лазарев Қырғызстан Республикасының Президенті Роза Отынбаеваға қасиетті [http://www.kyrtag.kg/?q=ru/news/6729 Сүлеймен Тау тауын Бүкіләлемдік мұралар тізіміне қосу туралы сертификатты]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} табыс етті. == Көрікті жерлері == Таудың басында «[[Тахты Сүлеймен]]» мешіті орналасқан, оны тарихшылар [[Бабыр|Бабырдың]] тұсына жатқызады (1963 жылы жарылып, 1991 жылы сақталған материалдар негізінде қалпына келтірілді). Таудың етегінде сонымен қатар сәулет ескерткіштері – XVI ғасырға жататын және жақында қалпына келтірілген «Рабат Абдуллахан» мешіті және Асаф ибн Бұрхия кесенесі (XVIII ғ.) орналасқан. Сүлеймен Тау тауында жеті үңгір бар, олардың әйгілілері [[Шақатамар]] және [[Тепеуінқұр]]. Таудың шығыс етегінде шамамен XI-XIV ғасырларда салынған ортағасырлық [[Монша|монша]] бар. Сүлеймен Тауды солтүстік пен оңтүстіктен екі арна қоршап жатыр. == Сілтеме == * [http://tourkg.com/2014/03/sulayman-too-osh.html/ Қасиетті Сүлейман-тау тауы туралы мәлімет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702130103/http://tourkg.com/2014/03/sulayman-too-osh.html/ |date=2022-07-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ош]] stug79tojt637w30jn356k2ibqzx8j4 Роман Алауұлы Қадырқұлов 0 686100 3600041 3589009 2026-05-05T06:37:13Z Байгалиева Жадыра 180321 3600041 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Роман Алауұлы Қадырқұлов|Туған күні=19.10.1974|Туған жері=[[Созақ ауданы]], Түркістан ауданы, Қазақ КСР, КСРО|Білімі=[[Өзбекстан Ұлттық Университеті]]|Мамандығы=мұғалім}} '''Роман Алауұлы Қадырқұлов''' (19 қазан 1974 жылы Түркістан облысы [[Созақ]] ауданы, Созақ ауылында туылған) — мұғалім, информатика пәні оқулықтарының авторы, бірнеше республикалық олимпиада жеңімпаздарының жетекшісі. == Өмірбаяны == *1997 жылы Ташкент Мемлекеттік Университетінің физика–информатика факультетін бітірген. *1998 жылдан бүгінгі күнге дейін «Созақ» жалпы орта мектеп-гимназиясында информатика пәнінен сабақ береді *2003 жылдан мектеп директорының ғылыми-әдістемелік жұмыстар бойынша орынбасары қызметін қоса атқарып келеді. == Оқулықтары == *2017 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан қазақ және орыс тілдеріндегі «7-сынып. Информатика» оқулығы мен әдістемелік жинағының авторы. Оқулық Қазақстанда тұнғыш қазақ тілінде жазылып, орыс тіліне аударылған информатика оқулығы. *2018 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан қазақ, өзбек және орыс тілдеріндегі «8-сынып. Информатика» оқулығы, әдістемелік жинағымен электрондық қосымшасының авторы. *2018 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан орыс және өзбек тілдеріндегі «3-класс. ИКТ» оқулығының, әдістемелігінің, электрондық қосымшасының және жұмыс дәптерінің авторы. *2019 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан қазақ, орыс тілдеріндегі «9-сынып және 10-сынып жаратылыстану-математика бағытындағы Информатика оқулықтарының, әдістемелік жинағымен электрондық қосымшасының авторы. *2020 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан қазақ, орыс тілдеріндегі 5-сынып және 6-сынып «Информатика» оқулығы, әдістемелік жинағы және электрондық қосымшасының авторы. *2021 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі бұйрығымен бекітілген Алматы кітап баспасынан шыққан қазақ, орыс тілдеріндегі 7-сынып және 8-сынып «Информатика» оқулығы, әдістемелік жинағы және электрондық қосымшасының, 3-сынып «Цифрлық сауаттылық» оқулықтарының авторы. == Жетістіктері == *2001 жылы Алматы қаласында «Қазақстанды ақпараттандыру. ХХІ –ғасырға қадам» тақырыбында өткен халықаралық форумның, 2008 жылы информатика пәні бойынша Астана қаласында өткен республикалық форумның қатысушысы. *2005 жылы облыстық «Алтын диск» байқауында 1 – орын, 2005 жылы облыстық «Алтын Қор» байқауында бас жүлдені иелендім. «Информатикадан олимпиадаға дайындау – оқушының логикалық ойлау қабілетін дамыту және дүниетанымын кеңейту кепілі» тақырыбындағы баяндамасы «Алтын қор» жинағына енді. *2018 жылы Математика, физика және информатика пәндерінің мұғалімдерінің Республикалық олимпиадасында жүлделі ІІ орын иелендім *2015-2016 оқу жылында информатика пәні бойынша облыстық олимпиадада 2 оқушысы 9-сыныптар бойынша Зиятбек Айдос пен 11 сынып оқушысы Нығмет Мағжан І орын иеленді. Екі оқушы да Көкшетау қаласында өткен жаратылыстану пәндері бойынша республикалық пәндік олимпиадаға қатысып, 9-сынып оқушысы Зиятбек Айдос ІІІ орын иеленді. Сонымен қатар Зиятбек Айдос олимпиадада ауыл мектептерінен шыққан жалғыз жүлдегер ретінде «Ең үздік ауыл оқушысы -2016» номинациясын жеңіп алды. == Марапаттары == *2003 жылғы облыс Әкімі стипендиясының иегері; *2004 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы; *2001,2004,2005,2012 жылдары аудан әкімінің мақтау қағаздары; *2005, 2016, 2017 жылы облыстық білім департаментінің мақтау қағазы; *2005 жылы жас ұрпаққа білім мен тәрбие беруде қосқан үлесім үшін «Асар» партиясының төрайымының арнайы алғыс хат; *2010,2015,2016,2017, 2018, 2019 жылдары аудандық білім бөлімінің мақтау қағазы; *2007 жылы 12 жылдық оқытудың бастауыш сатысын нәтижелі сынақтан өткізгенім үшін Білім жетілдіру институтының мақтау қағазы; *2008 жылы мектепте «12 жылдық мектеп жүйесіндегі оқу іс-әрекетті ұйымдастырудың ерекшеліктері» тақырыбындағы облыстық семинарды жоғары деңгейде ұйымдастырғаным үшін ОБЖ жәнеПКҚД орталығының мақтау қағазы; *2007 жылы Созақ ауданның «Ең үздік мұғалімі» атағын иеленген. *2011 жылы «Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Құрметті қызметкері» белгісі; *2012 жылы Облыс әкімінің алғыс хаты; *2013 жыл Созақ ауданының жыл қорытындысы бойынша ауданның «Ең үздік ұстазы» атағын иеленген. *2014 жылы жыл қорытындысы бойынша Оңтүстік Қазақстан облысының «Үздік ұстазы»; *2015 жылы шәкірт дайындаудағы ерекше еңбегім үшін Қ.И. Сатпаев атындағы Қазақ Ұлттық Техникалық Университетінің алғыс хатымен марапатталған. *2017 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ы. Алтынсарин төсбелгісімен марапатталған. *2019 жылы республикалық «Үздік педагог-2019» байқауының жеңімпазы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == #https://okulyk.kz/informatika/740/?ysclid=l6lu3rm0j1871225681 #https://baq.kz/roman-bedel-sanaytyn-ustaz_195567/?ysclid=l6lu44uy6i20006417 #https://ainews.kz/kk/society/roman-qadyrqulov-shakirtinin-ozinen-ozganyn-bedel-sanajtyn-ustaz-nagyz-ustaz--89041?ysclid=l6lu4ky9a3194264151 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809070442/https://ainews.kz/kk/society/roman-qadyrqulov-shakirtinin-ozinen-ozganyn-bedel-sanajtyn-ustaz-nagyz-ustaz--89041?ysclid=l6lu4ky9a3194264151 |date=2022-08-09 }} #https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/auyl-mugalimi-okulyktar-zhazuda #https://egemen.kz/article/221758-shakirtteri-birinshi-oryndy-bergen-emes?ysclid=l6lu5irmjf88282967 #https://bilimdinews.kz/?p=90000&ysclid=l6lu5rhf9o747662299{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:мұғалім информатик шәкірт ұстаз]] [[Санат:Созақ ауданында туғандар]] [[Санат:Өзбекстан Ұлттық Университеті түлектері]] 1xsgufamvovgrni0od7qjt52zq0rhy9 SPQR 0 686457 3599898 3537526 2026-05-04T18:03:13Z 1nter pares 146705 3599898 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''SPQR''', {{Lang-la|'''Senātus Populusque Rōmānus'''}} сөзінің аббревиатурасы ({{Lang-kk|"Рим сенаты және халқы"}}) — бұл ежелгі Рим республикасының [[Үкімет|үкіметіне]] қатысты эмблемалық қысқартылған сөз тіркесі. Ол римдік валютада, тасқа немесе металлға жазу арқылы жария етілген құжаттардың соңында, ескерткіштер мен қоғамдық және азаматтық жұмыстарға арнауларда кездеседі. Толық фраза [[Цицерон]] мен ''Аб Урбе Кондита Либридің'' («Қаланың негізі қаланған кітаптары») [[Тит Ливий|Ливидің]] сөйлеген сөздері сияқты римдік саяси, құқықтық және тарихи әдебиеттерде кездеседі. == Аударма == SPQR: '''''S'''enātus '''P'''opulus '''q'''ue '''R'''ōmānus'' . [[Латын тілі|Латын тілінде]] ''[[wiktionary:senatus|Senātus]]'' – «Сенат» дегенді білдіретін атау септігінде тұрған жекеше түрдегі зат есім. ''[[wiktionary:populus|Populus]] [[wiktionary:-que|que]]'' сөзі «халық» дегенді білдіретін зат есім ''[[wiktionary:populus|Populus]]'' және екі зат есімді байланыстыратын «және» мағынасындағы энклитикалық [[жалғаулық шылаулар|жалғаулық]] ''[[wiktionary:-que|-que]]'' арқылы жасалған. Соңғы сөз, ''[[wiktionary:romanus|Rōmānus]]'' (« [[wiktionary:Rome|Рим]]<nowiki/>») бүкіл ''[[wiktionary:senatus|Senatus]] [[wiktionary:populus|Populusque]]'' зат есімдерін сипаттап тұрған [[сын есім]]: тұтас алғанда «Рим Сенаты және халқы». Осылайша, сөз тіркесі сөзбе -сөз аударғанда «Рим сенаты және халқы» немесе еркінірек «Рим сенаты және халқы» деп аударылады. [[Сурет:Romeinse_vlag.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Romeinse_vlag.jpg/170px-Romeinse_vlag.jpg|нобай| Рим стандартының заманауи рекреациясы.]] Титулдың құрылған күні белгісіз, бірақ ол алғаш рет Соңғы Республиканың жазуларында кездеседі, б.з.б. 80 ж. бастап. Бұрын Рим мемлекетінің ресми атауы тиындардан көрінетіндей, жай ғана ''ROMA'' болды. Аббревиатура соңғы рет [[Христиандық|Христиан дінін]] қолдаған Рим императоры [[I Константин]]нің (б.з. 312–337 жж.) монеталарында кездеседі. Аталған екі заңды тұлға, Сенат және ''Популус'' ''Романус'' біріктірілген кезде егемен болып табылады. Алайда, ''халық егемендігі жалғыз болған жерде Сенат'' ''емес'' . Рим патшалығы тұсында бірде-бір ұйым егеменді болмады. Демек, бұл сөз тіркесін Республиканың құрылған күнінен ертерек атауға болмайды. Бұл қолтаңба [[Рим империясы]] кезінде де қолданыла берді. Сенат ''кеңесі'' немесе Сенат жарлықтары императордың ''[[Де-факто|іс жүзінде]]'' қалауы бойынша жасалса да, императорлар халықтың ''[[де-юре]]'' өкілдері болып саналды. Рим әдебиетіндегі ''Populus Rōmanus'' — халық үкіметін білдіретін сөз тіркесі. Римдіктер шет мемлекеттердің үкіметтерін атағанда, ''populus'' дегенді жекеше немесе көпше түрде пайдаланды, мысалы ''populī Prīscōrum Latinōrum'', «ескі латындардың үкіметтері». ''Rōmanus'' - римдіктерді ажырату үшін қолданылатын сын есім, ''Cīvis Rōmānus'', «Рим азаматы » сияқты. Рим халқы құқық пен тарихта ''dignitas'', ''maiestas'', ''auctoritas'', ''libertas populī Rōmanī'', «рим халқының қадір-қасиеті, ұлылығы, беделі, бостандығы» сияқты тіркестерде жиі кездеседі. Олар ''популус либер'', «еркін халық» болды. Дәл осы ''халықтың exercitus, imperium, iudicia, honorēs, consulēs, voluntās'' ''болды'' : «Рим халқының әскері, билігі, соттары, кеңселері, консулдары және еркі». Олар ерте латын тілінде ''Пополус'' және ''Поплюс'' ретінде пайда болады, сондықтан өздерін еркін және егемен деп санау әдеті әбден сіңген. Римдіктер барлық билік халықтан келеді деп есептеді. Қазіргі саяси-әлеуметтік төңкерістерде байқалатын ұқсас тіл тікелей осы қолданудан туындайды деп айтуға болады. Бұл мағынада адамдар бүкіл үкіметті білдіреді. Алайда, соңғысы негізінен өсиетін консулдар мен преторлар орындайтын ақсүйектер Сенатына және өсиетін Трибуналар қорғайтын «ғасырлар комитеті» comitia ''centuriata'' деп бөлді. Император Комодтың (180–192) қайырымдылық пен бұқаралық ойын-сауық үшін төлейтін тәсілдерінің бірі сенаторлық тәртіпке салық салу болды, ал көптеген жазбаларда дәстүрлі тәртіп арандатушылық түрде жойылды (''Populus Senatusque.'' ''.'' ''.''). 1184 жылдан бастап Рим Коммунасы SENATVS PQ R атына тиындар соға бастады. 1414 жылдан 1517 жылға дейін Рим Сенаты SPQR жазуы бар қалқанмен монеталарды соға бастады. <ref>Monete e Zecche Medievalli Italiane, Elio Biaggi, coins 2081 and 2141</ref> [[Бенито Муссолини]] режимі кезінде SPQR оның диктатурасын «Жаңа Рим империясы» ретінде алға жылжыту мақсатында бірқатар қоғамдық ғимараттар мен кәріз қақпақтарында безендірілген.  == Заманауи қолдану == [[Сурет:Insigne_Romanum_coronatum.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Insigne_Romanum_coronatum.svg/110px-Insigne_Romanum_coronatum.svg.png|оңға|нобай|181x181 нүкте| Рим муниципалитетінің қазіргі заманғы елтаңбасы.]] Тіпті қазіргі қолданыста SPQR әлі де Римнің муниципалды гербінде және ресми құжаттарда Рим [[Италия коммуналары|коммунасының]] аббревиатурасы ретінде қолданылады. <ref name="romeHome">{{Cite web|url=https://www.comune.roma.it/web/it/home.page|title=Roma Capitale - Sito Istituzionale - Home|accessdate=2019-10-29|lang=it|archivedate=18 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018083830/https://www.comune.roma.it/web/it/home.page}}</ref> <ref name="revocaDeleghe">{{Cite web|url=https://www.comune.roma.it/PCR/resources/cms/documents/Ord.1Revoca_deleghe_Naim.pdf|publisher=S.P.Q.R. - ROMA CAPITALE - MUNICIPIO ROMA CENTRO STORICO|title=OGGETTO: Revoca deleghe Consigliera Nathalie Naim|lang=it|date=2011-02-02|accessdate=2019-10-29|archivedate=29 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191029112123/https://www.comune.roma.it/PCR/resources/cms/documents/Ord.1Revoca_deleghe_Naim.pdf}}</ref> Итальяндықтар бұл аббревиатураның әртүрлі және әзіл-оспақ кеңеюін бұрыннан қолданып келеді, « ''Sono Pazzi Questi Romani'' » (сөзбе-сөз: «Олар ақылсыз, бұл римдіктер»). [[Испания|Испанияда]] SPQR Сабиньяниго туы мен елтаңбасында да қолданылады. Бизнесте, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде SPQR кейде (әзілмен) «Шағын пайда, жылдам қайтару» дегенді білдіреді, көбінесе мектепте латын тілін оқыған адамдар. <ref>{{Cite web|url=https://www.theglasgowstory.com/image/?inum=TGSA00163|title=Francis Spite & Co.|work=TheGlasgowStory.com}}</ref> === Азаматтық анықтамалар === [[Сурет:2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg/220px-2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg|оңға|нобай| Гамбург Ратаусындағы «SPQH».]] [[Сурет:Kraków_1644.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Krak%C3%B3w_1644.jpg/220px-Krak%C3%B3w_1644.jpg|оңға|нобай| Вавель сарайындағы Ваза қақпасының үстіндегі « ''Сенатус Популуск Краковиенсис'' », [[Краков]], Польша]] ''SPQ x'' кейде муниципалдық мақтаныш пен азаматтық құқықтарды бекіту ретінде пайдаланылады. Мысалы, итальяндық [[Реджо-Эмилия|Реджио Эмилия]] қаласының елтаңбасында {{Lang|la|Senatus Populusque Regiensis}} . . "SPQ x " үлгісін қолдану және қолдану туралы есептер расталды; {| class="wikitable sortable" !City !Country !SPQ{{math|{{var|x}}}} !Latin !Where has it been used |- |[[Алкмар|Alkmaar]] |{{flag|Netherlands}} |SPQA | |On the facade of the Waag building. |- |[[Амстердам|Amsterdam]] |{{flag|Netherlands}} |SPQA |{{Lang|la|Senatus Populusque Amstelodamensis}}<ref name="Amsterdam" /> |At one of the major [[Театр|theatres]]{{which|date=July 2020}}{{Citation needed}} and some of the [[Көпір|bridges]].<ref name="Amsterdam">{{Cite web|url=https://www.livius.org/a/netherlands/amsterdam-weapon/weapon.html|title=Heraldic symbols of Amsterdam|work=Livius|date=2 December 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210204739/https://www.livius.org/a/netherlands/amsterdam-weapon/weapon.html|archivedate=2006-12-10}}</ref> |- |[[Антверпен|Antwerp]] |{{flag|Belgium}} |SPQA |{{Lang|la|Senatus Populusque Antverpensis}} |On Antwerp City Hall and other public buildings and schools.<ref>{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/woesinger/353095889/|title=SPQA|author=Woesinger|work=Flickr|date=2007-01-05|accessdate=2014-02-17}}</ref> |- |[[Базель|Basel]] |{{flag|Switzerland}} |SPQB |{{Lang|la|Senatus Populusque Basilea}} |On the Webern-Brunnen in Steinenvorstadt.<ref>{{Cite web|url=http://www.brunnenfuehrer.ch/brunnen/webern.htm|work=Basler Brunnenführer|date=2003-01-01|accessdate=2015-10-30|lang=de|title=Webern-Brunnen|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304075927/http://www.brunnenfuehrer.ch/brunnen/webern.htm}}</ref> |- |[[Беневенто|Benevento]] |{{flag|Italy}} |SPQB<ref name="fotw" /> |{{Lang|la|Senatus Populusque Beneventanus}}<ref name="fotw" /> |On manhole covers.<ref name="fotw">{{Cite web|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/it_rome.html|title=Rome - Historical Flags (Italy)|work=Flags of the World|date=14 November 2003|accessdate=6 February 2007|archivedate=8 February 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070208221539/http://www.crwflags.com/fotw/flags/it_rome.html}}</ref> |- |Bremen |{{flag|Germany}} |SPQB | |In the Bremen City Hall.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/archive/2003/whc03-27com-inf08ae.pdf#page39|title=Evaluations of Cultural Properties|publisher=UNESCO|author=International Council on Monuments and Sites|format=PDF|date=2003|accessdate=2014-02-17|pages=39–42|archivedate=23 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200623175633/http://whc.unesco.org/archive/2003/whc03-27com-inf08ae.pdf#page39}}</ref> |- |Bruges |{{flag|Belgium}} |SPQB | |On its coat of arms.<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Brugge|title=Crest of Brugge|work=Heraldry of the World|accessdate=2014-02-17|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726121238/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Brugge}}</ref> |- |Brussels |{{flag|Belgium}} |SPQB |{{Lang|la|Senatus Populusque Bruxellensis}} (of the city) or {{Lang|la|Senatus Populusque Belgicus}} (of the country) |Found repeatedly on the Palais de Justice,<ref>{{Cite web|url=http://www.eupedia.com/gallery/showphoto.php/photo/1360/cat/views/limit/views|title=SPQB sign on the court of Justice of Brussels|work=Eupedia|accessdate=2014-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417011651/http://www.eupedia.com/gallery/showphoto.php/photo/1360/cat/views/limit/views|archivedate=17 April 2010}}</ref> over the main stage of La Monnaie,{{Citation needed}} and on the ceiling of the hemicycle of the Belgian Senate in the Palais de la Nation. |- |[[Капуя|Capua]] |{{flag|Italy}} |SPQC | | |- |[[Катания|Catania]] |{{flag|Italy}} |SPQC | |Can be found on manhole covers. |- |[[Чикаго|Chicago]] |{{flag|United States}} |SPQC | |Can be found on the George N. Leighton Cook County Criminal Courthouse. |- |[[Дублин|Dublin]] |{{flag|Ireland}} |SPQH |{{Lang|la|Senatus Populusque [[Hibernia|Hibernicus]]}} |On the City Hall, built in 1769. |- |Florianópolis |{{flag|Brazil}} |SPQF<ref name="fotw" /> |{{Lang|la|Senatus Populusque Florianopolitanus}}<ref name="fotw" /> | |- |Franeker |{{flag|Netherlands}} |SPQF | |At the a gate on the Westerbolwerk and Academiestraat 16.<ref>{{Cite web|url=http://www.gevelstenen.net/kerninventarisatie/plaatsenNed/Franeker.htm|title=Franeker|work=gevelstenen.net|accessdate=26 January 2018|archivedate=27 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127202411/http://www.gevelstenen.net/kerninventarisatie/plaatsenNed/Franeker.htm}}</ref> |- |[[Фрайзинг|Freising]] |{{flag|Germany}} |SPQF | |Above the door of the town hall. |- |Ghent |{{flag|Belgium}} |SPQG |{{Lang|la|Senatus Populusque Gandavensis}} |On the Opera, Theater and some other major buildings. Inscribed on a shield on coins struck in Ghent in 1583, during the [[Нидерланд буржуазиялық революциясы|Dutch Revolt]]. |- |[[Гаага|The Hague]] |{{flag|Netherlands}} |SPQH | |Above the stage in Koninklijke Schouwburg. |- |[[Гамбург|Hamburg]] |{{flag|Germany}} |SPQH | |On a door in the Hamburg Rathaus.<ref>{{Cite web|lang=de|url=http://www.nefershapiland.de/Hamburg%201.htm|title=Hamburg|work=Nefers Hapiland|accessdate=6 January 2009|archivedate=3 November 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081103234408/http://www.nefershapiland.de/Hamburg%201.htm}}</ref> |- |[[Ганновер|Hanover]] |{{flag|Germany}} | | | |- |Haarlem |{{flag|Netherlands}} |SPQH | |On the face of the town hall at the "Grote Markt". |- |Hasselt |{{flag|Belgium}} |SPQH | | |- |Kortrijk |{{flag|Belgium}} |SPQC |{{Lang|la|Senatus Populusque Cortoriacum}} |City hall. |- |[[Краков|Kraków]] |{{flag|Poland}} |SPQC |''Senatus Populusque Cracoviensis'' |Over the Waza Gate in Wawel Castle. |- |La Plata |{{flag|Argentina}} |SPQR | |On a monument outside of the city's "casco urbano". |- |Leeuwarden |{{flag|Netherlands}} |SPQL |{{Lang|la|Senatus Populusque Leovardia}} |On the mayor's chain of office.<ref>{{Cite web|lang=nl|url=http://www.gemeentearchief.nl/html/nl/564/Ambtsketen_burgemeester|work=gemeentearchief.nl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719040336/http://www.gemeentearchief.nl/html/nl/564/Ambtsketen_burgemeester|archivedate=2011-07-19|title=De Ambtsketen Van De Burgemeester}}</ref> |- |[[Ливерпуль|Liverpool]] |{{flag|United Kingdom}} |SPQL |{{Lang|la|Senatus Populusque Liverpudliensis}} |On various gold doors in St George's Hall.<ref>{{Cite web|first=Paul|author=Coslett|url=https://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2007/04/19/st_georges_hall_opening_feature.shtml|title=St George's Hall|publisher=BBC Liverpool|accessdate=2014-02-17|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925070631/http://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2007/04/19/st_georges_hall_opening_feature.shtml}}</ref> |- |[[Сити (Лондон)|City of London]] |{{flag|United Kingdom}} |SPQL |{{Lang|la|Senatus Populusque Londiniensis}} |On historic variants of the City's coat of arms<ref>{{Cite web|url=http://www.cityoflondon.gov.uk/NR/rdonlyres/65DC8039-12C4-4AC4-8DAD-16F1608E99B7/0/cityarms.PDF|work=cityoflondon.gov.uk|title=The City Arms|quote=The letters SPQL [{{lang|la|Senatus Populusque Londinii}} – literally, The Senate and People of London] also occasionally appear in imitation of the SPQR of ancient Rome.|publisher=The Corporation of the City of London|author=Corporation of London Records Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927154602/http://www.cityoflondon.gov.uk/NR/rdonlyres/65DC8039-12C4-4AC4-8DAD-16F1608E99B7/0/cityarms.PDF|archivedate=27 September 2011}}</ref> |- |Lübeck |{{flag|Germany}} |SPQL |{{Lang|la|Senatus Populusque Lubecca}} |On the Holstentor.<ref>{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/robertbue/526774794/|author=Roberto|title=Holstentor - SPQL: Senatus Populusque Lubecensis|work=Flickr|date=2007-03-01|accessdate=2014-02-17|archivedate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209154054/https://www.flickr.com/photos/robertbue/526774794/}}</ref> |- |[[Люцерн|Lucerne]] |{{flag|Switzerland}} | | | |- |[[Мадрид|Madrid]] |{{flag|Spain}} |SPQM |{{Lang|la|Senatus Populusque Matritensis}} |On the {{ill|Fuente de Apolo|es|Fuente de Apolo (Madrid)}}, built in 1780. |- |[[Милан|Milan]] |{{flag|Italy}} |SPQM | |The Holy Roman Emperor Charles V struck coins at Milan with the inscription {{Lang|la|S P Q Mediol Optimo Principi}}. |- |[[Модика|Modica]] |{{flag|Italy}} |SPQM | |On the coat of arms.<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Modica|title=Modica|work=Heraldry of the World|accessdate=26 July 2020|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726144653/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Modica}}</ref> |- |[[Мольфетта|Molfetta]] |{{flag|Italy}} |SPQM | |On the coat of arms.<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Molfetta|title=Molfetta|work=Heraldry of the World|accessdate=26 July 2020|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726113520/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Molfetta}}</ref> |- |[[Неаполь|Naples]] |{{flag|Italy}} |SPQN |{{Lang|la|Senatus Populusque Neāpolis}} |Inscribed on a shield on coins struck during [[Томазо Мазаньелло|Masaniello]]'s 1647 revolt. |- |[[Ното (Сицилия)|Noto]] |{{flag|Italy}} |SPQN |{{Lang|la|Senatus Populusque Netum}} |On the coat of arms.<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Noto|title=Noto|work=Heraldry of the World|accessdate=26 July 2020|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726144706/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Noto}}</ref> and the façade of Noto Cathedral |- |[[Нюрнберг|Nuremberg]] |{{flag|Germany}} |SPQN |{{Lang|la|Senatus Populusque Norimbergensis}} |On the Fleisch Bridge (one of the major bridges over river Pegnitz in the inner city). |- |Oudenburg |{{flag|Belgium}} |SPQO |{{Lang|la|Senatus Populusque Odenburgensis}} |On its water pump next to the market square.<ref>{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/erfgoed/3584425837|title=Stadspomp, Oudenburg|work=Flickr|date=30 May 2009|accessdate=20 December 2017|archivedate=26 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190126022700/https://www.flickr.com/photos/erfgoed/3584425837/}}</ref> |- |Olomouc |{{flag|Czechia}} |SPQO<ref name="fotw" /> |{{Lang|la|Senatus Populusque Olomucensis}} |On its coat of arms.{{Cite web|url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Olomouc|title=Olomouc|work=Heraldry of the World}}<cite class="citation web cs1">''Heraldry of the World''.</cite><nowiki></ref></nowiki> |- |[[Палермо|Palermo]] |{{flag|Italy}} |SPQP | |<ref name="Flickr.com">{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/mypixbox/2090276640/|title=SPQP|author=mypixbox|work=Flickr|date=2007-12-05|accessdate=2014-02-17|archivedate=4 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104112706/http://www.flickr.com/photos/mypixbox/2090276640/}}</ref> |- |[[Пенне|Penne, Abruzzo]] |{{flag|Italy}} |SPQP | |<ref name="Flickr.com" /> |- |[[Риети|Rieti]] |{{flag|Italy}} |SPQS |{{Lang|la|Senatus Populusque [[Sabines|Sabinus]]}} |On the coat of arms. Present also in the modern composite [[Лацио|Lazio]] coat-of-arms. |- |[[Роттердам|Rotterdam]] |{{flag|Netherlands}} |SPQR | |On a wall painting in the Rotterdam City Hall. |- |Severn Beach |{{flag|United Kingdom}} |SPQR | |On the crest of Pilning & Severn Beach Parish Council. |- |[[Севилья|Seville]] |{{flag|Spain}} |SPQH |{{Lang|la|Senatus Populusque Hispalensis}} |On the historic banner of the city. |- |[[Сиена|Siena]] |{{flag|Italy}} |SPQS | |On the base of a status of the Capitoline Wolf.<ref>{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/rut/2688830684/|title=SPQS|author=Moree|work=Flickr|date=2008-06-17|accessdate=2014-02-17}}</ref> |- |[[Золотурн|Solothurn]] |{{flag|Switzerland}} |SPQS |{{Lang|la|Senatus Populusque Solodori}} |On the Cathedral of St Ursus and Victor. |- |Terracina |{{flag|Italy}} |SPQT | | |- |Tivoli, Lazio |{{flag|Italy}} |SPQT | |<ref>{{Cite web|url=http://www.tibursuperbum.it/eng/escursioni/passeggiate/Pomata.htm|lang=en|title=Walking in Pomata|work=Tibursuperbum|accessdate=2014-02-17|publisher=Con il patrocinio del Comune di Tivoli Assessorato al Turismo|archivedate=25 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081225225455/http://www.tibursuperbum.it/eng/escursioni/passeggiate/Pomata.htm}}</ref> |- |Toruń |{{flag|Poland}} |SPQT |''Senatus Populusque Thorunensis'' |City Hall.<ref>{{Cite web|title=Sala Rady (Senatu) w Ratuszu Staromiejskim - Atrakcje Torunia - Przewodnik po Toruniu {{!}} Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny|url=http://www.toruntour.pl/4726/sala-rady-senatu-w-ratuszu-staromiejskim-torun|accessdate=2021-03-10|work=Toruński Portal Turystyczny|lang=pl}}</ref> |- |[[Валенсия|Valencia]] |{{flag|Spain}} |SPQV |{{Lang|la|Senatus Populusque Valentinus}} |In several places and buildings, including the Silk Exchange<ref>{{Cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/manual-del-viajero-y-guia-de-los-forasteros-en-valencia--0/html/feeb26d4-82b1-11df-acc7-002185ce6064_25.htm|title=Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|publisher=Cervantesvirtual.com|accessdate=2014-02-17|archivedate=22 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922185552/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/manual-del-viajero-y-guia-de-los-forasteros-en-valencia--0/html/feeb26d4-82b1-11df-acc7-002185ce6064_25.htm}}</ref> and the University of Valencia Historic Building.<ref>{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/elena_gallardo/2927782582/|title=SPQV|first=Elena|author=Gallardo|work=Flickr|date=27 September 2008}}</ref> |- |Verviers |{{flag|Belgium}} |SPQV | |On the Grand Theatre.<ref>{{Cite web|lang=fr|url=http://www.bestofverviers.be/index.php?option=com_content&view=article&id=186:le-grand-theatre-de-verviers&catid=15:nos-lieux&Itemid=23|work=bestofverviers.be|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112213250/http://www.bestofverviers.be/index.php?option=com_content&view=article&id=186:le-grand-theatre-de-verviers&catid=15:nos-lieux&Itemid=23|archivedate=2014-11-12|title=Le Grand-Théâtre de Verviers}}</ref> |- |[[Вена|Vienna]] |{{flag|Austria}} |SPQV<ref name="fotw" /> |{{Lang|la|Senatus Populusque Viennensis}}<ref name="fotw" /> |Schönbrunn Palace |} === Танымал мәдениет === SPQR көбінесе Рим империясы мен Рим Республикасына сілтеме жасау үшін қолданылады, мысалы, видео ойындар мен фильмдерде. 2000 жылы "Гладиатор" фильмінде Рим генералы Максимус (Расселл Кроу ойнаған) иығында "SPQR" татуировкасы бар, ол құлдыққа сатылғаннан кейін куретаж арқылы жойылады. === Ақ ұлтшылдар пайдаланады === Ақ ұлтшыл топтардың кейбір мүшелері SPQR аббревиатурасын жалауларда, өз тұлғасында (мысалы, [[татуировка]]) және сәйкестендірудің басқа түрлерінде пайдаланады. <ref>{{Cite web|url=https://hyperallergic.com/457510/the-misuse-of-an-ancient-roman-acronym-by-white-nationalist-groups/|first=Sarah E.|author=Bond|title=The misuse of an ancient Roman acronym by white nationalist groups|work=Hyperallergic|date=August 30, 2018|accessdate=16 April 2019|archivedate=11 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411130650/https://hyperallergic.com/457510/the-misuse-of-an-ancient-roman-acronym-by-white-nationalist-groups/}}</ref> <ref name="Pharos1">{{Cite web|url=http://pages.vassar.edu/pharos/scholars-respond-to-spqr-and-white-nationalism/#more-1068|title=Scholars Respond to SPQR and White Nationalism|author=Angell|first=Ben|date=July 27, 2018|work=Pharos|accessdate=16 April 2019}}</ref> <ref name="Pharos2">{{Cite web|url=http://pages.vassar.edu/pharos/spqr-and-white-nationalism/|title=SPQR and White Nationalism|author=Angell|first=Ben|date=June 15, 2018|work=Pharos|accessdate=16 April 2019|archivedate=16 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190416115012/http://pages.vassar.edu/pharos/spqr-and-white-nationalism/}}</ref> <ref name="splc">{{Cite web|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2017/08/12/flags-and-other-symbols-used-far-right-groups-charlottesville|title=Flags and Other Symbols Used By Far-Right Groups in Charlottesville|date=August 12, 2017|work=[[Southern Poverty Law Center]]|accessdate=16 April 2019|archivedate=13 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813181324/https://www.splcenter.org/hatewatch/2017/08/12/flags-and-other-symbols-used-far-right-groups-charlottesville}}</ref> Дегенмен, жаламен күресу лигасы SPQR-ді өзінің жек көрушілік символдарының дерекқорына қоспайды және ұйымның Марк Питкаваж бұл аббревиатураны «экстремистерге қарағанда экстремистік емес адамдар жиі немесе жиі қолданады» деп мәлімдеді. <ref name="APNews">{{Cite news|title=NC candidate defends posts; says he despises racism|url=https://apnews.com/05b48973950cdc05f523b7cf34ba3f42}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed"> Сурет:Arch.of.Titus-Inscription.jpg|[[Arch of Titus|Тит аркасындағы]] жазу Сурет:Rome SPQR 1979-08-06.jpg|SPQR жазуы бар Римдегі [[Manhole|люк]] қақпағы Сурет:Stemma reggio emilia municipio.jpg|[[Reggio Emilia|Реджио Эмилия]] елтаңбасындағы SPQR Сурет:3492 - Milano - Galleria Vittorio Emanuele - Stemma di Roma - Foto Giovanni Dall'Orto, 22-June-2007.jpg|[[Milan|Миландағы]] [[Galleria Vittorio Emanuele II|Витторио Эмануэле II галереясындағы]] мозаикалық еденнің бөлшектері Сурет:Wenceslas Hollar - Superiority of the warrior class (State 2).jpg|«Жауынгер класының артықшылығы», [[Wenceslaus Hollar|Венслав Холлар]] Сурет:Arch of Septimius Severus Top Inscription.JPG|[[Arch of Septimius Severus|Септимий доғасы Северус]] жоғарғы жазуы Сурет:Fellini plaque, Via Veneto.jpg|[[Via Veneto]] жолындағы [[Federico Fellini|Федерико]] Феллиниге арналған тақта Сурет:20080423 Rotterdam Stadhuis Burgerzaal Pricker SPQR1.jpg|[[Rotterdam City Hall|Роттердам Сити Холлының]] Бургерзаалындағы қабырға суреті </gallery> == Анықтамалар == {{Дереккөздер}} *  [[Санат:Pages with unreviewed translations]] n9cbjr7ziko4dkoc72tu81g68morti7 Айбек Арқабайұлы Дәдебай 0 696570 3600161 3534266 2026-05-05T09:33:02Z Sakon 008 180840 3600161 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады =5 мамыр 2026 | Ізашары = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары =[[Роман Василивичь Скляр|Роман Скляр]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_2 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар| {{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар| {{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2024 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref>[https://kapital.kz/dossier/dadebayev-aybek-arkabayevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> ==Өмірбаяны== 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің магистратурасын аяқтаған, магистр-аймақтанушы. Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастады. 2008—2011 жылдары — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011—2013 жылдары — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013—2019 жылдары — Парламент Сенаты Төрағасының Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі. 2019—2021 жылдары — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылға 11 қаңтардан бастап — Президенттің Іс Басқарушысы. 2022 жылғы Президент сайлауынан кейін 22 қарашада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпанда Президент Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды. ==Марапаттары== «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. ==Отбасы жағдайы== Үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы. Атасы Дәдебай Байқонысов [[Социалистік еңбек ері]] атағын алған.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 ж. туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001—2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 ж. туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер. «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Оған дейін Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] ebv356fpgimx9qtp5tcf3hmey9a21st 3600163 3600161 2026-05-05T09:39:55Z Sakon 008 180840 3600163 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады =5 мамыр 2026 | Ізашары = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары =[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_2 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар| {{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар| {{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2024 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref>[https://kapital.kz/dossier/dadebayev-aybek-arkabayevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> ==Өмірбаяны== 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің магистратурасын аяқтаған, магистр-аймақтанушы. Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастады. 2008—2011 жылдары — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011—2013 жылдары — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013—2019 жылдары — Парламент Сенаты Төрағасының Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі. 2019—2021 жылдары — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылға 11 қаңтардан бастап — Президенттің Іс Басқарушысы. 2022 жылғы Президент сайлауынан кейін 22 қарашада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпанда Президент Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды. ==Марапаттары== «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. ==Отбасы жағдайы== Үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы. Атасы Дәдебай Байқонысов [[Социалистік еңбек ері]] атағын алған.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 ж. туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001—2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 ж. туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер. «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Оған дейін Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] so0ox22p4zs6bi8t9pawcgic3u13fql Рустам Али 0 699266 3600173 3545448 2026-05-05T10:10:21Z Digital Jetisu 179295 лауазымды жаңарттым 3600173 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}}{{Тұлға|Есімі=Рустам Али|Туған күні=14.04.1984|Туған жері=Алматы облысы, Ескелді ауданы, Қарабұлақ ауылы|Мансабы=Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі|Жұбайы=Шынасылова Айлен|Балалары=Али Расул (2019 т.ж.), Али Расим (2020 т.ж.)|Басқалары=Шетел тілдерін білуі: Қазақ, орыс, ағылшын, араб|Марапаттары={{ҚР Конституциясына 20 жыл}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{Қазақстан мәслихаттарына 25 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}|Сурет=Рустам Али.jpg}} '''Рустам Али''' (туған күні 14 сәуір 1984, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КазССР]]; [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], [[Қарабұлақ (Ескелді ауданы)|Қарабұлақ ауылы]])<ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=32316600 Рустам Али. Персональная справка. Параграф. online.zakon.kz]</ref>— [[Қазақстан]]ның мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы (2024 жылғы қаңтардан бастап).<ref name=":0">https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> {{Мақала мазмұны бойынша нұсқаулық|Білімі|Еңбек өтілі|Басқа лауазымдары|Марапаттары|Еңбектері}} == Білімі == * [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті]]<nowiki/>н [[Философия]] докторы (PhD) ретінде тәмамдаған (бакалавр 2006 ж., магистратура 2008 ж., докторантура 2011 ж.). Мамандығы— [[Шығыстанушы]] (арабтанушы). * [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу Мемлекеттік Университетінде]] «Қаржы» мамандығы бойынша бакалавр (2017)<ref>https://www.nur.kz/politics/appointments/1975891-rustam-ali-stal-zamestitelem-akima-zhetysuskoy-oblasti/</ref> == Біліктілікті арттыру курстары == * Әл-Миния университеті, [[Араб тілі]] мен [[әдебиет]]і<nowiki/>н оқыту орталығы, [[Мысыр]], Әл-Миния қ. (2003 - 2004 жж.); * [[Каир университеті|Каир университет]]<nowiki/>і, [[Азия]] және [[Африка]]<nowiki/>ны зерттеу институты,[[Мысыр]] , [[Каир]] қ. (2009 - 2010 жж.); * ҚР [[Президент]]<nowiki/>[[Президент|інің]] жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Қазақстан Республикасындағы жастар саясатын жаңғырту», [[Астана]] қ. (2013 ж.); * ҚР Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Рухани жаңғыру бағдарламасын іске асыру»,  Астана қ. (2017 ж.); * «Social entrepreneurship/Әлеуметтік кәсіпкерлік» тақырыбына Enactus World Cup 2018 қатысу, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Калифорния|Калифорния штаты]], [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]] қ. (2018 ж.); * [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгресі]]<nowiki/>[[АҚШ Конгрессі|нің]] «Open World» бағдарламасы бойынша «Local governance/Жергілікті өзін-өзі басқару» тақырыбында тағылымдама, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Вашингтон|Вашингтон қ]]. және Virginia Commonwealth University, Ричмонд қ. (2020 ж.); * [[Coursera]]-дан Копенгаген университетінің сертификаты «After the Arab Spring - Democratic Aspirations and State Failure» (2020 ж.). * [[Ұлыбритания]], [[Сингапур]], [[Финляндия]], [[Иран]] және [[Қытай|ҚХР]]-да бірнеше рет журналистика, жастар саясаты және ҮЕҰ желісі бойынша біліктілікті арттыру және тәжірибе алмасу бойынша қысқа мерзімді тағылымдамалар өткізілді. == Еңбек өтілі == • «Деловая неделя» газетінің тілшісі, Алматы қ. (2006 - 2008 жж); • Centralasiaonlaine.com  сайттағы фрилансер (2007 - 2008 жж); • [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]дағы «Каспий» этномәдени және [[Геосаясат|геосаяси]] зерттеулер журналының Қазақстандағы ресми өкілі (2007 - 2008 жж); • «Деловая неделя»  газетінің  халықаралық бөлімінің редакторы, Алматы қ. (2008 - 2010 жж); • [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] оқытушысы, [[Шығыстану факультеті]], арабтану кафедрасы, «[[Азия]] және [[Африка]] елдерінің [[тарих]]<nowiki/>ы»  пәні (2008 - 2010 жж); • «Деловая неделя»  газетінің бас редакторының орынбасары, Алматы қ. (2010 - 2011 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  жанындағы «Жетісу жастары» МКҚК директоры, [[Талдықорған]] қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университетінің]] оқытушысы, [[Журналистика|«Журналистика» кафедрасы]], «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], Қайнарлы ауылы, [[Қайнарлы ауылдық округі]]нің әкімі (2012); • «Алматы облысының жастар саясаты мәселелері басқармасы» ММ-нің басшысы, Талдықорған қаласы (2012 - 2016 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  басшысы, Талдықорған қаласы (2016 - 2020 жж); • Жетісу мемлекеттік университетінің оқытушысы, «Журналистика» кафедрасы, «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2017 - 2020 жж); • Алматы облысы бойынша «ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы» оқытушысы, «Ақпараттық саясат» пәні, Талдықорған қаласы (2018 - 2020 жж); • [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары (2020 - 2021 жж); • Алматы облысы [[Ескелді ауданы]]ның әкімі (2021 - 2022 жж);<ref name=":0" /> • Жетісу облысы әкімінің орынбасары (2022 - 2024 жж);<ref>https://stan.kz/rustam-ali-zhetisu-oblisi-akiminin-orinbasari-bolip-tag-366609/</ref> • Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы (2024 - 2026 жж);<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> * Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі (2026 ж. наурыз айынан бастап).<ref>https://primeminister.kz/ru/hrpolitic/appointments/ali-rustam-naznachen-vice-ministrom-kultury-i-informacii-rk-42133</ref> == Басқа лауазымдары == • Алматы облысы [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП жанындағы [[Жас Отан|«Жас Отан»]] ЖҚ Атқарушы хатшысы (2011 - 2012); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы жанындағы [[сыбайлас жемқорлық]]қа қарсы іс-қимыл жөніндегі Қоғамдық кеңестің мүшесі (2013); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі (2016); • Алматы облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі (2016);   • Алматы облысы Грэпплинг федерациясы ҚБ Вице-президенті; • «Алматы облысының ақпараттық технологияларды дамыту қауымдастығы Digital Jetisu» қоғамдық бірлестігінің мүшесі; • «Жетісу географиялық қоғамы»  қоғамдық бірлестігінің  мүшесі; • «Жетісу Жас журналистері одағы» ҮЕҰ мүшесі; • VIP Zhetysu (Very Innovative People) интеллектуалды клубының негізін қалаушы; • Алматы облысының «Орбұлақ» тарихи қайта құру клубының негізін қалаушы. == Марапаттары == • Алғыс хаттар: [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП төрағасының бірінші орынбасары Н. Нығматулин (2011), «Нұр Отан» ХДП Төрағасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаев]] (2012); •  [[Медаль]]<nowiki/>дар: [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] (2015), [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] (2016), [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін»]] (2018), «[[Мәслихат|Қазақстан Мәслихаттарына]] 25 жыл» (2019) ), [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] (2020), [[Қазақстан халқы ассамблеясы|«Қазақстан Халқы Ассамблеясына 25 жыл»]] (2020)<ref>https://www.tinfo.kz/news/obshchestvo/rustam-ali-%E2%80%94-priznan-luchshim-gossluzhashchim-goda.html</ref> == Еңбектері == •      20-ға жуық ғылыми және 400-ден астам публицистикалық [[мақала]]лардың авторы; •      Автор книги «IRAQ» АҚШ-тың Таяу Шығыстағы кілті. Араб көктемінің басталуы» г. Талдықорган (2020); •       Бірлескен автор оқу құралы мен жинақтар әдісі: «Социальные сети и государственные органы» - Талдықорган (2020), «STORYTELLING: Современный инструмент управления персоналом», Талдыкорган (2020), «[[Мониторинг]] общественно-политической ситуации в Алматинской области», Талдыкорган (2018), «[[Алматы облысы]]ндағы қоғамдық-саяси ахуалға мониторинг тақырыбындағы зерттеу нәтижелері бойынша есебі», Талдықорган (2020), «Правовые основы журналистики», Талдықорган (2021), «Основы [[Имиджелогия|имиджелогии]]<nowiki/>», Талдықорган (2021) ==Дереккөздер== {{дереккөздер}}5. https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] em6nqjm615eb0chcm8phukpmvwoxho5 3600181 3600173 2026-05-05T10:25:17Z Digital Jetisu 179295 3600181 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}}{{Тұлға|Есімі=Рустам Али|Туған күні=14.04.1984|Туған жері=Алматы облысы, Ескелді ауданы, Қарабұлақ ауылы|Мансабы=Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі|Жұбайы=Шынасылова Айлен|Балалары=Али Расул (2019 т.ж.), Али Расим (2020 т.ж.)|Басқалары=Шетел тілдерін білуі: Қазақ, орыс, ағылшын, араб|Марапаттары={{ҚР Конституциясына 20 жыл}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{Қазақстан мәслихаттарына 25 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}|Сурет=Рустам Али.jpg}} '''Рустам Али''' (туған күні 14 сәуір 1984, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КазССР]]; [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], [[Қарабұлақ (Ескелді ауданы)|Қарабұлақ ауылы]])<ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=32316600 Рустам Али. Персональная справка. Параграф. online.zakon.kz]</ref>— [[Қазақстан]]ның мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі (2026 ж. наурыз айынан бастап).<ref name=":0">https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> {{Мақала мазмұны бойынша нұсқаулық|Білімі|Еңбек өтілі|Басқа лауазымдары|Марапаттары|Еңбектері}} == Білімі == * [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті]]<nowiki/>н [[Философия]] докторы (PhD) ретінде тәмамдаған (бакалавр 2006 ж., магистратура 2008 ж., докторантура 2011 ж.). Мамандығы— [[Шығыстанушы]] (арабтанушы). * [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу Мемлекеттік Университетінде]] «Қаржы» мамандығы бойынша бакалавр (2017)<ref>https://www.nur.kz/politics/appointments/1975891-rustam-ali-stal-zamestitelem-akima-zhetysuskoy-oblasti/</ref> == Біліктілікті арттыру курстары == * Әл-Миния университеті, [[Араб тілі]] мен [[әдебиет]]і<nowiki/>н оқыту орталығы, [[Мысыр]], Әл-Миния қ. (2003 - 2004 жж.); * [[Каир университеті|Каир университет]]<nowiki/>і, [[Азия]] және [[Африка]]<nowiki/>ны зерттеу институты,[[Мысыр]] , [[Каир]] қ. (2009 - 2010 жж.); * ҚР [[Президент]]<nowiki/>[[Президент|інің]] жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Қазақстан Республикасындағы жастар саясатын жаңғырту», [[Астана]] қ. (2013 ж.); * ҚР Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Рухани жаңғыру бағдарламасын іске асыру»,  Астана қ. (2017 ж.); * «Social entrepreneurship/Әлеуметтік кәсіпкерлік» тақырыбына Enactus World Cup 2018 қатысу, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Калифорния|Калифорния штаты]], [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]] қ. (2018 ж.); * [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгресі]]<nowiki/>[[АҚШ Конгрессі|нің]] «Open World» бағдарламасы бойынша «Local governance/Жергілікті өзін-өзі басқару» тақырыбында тағылымдама, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Вашингтон|Вашингтон қ]]. және Virginia Commonwealth University, Ричмонд қ. (2020 ж.); * [[Coursera]]-дан Копенгаген университетінің сертификаты «After the Arab Spring - Democratic Aspirations and State Failure» (2020 ж.). * [[Ұлыбритания]], [[Сингапур]], [[Финляндия]], [[Иран]] және [[Қытай|ҚХР]]-да бірнеше рет журналистика, жастар саясаты және ҮЕҰ желісі бойынша біліктілікті арттыру және тәжірибе алмасу бойынша қысқа мерзімді тағылымдамалар өткізілді. == Еңбек өтілі == • «Деловая неделя» газетінің тілшісі, Алматы қ. (2006 - 2008 жж); • Centralasiaonlaine.com  сайттағы фрилансер (2007 - 2008 жж); • [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]дағы «Каспий» этномәдени және [[Геосаясат|геосаяси]] зерттеулер журналының Қазақстандағы ресми өкілі (2007 - 2008 жж); • «Деловая неделя»  газетінің  халықаралық бөлімінің редакторы, Алматы қ. (2008 - 2010 жж); • [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] оқытушысы, [[Шығыстану факультеті]], арабтану кафедрасы, «[[Азия]] және [[Африка]] елдерінің [[тарих]]<nowiki/>ы»  пәні (2008 - 2010 жж); • «Деловая неделя»  газетінің бас редакторының орынбасары, Алматы қ. (2010 - 2011 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  жанындағы «Жетісу жастары» МКҚК директоры, [[Талдықорған]] қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университетінің]] оқытушысы, [[Журналистика|«Журналистика» кафедрасы]], «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], Қайнарлы ауылы, [[Қайнарлы ауылдық округі]]нің әкімі (2012); • «Алматы облысының жастар саясаты мәселелері басқармасы» ММ-нің басшысы, Талдықорған қаласы (2012 - 2016 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  басшысы, Талдықорған қаласы (2016 - 2020 жж); • Жетісу мемлекеттік университетінің оқытушысы, «Журналистика» кафедрасы, «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2017 - 2020 жж); • Алматы облысы бойынша «ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы» оқытушысы, «Ақпараттық саясат» пәні, Талдықорған қаласы (2018 - 2020 жж); • [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары (2020 - 2021 жж); • Алматы облысы [[Ескелді ауданы]]ның әкімі (2021 - 2022 жж);<ref name=":0" /> • Жетісу облысы әкімінің орынбасары (2022 - 2024 жж);<ref>https://stan.kz/rustam-ali-zhetisu-oblisi-akiminin-orinbasari-bolip-tag-366609/</ref> • Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы (2024 - 2026 жж);<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> * Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі (2026 ж. наурыз айынан бастап).<ref>https://primeminister.kz/ru/hrpolitic/appointments/ali-rustam-naznachen-vice-ministrom-kultury-i-informacii-rk-42133</ref> == Басқа лауазымдары == • Алматы облысы [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП жанындағы [[Жас Отан|«Жас Отан»]] ЖҚ Атқарушы хатшысы (2011 - 2012); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы жанындағы [[сыбайлас жемқорлық]]қа қарсы іс-қимыл жөніндегі Қоғамдық кеңестің мүшесі (2013); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі (2016); • Алматы облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі (2016);   • Алматы облысы Грэпплинг федерациясы ҚБ Вице-президенті; • «Алматы облысының ақпараттық технологияларды дамыту қауымдастығы Digital Jetisu» қоғамдық бірлестігінің мүшесі; • «Жетісу географиялық қоғамы»  қоғамдық бірлестігінің  мүшесі; • «Жетісу Жас журналистері одағы» ҮЕҰ мүшесі; • VIP Zhetysu (Very Innovative People) интеллектуалды клубының негізін қалаушы; • Алматы облысының «Орбұлақ» тарихи қайта құру клубының негізін қалаушы. == Марапаттары == • Алғыс хаттар: [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП төрағасының бірінші орынбасары Н. Нығматулин (2011), «Нұр Отан» ХДП Төрағасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаев]] (2012); •  [[Медаль]]<nowiki/>дар: [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] (2015), [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] (2016), [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін»]] (2018), «[[Мәслихат|Қазақстан Мәслихаттарына]] 25 жыл» (2019) ), [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] (2020), [[Қазақстан халқы ассамблеясы|«Қазақстан Халқы Ассамблеясына 25 жыл»]] (2020)<ref>https://www.tinfo.kz/news/obshchestvo/rustam-ali-%E2%80%94-priznan-luchshim-gossluzhashchim-goda.html</ref> == Еңбектері == •      20-ға жуық ғылыми және 400-ден астам публицистикалық [[мақала]]лардың авторы; •      Автор книги «IRAQ» АҚШ-тың Таяу Шығыстағы кілті. Араб көктемінің басталуы» г. Талдықорган (2020); •       Бірлескен автор оқу құралы мен жинақтар әдісі: «Социальные сети и государственные органы» - Талдықорган (2020), «STORYTELLING: Современный инструмент управления персоналом», Талдыкорган (2020), «[[Мониторинг]] общественно-политической ситуации в Алматинской области», Талдыкорган (2018), «[[Алматы облысы]]ндағы қоғамдық-саяси ахуалға мониторинг тақырыбындағы зерттеу нәтижелері бойынша есебі», Талдықорган (2020), «Правовые основы журналистики», Талдықорган (2021), «Основы [[Имиджелогия|имиджелогии]]<nowiki/>», Талдықорган (2021) ==Дереккөздер== {{дереккөздер}}5. https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] dfi4xer3lc60taosawdqxxt4mjneeyj 3600182 3600181 2026-05-05T10:26:17Z Digital Jetisu 179295 /* Дереккөздер */ 3600182 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}}{{Тұлға|Есімі=Рустам Али|Туған күні=14.04.1984|Туған жері=Алматы облысы, Ескелді ауданы, Қарабұлақ ауылы|Мансабы=Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі|Жұбайы=Шынасылова Айлен|Балалары=Али Расул (2019 т.ж.), Али Расим (2020 т.ж.)|Басқалары=Шетел тілдерін білуі: Қазақ, орыс, ағылшын, араб|Марапаттары={{ҚР Конституциясына 20 жыл}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{Қазақстан мәслихаттарына 25 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}|Сурет=Рустам Али.jpg}} '''Рустам Али''' (туған күні 14 сәуір 1984, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КазССР]]; [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], [[Қарабұлақ (Ескелді ауданы)|Қарабұлақ ауылы]])<ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=32316600 Рустам Али. Персональная справка. Параграф. online.zakon.kz]</ref>— [[Қазақстан]]ның мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі (2026 ж. наурыз айынан бастап).<ref name=":0">https://primeminister.kz/ru/hrpolitic/appointments/ali-rustam-naznachen-vice-ministrom-kultury-i-informacii-rk-42133</ref> {{Мақала мазмұны бойынша нұсқаулық|Білімі|Еңбек өтілі|Басқа лауазымдары|Марапаттары|Еңбектері}} == Білімі == * [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті]]<nowiki/>н [[Философия]] докторы (PhD) ретінде тәмамдаған (бакалавр 2006 ж., магистратура 2008 ж., докторантура 2011 ж.). Мамандығы— [[Шығыстанушы]] (арабтанушы). * [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу Мемлекеттік Университетінде]] «Қаржы» мамандығы бойынша бакалавр (2017)<ref>https://www.nur.kz/politics/appointments/1975891-rustam-ali-stal-zamestitelem-akima-zhetysuskoy-oblasti/</ref> == Біліктілікті арттыру курстары == * Әл-Миния университеті, [[Араб тілі]] мен [[әдебиет]]і<nowiki/>н оқыту орталығы, [[Мысыр]], Әл-Миния қ. (2003 - 2004 жж.); * [[Каир университеті|Каир университет]]<nowiki/>і, [[Азия]] және [[Африка]]<nowiki/>ны зерттеу институты,[[Мысыр]] , [[Каир]] қ. (2009 - 2010 жж.); * ҚР [[Президент]]<nowiki/>[[Президент|інің]] жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Қазақстан Республикасындағы жастар саясатын жаңғырту», [[Астана]] қ. (2013 ж.); * ҚР Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы, «Рухани жаңғыру бағдарламасын іске асыру»,  Астана қ. (2017 ж.); * «Social entrepreneurship/Әлеуметтік кәсіпкерлік» тақырыбына Enactus World Cup 2018 қатысу, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Калифорния|Калифорния штаты]], [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]] қ. (2018 ж.); * [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгресі]]<nowiki/>[[АҚШ Конгрессі|нің]] «Open World» бағдарламасы бойынша «Local governance/Жергілікті өзін-өзі басқару» тақырыбында тағылымдама, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Вашингтон|Вашингтон қ]]. және Virginia Commonwealth University, Ричмонд қ. (2020 ж.); * [[Coursera]]-дан Копенгаген университетінің сертификаты «After the Arab Spring - Democratic Aspirations and State Failure» (2020 ж.). * [[Ұлыбритания]], [[Сингапур]], [[Финляндия]], [[Иран]] және [[Қытай|ҚХР]]-да бірнеше рет журналистика, жастар саясаты және ҮЕҰ желісі бойынша біліктілікті арттыру және тәжірибе алмасу бойынша қысқа мерзімді тағылымдамалар өткізілді. == Еңбек өтілі == • «Деловая неделя» газетінің тілшісі, Алматы қ. (2006 - 2008 жж); • Centralasiaonlaine.com  сайттағы фрилансер (2007 - 2008 жж); • [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]дағы «Каспий» этномәдени және [[Геосаясат|геосаяси]] зерттеулер журналының Қазақстандағы ресми өкілі (2007 - 2008 жж); • «Деловая неделя»  газетінің  халықаралық бөлімінің редакторы, Алматы қ. (2008 - 2010 жж); • [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] оқытушысы, [[Шығыстану факультеті]], арабтану кафедрасы, «[[Азия]] және [[Африка]] елдерінің [[тарих]]<nowiki/>ы»  пәні (2008 - 2010 жж); • «Деловая неделя»  газетінің бас редакторының орынбасары, Алматы қ. (2010 - 2011 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  жанындағы «Жетісу жастары» МКҚК директоры, [[Талдықорған]] қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университетінің]] оқытушысы, [[Журналистика|«Журналистика» кафедрасы]], «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2011 - 2012 жж); • [[Алматы облысы]], [[Ескелді ауданы]], Қайнарлы ауылы, [[Қайнарлы ауылдық округі]]нің әкімі (2012); • «Алматы облысының жастар саясаты мәселелері басқармасы» ММ-нің басшысы, Талдықорған қаласы (2012 - 2016 жж); • «Алматы облысының ішкі саясат басқармасы» ММ-нің  басшысы, Талдықорған қаласы (2016 - 2020 жж); • Жетісу мемлекеттік университетінің оқытушысы, «Журналистика» кафедрасы, «Заманауи журналистика» және «Интернет журналистика» пәндері, Талдықорған қаласы (2017 - 2020 жж); • Алматы облысы бойынша «ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы» оқытушысы, «Ақпараттық саясат» пәні, Талдықорған қаласы (2018 - 2020 жж); • [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары (2020 - 2021 жж); • Алматы облысы [[Ескелді ауданы]]ның әкімі (2021 - 2022 жж);<ref name=":0" /> • Жетісу облысы әкімінің орынбасары (2022 - 2024 жж);<ref>https://stan.kz/rustam-ali-zhetisu-oblisi-akiminin-orinbasari-bolip-tag-366609/</ref> • Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы (2024 - 2026 жж);<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> * Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің вице-министрі (2026 ж. наурыз айынан бастап).<ref>https://primeminister.kz/ru/hrpolitic/appointments/ali-rustam-naznachen-vice-ministrom-kultury-i-informacii-rk-42133</ref> == Басқа лауазымдары == • Алматы облысы [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП жанындағы [[Жас Отан|«Жас Отан»]] ЖҚ Атқарушы хатшысы (2011 - 2012); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы жанындағы [[сыбайлас жемқорлық]]қа қарсы іс-қимыл жөніндегі Қоғамдық кеңестің мүшесі (2013); • «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі (2016); • Алматы облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі (2016);   • Алматы облысы Грэпплинг федерациясы ҚБ Вице-президенті; • «Алматы облысының ақпараттық технологияларды дамыту қауымдастығы Digital Jetisu» қоғамдық бірлестігінің мүшесі; • «Жетісу географиялық қоғамы»  қоғамдық бірлестігінің  мүшесі; • «Жетісу Жас журналистері одағы» ҮЕҰ мүшесі; • VIP Zhetysu (Very Innovative People) интеллектуалды клубының негізін қалаушы; • Алматы облысының «Орбұлақ» тарихи қайта құру клубының негізін қалаушы. == Марапаттары == • Алғыс хаттар: [[Нұр Отан|«Нұр Отан»]] ХДП төрағасының бірінші орынбасары Н. Нығматулин (2011), «Нұр Отан» ХДП Төрағасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаев]] (2012); •  [[Медаль]]<nowiki/>дар: [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] (2015), [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] (2016), [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін»]] (2018), «[[Мәслихат|Қазақстан Мәслихаттарына]] 25 жыл» (2019) ), [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] (2020), [[Қазақстан халқы ассамблеясы|«Қазақстан Халқы Ассамблеясына 25 жыл»]] (2020)<ref>https://www.tinfo.kz/news/obshchestvo/rustam-ali-%E2%80%94-priznan-luchshim-gossluzhashchim-goda.html</ref> == Еңбектері == •      20-ға жуық ғылыми және 400-ден астам публицистикалық [[мақала]]лардың авторы; •      Автор книги «IRAQ» АҚШ-тың Таяу Шығыстағы кілті. Араб көктемінің басталуы» г. Талдықорган (2020); •       Бірлескен автор оқу құралы мен жинақтар әдісі: «Социальные сети и государственные органы» - Талдықорган (2020), «STORYTELLING: Современный инструмент управления персоналом», Талдыкорган (2020), «[[Мониторинг]] общественно-политической ситуации в Алматинской области», Талдыкорган (2018), «[[Алматы облысы]]ндағы қоғамдық-саяси ахуалға мониторинг тақырыбындағы зерттеу нәтижелері бойынша есебі», Талдықорган (2020), «Правовые основы журналистики», Талдықорган (2021), «Основы [[Имиджелогия|имиджелогии]]<nowiki/>», Талдықорган (2021) ==Дереккөздер== {{дереккөздер}}5. https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628<ref>https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/rustam-ali-kr-mam-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-801628</ref> [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] akv20uc244wqkeqldj4647mp0566y3b PlayStation VR 0 701167 3600094 3283715 2026-05-05T07:27:15Z Jumadulla1997 180834 3600094 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PlayStation VR sample at Taipei Game Show 20170123.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''PlaуStation VR''' (PS VR, әзірлеу кезінде Project Morpheus код атымен белгілі) — 2016 жылдың қазан айында шығарылған Sony Interactive Entertainment әзірлеген виртуалды шындық гарнитурасы. Ол PlayStation 4 жүйесімен толығымен жұмыс істейді және PlayStation 5 үйдегі бейне ойын консолімен кері үйлесімді. PlayStation VR бұрын PS VR сатып алған кез келген адамға Sony компаниясы тегін жеткізетін USB PlayStation камера адаптері арқылы кері үйлесімділік арқылы PlayStation 5 жүйесімен үйлесімді. Қазіргі уақытта оны қолдайтын PlayStation 5 ойындары жарияланған жоқ. PS VR қолдайтын ойында PlayStation 5 нұсқасы да қолжетімді болса, виртуалды шындықта ойнау үшін оның орнына PlayStation 4 нұсқасы кері үйлесімділік арқылы орнатылуы керек. VR үшін кейбір ойындар мен демонстрацияларда гарнитураны киген ойыншы гарнитурасыз басқа ойыншылардан бөлек әрекет етеді. PlayStation VR жүйесі суретті PlayStation VR гарнитурасына да, теледидарға да бір уақытта шығара алады, теледидар құлақаспапта көрсетілген суретті шағылыстырады немесе бәсекеге қабілетті немесе бірлескен ойын ойнау үшін бөлек кескінді көрсетеді. PlayStation VR стандартты DualShock 4 контроллерімен, PlayStation Move контроллерімен немесе PlayStation VR Aim контроллерімен жұмыс істейді. PlayStation VR құрылғысында 5,7 дюймдік OLED панелі бар, дисплей ажыратымдылығы 1080p. Сондай-ақ гарнитурада теледидарға әлеуметтік экраннан бейне шығаруға, сондай-ақ 3D аудио әсерін өңдеуге және 3,5 мм құлақаспап ұясын пайдаланатын процессор қорабы бар. Сондай-ақ, гарнитураның бетінде PlayStation камерасына бастың 360 градустық қозғалысын бақылауға арналған тоғыз позициялық жарық диоды бар. 2019 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша PlayStation VR әлем бойынша 5 миллион дана сатылды. Sony 2022 жылы тұтынушылар электроника көрмесінде PlayStation 5 үшін PlayStation VR2 жариялады. ==Қолданған әдебиеттер== https://en.wikipedia.org/wiki/PlayStation_VR hyx1n0f3xyzbpph8d3hwgchmxnenlyd Nintendo 0 701175 3600092 3566512 2026-05-05T07:26:12Z Jumadulla1997 180834 3600092 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Nintendo Entertainment System.webp|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Nintendo Co''' — штаб-пәтері Киото қаласында орналасқан жапондық көпұлтты бейне ойын компаниясы. Ол бейне ойындарды да, бейне ойын консольдерін де әзірлейді, басып шығарады және шығарады. Nintendo 1889 жылы қолөнерші Фусадзиро Ямаучи Nintendо Karuta ретінде құрылды және бастапқыда қолдан жасалған ханафуда ойын карталарын шығарды. 1960 жылдары бизнестің әртүрлі салаларына кірісіп, қоғамдық компания ретінде заңды мәртебеге ие болғаннан кейін, Nintendo 1977 жылы өзінің алғашқы консолін, Түсті теледидар ойынын таратты. Ол 1981 жылы Donkey Kong және Nintendo шығарылымымен халықаралық танымалдыққа ие болды. Entertainment System және Super Mario Bros. 1985 ж. Содан бері Nintendo Game Boy, Super Nintendo Entertainment System, Nintendo DS, Wii және Switch сияқты бейне ойын индустриясындағы ең табысты консольдерді шығарды. Ол Mario, Donkey Kong, The Legend of Zelda, Pokémon, Kirby, Metroid, Fire Emblem, Animal Crossing, Splatoon, Star Fox, Xenoblade Chronicles және Super Smash Bros. Nintendo тұмары Марио сияқты көптеген ірі франшизаларды жасады. танылды. Компания дүние жүзінде 5,592 миллиардтан астам бейне ойындарын және 882,6 миллионнан астам аппараттық құралдарды, соның ішінде түсті теледидар ойыны мен ойын және сағат сатылымдарын 2023 жылдың наурыз айындағы жағдай бойынша сатты. Nintendo-ның Pokémon компаниясы және HAL зертханасы сияқты іскер серіктестерінен басқа Жапонияда және шетелде бірнеше еншілес компаниялары бар. Nintendo және оның қызметкерлері марапаттарға ие болды, соның ішінде технология және инженерия саласындағы Эмми марапаттары, Game Awards, Game Developers Choice марапаттары және Британдық Академия ойындарының марапаттары. Бұл жапон нарығындағы ең бай және ең құнды компаниялардың бірі. [[Санат:Ойын платформалары]] 2wo69f51t4vjlhbaxwx71r94di35z1a Конго (халық) 0 702154 3599881 3511364 2026-05-04T17:51:52Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349104267|Kongo people]]" 3599881 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Конго |төл атауы = баконго |сурет = Children in Kinshasa, Congo 2010.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 9,2 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} |саны1 = 3,6 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Ангола}} |саны2 = 2,2 млн. |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Конго Республикасы}} |саны3 = 990 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Уганда}} |саны4 = 40 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Габон}} |саны5 = 15 000 |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[киконго тілі]] |діні = [[христиандық]], дәстүрлі діндер |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Конго''' (''баконго'') — [[Бантулар|Банту]] тобының халқы. Олар [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның оңтүстік-батысында, [[Конго Республикасы]]ның оңтүстігінде және [[Ангола]]ның солтүстігінде тұрады. Ең үлкен топтарға конго, конго Сан-Сальвадор, йомбе, сунди, бембе, лари жатады. Жалпы саны 9,2 млн.адам. Конго Демократиялық Республикасындағы жалпы саны 3,9 млн адам, Анголада – 2,2 млн адам, Конго Республикасы – 990 мың адам. (2009, бағалау). [[Уганда]]да 40 000, [[Габон]]да 15 000, [[Сан-Томе және Принсипи]] 2 000-нан астам.<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2088681</ref> == Тілі == Тілі - [[киконго тілі]] (банту тілдер тобы).<ref>Конго https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/253522</ref> == Діні == Көпшілігі [[Христиандық|христиандар]] ([[Католицизм|католиктер]] мен [[Протестантизм|протестанттар]]), кейбір топтарда 40%-ға дейін дәстүрлі діндерді ұстанады, аз мөлшерде [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]] бар.<ref>Главная / Буква "К" / http://knowledge.su/k/kongo-narod</ref> == Этимология == Конго атауының шығу тегі белгісіз, бірақ бірнеше теориялар ұсынылған.[1] Отаршылдық дәуірдің ғалымы Сэмюэл Нельсонның айтуынша, Конго термині «жиналу» немесе «бірігу» мағынасын беретін жергілікті етістіктен шыққан болуы мүмкін.[2] Ал Алиса ЛаГамманың пікірінше, бұл атаудың түбірі аймақтық ''Nkongo'' сөзінен бастау алуы ықтимал, ол ержүрек әрі батыл «аңшы» дегенді білдіреді.[3] Бұл атау банту тілінің арғы тегіндегі (Proto-Bantu) «аңшы» сөзінен бастау алуы мүмкін. Бұл зулу (IsiZulu) тіліндегі «найза» дегенді білдіретін ''khonto'' терминіне ұқсас. Мысалы, «Ұлт найзасы» деген мағынаны беретін ''Umkhonto we Sizwe'' — Африка ұлттық конгресінің (АҰК) апартеидке қарсы күрес кезіндегі әскери қанатының атауы. Дуглас Харпер бұл термин банту тілдерінің бірінде Конго өзені ағып түсетін «таулар» деген мағынаны білдіретінін айтады.[1] Конго халқы отаршылдық дәуірдегі француз, белгиялық және португал әдебиеттерінде ''Esikongo'' (жекеше түрі ''Mwisikongo''), ''Mucicongo'', ''Mesikongo'', ''Madcongo'' және ''Moxicongo'' сияқты әртүрлі атаулармен аталған.[1] Христиан миссионерлері, әсіресе Кариб бассейнінде, бастапқыда ''Bafiote'' (жекеше түрі ''M(a)fiote'') терминін жағалаудағы Вили немесе Фиоте Конго халықтарынан шыққан құлдарға қатысты қолданған. Бірақ кейінірек бұл термин Кубада, Сент-Люсияда және еуропалық отаршылдар басқарған басқа да аралдарда кез келген «қара нәсілді адамға» қатысты қолданыла бастады.[2] Бұл топ, негізінен, ортақ тарих немесе мәдени сабақтастықтан гөрі, өзара түсінікті диалектілер тобында сөйлеуімен ерекшеленеді. «Конго» термині Америка құрлығында құлдықта болған киконго тілінде сөйлейтін адамдарды анықтау үшін кеңінен қолданылды.[3] XX ғасырдың басынан бері «баконго» (жекеше түрі — ''мконго'' немесе ''муконго'') термині, әсіресе Конго өзенінің солтүстік аймақтарында, киконго тілді қауымдастықты немесе жалпы алғанда, бір-біріне жақын конго тілдерінде сөйлейтіндерді атау үшін жиі қолданыла бастады.[1] Бұл дәстүр конго тілі жататын банту тілдер тобының заңдылықтарына негізделген. «Му-» (mu-) және «ба-» (ba-) префикстері тиісінше адамның жекеше және көпше түрін білдіреді.[17] == Тарихы == Конго халқының шығу тегі туралы әлі де пікірталастар бар. Кейбір тарихшылар бұл "заманның басында" пайда болды деп санайды, ал басқалары этнос пен оның жеке басының қалыптасуы мемлекеттің пайда болуымен болды деп санайды. Қалай болғанда да, Конгоға осы аттас өзен аңғарында тұратын ежелгі халықтар әсер етті. Қазіргі Конго аумағында байырғы тайпалар көп болды. Сонымен қатар, көрші ұлттардың көші-қоны жаңа этностардың қалыптасуына мүмкіндік берді, мысалы, Пигмейлердің келуі Конго өзенінің төменгі ағысындағы халықтың мәдениетіне әсер етті. Біздің дәуірімізге дейінгі II-I мыңжылдықтарда бұл жерлерге банту тайпалары келе бастады. Олардың арқасында Орталық Африкада өркениеттің бастаулары пайда болды. Металлургия аймақта бантудың арқасында пайда болғаны белгілі. Қазіргі конго ата-бабалары жаңа іс-әрекеттерді сәтті игерді, басқа халықтардан кейбір әдет-ғұрыптарды қабылдады.<ref>Конго – африканцы с французским шиком Источник: https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom/</ref> ХIII-ғасырға дейін тайпалар болып өмір сүріп, аймақта дәстүрлі өмір сүрді. Конго халқының атауын сөзбе-сөз аударғанда „аңшы“ деп айтуға болады. ХIII ғасырдан бастап, 5 ғасыр бойы халық жаңа мемлекеттің қалыптасуының этникалық орталығы болды. Жаңа саяси формацияның орталығы Мбанза-Конго болды, ол ХVI ғасырда Сан-Сальвадор деп өзгертілді. Португалдықтар, XV ғасырдың аяғында бұл мемлекетке христиан дінін әкелді. Осы уақытқа дейін бұл халық негізінен христиан, аздаған пұтқа табынушылық топтары бар деп саналады. Көп ұзамай жергілікті яга халқы мемлекет аумағына шабуыл жасады. Қарсыласу үшін португалдықтардың көмегі қабылданды, нәтижесінде олар конго халқы мен оның жерлерін бағындырды. 19 ғасырдың аяғында халық қайта христиандандырудан өтіп, өз мемлекетін қалпына келтіруді талап ететін жергілікті халықтардың мүдделерін білдіретін АБАКО Одағының этникалық өзегіне айналды.<ref>Конго https://www.istmira.com/drugoe-razlichnye-temy/14375-kongo-narod.html</ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (сорго, бұршақ, бұршақ, тәтті картоп, ямс, жержаңғақ, темекі, пальмалар – майлы дақылдар, кокос жаңғағы, XVII ғасырдың басынан – жүгері және маниок), аңшылық, теңіз және өзеннен балық аулау. Мал шаруашылығы (ешкі, шошқа) және құс шаруашылығы нашар дамыған. Дәстүрлі қолөнерден – тоқымашылық, ұсталық пен металлургия, тоқыма және қыш өнері, ағаш ою, 100 адам сыятын қайық жасау дамыған.<ref name="Reference1">народы мира / Конго http://www.etnolog.ru/people.php?id=KONG</ref> == Өмір салты == ХІХ ғасырдың соңына дейін ата-баба есімімен аталатын қауымдық (канда) сақталды. Дәстүрлі отбасы — үлкен, бірнеше отбасы ауылды мекендеген қауымдастықты құрады. Жоғарғы құдайлар - жер құдайы Нзамбидің ұрпағы, аспан құдайы - Нзамби-Мпунгу. "Қасиетті патшаға", зұлым рухтарға (банкита мен мамба) — қайтыс болған қылмыскерлер мен сиқыршыларға табынумен байланысты ата-баба культі (бакула) кең таралған. Анимизм тән, Конгоның солтүстік-шығысында – жартастардың, ағаштардың, тастардың (нкиси-нси), оның ішінде кемпірқосақ жылан Мбумбаның рухтары. Халық ауыз әдебиеті сақталған - әндер, мәтелдер, нақыл сөздер, ертегілер. Кәсіби жазушылар (көбінесе француз тілді), мүсіншілер, суретшілер пайда болды, XX-ғасырдың 30-шы жылдардан бастап Браззавиль қаласында Пото-Пото стиліндегі кескіндеме пайда болды. Музыкалық аспаптар – барабандар, ксилофон (маримба), флейта. XV—XVIII ғасырларда қалалар да болды (мбанза), олардың ішіндегі ең үлкені — XVI ғасырда 70 000-нан астам халқы бар Мбанза-Конго (Сан-Сальвадор). Дәстүрлі қоныстары - ауыл (либатта), шатыры бар тікбұрышты бір бөлмелі үйлер. Дәстүрлі киімдері — тізеге дейінгі туникалар және ерлерде иық жамылғы шапаны, әйелдерде әртүрлі ұзындықтағы үш белдемше және белдік жамылғы. Аяқ киімді (сандал, етік) және бас киімді (үшкір қалпақ) тек беделділер киген. Зергерлік бұйымдар - білезіктер, моншақтар, шаш үлгісіндегі түйреуіштер. Қатардағы конго киімдері - белдік (саронг сияқты), белдік таңғыштар. Қазіргі конго еуропалық киім киеді. Тағамның негізін дәмдеуіштер мен тұздықтар (көкөніс, балық, ет) қосылған қою ботқа құрайды. Шарап пен сыра пальма шырынынан жасалады.<ref name="Reference1"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары]] [[Санат:Конго Республикасы халықтары]] [[Санат:Ангола халықтары]] [[Санат:Уганда халықтары]] [[Санат:Габон халықтары]] sp8s621yjkxu40z6mbl4xmqmtvntyiz 3599882 3599881 2026-05-04T17:53:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Ziv|Ziv]] соңғы нұсқасына қайтарды 3511364 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Конго |төл атауы = баконго |сурет = Children in Kinshasa, Congo 2010.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 9,2 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} |саны1 = 3,6 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Ангола}} |саны2 = 2,2 млн. |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Конго Республикасы}} |саны3 = 990 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Уганда}} |саны4 = 40 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Габон}} |саны5 = 15 000 |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[киконго тілі]] |діні = [[христиандық]], дәстүрлі діндер |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Конго''' (''баконго'') — [[Бантулар|Банту]] тобының халқы. Олар [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның оңтүстік-батысында, [[Конго Республикасы]]ның оңтүстігінде және [[Ангола]]ның солтүстігінде тұрады. Ең үлкен топтарға конго, конго Сан-Сальвадор, йомбе, сунди, бембе, лари жатады. Жалпы саны 9,2 млн.адам. Конго Демократиялық Республикасындағы жалпы саны 3,9 млн адам, Анголада – 2,2 млн адам, Конго Республикасы – 990 мың адам. (2009, бағалау). [[Уганда]]да 40 000, [[Габон]]да 15 000, [[Сан-Томе және Принсипи]] 2 000-нан астам.<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2088681</ref> == Тілі == Тілі - [[киконго тілі]] (банту тілдер тобы).<ref>Конго https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/253522</ref> == Діні == Көпшілігі [[Христиандық|христиандар]] ([[Католицизм|католиктер]] мен [[Протестантизм|протестанттар]]), кейбір топтарда 40%-ға дейін дәстүрлі діндерді ұстанады, аз мөлшерде [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]] бар.<ref>Главная / Буква "К" / http://knowledge.su/k/kongo-narod</ref> == Тарихы == Конго халқының шығу тегі туралы әлі де пікірталастар бар. Кейбір тарихшылар бұл "заманның басында" пайда болды деп санайды, ал басқалары этнос пен оның жеке басының қалыптасуы мемлекеттің пайда болуымен болды деп санайды. Қалай болғанда да, Конгоға осы аттас өзен аңғарында тұратын ежелгі халықтар әсер етті. Қазіргі Конго аумағында байырғы тайпалар көп болды. Сонымен қатар, көрші ұлттардың көші-қоны жаңа этностардың қалыптасуына мүмкіндік берді, мысалы, Пигмейлердің келуі Конго өзенінің төменгі ағысындағы халықтың мәдениетіне әсер етті. Біздің дәуірімізге дейінгі II-I мыңжылдықтарда бұл жерлерге банту тайпалары келе бастады. Олардың арқасында Орталық Африкада өркениеттің бастаулары пайда болды. Металлургия аймақта бантудың арқасында пайда болғаны белгілі. Қазіргі конго ата-бабалары жаңа іс-әрекеттерді сәтті игерді, басқа халықтардан кейбір әдет-ғұрыптарды қабылдады.<ref>Конго – африканцы с французским шиком Источник: https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom/</ref> ХIII-ғасырға дейін тайпалар болып өмір сүріп, аймақта дәстүрлі өмір сүрді. Конго халқының атауын сөзбе-сөз аударғанда „аңшы“ деп айтуға болады. ХIII ғасырдан бастап, 5 ғасыр бойы халық жаңа мемлекеттің қалыптасуының этникалық орталығы болды. Жаңа саяси формацияның орталығы Мбанза-Конго болды, ол ХVI ғасырда Сан-Сальвадор деп өзгертілді. Португалдықтар, XV ғасырдың аяғында бұл мемлекетке христиан дінін әкелді. Осы уақытқа дейін бұл халық негізінен христиан, аздаған пұтқа табынушылық топтары бар деп саналады. Көп ұзамай жергілікті яга халқы мемлекет аумағына шабуыл жасады. Қарсыласу үшін португалдықтардың көмегі қабылданды, нәтижесінде олар конго халқы мен оның жерлерін бағындырды. 19 ғасырдың аяғында халық қайта христиандандырудан өтіп, өз мемлекетін қалпына келтіруді талап ететін жергілікті халықтардың мүдделерін білдіретін АБАКО Одағының этникалық өзегіне айналды.<ref>Конго https://www.istmira.com/drugoe-razlichnye-temy/14375-kongo-narod.html</ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (сорго, бұршақ, бұршақ, тәтті картоп, ямс, жержаңғақ, темекі, пальмалар – майлы дақылдар, кокос жаңғағы, XVII ғасырдың басынан – жүгері және маниок), аңшылық, теңіз және өзеннен балық аулау. Мал шаруашылығы (ешкі, шошқа) және құс шаруашылығы нашар дамыған. Дәстүрлі қолөнерден – тоқымашылық, ұсталық пен металлургия, тоқыма және қыш өнері, ағаш ою, 100 адам сыятын қайық жасау дамыған.<ref name="Reference1">народы мира / Конго http://www.etnolog.ru/people.php?id=KONG</ref> == Өмір салты == ХІХ ғасырдың соңына дейін ата-баба есімімен аталатын қауымдық (канда) сақталды. Дәстүрлі отбасы — үлкен, бірнеше отбасы ауылды мекендеген қауымдастықты құрады. Жоғарғы құдайлар - жер құдайы Нзамбидің ұрпағы, аспан құдайы - Нзамби-Мпунгу. "Қасиетті патшаға", зұлым рухтарға (банкита мен мамба) — қайтыс болған қылмыскерлер мен сиқыршыларға табынумен байланысты ата-баба культі (бакула) кең таралған. Анимизм тән, Конгоның солтүстік-шығысында – жартастардың, ағаштардың, тастардың (нкиси-нси), оның ішінде кемпірқосақ жылан Мбумбаның рухтары. Халық ауыз әдебиеті сақталған - әндер, мәтелдер, нақыл сөздер, ертегілер. Кәсіби жазушылар (көбінесе француз тілді), мүсіншілер, суретшілер пайда болды, XX-ғасырдың 30-шы жылдардан бастап Браззавиль қаласында Пото-Пото стиліндегі кескіндеме пайда болды. Музыкалық аспаптар – барабандар, ксилофон (маримба), флейта. XV—XVIII ғасырларда қалалар да болды (мбанза), олардың ішіндегі ең үлкені — XVI ғасырда 70 000-нан астам халқы бар Мбанза-Конго (Сан-Сальвадор). Дәстүрлі қоныстары - ауыл (либатта), шатыры бар тікбұрышты бір бөлмелі үйлер. Дәстүрлі киімдері — тізеге дейінгі туникалар және ерлерде иық жамылғы шапаны, әйелдерде әртүрлі ұзындықтағы үш белдемше және белдік жамылғы. Аяқ киімді (сандал, етік) және бас киімді (үшкір қалпақ) тек беделділер киген. Зергерлік бұйымдар - білезіктер, моншақтар, шаш үлгісіндегі түйреуіштер. Қатардағы конго киімдері - белдік (саронг сияқты), белдік таңғыштар. Қазіргі конго еуропалық киім киеді. Тағамның негізін дәмдеуіштер мен тұздықтар (көкөніс, балық, ет) қосылған қою ботқа құрайды. Шарап пен сыра пальма шырынынан жасалады.<ref name="Reference1"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары]] [[Санат:Конго Республикасы халықтары]] [[Санат:Ангола халықтары]] [[Санат:Уганда халықтары]] [[Санат:Габон халықтары]] tj6374hzouvu4spsgh7ygr0dobo0aug Базилика цистернасы 0 708568 3599899 3344681 2026-05-04T18:03:43Z 1nter pares 146705 3599899 wikitext text/x-wiki {{Су қоймасы |Атауы = Базилика цистернасы |Шынайы атауы = el/Βασιλική Κινστέρναı |Сурет = Basilica Cistern after restoration 2022 (11).jpg |Сурет атауы = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = |Ұзындығы = 0,145 |Ені = 0,065 |Ауданы = |Көлемі = 0,00008 |Жағалық сызықтың ұзындығы = |Ең терең жері = |Орташа тереңдігі = |Мөлдірлігі = |Су жинайтын орынның аумағы = |Құйылатын су ағындары = |Шығатын су ағындары = |Толтырылған жылы = |Бөгет биіктігі = |Координаттары = 41.0082/28.9779 |CoordScale = |Ел = Түркия |Аймақ = Ыстанбұл |Аудан = Сұлтанахмет |Ортаққордағы санаты = Basilica Cistern }} '''Базилика цистернасы''' ({{lang-el|Βασιλική Κινστέρναı}}, {{Lang-tr|Yerebatan Saray}}) — сарай кешенімен кейбір ұқсастықтары бар Константинопольдегі ең үлкен және жақсы сақталған ежелгі жерасты [[Су қоймасы|су қоймаларының]] бірі. [[Ыстанбұл]]дың тарихи орталығында, Сұлтанахмет ауданында, [[Айя София]]ға қарама-қарсы орналасқан. Қалпына келтіруге жабылып 2022 жылдың тамызынан бастап қайта ашылды. == Тарих == «Цистерна» грек тілінен аударғанда «[[су қоймасы]]» дегенді білдіреді. 2013 жылы бір ғана [[Топқапы]] сарайының астынан 40 шақты цистерна табылды. Құрғақшылық немесе қаланы қоршау кезінде Базиликада ауыз су қоры сақталды, су [[Су жүргізгіш|су құбырлары]] мен [[Акведук|су өткізгіштер]] арқылы (соның ішінде Константинопольдегі ең үлкен су арнасы — Валент су өткізгіші) Белград орманының көздерінен қаладан солтүстікке қарай 19 км қашықтықта орналасқан. Цистернаның құрылысын гректер император [[I Константин]] тұсында бастады және 532 жылы император [[I Юстиниан]] кезінде аяқтады. Жер асты құрылымының өлшемдері 145×65 м, сыйымдылығы 80 000 м³ су. Цистернаның күмбезді төбесі биіктігі 8 метр 336 бағанамен (28 бағанадан тұратын 12 қатар) тірелген, бағаналар бір-бірінен 4,80 метр қашықтықта орналасқан, қабырғалары қалыңдығы 4 метр отқа төзімді кірпіштен қаланған және арнайы төсеммен жабылған. Бағандардың көпшілігі [[Антикалық дәуір|ежелгі]] ғибадатханалардан алынған, сондықтан олар бір-бірінен мәрмәр түрі мен өңдеу түрі бойынша ерекшеленеді, олардың кейбіреулері бір, басқалары екі бөліктен тұрады. [[Горгона Медуза|Медуза]] басының түбіндегі екі бағанның жанында, [[Горгона Медуза|Горгона]] (біреуі төңкерілген, екіншісі бүйіріне бұрылған, жорамалмен бұл құбыжықтың көзіне қарап, ешкім тас болып қалудан қорықпауы үшін). Олардың қайдан әкелінгені және бұрын қандай көне ғимаратқа тиесілі екені белгісіз (Стамбул археологиялық мұражайының ауласында ұқсас басы бар блок орналасқан). Көршілес "Тілектер бассейні" орналасқан. Цистерна Константинопольді османдар басып алғанға дейін белсенді түрде пайдаланылды, кейіннен су қоймасы қараусыз қалды және қатты ластанды (бір уақытта құрылым екі рет жөнделді: 1723 жылы [[III Ахмет]] кезінде және 19 ғасырда [[II Әбділхамит]] кезінде), тек 1987 жылы тазартылған Цистернада мұражай ашылды. Бондтың «Ресейден махаббатпен» (1963) фильмінен кейін Базилика цистернасы фильмдер мен шытырман оқиғалы романдарда, соның ішінде [[Дэн Браун]]ның «Тозағы», [[Виктор Пелевин|В. Пелевин]], Умберто Эконың "Баудолино" секілді романдарда көрсетіле бастады. == Галерея == <gallery class="center" mode="slideshow"> Сурет:Basilica Cistern.jpg|Базилика цистернасына кіру Сурет:Istanul, basilica cistern (8082256722).jpg|Базилика цистернасы Сурет:Basilica Cistern Statues.jpg|Бағаналар легінің тағы бір көрінісі Сурет:Basilica Cistern Statue.jpg|Бағаналар легінің тағы бір көрінісі Сурет:Basilica Cistern1.jpg|Бағаналар легінің тағы бір көрінісі Сурет:Head of Medusa, Basilica Cistern, Constantinople 01.jpg|Діңгегінде медузаның басы бар баған Сурет:Head of Medusa, Basilica Cistern, Constantinople 02.jpg|Медуза басы бар тағы бір баған </gallery> == Сілтемелер == * [https://yerebatan.com «Yerebatan Sarnici» мұражайының сайты] * [https://turkey-foto.com/thumbnails.php?album=37 Фотосуреттер Базилика цистернасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229181837/http://turkey-foto.com/thumbnails.php?album=37 |date=2016-12-29 }} [[Санат:1987 жылы құрылған мұражайлар]] [[Санат:532 жыл]] fe8seufob3qnnoo85zliq5xb5p7xqku І Константин 0 725938 3599888 3599432 2026-05-04T17:57:13Z 1nter pares 146705 Changed redirect target from [[Константин I]] to [[I Константин]] 3599888 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[I Константин]] oiwg1dvvkuzn1ud1z8mb0ncezsiwyxi Әулие Ирина шіркеуі 0 726035 3599900 3344682 2026-05-04T18:04:19Z 1nter pares 146705 3599900 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Әулие Ирина шіркеуі | шынайы аты = {{lang-tr|Aya İrini}}<br/>{{lang-el|Αγία Ειρήνη}} | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Қайта құру | суреті = Istanbul_Hagia_Irene_IMG_8067_1920.jpg | ені = | сурет атауы = Әулие Ирина шіркеуі | позициялық карта = Түркия |lat_dir = |lat_deg = 41 |lat_min = 0 |lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 28 |lon_min = 58 |lon_sec = 52 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = базилика | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = | мекен жайы = | қала = [[Ыстанбұл]] | мемлекет = {{Байрақ|Түркия}} | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы басталды = IV ғасыр | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс материалы = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Әулие Ирина шіркеуі''' ({{lang-tr|Aya İrini}}, {{lang-el|Αγία Ειρήνη}}, ''Агия Ирини'') — Константинопольдегі «'''Қасиетті [[Бейбітшілік|әлемге]]'''»<ref>{{Cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/turkey/istanbul-hagia-eirene.htm|title=Hagia Eirene, Istanbul|accessdate=2012-06-27|archivedate=2012-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120721025235/http://www.sacred-destinations.com/turkey/istanbul-hagia-eirene.htm}}</ref> (Әулие Иринаға емес) арналған ең ерте сақталған шіркеулердің бірі. Шіркеу [[Ыстанбұл]]дың тарихи орталығында Сұлтанахмет ауданында [[Топқапы|Топқапы сарайының]] бірінші ауласында орналасқан. Агия Ирини 6 ғасырдағы крест түріндегі [[базилика]]дың жаңа түрін білдіреді. Шіркеудің нартексі [[I Юстиниан]] дәуіріндегі мозаикалармен қапталған. Ішінде аңыз бойынша [[I Константин]]нің қалдықтары жатқан [[саркофаг]] бар. Бұл сайтта алғашқы христиан базиликасы [[IV ғасыр|4 ғасырдың]] басында Рим [[император]]ы [[I Константин]]нің тұсында ежелгі [[Афродита]] ғибадатханасының қирандыларының орнында тұрғызылған және [[Айя София]] салынғанға дейін қаланың басты ғибадатханасы болған. Екі ғибадатхана да құдайландырылған абстрактілі ұғымдардың атымен аталды — сәйкесінше Бейбітшілік пен Даналық<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hSWreIyVvbQ Дилетанты / Судьба собора Святой Софии // 16.07.20 — YouTube]</ref>. 381 жылдың мамыр-шілде айларында Құдайдың бейбітшілік ғибадатханасында Екінші Экуменикалық кеңестің отырыстары өтті. [[Сурет:Hagia_Eirene_Constantinople_2007.jpg|нобай|солға|228x228 нүкте|2007 жылда интерьер]] 346 жылы ғибадатхананың жанында діни келіспеушіліктер салдарынан 3000-нан астам адам қайтыс болды. 532 жылы Ника көтерілісі кезінде шіркеу өртеніп, содан кейін 548 жылы [[I Юстиниан]]ның басшылығымен қайта салынды. Шіркеу 740 жылы жер сілкінісінен қатты зардап шекті, содан кейін ол негізінен қайта салынды. Фигуралы мозаика иконоклазизм дәуірінде жойылды; дәстүрлі Құтқарушы Пантократордың орнына мозаикалық крест конуста жарқырайды. 1453 жылы Константинополь жаулап алғаннан кейін шіркеу [[мешіт]]ке айналмады және оның сыртқы көрінісінде айтарлықтай өзгерістер болған жоқ. Осының арқасында осы күнге дейін Әулие Ирен шіркеуі қаладағы өзінің бастапқы [[атриум]]ын (шіркеуге кіре берістегі кең, биік бөлме) сақтап қалған жалғыз шіркеу болып табылады. [[XV ғасыр|15]]-[[XVIII ғасыр|18 ғасырларда]] [[Османлы әулеті|Османлылар]] шіркеуді қару-жарақ қоймасы ретінде пайдаланды, ал 1846 жылдан бастап ғибадатхана археологиялық мұражайға айналды. 1869 жылы Әулие Ирен шіркеуі императорлық мұражайға айналды. Бірнеше жылдан кейін, 1875 жылы, оның экспонаттары, орын жеткіліксіз болғандықтан, Изразцовый павильон. Ақырында, 1908 жылы шіркеуде Әскери мұражай ашылды. 1980 жылдан бастап ол (жыл сайынғы) халықаралық музыка фестивалінің негізгі орны болды. 21 ғасырдың басында Әулие Ирина шіркеуі концерттік зал ретінде қызмет етті. 2021 жылдан бастап ол қайта құру үшін ішінара жабылды және жартылай қараусыз күйде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://tsenina.narod.ru/konstantinoupolis/ekklesiai/agia_eirene.htm Әулие Ирина ғибадатханасы] — ғибадатхананың тарихы мен сипаттамасы Р кітабынан. Джанин, Le siège de Constantinople және Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Париж, 1969) және фотосуреттер. [[Санат:Шіркеулер]] khgp6rwncmgko9g1zt06a4dvgheletc Қатысушы:MuratbekErkebulan 2 747228 3600218 3598594 2026-05-05T11:53:41Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3600218 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|63}} == Мақала == 64 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 34avrhpuijzgulepg2inwk273c92hfo 3600219 3600218 2026-05-05T11:53:59Z MuratbekErkebulan 162992 3600219 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|64}} == Мақала == 64 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> l4o21irofr0kqwmu9gvo2jxazvx1hn7 Масуд Пезешкиан 0 754519 3599771 3595403 2026-05-04T15:10:59Z Aldogarov 95591 Ақпарат жаңартылды 3599771 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} |Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан |Сурет ені = |Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg |Атауы = Пезешкиан, 2025 жыл |Титулы = [[Иран]]ның 9-[[Иран президенті|Президенті]] |Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg |Ту2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Мұхаммед-Реза Ареф]] |Ізашары = [[Ибраһим Раиси]]<br>[[Мұхаммед Мохбер]] ({{comment|м.а.|Мохбер міндетін атқарушы болған}}) |Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі |Ту_2 = Emblem of Iran.svg |Ту2_2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_2 = 1 наурыз |Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 жылы |Президент_2 = |Ізашары_2 = |Ізбасары_2 = |Титулы_3 = [[Иран Денсаулық сақтау және медициналық білім министрлігі|Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_3 = 22 тамыз 2001 |Басқаруын аяқтады_3 = 24 тамыз 2005 |Ізашары_3 = [[Мұхаммед Фархади]] |Ізбасары_3 = [[Мұхаммед Хатами]] |Титулы_4 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі |Ту_4 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg |Ту2_4 = Flag of the Islamic Consultative Assembly.svg |Басқара бастады_4 = 27 мамыр 2008 |Басқаруын аяқтады_4 = 28 шілде 2024 |Ізашары_4 = |Ізбасары_4 = |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5 = |Діні = [[Ислам]] |Партиясы = |Балалары = 3 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 29.09.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = Masoud Pezeshkian }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — — [[иран]]дық кардиохирург, саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары === 1954 жылғы 29 қыркүйекте Мехабад қаласында, негізінен күрдтер қоныстанған жерде, Иранның Батыс Әзербайжан провинциясы аумағында дүниеге келген. Өзін түрік (әзерб. türk, тур. türk) деп санайды. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы жалпы практика дәрігері курсын аяқтап, медициналық колледжде физиология пәнінен сабақ бере бастады. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университеті-інде жалпы хирургия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1993 жылы Иран медицина ғылымдары университеті-інде кардиохирургия мамандығын алды. Кейін кардиохирургия саласының маманы атанып, 1994 жылы Тебриз медицина ғылымдары университетінің президенті болды және бұл қызметті бес жыл атқарды. === Президенттік === Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ–Израильдің Иранға бірлескен соққылары-н айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Алиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп-тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Пезешкианның жұбайы гинеколог болған<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленген жоқ. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Пезешкиан «Трактор» футбол клубына жанкүйер<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] 0mk962u7qrm638krbok3oqqsq4ugf7x 3599774 3599771 2026-05-04T15:12:46Z Aldogarov 95591 Ақпарат жаңартылды 3599774 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} |Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан |Сурет ені = |Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg |Атауы = Пезешкиан, 2025 жыл |Титулы = [[Иран]]ның 9-[[Иран президенті|Президенті]] |Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg |Ту2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Мұхаммед-Реза Ареф]] |Ізашары = [[Ибраһим Раиси]]<br>[[Мұхаммед Мохбер]] ({{comment|м.а.|Мохбер міндетін атқарушы болған}}) |Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі |Ту_2 = Emblem of Iran.svg |Ту2_2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_2 = 1 наурыз |Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 жылы |Президент_2 = |Ізашары_2 = |Ізбасары_2 = |Титулы_3 = [[Иран Денсаулық сақтау және медициналық білім министрлігі|Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_3 = 22 тамыз 2001 |Басқаруын аяқтады_3 = 24 тамыз 2005 |Ізашары_3 = [[Мұхаммед Фархади]] |Ізбасары_3 = [[Мұхаммед Хатами]] |Титулы_4 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі |Ту_4 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg |Ту2_4 = Flag of the Islamic Consultative Assembly.svg |Басқара бастады_4 = 27 мамыр 2008 |Басқаруын аяқтады_4 = 28 шілде 2024 |Ізашары_4 = |Ізбасары_4 = |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5 = |Діні = [[Ислам]] |Партиясы = |Балалары = 3 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 29.09.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = Masoud Pezeshkian }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары === 1954 жылғы 29 қыркүйекте Мехабад қаласында, негізінен күрдтер қоныстанған жерде, Иранның Батыс Әзербайжан провинциясы аумағында дүниеге келген. Өзін түрік (әзерб. türk, тур. türk) деп санайды. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы жалпы практика дәрігері курсын аяқтап, медициналық колледжде физиология пәнінен сабақ бере бастады. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университеті-інде жалпы хирургия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1993 жылы Иран медицина ғылымдары университеті-інде кардиохирургия мамандығын алды. Кейін кардиохирургия саласының маманы атанып, 1994 жылы Тебриз медицина ғылымдары университетінің президенті болды және бұл қызметті бес жыл атқарды. === Президенттік === Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ–Израильдің Иранға бірлескен соққылары-н айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Алиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп-тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Пезешкианның жұбайы гинеколог болған<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленген жоқ. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Пезешкиан «Трактор» футбол клубына жанкүйер<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] 5yxthe19lkbwlgwfhxsapwoa1qro3k1 3599775 3599774 2026-05-04T15:18:56Z Aldogarov 95591 /* Ерте жылдары */ 3599775 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} |Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан |Сурет ені = |Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg |Атауы = Пезешкиан, 2025 жыл |Титулы = [[Иран]]ның 9-[[Иран президенті|Президенті]] |Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg |Ту2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Мұхаммед-Реза Ареф]] |Ізашары = [[Ибраһим Раиси]]<br>[[Мұхаммед Мохбер]] ({{comment|м.а.|Мохбер міндетін атқарушы болған}}) |Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі |Ту_2 = Emblem of Iran.svg |Ту2_2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_2 = 1 наурыз |Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 жылы |Президент_2 = |Ізашары_2 = |Ізбасары_2 = |Титулы_3 = [[Иран Денсаулық сақтау және медициналық білім министрлігі|Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_3 = 22 тамыз 2001 |Басқаруын аяқтады_3 = 24 тамыз 2005 |Ізашары_3 = [[Мұхаммед Фархади]] |Ізбасары_3 = [[Мұхаммед Хатами]] |Титулы_4 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі |Ту_4 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg |Ту2_4 = Flag of the Islamic Consultative Assembly.svg |Басқара бастады_4 = 27 мамыр 2008 |Басқаруын аяқтады_4 = 28 шілде 2024 |Ізашары_4 = |Ізбасары_4 = |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5 = |Діні = [[Ислам]] |Партиясы = |Балалары = 3 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 29.09.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = Masoud Pezeshkian }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары === 1954 жылғы 29 қыркүйекте Мехабад қаласында, негізінен күрдтер қоныстанған жерде, Иранның Батыс Әзербайжан провинциясы аумағында дүниеге келген. Өзін түрік (әзерб. türk, тур. türk) деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы жалпы практика дәрігері курсын аяқтап, медициналық колледжде физиология пәнінен сабақ бере бастады. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университеті-інде жалпы хирургия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1993 жылы Иран медицина ғылымдары университеті-інде кардиохирургия мамандығын алды. Кейін кардиохирургия саласының маманы атанып, 1994 жылы Тебриз медицина ғылымдары университетінің президенті болды және бұл қызметті бес жыл атқарды. === Президенттік === Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ–Израильдің Иранға бірлескен соққылары-н айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Алиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп-тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Пезешкианның жұбайы гинеколог болған<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленген жоқ. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Пезешкиан «Трактор» футбол клубына жанкүйер<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] 7sr7eq1rsq7e00lw37e1czn57apx7zp 3599777 3599775 2026-05-04T15:24:24Z Aldogarov 95591 Акпарат толлыктырды 3599777 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} |Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан |Сурет ені = |Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg |Атауы = Пезешкиан, 2025 жыл |Титулы = [[Иран]]ның 9-[[Иран президенті|Президенті]] |Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg |Ту2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Мұхаммед-Реза Ареф]] |Ізашары = [[Ибраһим Раиси]]<br>[[Мұхаммед Мохбер]] ({{comment|м.а.|Мохбер міндетін атқарушы болған}}) |Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі |Ту_2 = Emblem of Iran.svg |Ту2_2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_2 = 1 наурыз |Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 жылы |Президент_2 = |Ізашары_2 = |Ізбасары_2 = |Титулы_3 = [[Иран Денсаулық сақтау және медициналық білім министрлігі|Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_3 = 22 тамыз 2001 |Басқаруын аяқтады_3 = 24 тамыз 2005 |Ізашары_3 = [[Мұхаммед Фархади]] |Ізбасары_3 = [[Мұхаммед Хатами]] |Титулы_4 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі |Ту_4 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg |Ту2_4 = Flag of the Islamic Consultative Assembly.svg |Басқара бастады_4 = 27 мамыр 2008 |Басқаруын аяқтады_4 = 28 шілде 2024 |Ізашары_4 = |Ізбасары_4 = |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5 = |Діні = [[Ислам]] |Партиясы = |Балалары = 3 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 29.09.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = Masoud Pezeshkian }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары === 1954 жылғы 29 қыркүйекте Мехабад қаласында, негізінен күрдтер қоныстанған жерде, Иранның Батыс Әзербайжан провинциясы аумағында дүниеге келген. Өзін түрік (әзерб. türk, тур. türk) деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы жалпы практика дәрігері курсын аяқтап, медициналық колледжде физиология пәнінен сабақ бере бастады. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университеті-інде жалпы хирургия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1993 жылы Иран медицина ғылымдары университеті-інде кардиохирургия мамандығын алды. Кейін кардиохирургия саласының маманы атанып, 1994 жылы Тебриз медицина ғылымдары университетінің президенті болды және бұл қызметті бес жыл атқарды. === Президенттік === Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === Он екі күндік соғыс === 2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды<ref>[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]</ref>. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның МАГАТЭ-мен ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды<ref>[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]</ref>. «Фарс» агенттігі мен АҚШ барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады<ref>[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]</ref><ref>[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]</ref>. Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]</ref>. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ–Израильдің Иранға бірлескен соққылары-н айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Алиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп-тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Пезешкианның жұбайы гинеколог болған<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленген жоқ. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Пезешкиан «Трактор» футбол клубына жанкүйер<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] 8ooppll06st8oe3bmptfs8v36b5xo2d 3599807 3599777 2026-05-04T16:13:03Z Aldogarov 95591 Ақпарат жаңартылды 3599807 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан | Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} | Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | Атауы = | Титулы = [[Иран|Иранның 9-Президенті]] | Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg | Ту2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Иран жоғарғы көсемі = Иран жоғарғы көсемі | Ізашары = [[Ибрахим Раиси]]<br>[[Мохаммад Мохбер]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі | Ту_2 = Emblem of Iran.svg | Ту2_2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_2 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Моджтаба Хаменеи]] (Иран жоғарғы көсемі) | Титулы_3 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі | Ту_3 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | Ту2_3 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_3 = 27 мамыр 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 шілде 2024 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі | Ту_4 = Emblem of Iran (red).svg | Ту2_4 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_4 = 22 тамыз 2001 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 тамыз 2005 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Президент_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Басқара бастады_7 = | Басқаруын аяқтады_7 = | Президент_7 = | Ізашары_7 = | Ізбасары_7 = | Титулы_8 = | Ту_8 = | Ту2_8 = | Басқара бастады_8 = | Басқаруын аяқтады_8 = | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = | тақырыпша1_8 = | мәтін1_8 = | Туған күні = 29.09.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] | Азаматтығы = | Атағы = | Әскер түрі = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]<br>[[Әскери медицина]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Фатемех Маджиди | Балалары = Захра Пезешкиан<br>Мехди Пезешкиан<br>Юзеф Пезешкиан | Династия = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Тебриз медицина ғылымдары университеті]]<br>[[Иран медицина ғылымдары университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = Masoud Pezeshkian signature.svg | Commons = Masoud Pezeshkian | Марапаттары = | Сайты = }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары === 1954 жылғы 29 қыркүйекте Мехабад қаласында, негізінен күрдтер қоныстанған жерде, Иранның Батыс Әзербайжан провинциясы аумағында дүниеге келген. Өзін түрік (әзерб. türk, тур. türk) деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы жалпы практика дәрігері курсын аяқтап, медициналық колледжде физиология пәнінен сабақ бере бастады. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университеті-інде жалпы хирургия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1993 жылы Иран медицина ғылымдары университеті-інде кардиохирургия мамандығын алды. Кейін кардиохирургия саласының маманы атанып, 1994 жылы Тебриз медицина ғылымдары университетінің президенті болды және бұл қызметті бес жыл атқарды. === Президенттік === Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === Он екі күндік соғыс === 2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды<ref>[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]</ref>. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның МАГАТЭ-мен ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды<ref>[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]</ref>. «Фарс» агенттігі мен АҚШ барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады<ref>[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]</ref><ref>[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]</ref>. Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]</ref>. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ–Израильдің Иранға бірлескен соққылары-н айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Алиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп-тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Пезешкианның жұбайы гинеколог болған<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленген жоқ. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Пезешкиан «Трактор» футбол клубына жанкүйер<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] pte1q9zsvucvqvtiv1tji8fle8wzrfw Бұлғақ заман 0 757748 3599855 3599058 2026-05-04T17:07:53Z Kasymov 10777 −[[Санат:Қазақстан тарихы]]; ±[[Санат:Алтын Орда]]→[[Санат:Алтын Орда тарихы]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599855 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ұлы Дүрбелең |бөлім = |сурет = |сурет атауы = |дата = 1359 - 1381 |орын = [[Алтын Орда]] |себеп = Тақ үшін талас |нәтиже = Билікке Тоқтамыс келді |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = |қарсылас2 = |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = |командир2 = |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Бұлғақ''' (орыс дереккөздерінде: ''Великая замятня'', түркі дереккөздерінде ''Бұлғақ'') — бұл [[1359 жыл]]дан [[1381 жыл]]ға дейінгі аралықта Ұлық Ұлыстағы (''орыс деректерінде Алтын Орда'') хандардың кезек кезек билікке келіп, тұрақсыз кезеңдегі Жошы әулетіндегі таққа талас кезең. Бұл дәуір — Алтын Орданың қалаларын «[[Оба індеті|Қара өлім]]» індеті жайпап өткеннен кейін басталған және жиырма жылға созылған дерлік анархия кезеңі болды. Қысқа уақыт билік еткен хандар бірінен соң бірі тақтан тайдырылып, өлтіріліп отырды — ал олардың орнына келгендер де сол тағдырды кешті.{{sfn|Halperin|2016|p=8}} Осы кезеңде [[Мамай (қолбасшы)|Мамай]] атты әмір ең ықпалды моңғол қолбасшысына айналды. Ол көбінесе [[Тверь]] мен [[Рязань]] секілді Русь князьдіктерін одақтас ретінде пайдаланды.{{sfn|Sorogin|2022|p=36}} Алайда Мамай — [[Шыңғыс хан]] ұрпағы (Чингизид) болмағандықтан, таққа заңды құқығы болмады. Сондықтан ол қуыршақ хандарды отырғызып, солар арқылы саяси билікті жүргізіп отырды. Бұл уақытта Русь князьдіктері мен көрші мемлекеттер түрлі моңғол топтары мен бір-біріне қарсы одақтар құрып, жағдайға байланысты жиі жақ ауыстырып отырды — бұл тактикалық әрекеттер өз мүдделерін қорғауға бағытталған болатын, өйткені жағдай тез өзгеріп отыратын еді. Литва Ұлы княздігі, сондай-ақ [[Тверь]] мен [[Мәскеу]] секілді Алтын Орданың вассалдары, аймақтағы моңғол-татар билігінің әлсіреуіне себеп болған өзара қырқысушы соғыстардан пайда табуға тырысты. Ольгерд (Литва Ұлы князі) Көксу шайқасында Мамайдың әскерін жеңіп, соның нәтижесінде [[Киев князьдігі]]н жаулап алды. Ал [[Дмитрий Донской]] 1380 жылғы Куликово шайқасында Мамайға қарсы көптеген Русь князьдіктерін біріктіріп, Мәскеудің бұл князьдіктер арасындағы басымдығын нығайтты. Алайда, [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] [[1370 жыл]]дардың соңында билікке найзағайдай тез келуі, [[1381 жыл]]ы Мамайды түбегейлі жеңуі, және 1382 жылы [[Мәскеу]]ді тонауы — Русь князьдіктерінің Алтын Ордаға вассал ретінде бағынышты екендігін тағы да айқындап берді. == Тарихы == [[Алтын Орда]] өзінің қуаты мен гүлденуінің шарықтау шегіне [[Өзбек хан]]ның (1313–1341 жж. билік құрған) тұсында жетті. Бұл кезеңде [[Қара теңіз]]ден [[Юань империясы|Юань әулеті]] билік еткен Қытайға дейінгі құрлық жолымен сауда қарқынды дамыды. Өзбек хан ислам дінін қабылдағанымен, православ шіркеуі (олар жарлықтармен – салықтан босату грамоталарымен қорғалған) оның билігін қолдауды жалғастырды. Сол уақыттағы түркі-моңғол халқы біртіндеп ассимиляцияға ұшырап, “татарлар” деген атпен белгілі бола бастады. Алым-салықтарды Алтын Орданың қоластындағы Русь князьдіктерінен “даруғачи” немесе “басқақ” (бассақ) жинап отырған, бұл Хан қазынасына мол табыс әкелді. Уақыт өте келе салық жинау міндеті басқақтардан Русь князьдеріне берілді, алайда бұл қашан және не себепті жүзеге асқаны нақты белгісіз. Алтын Орда шенеуніктері Русь деректерінде кеңінен жеккөрінішті бейнеде суреттеледі. Басқақ жүйесіне қатысты соңғы мәліметтер 1350–1382 жылдар аралығындағы Рязань князьдігінен табылады (мүмкін бұл жүйеден соңғы бас тартқан аймақ осы болған). Әмір Мамай 1380 жылы басқақ жүйесін қайта қалпына келтірмекші болған делінеді, бұл жүйенің сол кезде қолданыстан шыққанын көрсетеді. Хандар кез келген өздеріне ұнаған орыс князін Владимирдің ұлы князі атағына тағайындау құқығына ие болған. Бұл құқық жарлық (патент) арқылы берілетін. Олар бұл маңызды символдық атақты әлсіздеу княздікті (көбіне Мәскеу) күшейту үшін, ал қуаттырақ княздікті (көбіне Тверь) тежеу мақсатында пайдаланған – яғни «бөлшекте және биле» саясатының көрінісі. Нижний Новгород-Суздаль княздігі де 1353 және 1371 жылдары осы моңғол ережелеріне сай саяси ойынға қатысқан. XIV ғасырдың ортасында Литва ұлы князі Ольгерд (Альгирдас) Тверь мен Рязанды өз бақылауына алуға тырысты (1368–1372 жылдардағы Литва-Мәскеу соғысы кезінде). Ол да моңғол ережелері бойынша әрекет етіп, Батый ұрпақтарына елшілер жіберіп, бейбіт келіссөздер жүргізгісі келді. Алайда моңғолдар Литваның күшеюін тежеу үшін Мәскеуді қолдап, литвалық елшілерді тұтқындап, Мәскеуге беріп жіберді. Осылайша, Ольгерд өз елшілерін жауларынан сатып алуға мәжбүр болды. XIV ғасырдың ортасындағы екі маңызды оқиға Алтын Орданың қоғамы мен экономикасы үшін апатты салдарға әкелді: 1330–1370 жылдар аралығында бірнеше моңғол хандықтары құлады; 1340 жылдары «Қара өлім» (оба індеті) Алтын Орданың астанасы Сарайға жетіп, барлық қалаларға тарады. Бұл індет хан әскерінің қатарын қырып, Русь халқының шамамен 25%-ын қырды. 1341 жылы Өзбек ханның өлімі династиялық дағдарыстарды тудырды: Алғашында бұл кідіре отырып, кейін [[1359 жыл]]дан бастап жиілеп кеткен билік үшін қанды күрестерге ұласты. Өзбектің ұлы [[Тыныбек хан|Тыныбекті]] оның інісі [[Жәнібек хан|Жәнібек]] (1342) өлтірді. Жәнібек те, шамамен, өз ұлы Бердібек (1357) тарапынан өлтірілген. [[Бердібек хан|Бердібекті]] інісі [[Құлпа хан|Құлпа]] 1359 жылы өлтірді. Осы оқиға тарихшылар тарапынан «Ұлы Дүрбелең» (Great Troubles) кезеңінің басталуы деп есептеледі. Құлпаны 1360 жылы тағы бір бауыры Наурызбек өлтірді, бірақ ол да бір жылдан соң күмәнді жағдайда көз жұмды. Осылайша, Алтын Орданың негізін қалаушы [[Бату хан]]ның (1242) тұқымы үзіліп қалды. 1360–1380 жылдар аралығында Жошының әр түрлі ұрпақтары таққа таласып, өзара аяусыз күрес жүргізді. Бұл кезеңде кем дегенде 24 хан (кей деректерде одан да көп) таққа отырып, құлатылып отырды. Сарай қаласы бірнеше рет қолдан-қолға өтті – кей жылдары 6 түрлі үміткер бір жылдың ішінде кезектесіп билік етті. === 1359–1360 === [[Бердібек хан]] 1359 жылы өз ағасы [[Құлпа хан|Құлпа]] ұйымдастырған төңкеріс кезінде өлтірілді. Құлпаның екі ұлы христиан еді және олардың славянша есімдері Михаил мен Иван болған, бұл Алтын Орданың мұсылман халқында ашу-ызасын туғызды. 1360 жылы, Құлпаның ағасы [[Наурыз хан|Наурызбек]] оған қарсы көтеріліс жасап, Құлпаны және оның ұлдарын өлтірді. Бердібек өлді деген хабарды естігенде, орыс кінәздері оның мұрагерінен ярлық (патент) алу үшін Сарайға қарай жол тартты, бірақ олар жеткенше таққа Наурыз отырып үлгерген еді. Наурыз Владимирдің ұлы кінәзі атағын Мәскеулік кінәз Дмитрий Ивановичке (кейін “Донской” атанған) емес, Суздальдік Дмитрий Константиновичке, яғни Нижний Новгород–Суздаль кінәздігіне берген. Ол бұрын осы атақты иеленген Александр Суздальскийдің жиені болатын (Иван I Калита Мәскеуден бұрын оны иеленген). Дмитрий Константинович Мәскеудің Данииловичтер әулетінің күшеюіне алаңдаған бірқатар орыс кінәздерімен одақтас болды: Ростов, Белоозеро және Галич–Дмитров кінәздері Наурыздан өз үлестерін көбірек алу үшін Константиновичтің ұлы кінәз болуын қолдады. Алайда Наурыз 1361 жылы тақтан тайдырылды. 1360 жылға қарай Ұрыс хан Сығанақта (қазіргі Қазақстандағы Шиелі маңында) ордасын құрды. Оның есімі "Ұрыс" деп аталды, бұл түркі тілінде "орыс" дегенді білдіреді. Мұның себебі, мүмкін, «Ұрыс ханның анасы орыс ханшайымы болғандықтан... ол Ресейге қатысты өз талабын осы негізде білдіруге дайын еді» деген жорамалға негізделген. === 1360 жылдар === [[1361 жыл]]ы [[Жошы хан|Жошының]] бесінші ұлы Шибанның ұрпағы [[Қызыр хан|Қызыр]] кейбір ақсүйектердің шақыруымен таққа таласуға келді. Қызыр Наурызға қарсы көтеріліс жасап, Наурыздың өзінің қолбасшысы оны сатып, ұстап беріп, өлім жазасына кесілген. Дегенмен, сол жылы Қызырды өзінің ұлы [[Темір Қожа хан|Темір Қожа]] өлтіріп кетті. Темір Қожа билікте небәрі бес апта ғана отырды, содан кейін Өзбек ханның ұрпақтары билікті тартып алды. [[1362 жыл]]ы [[Алтын Орда]] бірнеше бөлікке бөлінді: Сарайда Келдібек, [[Еділ Бұлғариясы]]нда Болат Темір, ал Қырымда Абдулла билік жүргізді. Осы уақытта Литва Ұлы княздігі Алтын Орданың батыстағы вассал аймақтарына шабуыл жасап, 1363 жылғы Көксу шайқасынан кейін Киев пен Подолияны жаулап алды. Абдулланы қолдаған күшті моңғол әмірі Мамай Сарайды басып ала алмады. Бұл кезде Сарайда тағы екі хан — Мұрат пен Әзіз — кезекпен билікке келіп, кетті. 1370 жылы [[Абдулла хан|Абдулла]] қайтыс болып, Мамай [[Мұхаммед Бұлақ хан|Мұхаммед Бұлақты]] қуыршақ хан ретінде таққа отырғызды. === 1370 жылдар === Мамайға [[Төменгі Новгород]]тағы көтерілісті басумен де айналысуға тура келді. Мәскеу әскері Бұлғар аумағына, яғни Болат Темірдің ұлы Арабшахтың жеріне басып кірді. [[Арабшах хан|Арабшах]] оларды дайын емес кезінде ұстап алып, 1377 жылы Пьяна өзенінің бойында күйрете жеңді. Алайда бұл жеңістен кейін Арабшах пайда таба алмады, себебі шығыстан тағы бір мықты моңғол қолбасшысы жақындап келе жатты. 1378 жылы Мамай [[Мәскеу]] бастаған одаққа қарсы әскер жіберді, бірақ [[Дмитрий Донской]] бастаған Русь әскері оның қолбасшысы Бегич басқарған күштерін Возжа өзеніндегі шайқаста жеңіп шықты. 1372 жылы [[Ұрыс хан]] батысқа қарай жорық жасап, Сарайды басып алды. Оның жиені әрі қолбасшысы Тоқтамыс одан теріс айналып, Әмір Темірден көмек сұрап кетті. Тоқтамыс Ұрысқа қарсы шабуыл жасап, оның ұлы Құтлуғ-Бұқаны өлтірді, бірақ шайқаста жеңіліп, [[Самарқан]]ға қашуға мәжбүр болды. Көп ұзамай тағы бір қолбасшы [[Едіге]] де Ұрыстан теріс айналып, [[Әмір Темір]]дің жағына өтті. 1376 жылы Әмір Темірдің өзі Ұрысқа қарсы жорық жасады, бірақ бұл науқан нақты нәтижесіз аяқталды. Келесі жылы Ұрыс хан қайтыс болып, оның орнына ұлы [[Темірмәлік хан]] отырды. Алайда ол билікке келген бойда [[Сығанақ]]ты Тоқтамысқа беріп қойды. 1378 жылы Тоқтамыс Сарайды бағындырды. === 1380-1381 === [[1380 жыл]]ы Мамай [[Мәскеу]]ге тағы бір шабуыл жасау үшін генуялық, черкес және алан жалдамалыларын жалдады. Алайда Куликово шайқасында моңғол әскері тағы да жеңіліске ұшырады. «Ұлы Дүрбелең» [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]]тың 1381 жылы Калка өзеніндегі шайқаста Мамайды жеке өзі жеңуімен аяқталды. Осы жеңістен кейін Тоқтамыс [[Алтын Орда]]ның ешкімге бағынбайтын дара ханы атанды. === Салдары: 1382 жылғы Мәскеу қоршауы === 1382 жылғы Мәскеу қоршауы Тоқтамыс ханның Алтын Орданың билігіне қарсы шыққаны үшін Мәскеуді жазалау ниетінен туған болатын. 1380 жылы Куликово шайқасында Мәскеу кінәздігі Мамайдың әскерін жеңіп, Алтын Орда билігіне ашық түрде қарсы шыққан еді. Бұл шайқаста Тоқтамыс қатыспаса да, 1381 жылы Калка өзенінде Мамайды жеңіп, дара хан атанғаннан кейін, ол Алтын Орданың үстемдігін мойындамағандарға сабақ бергісі келді. Тоқтамыс Мәскеуге қарсы шабуыл жасау үшін Твер, Рязань және Төменгі Новгород кінәздерімен (жартылай мәжбүрлеу арқылы) одақ құрды. Ол Мәскеуге күтпеген жерден шабуыл жасап, 1382 жылы қаланы қоршауға алды. Мәскеу кінәзі Дмитрий Донской екі жыл бұрын Куликовода өз әскерімен пиррлік жеңіске жеткенімен, бұл жолы астанасын тастап, солтүстікке қашып кетті. Қала халқы қорғаныс басшылығын Литва князі, Ольгердтің немересі Остейге (немесе Остейж) тапсырды. Алайда Төменгі Новгород кінәздері Мәскеу тұрғындарын қала беруге көндіріп, олардың сенімін сатып кетті. Қаланы ашқан сәтте Тоқтамыстың әскері бірден Мәскеуді ойрандап, қарсылықтың жазасын қатты түрде берді. Куликово шайқасы Мәскеудің орыс кінәздіктері арасындағы жаңа жетекші мемлекетке айналғанын көрсеткенімен, одан кейінгі 1382 жылғы Мәскеудің тонауы Дмитрий Донской мен өзге де кінәздердің Тұрар-Моңғол Алтын Ордасының (бұл кезде Тоқтамыс билігіндегі) үстемдігінен әлі де толықтай тәуелсіз еместігін растады. Тарихшы Чарльз Дж. Халпериннің (1987) пікірінше, «Мәскеу Куликово шайқасындағы жеңістен гөрі Тоқтамыс пен Әмір Темір арасындағы қарым-қатынастың нашарлауынан көбірек пайда көрді.» Тоқтамыс пен Әмір Темір арасындағы соғыс (1386–1395) пен 1399 жылғы Ворскла өзеніндегі шайқас Алтын Орданы және оның орыс вассалдарын Теміридтердің ықпалына енгізді. Алайда Мәскеу бұл соғыстардың қиратуынан көп зардап шекпегендіктен, бұл жылдар оған күш жинап, ықпалын күшейтуге мүмкіндік берді. Халперин (2016) Жошы ұлысын (Алтын Орданы) сипаттай келе, оның «XIII ғасырдан XIV ғасырдың басына дейінгі Еуропа мен Азиядағы ірі державадан» «XIV ғасырдың соңы кезінде Шығыс Еуропадағы кішігірім аймақтық державаға» айналғанын айтады — бұл жағдай бірнеше ондаған жылға созылған соғыстардың нәтижесінде қалыптасқан. Тоқтамыс Шыңғыс хан секілді қанқұйлы болмаған және Мәскеуді түбегейлі жермен жексен етуге Шыңғыс хандай мүмкіндігі де болмаған. Бұл — 1327 жылғы Твер көтерілісін басып-жаншыған Өзбек ханның да Твер қаласын жер бетінен жойып жібермегенімен салыстырылады. == Хронология == *1359: Құлпа [[Бердібек хан]]ды өлтіріп, [[Алтын Орда]] тағына ие болады — Ұлы бүліктер басталады.{{sfn|Martin|2004|p=208}} *1360 жылғы ақпан: Наурызбек Құлпаны тақтан тайдырады. *1360 жылғы маусым: [[Қызыр хан]] Наурызбекті тақтан тайдырады. *1360 жыл: [[Ұрыс хан]] [[Сығанақ]]та ордасын тігеді.{{sfn|Vernadsky|1953|p=247}} *1360/1361 жыл: Русь кінәздері Сарайға бара жатқанда қорлық көріп, мүлкі тоналады. Осыдан кейін олар Сарайға жеке баруын тоқтатып, елшілерін жіберіп, құрмет көрсетіп, жарлықтар алатын болды. *1361 жылғы тамыз: Темір-Қожа [[Қызыр хан]]ды тақтан тайдырады. *1361 жылғы тамыз-қыркүйек: Ордамәлік Темір-Қожаны тақтан тайдырады. *1361 жылғы қыркүйек-қазан: қолбасшы Мамай мен Мұқша билеушісі Тағай Сарайды басып алып, Орда Мәлікті құлатып, Құлдыбек ханды таққа отырғызады. *1361 жылдың соңы: Мамай Қырымға қайтып, Абдулланы жаңа хан ретінде жариялайды. *1362 жылғы тамыз-қыркүйек: Еділ өзеніндегі шайқас — Қызыр ханның ағасы Мурад (Гүлістан билеушісі) Құлдыбекті жеңіп, өлтіреді. *1362 жылғы қыркүйек: Мамай Абдулланы уақытша Сарайда отырғызады, бірақ оларды Мұрад жеңеді. *1362 жылдың күзі немесе 1363 жыл: Көксу шайқасы (Battle of Blue Waters) — Литва әскері Абдулланың Алтын Орда күштерін жеңіп, Киев княздігін өзіне қосады. *1362 жылдың соңы: Қайырболат Сарайды басып алып, Мұрад немесе Абдулланы қуып шығады. *1362–1363 жылғы қыс: Мәскеу кінәзі [[Дмитрий Донской]]дың әскері Владимир-на-Клязьма қаласынан Нижний Новгород-Суздаль кінәзі Дмитрий Константиновичтің әскерін қуып шығады (ханның берген жарлығымен). *1363 жылдың басы: Мамай Дмитрий Донскойға Владимир кінәздігін беру туралы жарлық береді. Осылайша Донской әртүрлі хандардан екі түрлі жарлық алады. Сарайдағы хан кейін өз пікірін өзгертіп, Владимир кінәздігін Дмитрий Константиновичке береді. *1363 жыл: Дмитрий Константинович Владимир қаласын қайта алмақ болғанымен, жеңіліп, Суздальге шегінеді. *1363/1364 жыл: Донской Стародуб, Галич және Ростов князьдіктерінен кінәздерді қуып, орнына өз вассалдарын қояды (Мамайдың қолдауымен Владимир кінәздігінің мәртебесін пайдаланып). *1363 жыл: Мамай Гүлістандағы Мұрадқа қарсы соғыс ашады. *1363/1364 жыл: Қайырболат Қырымды басып алмақ болып, Мамай тарапынан жеңіледі. *1364 жыл: Мәскеу мен Нижний Новгород-Суздаль кінәздері бейбіт келісім жасап, Донскойды Владимирдің ұлы кінәзі деп таниды. Кейінірек Константинович тағы бір ханның жарлығынан бас тартады. *1364 жылдың күзі: Әзіз Шейх Сарайды (мүмкін Хайырпұладтан) басып алып, өзін хан деп жариялайды. *1365 жыл: Шишев орманы түбіндегі шайқас — Рязань және Козельск кінәздіктерінің күштері Алтын Орда әскерін (Мұқша губернаторы Тағайды) жеңеді. *1367 жыл: Пьяна өзеніндегі шайқас — Нижний Новгород-Суздаль князьдіктерінің әскері Еділ Булгарларының билеушісі Булат-Темірді жеңеді. *1367 жыл: Әзіз Шейх Болат-Темірді жеңіп, Бұлғар ұлұсын Алтын Орда құрамына қайта қосады. *1368 жыл: Мамай Мұқша губернаторы Тағайды жеңеді. *1368/1369 жыл: Ұрыс хан Орда ұлысының тағын Құтлық Қожадан тартып алып, өзін хан деп жариялап, сенімсіз князьдер мен әмірлерді қырып тастайды. *1368–1372 жылдар: Литва–Мәскеу соғысы — Литва ұлы кінәзі Ольгерд пен Твер кінәзі Михаил ІІ Мәскеуге үш рет шабуылдайды, бірақ Мәскеуді ала алмайды. Жаңадан салынған Мәскеу Кремльінің қабырғасы оларға кедергі болды. *1371 жылғы желтоқсан: Скорищево шайқасы — Мәскеу кінәздігі Рязань кінәзін жеңеді. *1372 жылғы жаз: Любутск келісімі — Литва мен Мәскеу бейбіт келісім жасайды. *1373 жыл: Орыс хан Мамайдың қолдауындағы Мұхаммед Бұлақты Сарайдан қуып шығып, қаланы уақытша өз бақылауына алады. *1374 жыл: Мамай Сарайды уақытша басып алып, кейін оны Орыс хан қайтадан жаулап алады. *1374 жыл: Мамай Сары-Ақа елшілігін Нижний Новгородқа жібереді. *1375 жыл: Қағанбек Орыс ханды Сарайдан ығыстырып, қаланы басып алады. *1375 жыл: Мәскеудің Тверге қарсы жорығы (Твер Мамаймен одақтас еді). Твер Мәскеуге "кіші бауыр" ретінде мойынсұнады. *137? жыл: Тоқтамыс Әмір Темірдің көмегімен Отырар мен Сайрамда бекінеді. Орыс ханның ұлы Құтлубұға Тоқтамысты жеңеді, бірақ жарақаттан қайтыс болады. *137? жыл: Тоқтамыс жаңа әскермен Орыс ханды шабуылдап, бірақ Орыс ханның ұлы Тоқтақиядан жеңіледі. *1376 жыл: Тоқтамыс пен Орыс хан күштері арасындағы ұрыстар шешілмей аяқталады. Орыс хан қайтыс болады. *1376 жыл: Мәскеу мен Нижний Новгород-Суздаль князьдіктері Еділ Булгарларымен соғысады. Мәскеу біраз уақыт Болғар қаласында салық жинаушы отырғызады. *1377 жыл: 21 шілде (2 тамыз Жаңа Стиль) Пьяна өзеніндегі шайқас — Мамайдың немесе Арабшахтың әскері Русь князьдерінің әскерін жеңеді. Князь Иван Дмитриевич шайқаста қаза табады. *1377 жыл: Пьянадан кейін, Мамайдың әскері Нижний Новгородты өртеп, тонайды. *1377 жыл: Арабшахтың әскерлері Нижний Новгород пен Рязань өлкелерін шауып, Рязань қаласын жаулап алады. *1377 жылдың күзі: Арабшах Қағанбекті тақтан тайдырып, өзі Сарайда хан болады. *1377 жыл: Арабшахтың бұйрығымен Мәскеу және Нижний Новгород князьдері мордваларды шабуылдап, оларды Араб-шахтың билігін мойындаттырады. *1378 жыл: Арабшах Мұқша губернаторы Тағайға шабуыл жасап, оны өлтіріп, аймақты бағындырады. (Русь шежірелерінде Тағай 1360-шы жылдардың соңында өлген деп көрсетіледі.) *1378 жыл: Арабшах өзінің бұрынғы вассалы Нижний Новгород кінәзін тұтқындап, қаланы тонайды. *1378 жыл: Арабшах Рязань қаласын тағы да шауып, тонайды. *1378 жылғы 11 тамыз: Вожа өзеніндегі шайқас — Мәскеу кінәзі Мамайдың қолбасшысы Бегічті жеңеді. *1378 жыл: Тоқтамыс Сарайды жаулап алады. Арабшах кейін 1380 жылы тақтан түсіп, Тоқтамыс оны және Қағанбекті тірі қалдырып, оларға ұлыстар береді. *1378/1379 жыл: Тоқтамыс Орыс ханның ұлы Темір-Мәлікті жеңіп, өлтіреді. *1380 жыл: Куликово шайқасы — Мәскеу кінәзі Дмитрий Донской бастаған Русь князьдері Мамайдың әскерін жеңеді. *1381 жыл: Калка өзеніндегі шайқас — Тоқтамыстың әскері Мамайдың әскерін жеңіп, Алтын Ордада біртұтас билікті орнатады және Ұлы бүлік аяқталады. *1382 жыл: Мәскеу қоршауы — Тоқтамыс Мәскеуді қоршап, басып алады және қалаға үлкен залал келтіреді. Дмитрий Донской қашып кетеді. == Қолданылған әдебиет == {{refbegin}} * {{cite book |last=Atwood |first=Christopher Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000atwo |url-access=registration |year=2004 |publisher=Facts On File |isbn=978-0-8160-4671-3}} * {{cite book |last=Crummey |first=Robert O. | date=2014 | title=The Formation of Muscovy 1300 – 1613 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |publisher=Routledge |pages=52–62|isbn=9781317872009 }} (originally published in 1987). * {{cite book |last1=Grekov |first1=B. D. |first2=A. J. |last2=Jakubovskij |title=Zolotaja orda i eë padenie |location=Moscow |date=1950}} * {{cite journal |last=Grigor'ev |first=A. P. |title=Zolotoordynskie hany 60-70-h godov XIV v.: hronologija pravlenii |journal=Istriografija i istočnikovedenie stran Azii i Afriki |volume=7 |date=1983 |pages=9–54}} * {{cite book |last=Halperin |first=Charles J. |authorlink=Charles J. Halperin |year=1987| title=Russia and the Golden Horde: The Mongol Impact on Medieval Russian History |pages=222 |publisher=Indiana University |isbn=9781850430575}} (e-book). * {{Cite journal|last=Halperin|first=Charles J. |authorlink=Charles J. Halperin |date=17 February 2016 |title=A Tatar interpretation of the battle of Kulikovo Field, 1380: Rustam Nabiev|url=https://doi.org/10.1080/00905992.2015.1063594|journal=Nationalities Papers|volume=44|issue=1|pages=4–19|doi=10.1080/00905992.2015.1063594|s2cid=129150302|issn=0090-5992}} * {{cite book |last=Howorth |first= H. H. |title=History of the Mongols from the 9th to the 19th Century Part II.1. |location= London |year= 1880}} * {{Cite book |last=Kohn |first=George Childs |date=2013 |title=Dictionary of Wars. Revised Edition |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ |location=Londen/New York |publisher=Routledge |isbn=9781135954949}} * {{cite book |title=Medieval Russia: 980–1584 |last=Martin |first=Janet |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=0521362768 }} ** {{cite book |title=Medieval Russia: 980–1584 |last=Martin |first=Janet |url=https://books.google.com/books?id=sRCc3TtL9bIC |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780521368322 |access-date=11 October 2015 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423152842/https://books.google.com/books?id=sRCc3TtL9bIC |url-status=live }} (digital printing 2004) ** {{cite book |title=Medieval Russia: 980–1584. Second Edition. E-book |last=Martin |first=Janet |authorlink=Janet L. B. Martin|url=https://www.ebooks.com/en-us/book/802816/medieval-russia-980-1584/janet-martin/ |year=2007 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-511-36800-4}} * {{cite book |last=Nasonov |first=A. N. |title=Mongoly i Rus |location=Moscow |date=1940}} * {{Cite book |last1=Počekaev |first1=Roman Julianovich |authorlink1= |date=2010a |title=Цари ордынские: биографии ханов и правителей Золотой Орды (Cari ordynskie: Biografii hanov i pravitelej Zolotoj Ordy) |trans-title=Tsars of the Horde: Biographies of the Khans and Rulers of the Golden Horde |url=https://books.google.com/books?id=0W698uyn8W4C |location=Saint Petersburg |publisher=Eurasia |pages=406 |isbn=9785918520109}} * {{Cite book |last1=Počekaev |first1=Roman Julianovich |date=2010b |title=Мамай: история "антигероя" в истории (Mamaj: Istorija "anti-geroja" v istorii) |trans-title=Mamai: the story of an 'anti-hero' in history |url=https://books.google.com/books?id=lKbAZwEACAAJ |location=Saint Petersburg |publisher=Eurasia |pages=287 |isbn=9785918520208}} * {{cite book | last1 = Pokhlebkin |first1=William | author-link = William Pokhlyobkin | title = [[A History of Vodka]]|date= 1992| publisher = Verso| isbn= 0-86091-359-7}} * {{cite book |last=Safargaliev |first=M. G. |title=Raspad Zolotoj Ordy |location=Saransk |date=1960}} * {{cite book |last=Sagdeeva |first=R. Z. |title=Serebrjannye monety hanov Zolotoj Ordy |location=Moscow |date=2005}} * {{cite book |last=Seleznëv |first= J. V. |title=Èlita Zolotoj Ordy |location= Kazan |year= 2009}} * {{cite book |last=Shaikhutdinov |first=Marat | date=23 November 2021 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=s6JMEAAAQBAJ&pg=PT104 |title=Between East and West: The Formation of the Moscow State |chapter=3.4 Invasion of Tokhtamysh |publisher=Academic Studies Press |pages=104–107|isbn=9781644697153}} * {{cite book |last=Sidorenko |first=V. A. |chapter=Hronologija pravlenii zolotoordynskih hanov 1357-1380 gg |title=Materialov po arheologii, istorii i ètnografii Tavrii |volume=7 |date=2000 |pages=267–288}} * {{citation|last=Vernadsky|first=George|year=1953|title=The Mongols and Russia|publisher=Yale University Press}} * {{Cite journal |last1=Sorogin |first1=Yevgeniy Igorevich |date=2022 |title=Начальный период "великой замятни" в русских летописях |trans-title=The initial period of the "Great Troubles" in Rus' chronicles |url=https://cyberleninka.ru/article/n/nachalnyy-period-velikoy-zamyatni-v-russkih-letopisyah |journal=Bulletin of the South Ural State University |publisher=[[South Ural State University]] |volume=22 |issue=2 |pages=35–41 |doi=10.14529/ssh220205 |doi-broken-date=1 November 2024 |language=ru}} {{refend}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда тарихы]] mq4atyjmr5ursu2w1t2a1404t5j4jno Тракай аралының қамалы 0 760462 3600155 3545061 2026-05-05T08:50:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3600155 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Traku pilis by Augustas Didzgalvis.jpg|солға|нобай|Қамал]] [[Сурет:Trakai_Island_Castle,_Lithuania_-_Diliff.jpg|нобай]] [[Сурет:Тракайский_замок.jpg|alt=Тракайский замок by Oldypak lp|нобай| Тракай сарайы]] [[Сурет:Marszewski_Trakai_Castle.jpg|нобай|200x200 нүкте| Юзеф Маршевскийдің суретіндегі қирандылар (1866)]] '''Тракай''' (''Трокский'' немесе ''Троцкий'') '''қамалы''' ({{Lang-lt|Trakų salos pilis}}) — [[Витовт]] пен кейінгі литвалық ұлы князьдердің қамалы. Ол Гальве көлінің ортасындағы аралда, ежелгі Кейстут қамалының қарсы бетінде орналасқан. Арал Тракай (Троки) қаласының аумағында орналасқан және қаламен ағаш көпір арқылы байланысқан. Қамал [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік кезеңде]] қираған күйінен қалпына келтірілді. 1962 жылдан бері оның ішінде Тракай тарихы мұражайы жұмыс істейді. == Тарихы == 1337 жылы Тракай князі Кейстут әкесі Гедиминас берген Ескі Тракайдағы қамалды иеленеді. 1375 жылы ол 3 км қашықтықтағы Жаңа Тракайға (қазіргі Тракай) қоныс аударады. Көлге шығып тұрған түбек қорғанысқа ыңғайлы орын болды. Дәл осы жерде Кейстут өзінің жаңа резиденциясын салады. Сол уақытта аралдағы қамалдың құрылысы да басталған, алайда Кейстуттың қайтыс болуы және оның ұлы Витовт пен Ягайло арасындағы тақ үшін күрес бұл жұмысты тоқтатады. Азамат соғыстары аяқталғаннан кейін Витовт құрылыс жұмыстарын қайта бастайды, олар 1409 жылға дейін жалғасады. 1410 жылы 15 шілдеде [[Грюнвальд шайқасы|Грюнвальд шайқасынан]] кейін қамалдың әскери маңызы жоғалады, өйткені Ұлы Литва Князьдігінің басты жауы — Тевтон ордені жеңіліске ұшырайды. Витовт кезінде қамал өзінің гүлдену кезеңін бастан кешіреді. Мұнда [[Еуропа|Еуропаның]] түкпір-түкпірінен келген шетелдік елшілер мен мәртебелі қонақтар үшін салтанатты қабылдаулар мен той-томалақтар ұйымдастырылған. Витовт осы қамалда 1430 жылы 27 қазанда қайтыс болады. XVI ғасырдың соңына қарай Тракай елдің саяси өмірінде екінші қатарға ысырылып, маңызын жоғалта бастайды. Сауда жолдарынан алыстауы қаланың экономикалық құлдырауына әкеледі. Көп ұзамай Тракай саяси көзқарасы жағынан сенімсіз ақсүйектерді жер аудару орнына айналады, ал қамал түрме ретінде пайдаланылады. 1655 жылы орыс әскері шабуыл жасағанда, қамал қирандыларға айналады. == Сәулеті == [[Сурет:Trakai_Island_Castle_2.jpg|нобай| Қамалдың ішкі ауласы]] Витовттың сүйікті резиденциясы бекіністік және өкілеттік (салтанаттық) қызметтерді өзінше үйлестірген — бұл әрі қамал, әрі сарай болатын. Бұл Ұлы Литва Князьдігінде конвенттік үлгідегі алғашқы қамал еді: яғни, тікбұрышты жоспармен салынған, тұрғын, діни және шаруашылық ғимараттар кешені кіші ішкі аула айналасында топтасып орналасқан, ал сырты қорғаныс қабырғаларымен қоршалған қамал-кастель. Аралдағы қамал — қыштан салынған [[готика]] стилінің керемет үлгісі. Қамалдың сәулеттік ансамблінің өзегі — ұлы князьдің сарайы, ол қалың қамал қабырғаларымен қоршалған және қорғаныс мұнараларымен қорғалған. Сарайдағы салтанат залдарын витраждар мен фрескалар әсемдеген, олардың басты тақырыптары — ұлы князьдердің өмірінен алынған көріністер. Тұрғын бөлмелердің арасын ағаш [[Галерея|галереялар]] жалғаған. Князьдің жатын бөлмесі мен қазына бөлмесінің арасында құпия жол болып, ол ішкі аулаға апаратын. Қамал ауа жылытқыш жүйесімен жабдықталған: ыстық ауа құбырлар арқылы көтеріліп, тас қабырғаларды жылытып тұрған. Литва жылнамаларына қарағанда, қамалдағы ер-тоқымдар да алтынмен қапталған. Кейбір аттармен қоса бірнеше ер-тоқым Мәскеу князі Василий I-ге сыйға тартылған. == Қайта қалпына келтіру == [[Сурет:Trakai_Island_Castle_Chapel,_Lithuania_-_Diliff.jpg|нобай| Қайта қалпына келтіруден кейін қамалдағы шіркеу.]] Қамалды қалпына келтіру жобалары алғаш XIX ғасырдың соңында жасалды, алайда нақты жұмыстар XX ғасырдың басында консервация (бұзылудан сақтау) мақсатында басталды. 1901 жылы археолог В. Шукевич Тракай қалалық магистратынан Аралдағы қамалды он екі жылға жалға алып, оның әрі қарай қирауына жол бермеуге уәде берді. 1926 жылдан бастап, Тракай [[Польша|Польшаның]] құрамына енген кезде, қамалдарға тұрақты күтім жасала бастады. Аралдағы қирандылар өлшеніп, оларды консервациялау туралы шешім қабылданып, қамалдар мәдени мұра ретінде жарияланды. Негізгі назар Арал қамалына аударылды: 1935 жылы қабылдау залы, мұнаралар мен қорған қабырғаларын қалпына келтіру жұмыстары басталды. Қаржы жетіспеуіне байланысты кейбір жылдары жұмыс тоқтатылды. 1939 жылы Вильнюс аймағы [[Литва|Литваға]] қайтарылған соң, жұмыс жалғастыру үшін поляк инженері әрі сәулетші И. Боровский қайта шақырылып, ол 1929–1941 жылдары жұмыстарға жетекшілік етті және қамалдың алғашқы қалпына келтіру моделін жасады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін жұмыс қайта басталып, 1949 жылы сарайдың салтанат залына шатыр жабылды. 1955–1987 жылдар аралығында қалпына келтіру жұмыстарын сәулетшілер Бронюс Круминис пен Станисловас Микулёнис басқарды. Олар Мариенбург қамалы мен өңірдегі ұқсас қамалдарды зерттеп, сыртқы мұнараларды қалпына келтірді, бұл бүкіл қамалдың кеңістік құрылымын өзгертті. 1970-жылдары Арал қамалына, реставраторлардың болжауы бойынша, XV ғасырдағы келбеті қайтарылды. == Туризм == [[Сурет:1973_CPA_4296.jpg|солға|нобай| [[КСРО]] пошта маркасы, 1973 ж]] [[Сурет:Trakai_Castle_tourists.jpg|нобай| Туристер аралға жету үшін пайдаланатын көпір]] Қалпына келтірілген Витовт резиденциясы — Литвадағы ең үлкен ортағасырлық қамал, және Шығыс Еуропадағы санаулы арал қамалдарының бірі. Қамалға келетін туристер саны бойынша Тракай елде тек астана [[Вильнюс|Вильнюске]] ғана жол береді. Тарихи ескерткіштер орналасқан ландшафтарды сақтау мақсатында Литва үкіметі [[Тракай тарихи ұлттық саябағы (Литва)|Тракай тарихи ұлттық паркін]] құрды. == Мәдениетте == Тракай арал қамалында «Электрониканың оқиғалары» атты көркем фильмнің үшінші бөлімі түсірілген — қамал картиналар галереясы ретінде бейнеленген<ref>''Чередниченко О. В.'' [https://books.google.ru/books?id=hxlrDwAAQBAJ Прибалтика: Рига, Таллин, Вильнюс : путеводитель.] — 6-е изд., испр. и доп. — <abbr>М.</abbr>: Издательство «Э», 2017. — С. 293. — 408 с. — [[:ru:Служебная:Источники_книг/9785040900817|ISBN 978-5-04-090081-7]]. </ref><ref>''Ирина Сергеева.'' [https://inwander.io/in/lithuania/vilnius/cinema-locations-in-vilnius/ Кинотуризм в Вильнюсе: по следам фильмов и сериалов]. InWander (13 марта 2020).</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Lorentz S. Вилен өлкесі мен Новогрудок өңіріндегі қамалдардың қирандыларын сақтау (полякша) // Көркем мұраларды қорғау. — № 1–4. — 1-бөлім. — Варшава, 1930–1931 жж. — 161–180-бб. * St. L. Тракайдағы қамалдарды сақтау (полякша) // Өнер мен мәдениет тарихы бюллетені. — 1932 ж. — № 2. — 98-бет. * K. P. Тракайдағы аралдағы қамалдың қирандылары (полякша) // Өнер мен мәдениет тарихы бюллетені. — 1937 ж. — № 1. — 101-бет. * Юргинис Й., Таутавичюс А., Круминис Б., Микулёнис С. Тракай қамалдары // Литва қамалдары (литовша). — Вильнюс: Минтис, 1971 ж. — 89–152-беттер. * Микулёнис С. Тракай қамалы / литов тілінен аударған С. Быстрицкая. — Вильнюс: Минтис, 1978 ж. — 64 бет. — (КСРО-ның бүкілодақтық маңызы бар Литва ССР-інің сәулет ескерткіштері сериясынан). == Сілтемелер == * [http://www.trakai.lt/index.php?846624941 Тракайдың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308034449/http://trakai.lt/index.php?846624941 |date=2016-03-08 }} * [http://trakai.com/info_ru/ Тракайдың бейресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20071211183504/http://neris.mii.lt/towns/trakai/trakai.html Тракай тарихы] [[Санат:Тракай]] [[Санат:Литва қамалдары]] [[Санат:Готикалық сәулет түрі]] dpce0kbxqkp4zqxubnxqxamgt8o1uu0 Тау шаңғысы спортынан әлем кубогы 0 763369 3599970 3495647 2026-05-05T00:10:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sports league |logo= |pixels= |caption= |sport=[[Тау шаңғы]] |founded= 1967 |teams=154 ([[2025 жыл]]) |continent=[[Әлем]] [[Халықаралық шаңғы спорты федерациясы]] (FIS {{lang-en|International Ski Federation}}) |champion= }} '''Тау шаңғысы спортынан әлем кубогы''' — [[Халықаралық шаңғы спорты федерациясы]]мен ({{lang-en|International Ski Federation}}, {{lang-fr|Fédération Internationale de Ski}}, ''FIS'') ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар. == Чемпионаттар == {|class="wikitable" |- !Жыл !Қала !Ел |- |'''[[1993]]''' || [[Оре]] || {{SWE}} |- |'''[[1994]]''' || [[Скво-Вэлли]] || {{USA}} |- |'''[[1995]]''' || [[Бормио]] || {{ITA}} |- |'''[[1996]]''' || [[Лиллехаммер]] || {{NOR}} |- |'''[[1997]]''' || [[Скво-Вэлли]] || {{USA}} |- |'''[[1998]]''' || [[Кран-Монтана]] || {{CHE}} |- |'''[[1999]]''' || [[Сьерра-Невада (Испания)|Сьерра-Невада]] || {{ESP}} |- |'''[[2000]]''' || [[Бормио]] || {{ITA}} |- |'''[[2001]]''' || [[Оре]] || {{SWE}} |- |'''[[2002]]''' || [[Альтенмаркт (Понгау)|Альтенмаркт]] || {{AUT}} |- |'''[[2003]]''' || [[Лиллехаммер]] || {{NOR}} |- |'''[[2004]]''' || [[Сестриере]] || {{ITA}} |- |'''[[2005]]''' || [[Ленцерхайде]] || {{CHE}} |- |'''[[2006]]''' || [[Оре]] || {{SWE}} |- |'''[[2007]]''' || [[Ленцерхайде]] || {{CHE}} |- |'''[[2008]]''' || [[Бормио]] || {{ITA}} |- |'''[[2009]]''' || [[Оре]] || {{SWE}} |- |'''[[2010]]''' || [[Гармиш-Партенкирхен]] || {{FRG}} |- |'''[[2011]]''' || [[Ленцерхайде]]|| {{CHE}} |- |'''[[2012]]''' || [[Шладминг]] || {{CHE}} |- |'''[[2013]]''' || [[Ленцерхайде]] || {{CHE}} |- |'''[[2014]]''' || [[Ленцерхайде]] || {{CHE}} |- |'''[[2015]]''' || [[Мерибель]] || {{FRA}} |- |'''[[2016]]''' || [[Санкт-Моритц]] || {{CHE}} |- |'''[[2017]]''' || [[Аспен (Колорадо)|Аспен]] || {{USA}} |- |'''[[2018]]''' || [[Оре]] || {{SWE}} |- |'''[[2019]]''' || [[Солдеу]] || {{AND}} |- |'''[[2021]]''' || [[Ленцерхайде]] || {{CHE}} |- |'''[[2022]]''' || [[Куршевель]]/ [[Мерибель]] || {{FRA}} |- |'''[[2023]]''' || [[Солдеу]] || {{AND}} |- |'''[[2024]]''' || [[Зальбах-Хинтерглем]] || {{AUT}} |- |'''[[2025]]''' || [[Сан Валлэй (Айдахо)|Сан Валлэй]] || {{USA}} |- |} == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.fisalpine.com FisAlpine.com] FIS Alpine World Cup – Official website *[http://www.skiworldcup.org/ SkiWorldCup.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415073205/http://www.skiworldcup.org/ |date=2021-04-15 }} – History of the World Cup – by Serge Lang (see also [https://books.google.com/books?id=W1gEAAAAMBAJ&dq=%22skiing+heritage%22+lang+%22world+cup%22&pg=PA8 ISHA: History of the World Cup]) *[https://archive.today/20120525051222/http://www.fis-ski.com/uk/disciplines/alpineskiing/fisworldcup.html FIS-ski.com] – official results for FIS alpine World Cup events *[http://www.ski-db.com/worldcup.asp Ski-db.com] – World Cup results database *[http://www.canski.org/ Alpine Canada Alpin/Canadian Alpine Ski Team] *[http://www.ussa.org/ U.S. Ski and Snowboard Association] *[http://www.usskiteam.com/ U.S. Ski Team] *[http://www.wintersport-charts.info/as_all_wc_women.html Podium places in the World Cup Women TOP 150] *[http://www.wintersport-charts.info/as_all_wc_men.html Podium places in the World Cup Men TOP 150] [[Санат:Әлем кубогы]] [[Санат:Тау шаңғы]] 3ra8xt4uu1c1v7vgabt7gkpn9guq2pz Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3599918 3599390 2026-05-04T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3599918 json application/json { "articles": 243580, "pages": 666578, "edits": 3596201, "users": 177285, "activeusers": 545, "admins": 15, "files": 8689 } 9apygy6nixqfk2vk2dqtxsh836pmejp Константин базиликасы (Трир) 0 765853 3599901 3510293 2026-05-04T18:04:42Z 1nter pares 146705 3599901 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Константин базиликасы | шынайы аты = | статусы = ғибадатхана | атауы = Константин базиликасы (Трир) | суреті = Trier_Konstantinbasilika_BW_1.JPG | сурет атауы = Базиликаның қасбеті | позициялық карта = Германия |lat_dir = |lat_deg = 49 |lat_min = 45 |lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 6 |lon_min = 38 |lon_sec = 36 | ғимарат түрі = шіркеу | қала = [[Трир]] | мемлекет = {{Байрақ|Германия}} }} '''Константин базиликасы''' — [[Трир|Трирдегі]] [[Ежелгі Рим|Рим]] [[Базилика|базиликасы]], бастапқыда кеңес залы ретінде қызмет етті. Оны [[I Константин]], шамамен [[310 жыл|310 жылы]], тақ бөлмесі ретінде салған. Интерьер мәрмәрмен, тауашалардағы мүсіндермен, сыланған кірпішпен безендірілген және жылытылған. [[Ортағасыр|Орта ғасырларда]] базилика [[Архиепископ|архиепископтың]] резиденциясы болды. 17 ғасырда зал сайлаушылар сарайының құрамына кіргізілді. 1856 жылы базилика Евангелиялық шіркеуге берілді, содан бері сол жерде қызмет көрсетілді. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ғимарат өрттен қатты зақымданып, кейін қайта қалпына келтірілді. [[Сурет:Trier - Aula Palatina.JPG|нобай|left|Базилика қасбеті]] [[Сурет:Trier_Konstantinbasilika_BW_4.JPG|нобай|left|Базиликаның ішкі көрінісі]] Ішінің ұзындығы 67 метр, ені 27,2 метр, биіктігі 33 метр, қабырғаларының қалыңдығы 2,7 метрге дейін жетеді. Константин базиликасы [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] Бүкіләлемдік мұра нысаны болып табылады. == Тағы қараңыз == * [[Константин Колоссы]] * [[Максенций базиликасы]] paudlweqwrp3a71tao8mxqgj80vk8ss Максенций базиликасы 0 765854 3599902 3510292 2026-05-04T18:05:03Z 1nter pares 146705 3599902 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Максенций базиликасы | шынайы аты = {{lang-it|La Basilica di Massenzio e Constantino}} | статусы = ғибадатхана | атауы = Максенций базиликасы | суреті = Basilica of Maxentius2.jpg | сурет атауы = Базиликаның қасбеті | позициялық карта = Италия |lat_dir = |lat_deg = 41 |lat_min = 53 |lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 12 |lon_min = 29 |lon_sec = 18 | ғимарат түрі = шіркеу | қала = [[Рим]] | мемлекет = {{Байрақ|Италия}} | құрылысы аяқталды = 312 }} '''Максенций мен Константин базиликасы''' ({{lang-it|La Basilica di Massenzio e Constantino}}) — Рим форумында салынған ең үлкен ғимарат және [[Рим империясы|Император Римнің]] соңғы ғимараты. Оны [[308 жыл|308]] жылы император Максенций Римде билікті басып алғаннан кейін екі жылдан кейін бастады. Оны оның мұрагері [[I Константин]] 312 жылы 28 қазанда Мульвиев көпіріндегі шайқаста Максенцийді жеңгеннен кейін аяқтады. 6 ғасырда ғимарат «Рим ғибадатханасы» ({{lang-la|Templum Romae}}), тіпті кейінірек — «Жаңа базилика» ({{lang-la|Basilica Nova}}). [[Сурет:Piranesi-17018.jpg|солға|нобай|240x240 нүкте|Дж. Б. Пиранези. Римдегі Бейбітшілік ғибадатханасының көрінісі]] [[Сурет:Basilica_5.png|солға|нобай|240x240 нүкте|Көлденең қима. Қайта құру]] [[Сурет:Plan_Rome_-_Basilica_Nova.png|оңға|нобай|240x240 нүкте|Римнің ежелгі орталығының картасында Максенций мен Константин базиликасы (Basilica Nova)]] [[Базилика]] дәмдеуіштер қоймаларының орнында тұрғызылған ( {{Lang-la|horrea piperataria}} ) форумның солтүстік жағында және «Қасиетті жолға» параллель орналасқан ({{Lang-la|Via Sacra}}), негізгі (қысқа) қасбеті шығысқа, Флавиан амфитеатрына ([[Колизей]]) қарайды. Ғимарат кірпіштен тұрғызылған, кейіннен мәрмәрмен қапталған бетон іргетасы (100 х 65 метр). [[Сурет:Dehio_6_Basilica_of_Maxentius_Floor_plan.jpg|оңға|нобай|240x240 нүкте|Максенций мен Константин базиликасының жоспарын қайта құру]] Базилика шығыстан батысқа қарай созылып жатқан үш үлкен нефтерден (орталық ұзындығы 80 метр және ені 25 метр) тұрды және бөшкелермен жабылған (күмбездердің шыңы 29 метр). Оларды солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған үш трансепт (ұзындығы 23 метр және ені 17 метр) кесіп өтті. Әрқайсысының биіктігі 14,5 метр болатын сегіз мәрмәр бағана төбені тіреп тұрды, ол нефтер мен трансепттердің қиылысында шап қоймаларын құрады. Бұл Рим сәулет өнерінде бұрын болмаған, көлемі жағынан да, құрылысы жағынан да мүлдем жаңа композиция болды. 2000 шаршы метр аумақты алып жатқан орталық нефте оның батыс жағында таққа отырған император Константиннің мәрмәрден жасалған үлкен фигурасы «Колосс» бейнеленген үлкен [[Апсида|апсиспен]] аяқталды. Бұл фигураның фрагменттері қазір Капитолий мұражайларының Palazzo dei Conservatori ауласында қойылған. Ғимараттың шығыс қасбетінің бүкіл ұзындығы бойынша [[аркада]] өтті. Қасиетті жолға қарайтын оңтүстік қасбеті де император Константиннің бұйрығымен екі қабатты аркадамен безендірілген, оның ортасында (ортаңғы трансепт осінің бойымен) негізгі кіреберіс орналастырылған, төрт [[порфир]] бағанасында [[Портик|портикпен]] безендірілген (тетрастиль). Базиликаның негізгі кіреберісіне қарама-қарсы, солтүстік жағында тағы бір жарты шеңберлі апсис тұрғызылған (ол аман қалған). Константин тұсында [[трибунал]] онда жиналды (бұрын мәжілістер батыс апсиде өткізілетін). Ішінде насыбайгүлдің қабырғалары мәрмәр тақталармен қапталған, ал еденге түрлі-түсті мәрмәр төселген. Мрамордан және алтын жалатылған қоладан жасалған мүсіндер мен құрбандық үстелдері болды. Қаракалла мен Диоклетианның үлкен моншалары құрылысшыларға үлгі ретінде берілген деп саналады. Базиликаның сыртқы «көлбеу» төбесі түпнұсқа болып табылады. Ерте римдік ғимараттарда қарапайым шатыр төбесі болса, Максенций мен Константин насыбайгүлінің күн сәулесінде жарқыраған алтындатылған қола тақталармен жабылған көп қырлы төбесі болды (7 ғасырда [[Ватикан|Ватикандағы]] [[Әулие Петер базиликасы|Әулие Петр соборының]] төбесі үшін алынып тасталды). 1349 жылы жер сілкінісі нәтижесінде орталық нефтің қоймасы құлады. Үш үлкен аркасы бар солтүстік нефте ғана қалды. Жер сілкінісінен аман қалған сегіз бағананың жалғыз бірі 1614 жылы Рим Папасы V Павелдің бұйрығымен Санта-Мария Маджоре алаңына көшіріліп, оның ортасында сәулетші Карло Мадерно жобалаған Мадоннаның қола мүсіні орнатылған. Колонна «Бейбітшілік колоннасы» (Colonna della Pace) деп аталды, өйткені Максенций мен Константин насыбайгүлі сол кезде «Бейбітшілік храмы» (Tempio della Pace) деп аталды. 1506-1514 жылдар аралығында Ватикандағы Әулие Петр ғибадатханасының жаңа дизайнын жасау кезінде римдік классик сәулетші [[Донато Браманте]] Пантеон күмбезін «Бейбітшілік ғибадатханасының» (Максентий мен Константин насыбайгүлі) қоймаларына орнатуға ұмтылғанын мәлімдеді. Брамантенің Ватикан шіркеуіне арналған дизайны орталықтандырылған крест-квадрат дизайнына (Итальяндық Қайта өрлеу дәуірінің негізгі идеяларының бірі) сәйкес келді, сонымен қатар Императорлық Римнің сәулет өнерінің жетістіктеріне сүйенді. <gallery class="center" widths="150px" heights="150px"> Сурет:Constantine's_head_at_capitoline_-_Flickr_-_cking_(cropped).jpg|alt=Голова Колосса Константина. 320-е гг. Мрамор. Палаццо-дей-Консерватори, Капитолийские музеи, Рим|Константин Колоссының басшысы. 320-ж. Мәрмәр. Palazzo dei Conservatori, Капитолий мұражайлары, Рим Сурет:0_Basilique_de_Maxence_et_Constantin_à_Rome_(5).JPG|alt=Своды нефа|Нефтің қоймалары Сурет:Apse_-_51357898882.jpg|alt=Свод апсиды|Апсис қоймасы Сурет:Roman_Forum_Basilica_of_Constantine.jpg|alt=Угловая часть|Бұрыш бөлігі Сурет:Базилика_Максенция-Константина._Апсида.jpg|alt=Апсида. Вид с Виа-дей-Фори-Империали|Via dei Fori Imperiali-ден апсиданың көрініс </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Константин Колоссы]] * [[Константин базиликасы (Трир)]] a8jae9swgs8ljsjecmv5eqvpdjse2d8 Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2025-26 0 766061 3600114 3514116 2026-05-05T07:42:02Z Ashina 7704 3600114 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан Қазақстан чемпионаты |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = Қазақстан футзал қауымдастығының ресми логосы.png |уақыты =2025 жылдың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығы |қатысушылар саны = 12 команда |қалалар = 11 |стадиондар = 12 |чемпион = 🥇 |рет = |2 орын = 🥈 |3 орын = 🥉 |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25|2024-25]] |келесі сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-27|2026-27]] }} '''[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] 2025-2026''' — қазақстандық кәсіби [[футзал]] клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат [[2025 жыл]]<nowiki/>дың [[23 қыркүйек|5 қыркүйегінен]] бастап [[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 наурыз|17 мамыр]] аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған [[Қарағанды|қарағандылық]] «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды<ref>{{Cite web|title=ТАБЛИЦА OLIMPBET-ЧЕМПИОНАТ КАЗАХСТАНА|url=https://kazfutsal.kz/rus/matches}}</ref>. == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:95%;" |+'''2024/2025 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының қатысушылары''' ! style="width:4%;" |№ ! style="width:25%;" |Клуб атауы ! style="width:20%;" |Қаласы |- |'''1''' |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |[[Алматы]] |- |'''2''' |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] |[[Рудный]] |- |'''3''' |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] |[[Ақтөбе]] |- |'''4''' |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] |[[Семей]] |- |'''5''' |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |[[Атырау]] |- |'''6''' |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] |[[Орал]] |- |'''7''' |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] |[[Шымкент]] |- |'''8''' |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |[[Ақтау]] |- |'''9''' |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] |[[Астана]] |- |'''10''' |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] |[[Талдықорған]] |- |'''11''' |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] |[[Қарағанды]] |- |'''12''' |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |[[Қарағанды]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] ! [[Аят (футзал клубы)|Аят]] ! [[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]] ! [[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] ! [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] ! [[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]] |- | '''Қайрат Арена''' (Алматы) | '''Рудный Арена''' | '''Жастар сарайы '''(Талдықорған) | '''Ақтөбе Арена''' | '''Аманат Арена''' | '''Қарағанды Арена''' |- | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: |- | | | | | | |- | colspan="5" rowspan="25" | {{ПозКарта+|Қазақстан|width=800|float=center|caption=|places= {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.2389|long=76.8897|label=[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]|position=top}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=52.97|long=63.12|label=[[Аят (футзал клубы)|Аят]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=45.0156|long=78.3739|label=[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.2667|long=57.1667|label=[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=42.3417|long=69.5901|label=[[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2|long=71.4|label=[[Астана (футзал клубы)|Астана]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2333|long=51.3667|label=[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=47.117|long=51.883|label=[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.4268|long=80.2667|label=[[Семей (футзал клубы)|Семей]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.6481|long=51.1722|label=[[Каспий футзал клубы|Каспий]]|position=bottom}} }} |- ! [[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]] |- | '''Қажымұқан Мұңайтпасов Арена''' (Шымкент) |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Атырау (футзал клубы)|Атырау]] |- | '''<font color="#777777">М</font>ұнайшы Спорт сарайы''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]] |- | '''Халық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Астана (футзал клубы)|Астана]] |- | '''Сайран Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Семей (футзал клубы)|Семей]] |- | '''Абай Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]] |- | '''Жайық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |} == Чемпионат кестесі == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+'''2024/2025 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының матчтық кестесі''' ! style="width:3%;" |№ ! style="width:10%;" |'''Команда''' ! style="width:7%;" |1 ! style="width:7%;" |2 ! style="width:7%;" |3 ! style="width:7%;" |4 ! style="width:7%;" |5 ! style="width:7%;" |6 ! style="width:7%;" |7 ! style="width:7%;" |8 ! style="width:7%;" |9 ! style="width:7%;" |10 ! style="width:7%;" |11 ! style="width:7%;" |12 |- | style="background:#B0E0E6;" |'''1''' | style="background:#B0E0E6;" |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] | style="background:#B0E0E6;" |— | |5:2 10:4 | | |4:3 2:3 |3:1 7:0 | |6:2 3:1 | | | |- | style="background:#FFB6C1;" |'''2''' | style="background:#FFB6C1;" |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] | | style="background:#FFB6C1;" |— |1:8 1:8 | | | | | |6:1 5:3 |4:3 7:0 | |5:3 8:1 |- | style="background:#FFD700;" |'''3''' | style="background:#FFD700;" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |2:5 4:10 |8:1 8:1 | style="background:#FFD700;" |— | | |7:2 2:2 |5:3 5:1 | | | | | |- | style="background:#FA8072;" |'''4''' | style="background:#FA8072;" |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] | | | | style="background:#FA8072;" |— | | | |6:5 2:3 |5:3 0:4 |4:2 2:2 | |6:0 5:4 |- | style="background:#FFE4B5;" |'''5''' | style="background:#FFE4B5;" |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] | | | | | style="background:#FFE4B5;" |— | | |2:3 3:2 | |3:4 2:4 |7:0 5:1 |7:3 6:1 |- | style="background:#98FB98;" |'''6''' | style="background:#98FB98;" |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |3:4 3:2 | |2:7 2:2 | | | style="background:#98FB98;" |— | | |0:0 2:3 |5:2 4:1 | |- | style="background:#ADD8E6;" |'''7''' | style="background:#ADD8E6;" |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |1:3 0:7 | |3:5 1:5 | | | | style="background:#ADD8E6;" |— |5:3 1:1 | | |3:0 4:1 |- | style="background:#90EE90;" |'''8''' | style="background:#90EE90;" |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] | | | |5:6 3:2 |3:2 2:3 | |3:5 1:1 | style="background:#90EE90;" |— | | |1:3 9:0 |- | style="background:#D8BFD8;" |'''9''' | style="background:#D8BFD8;" |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |2:6 1:3 |1:6 3:5 | |3:5 4:0 | |0:0 3:2 | | | style="background:#D8BFD8;" |— | | |- | style="background:#AFEEEE;" |'''10''' | style="background:#AFEEEE;" |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] | |3:4 0:7 | |2:4 2:2 |4:3 4:2 |2:5 1:4 | | | | style="background:#AFEEEE;" |— | |- | style="background:#E6E6FA;" |'''11''' | style="background:#E6E6FA;" |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] | | | | |0:7 1:5 | |0:3 1:4 |3:1 0:9 | | | style="background:#E6E6FA;" |— |3:4 6:4 |- | style="background:#F0E68C;" |'''12''' | style="background:#F0E68C;" |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] | |3:5 1:8 | |0:6 4:5 |3:7 1:6 | | | | | |4:3 4:6 | style="background:#F0E68C;" |— |} == Жасөспірімдер чемпионаты == === U13 === * 🥇 - Ақшұқыр (Маңғыстау) * 🥈 - Каспий (Ақтау) * 🥉 - Сақтаған академиясы (Жаңаөзен) === U15 === * 🥇 - Сайран (Астана) * 🥈 - SPK Alua Trade (Көкшетау) * 🥉 - Арлан (Астана) === U17 === * 🥇 Астана * 🥈 Saktagan academy (Жаңаөзен) * 🥉 Каспий (Ақтау) === U19 === * 🥇 «Аят» (Рудный) * 🥈 «Тұлпар» (Қарағанды) * 🥉 «Бәйтерек» (Орал) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] laucq121w8cfhmmv0q34isutuf6f7y9 3600115 3600114 2026-05-05T07:43:13Z Ashina 7704 3600115 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан Қазақстан чемпионаты |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = Қазақстан футзал қауымдастығының ресми логосы.png |уақыты =2025 жылдың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығы |қатысушылар саны = 12 команда |қалалар = 11 |стадиондар = 12 |чемпион = 🥇 |рет = |2 орын = 🥈 |3 орын = 🥉 |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25|2024-25]] |келесі сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-27|2026-27]] }} '''[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] 2025-2026''' — қазақстандық кәсіби [[футзал]] клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат [[2025 жыл]]<nowiki/>дың [[23 қыркүйек|5 қыркүйегінен]] бастап [[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 наурыз|17 мамыр]] аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған [[Қарағанды|қарағандылық]] «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды<ref>{{Cite web|title=ТАБЛИЦА OLIMPBET-ЧЕМПИОНАТ КАЗАХСТАНА|url=https://kazfutsal.kz/rus/matches}}</ref>. == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%;" |+'''2025/2026 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының қатысушылары''' ! style="width:4%;" |№ ! style="width:25%;" |Клуб атауы ! style="width:20%;" |Қаласы |- |'''1''' |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |[[Алматы]] |- |'''2''' |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] |[[Рудный]] |- |'''3''' |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] |[[Ақтөбе]] |- |'''4''' |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] |[[Семей]] |- |'''5''' |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |[[Атырау]] |- |'''6''' |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] |[[Орал]] |- |'''7''' |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] |[[Шымкент]] |- |'''8''' |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |[[Ақтау]] |- |'''9''' |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] |[[Астана]] |- |'''10''' |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] |[[Талдықорған]] |- |'''11''' |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] |[[Қарағанды]] |- |'''12''' |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |[[Қарағанды]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] ! [[Аят (футзал клубы)|Аят]] ! [[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]] ! [[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] ! [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] ! [[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]] |- | '''Қайрат Арена''' (Алматы) | '''Рудный Арена''' | '''Жастар сарайы '''(Талдықорған) | '''Ақтөбе Арена''' | '''Аманат Арена''' | '''Қарағанды Арена''' |- | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: |- | | | | | | |- | colspan="5" rowspan="25" | {{ПозКарта+|Қазақстан|width=800|float=center|caption=|places= {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.2389|long=76.8897|label=[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]|position=top}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=52.97|long=63.12|label=[[Аят (футзал клубы)|Аят]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=45.0156|long=78.3739|label=[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.2667|long=57.1667|label=[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=42.3417|long=69.5901|label=[[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2|long=71.4|label=[[Астана (футзал клубы)|Астана]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2333|long=51.3667|label=[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=47.117|long=51.883|label=[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.4268|long=80.2667|label=[[Семей (футзал клубы)|Семей]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.6481|long=51.1722|label=[[Каспий футзал клубы|Каспий]]|position=bottom}} }} |- ! [[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]] |- | '''Қажымұқан Мұңайтпасов Арена''' (Шымкент) |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Атырау (футзал клубы)|Атырау]] |- | '''<font color="#777777">М</font>ұнайшы Спорт сарайы''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]] |- | '''Халық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Астана (футзал клубы)|Астана]] |- | '''Сайран Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Семей (футзал клубы)|Семей]] |- | '''Абай Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]] |- | '''Жайық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |} == Чемпионат кестесі == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+'''2024/2025 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының матчтық кестесі''' ! style="width:3%;" |№ ! style="width:10%;" |'''Команда''' ! style="width:7%;" |1 ! style="width:7%;" |2 ! style="width:7%;" |3 ! style="width:7%;" |4 ! style="width:7%;" |5 ! style="width:7%;" |6 ! style="width:7%;" |7 ! style="width:7%;" |8 ! style="width:7%;" |9 ! style="width:7%;" |10 ! style="width:7%;" |11 ! style="width:7%;" |12 |- | style="background:#B0E0E6;" |'''1''' | style="background:#B0E0E6;" |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] | style="background:#B0E0E6;" |— | |5:2 10:4 | | |4:3 2:3 |3:1 7:0 | |6:2 3:1 | | | |- | style="background:#FFB6C1;" |'''2''' | style="background:#FFB6C1;" |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] | | style="background:#FFB6C1;" |— |1:8 1:8 | | | | | |6:1 5:3 |4:3 7:0 | |5:3 8:1 |- | style="background:#FFD700;" |'''3''' | style="background:#FFD700;" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |2:5 4:10 |8:1 8:1 | style="background:#FFD700;" |— | | |7:2 2:2 |5:3 5:1 | | | | | |- | style="background:#FA8072;" |'''4''' | style="background:#FA8072;" |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] | | | | style="background:#FA8072;" |— | | | |6:5 2:3 |5:3 0:4 |4:2 2:2 | |6:0 5:4 |- | style="background:#FFE4B5;" |'''5''' | style="background:#FFE4B5;" |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] | | | | | style="background:#FFE4B5;" |— | | |2:3 3:2 | |3:4 2:4 |7:0 5:1 |7:3 6:1 |- | style="background:#98FB98;" |'''6''' | style="background:#98FB98;" |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |3:4 3:2 | |2:7 2:2 | | | style="background:#98FB98;" |— | | |0:0 2:3 |5:2 4:1 | |- | style="background:#ADD8E6;" |'''7''' | style="background:#ADD8E6;" |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |1:3 0:7 | |3:5 1:5 | | | | style="background:#ADD8E6;" |— |5:3 1:1 | | |3:0 4:1 |- | style="background:#90EE90;" |'''8''' | style="background:#90EE90;" |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] | | | |5:6 3:2 |3:2 2:3 | |3:5 1:1 | style="background:#90EE90;" |— | | |1:3 9:0 |- | style="background:#D8BFD8;" |'''9''' | style="background:#D8BFD8;" |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |2:6 1:3 |1:6 3:5 | |3:5 4:0 | |0:0 3:2 | | | style="background:#D8BFD8;" |— | | |- | style="background:#AFEEEE;" |'''10''' | style="background:#AFEEEE;" |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] | |3:4 0:7 | |2:4 2:2 |4:3 4:2 |2:5 1:4 | | | | style="background:#AFEEEE;" |— | |- | style="background:#E6E6FA;" |'''11''' | style="background:#E6E6FA;" |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] | | | | |0:7 1:5 | |0:3 1:4 |3:1 0:9 | | | style="background:#E6E6FA;" |— |3:4 6:4 |- | style="background:#F0E68C;" |'''12''' | style="background:#F0E68C;" |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] | |3:5 1:8 | |0:6 4:5 |3:7 1:6 | | | | | |4:3 4:6 | style="background:#F0E68C;" |— |} == Жасөспірімдер чемпионаты == === U13 === * 🥇 - Ақшұқыр (Маңғыстау) * 🥈 - Каспий (Ақтау) * 🥉 - Сақтаған академиясы (Жаңаөзен) === U15 === * 🥇 - Сайран (Астана) * 🥈 - SPK Alua Trade (Көкшетау) * 🥉 - Арлан (Астана) === U17 === * 🥇 Астана * 🥈 Saktagan academy (Жаңаөзен) * 🥉 Каспий (Ақтау) === U19 === * 🥇 «Аят» (Рудный) * 🥈 «Тұлпар» (Қарағанды) * 🥉 «Бәйтерек» (Орал) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] j3j165hsv9qfemceog2hfgdxnvcjyrq 3600118 3600115 2026-05-05T07:44:53Z Ashina 7704 3600118 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан Қазақстан чемпионаты |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = Қазақстан футзал қауымдастығының ресми логосы.png |уақыты =2025 жылдың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығы |қатысушылар саны = 12 команда |қалалар = 11 |стадиондар = 12 |чемпион = 🥇 |рет = |2 орын = 🥈 |3 орын = 🥉 |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25|2024-25]] |келесі сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-27|2026-27]] }} '''[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] 2025-2026''' — қазақстандық кәсіби [[футзал]] клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат [[2025 жыл]]<nowiki/>дың [[23 қыркүйек|5 қыркүйегінен]] бастап [[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 наурыз|17 мамыр]] аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған [[Қарағанды|қарағандылық]] «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды<ref>{{Cite web|title=ТАБЛИЦА OLIMPBET-ЧЕМПИОНАТ КАЗАХСТАНА|url=https://kazfutsal.kz/rus/matches}}</ref>. == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%;" |+'''2025/2026 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының қатысушылары''' ! style="width:4%;" |№ ! style="width:25%;" |Клуб атауы ! style="width:20%;" |Қаласы |- |'''1''' |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |[[Алматы]] |- |'''2''' |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] |[[Рудный]] |- |'''3''' |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] |[[Ақтөбе]] |- |'''4''' |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] |[[Семей]] |- |'''5''' |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |[[Атырау]] |- |'''6''' |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] |[[Орал]] |- |'''7''' |'''[[Шымкент (футзал клубы)|Шымкент]]''' |[[Шымкент]] |- |'''8''' |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |[[Ақтау]] |- |'''9''' |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] |[[Астана]] |- |'''10''' |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] |[[Талдықорған]] |- |'''11''' |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] |[[Қарағанды]] |- |'''12''' |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |[[Қарағанды]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] ! [[Аят (футзал клубы)|Аят]] ! [[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]] ! [[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] ! [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] ! [[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]] |- | '''Қайрат Арена''' (Алматы) | '''Рудный Арена''' | '''Жастар сарайы '''(Талдықорған) | '''Ақтөбе Арена''' | '''Аманат Арена''' | '''Қарағанды Арена''' |- | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: |- | | | | | | |- | colspan="5" rowspan="25" | {{ПозКарта+|Қазақстан|width=800|float=center|caption=|places= {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.2389|long=76.8897|label=[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]|position=top}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=52.97|long=63.12|label=[[Аят (футзал клубы)|Аят]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=45.0156|long=78.3739|label=[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.2667|long=57.1667|label=[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=42.3417|long=69.5901|label=[[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2|long=71.4|label=[[Астана (футзал клубы)|Астана]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2333|long=51.3667|label=[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=47.117|long=51.883|label=[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.4268|long=80.2667|label=[[Семей (футзал клубы)|Семей]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.6481|long=51.1722|label=[[Каспий футзал клубы|Каспий]]|position=bottom}} }} |- ! [[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]] |- | '''Қажымұқан Мұңайтпасов Арена''' (Шымкент) |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Атырау (футзал клубы)|Атырау]] |- | '''<font color="#777777">М</font>ұнайшы Спорт сарайы''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]] |- | '''Халық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Астана (футзал клубы)|Астана]] |- | '''Сайран Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Семей (футзал клубы)|Семей]] |- | '''Абай Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]] |- | '''Жайық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |} == Чемпионат кестесі == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+'''2024/2025 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының матчтық кестесі''' ! style="width:3%;" |№ ! style="width:10%;" |'''Команда''' ! style="width:7%;" |1 ! style="width:7%;" |2 ! style="width:7%;" |3 ! style="width:7%;" |4 ! style="width:7%;" |5 ! style="width:7%;" |6 ! style="width:7%;" |7 ! style="width:7%;" |8 ! style="width:7%;" |9 ! style="width:7%;" |10 ! style="width:7%;" |11 ! style="width:7%;" |12 |- | style="background:#B0E0E6;" |'''1''' | style="background:#B0E0E6;" |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] | style="background:#B0E0E6;" |— | |5:2 10:4 | | |4:3 2:3 |3:1 7:0 | |6:2 3:1 | | | |- | style="background:#FFB6C1;" |'''2''' | style="background:#FFB6C1;" |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] | | style="background:#FFB6C1;" |— |1:8 1:8 | | | | | |6:1 5:3 |4:3 7:0 | |5:3 8:1 |- | style="background:#FFD700;" |'''3''' | style="background:#FFD700;" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |2:5 4:10 |8:1 8:1 | style="background:#FFD700;" |— | | |7:2 2:2 |5:3 5:1 | | | | | |- | style="background:#FA8072;" |'''4''' | style="background:#FA8072;" |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] | | | | style="background:#FA8072;" |— | | | |6:5 2:3 |5:3 0:4 |4:2 2:2 | |6:0 5:4 |- | style="background:#FFE4B5;" |'''5''' | style="background:#FFE4B5;" |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] | | | | | style="background:#FFE4B5;" |— | | |2:3 3:2 | |3:4 2:4 |7:0 5:1 |7:3 6:1 |- | style="background:#98FB98;" |'''6''' | style="background:#98FB98;" |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |3:4 3:2 | |2:7 2:2 | | | style="background:#98FB98;" |— | | |0:0 2:3 |5:2 4:1 | |- | style="background:#ADD8E6;" |'''7''' | style="background:#ADD8E6;" |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |1:3 0:7 | |3:5 1:5 | | | | style="background:#ADD8E6;" |— |5:3 1:1 | | |3:0 4:1 |- | style="background:#90EE90;" |'''8''' | style="background:#90EE90;" |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] | | | |5:6 3:2 |3:2 2:3 | |3:5 1:1 | style="background:#90EE90;" |— | | |1:3 9:0 |- | style="background:#D8BFD8;" |'''9''' | style="background:#D8BFD8;" |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |2:6 1:3 |1:6 3:5 | |3:5 4:0 | |0:0 3:2 | | | style="background:#D8BFD8;" |— | | |- | style="background:#AFEEEE;" |'''10''' | style="background:#AFEEEE;" |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] | |3:4 0:7 | |2:4 2:2 |4:3 4:2 |2:5 1:4 | | | | style="background:#AFEEEE;" |— | |- | style="background:#E6E6FA;" |'''11''' | style="background:#E6E6FA;" |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] | | | | |0:7 1:5 | |0:3 1:4 |3:1 0:9 | | | style="background:#E6E6FA;" |— |3:4 6:4 |- | style="background:#F0E68C;" |'''12''' | style="background:#F0E68C;" |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] | |3:5 1:8 | |0:6 4:5 |3:7 1:6 | | | | | |4:3 4:6 | style="background:#F0E68C;" |— |} == Жасөспірімдер чемпионаты == === U13 === * 🥇 - Ақшұқыр (Маңғыстау) * 🥈 - Каспий (Ақтау) * 🥉 - Сақтаған академиясы (Жаңаөзен) === U15 === * 🥇 - Сайран (Астана) * 🥈 - SPK Alua Trade (Көкшетау) * 🥉 - Арлан (Астана) === U17 === * 🥇 Астана * 🥈 Saktagan academy (Жаңаөзен) * 🥉 Каспий (Ақтау) === U19 === * 🥇 «Аят» (Рудный) * 🥈 «Тұлпар» (Қарағанды) * 🥉 «Бәйтерек» (Орал) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] m539dvf8h0q0r3e45uyh761jdbr9yi7 3600137 3600118 2026-05-05T08:14:37Z Ashina 7704 /* Жасөспірімдер чемпионаты */ 3600137 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан Қазақстан чемпионаты |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = Қазақстан футзал қауымдастығының ресми логосы.png |уақыты =2025 жылдың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығы |қатысушылар саны = 12 команда |қалалар = 11 |стадиондар = 12 |чемпион = 🥇 |рет = |2 орын = 🥈 |3 орын = 🥉 |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25|2024-25]] |келесі сезон = [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-27|2026-27]] }} '''[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] 2025-2026''' — қазақстандық кәсіби [[футзал]] клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат [[2025 жыл]]<nowiki/>дың [[23 қыркүйек|5 қыркүйегінен]] бастап [[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 наурыз|17 мамыр]] аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған [[Қарағанды|қарағандылық]] «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды<ref>{{Cite web|title=ТАБЛИЦА OLIMPBET-ЧЕМПИОНАТ КАЗАХСТАНА|url=https://kazfutsal.kz/rus/matches}}</ref>. == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%;" |+'''2025/2026 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының қатысушылары''' ! style="width:4%;" |№ ! style="width:25%;" |Клуб атауы ! style="width:20%;" |Қаласы |- |'''1''' |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |[[Алматы]] |- |'''2''' |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] |[[Рудный]] |- |'''3''' |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] |[[Ақтөбе]] |- |'''4''' |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] |[[Семей]] |- |'''5''' |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |[[Атырау]] |- |'''6''' |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] |[[Орал]] |- |'''7''' |'''[[Шымкент (футзал клубы)|Шымкент]]''' |[[Шымкент]] |- |'''8''' |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |[[Ақтау]] |- |'''9''' |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] |[[Астана]] |- |'''10''' |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] |[[Талдықорған]] |- |'''11''' |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] |[[Қарағанды]] |- |'''12''' |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |[[Қарағанды]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] ! [[Аят (футзал клубы)|Аят]] ! [[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]] ! [[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] ! [[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]] ! [[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]] |- | '''Қайрат Арена''' (Алматы) | '''Рудный Арена''' | '''Жастар сарайы '''(Талдықорған) | '''Ақтөбе Арена''' | '''Аманат Арена''' | '''Қарағанды Арена''' |- | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: | Сыйымдылығы: |- | | | | | | |- | colspan="5" rowspan="25" | {{ПозКарта+|Қазақстан|width=800|float=center|caption=|places= {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.2389|long=76.8897|label=[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]|position=top}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=52.97|long=63.12|label=[[Аят (футзал клубы)|Аят]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=45.0156|long=78.3739|label=[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.2667|long=57.1667|label=[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Қарағанды (футзал клубы)|Қарағанды]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=49.8|long=73.117|label=[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=42.3417|long=69.5901|label=[[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2|long=71.4|label=[[Астана (футзал клубы)|Астана]]|position=left}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=51.2333|long=51.3667|label=[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=47.117|long=51.883|label=[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]|position=right}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=50.4268|long=80.2667|label=[[Семей (футзал клубы)|Семей]]|position=bottom}} {{ПозКарта~|Қазақстан|lat=43.6481|long=51.1722|label=[[Каспий футзал клубы|Каспий]]|position=bottom}} }} |- ! [[Ордабасы (футзал клубы)|Ордабасы]] |- | '''Қажымұқан Мұңайтпасов Арена''' (Шымкент) |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Атырау (футзал клубы)|Атырау]] |- | '''<font color="#777777">М</font>ұнайшы Спорт сарайы''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]] |- | '''Халық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Астана (футзал клубы)|Астана]] |- | '''Сайран Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Семей (футзал клубы)|Семей]] |- | '''Абай Арена''' |- | Сыйымдылығы: |- ! [[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]] |- | '''Жайық Арена''' |- | Сыйымдылығы: |} == Чемпионат кестесі == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+'''2024/2025 жылғы Қазақстан футзал чемпионатының матчтық кестесі''' ! style="width:3%;" |№ ! style="width:10%;" |'''Команда''' ! style="width:7%;" |1 ! style="width:7%;" |2 ! style="width:7%;" |3 ! style="width:7%;" |4 ! style="width:7%;" |5 ! style="width:7%;" |6 ! style="width:7%;" |7 ! style="width:7%;" |8 ! style="width:7%;" |9 ! style="width:7%;" |10 ! style="width:7%;" |11 ! style="width:7%;" |12 |- | style="background:#B0E0E6;" |'''1''' | style="background:#B0E0E6;" |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] | style="background:#B0E0E6;" |— | |5:2 10:4 | | |4:3 2:3 |3:1 7:0 | |6:2 3:1 | | | |- | style="background:#FFB6C1;" |'''2''' | style="background:#FFB6C1;" |[[Ақтөбе (футзал клубы)|'''Ақтөбе''']] | | style="background:#FFB6C1;" |— |1:8 1:8 | | | | | |6:1 5:3 |4:3 7:0 | |5:3 8:1 |- | style="background:#FFD700;" |'''3''' | style="background:#FFD700;" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] |2:5 4:10 |8:1 8:1 | style="background:#FFD700;" |— | | |7:2 2:2 |5:3 5:1 | | | | | |- | style="background:#FA8072;" |'''4''' | style="background:#FA8072;" |[[Аят (футзал клубы)|'''Аят''']] | | | | style="background:#FA8072;" |— | | | |6:5 2:3 |5:3 0:4 |4:2 2:2 | |6:0 5:4 |- | style="background:#FFE4B5;" |'''5''' | style="background:#FFE4B5;" |[[Тұлпар (футзал клубы)|'''Тұлпар''']] | | | | | style="background:#FFE4B5;" |— | | |2:3 3:2 | |3:4 2:4 |7:0 5:1 |7:3 6:1 |- | style="background:#98FB98;" |'''6''' | style="background:#98FB98;" |[[Атырау (футзал клубы)|'''Атырау''']] |3:4 3:2 | |2:7 2:2 | | | style="background:#98FB98;" |— | | |0:0 2:3 |5:2 4:1 | |- | style="background:#ADD8E6;" |'''7''' | style="background:#ADD8E6;" |[[Қарағанды (футзал клубы)|'''Қарағанды''']] |1:3 0:7 | |3:5 1:5 | | | | style="background:#ADD8E6;" |— |5:3 1:1 | | |3:0 4:1 |- | style="background:#90EE90;" |'''8''' | style="background:#90EE90;" |[[Бәйтерек (футзал клубы)|'''Бәйтерек''']] | | | |5:6 3:2 |3:2 2:3 | |3:5 1:1 | style="background:#90EE90;" |— | | |1:3 9:0 |- | style="background:#D8BFD8;" |'''9''' | style="background:#D8BFD8;" |[[Каспий (футзал клубы)|'''Каспий''']] |2:6 1:3 |1:6 3:5 | |3:5 4:0 | |0:0 3:2 | | | style="background:#D8BFD8;" |— | | |- | style="background:#AFEEEE;" |'''10''' | style="background:#AFEEEE;" |[[Астана (футзал клубы)|'''Астана''']] | |3:4 0:7 | |2:4 2:2 |4:3 4:2 |2:5 1:4 | | | | style="background:#AFEEEE;" |— | |- | style="background:#E6E6FA;" |'''11''' | style="background:#E6E6FA;" |[[Жетісу (футзал клубы)|'''Жетісу''']] | | | | |0:7 1:5 | |0:3 1:4 |3:1 0:9 | | | style="background:#E6E6FA;" |— |3:4 6:4 |- | style="background:#F0E68C;" |'''12''' | style="background:#F0E68C;" |[[Ордабасы (футзал клубы)|'''Ордабасы''']] | |3:5 1:8 | |0:6 4:5 |3:7 1:6 | | | | | |4:3 4:6 | style="background:#F0E68C;" |— |} == Бірінші лига == {| class="wikitable sortable" ! № !! Команда !! Ойын (О) !! Жеңіс (Ж) !! Тең (Т) !! Жеңіліс (Ұ) !! Голдар (Соғ/Жібер) !! Ұпай |- | 1 || [[Elorda (футзал клубы)| Elorda]] || 14 || 10 || 1 || 3 || 67–39 || 31 |- | 2 || [[Elim-AI (футзал клубы)|Elim-AI Kokshetau]] || 13 || 6 || 5 || 2 || 65–54 || 23 |- | 3 || [[Maqat (футзал клубы)| Maqat]] || 14 || 7 || 2 || 5 || 53–47 || 23 |- | 4 || [[Қайрат (футзал клубы)| Kairat Futsal U-21]] || 14 || 5 || 6 || 3 || 49–46 || 21 |- | 5 || [[Хромтау (футзал клубы)| Хромтау]] || 14 || 5 || 5 || 4 || 41–42 || 20 |- | 6 || [[Тараз-Омега (футзал клубы)|Тараз-Омега]] || 13 || 4 || 2 || 7 || 46–54 || 14 |- | 7 || [[Қызылорда (футзал клубы)| Қызылорда]] || 14 || 4 || 1 || 9 || 56–74 || 13 |- | 8 || [[Бәйтерек (футзал клубы) |Бәйтерек-Ж]]|| 14 || 3 || 0 || 11 || 41–70 || 9 |} Бірінші лига ойындарында 2026 жылғы 13-14 мамыр күндері Астана қаласындағы Сайран аренада жартылай финал ойындары өтіп, төрт команда Жоғары лигаға берілетін жолдаманы сарапқа салады. Жартылай финалда Елорда мен Қайрат-21 және Elim-ai мен MAQAT клубтары кездесті. Екінші орын алған команда Жоғары лигада 11 орын алған командамен өтпелі ойын өткізеді. == Жасөспірімдер чемпионаты == === U13 === * 🥇 - Ақшұқыр (Маңғыстау) * 🥈 - [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]] (Ақтау) * 🥉 - Сақтаған академиясы (Жаңаөзен) === U15 === * 🥇 - [[Сайран (футзал клубы)|Сайран]] (Астана) * 🥈 - SPK Alua Trade (Көкшетау) * 🥉 - Арлан (Астана) === U17 === * 🥇 [[Астана (футзал клубы)|Астана]] * 🥈 Сақтаған академиясы (Жаңаөзен) * 🥉 [[Каспий (футзал клубы)|Каспий]](Ақтау) === U19 === * 🥇 [[Аят (футзал клубы)|Аят]] (Рудный) * 🥈 [[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]] (Қарағанды) * 🥉 [[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]] (Орал) == Әйелдер арасындағы біріншілік == 2025-26 жылғы маусымда әйелдер арасындағы біріншілік екінші рет өткізілді. Жарысқа Алматы, Астана мен Қарағанды қалаларынан төрт команда қатысты. Әр команда алты ойын өткізді. 3 мамыр күні Астанада өткен ойындардың нәтижесінде алматылық «Қайрат» командасы екінші мәрте жеңіске жетті. Алты ойында алты жеңіс, 31 гол соғып, 3 гол өткізіп алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] tpxwgd0no5ppp2jy56gbfvqhsf0be8o Қатысушы талқылауы:С.Жания 3 766191 3599870 3598582 2026-05-04T17:27:16Z Kasymov 10777 /* Кісі есімі */ жаңа бөлім 3599870 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=С.Жания}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 15:52, 2025 ж. қазанның 16 (+05) == Өңдемелеріңіз == Қайырлы түн! Кешегі 100-ден аса өңдемеліңізді жоққа шығаруға тура келді. Өйткені, өңдеме санын арттыру үшін мақалаларда "өтірік өңдеме" жасап, вандализмен айналысып жатырсыз. Вандализм әрекеттеріңіз жиілеп кетсе, өкінішке қарай, администраторлар сіздің аккаунтыңызды бұғаттауы мүмкін. [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:09, 2025 ж. қазанның 26 (+05) == Үлгі == Қайырлы күн. Мақалаларыңызда үлгі жоқ. Сосын атауларын дұрыстау керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:41, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) == Мақаланы санаттау == {{ambox |type = style |image = <imagemap> Сурет:Kpdf bookish.svg|48px default [[Уикипедия:Санаттау|Санаттау]] desc none </imagemap> |text =Сіздің [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?limit=100&title=Арнайы:Үлесі&contribs=user&target={{urlencode:{{BASEPAGENAME}}}}&namespace=0&newOnly=1 жазып жатқан мақалаларыңызда] [[Уикипедия:Санаттау|санат]] қойылмаған. Санат қою үшін мақаланың соңына '''<code><nowiki>[[Санат:Санат атауы]]</nowiki> </code>''' деп жазыңыз.<br /> Санаттауды жеңілдету үшін [[Уикипедия:Гаджеттер/HotCat|HotCat]] құралын қолданыңыз. Қараңыз: [[Уикипедия:Жиі_қойылатын_сұрақтар#Санатты қалай қоя аламын?]] {{#if:[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:35, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)|[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:35, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)}} }} :Қайырлы кеш, Жарайды, Рахмет :) [[Қатысушы:С.Жания|С.Жания]] ([[Қатысушы талқылауы:С.Жания|талқылау]]) 21:01, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) == Кісі есімі == Кеш жарық! Қазуикиде кісі есімін үтірсіз жазуға болмайды! '''Жамбыл Жабайұлы, Мұхтар Омарханұлы Әуезов,''' міне осылай [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) 0ejxbcuzfsu0j69d8hxschs98sd21gn 3599871 3599870 2026-05-04T17:28:07Z Kasymov 10777 /* Кісі есімі */ 3599871 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=С.Жания}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 15:52, 2025 ж. қазанның 16 (+05) == Өңдемелеріңіз == Қайырлы түн! Кешегі 100-ден аса өңдемеліңізді жоққа шығаруға тура келді. Өйткені, өңдеме санын арттыру үшін мақалаларда "өтірік өңдеме" жасап, вандализмен айналысып жатырсыз. Вандализм әрекеттеріңіз жиілеп кетсе, өкінішке қарай, администраторлар сіздің аккаунтыңызды бұғаттауы мүмкін. [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:09, 2025 ж. қазанның 26 (+05) == Үлгі == Қайырлы күн. Мақалаларыңызда үлгі жоқ. Сосын атауларын дұрыстау керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:41, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) == Мақаланы санаттау == {{ambox |type = style |image = <imagemap> Сурет:Kpdf bookish.svg|48px default [[Уикипедия:Санаттау|Санаттау]] desc none </imagemap> |text =Сіздің [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?limit=100&title=Арнайы:Үлесі&contribs=user&target={{urlencode:{{BASEPAGENAME}}}}&namespace=0&newOnly=1 жазып жатқан мақалаларыңызда] [[Уикипедия:Санаттау|санат]] қойылмаған. Санат қою үшін мақаланың соңына '''<code><nowiki>[[Санат:Санат атауы]]</nowiki> </code>''' деп жазыңыз.<br /> Санаттауды жеңілдету үшін [[Уикипедия:Гаджеттер/HotCat|HotCat]] құралын қолданыңыз. Қараңыз: [[Уикипедия:Жиі_қойылатын_сұрақтар#Санатты қалай қоя аламын?]] {{#if:[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:35, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)|[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:35, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)}} }} :Қайырлы кеш, Жарайды, Рахмет :) [[Қатысушы:С.Жания|С.Жания]] ([[Қатысушы талқылауы:С.Жания|талқылау]]) 21:01, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) == Кісі есімі == Кеш жарық! Қазуикиде кісі есімін үтірмен жазуға болмайды! '''Жамбыл Жабайұлы, Мұхтар Омарханұлы Әуезов,''' міне осылай [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) ck4fgh3ju38bjdv10yh2jb1ve3dt8pj Atomic Heart 0 767889 3599969 3533863 2026-05-05T00:10:03Z Лёха Вырвиглаз 132845 3599969 wikitext text/x-wiki {{Компьютерлік ойын | тақырып = Atomic Heart | сурет = | түсінік = | жасаушы = Mundfish | баспагерлер = Focus Entertainment; VK Play, Astrum Entertainment (Ресей және ТМД); 4Divinity (Азия) | интерфейс тілі = орыс, ағылшын, қытай, француз, итальян, неміс, испан, португал, украин, япон, корей, поляк | дизайнерлер = | дизайнер = Максим Колесников | сценаристер = Александр Ромашков, Роберт Багратуни, Артём Галеев | сценарист = | суретшілер = | суретші = Артём Галеев | композиторлар = Андрей Бугров, Мик Гордон, Джеффри Дэй | композитор = | жетекшілер = | жетекші = Роберт Баргатуни | программистер = | программист = | продюсерлер = Олег Городишенин | жасаушыларды көрсету = | серия = | анонс күні = 8 мамыр 2018 | шығарылған күндері = | шығарылған күні = 21 ақпан 2023 | лицензия = проприетарлық | бюджет = 25 млн доллар | нұсқа = | соңғы нұсқасы = 1.14.4.0 | соңғы нұсқасының күні = | соңғы бета-нұсқасы = | соңғы бета-нұсқасының күні = | жанрлар = | жанр = [[бірінші жақ шутері]] | рейтингтер = | рейтинг = | тасымалдайтын құрылғылар = | платформалар = Windows, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X/S | платформа = | қозғалтқыштар = | қозғалтқыш = Unreal Engine 4 | режимдер = | режим = жалғызжақты | тасымалдайтын құрылғы = | жүйелік талаптар = | басқару құрылғылары = пернетақта мен тышқан немесе геймпад | корпус типі = | дисплей = | аркадалық жүйе = | процессор = | дыбыс = | сайт = }} '''''Atomic Heart''''' ({{lang-kk|Атомдық жүрек}}) — ресейлік Mundfish студиясы әзірлеген рөлдік ойын элементтері бар [[бірінші жақ шутері]] жанрдағы [[Видео ойын|бейне ойын]]. Жоба 2023 жылдың 21 ақпанында [[PlayStation 4]], PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X/S және [[Microsoft Windows|Windows]] [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйесімен]] жұмыс істейтін компьютерлер үшін шығарылды.<ref name="reliz">{{Cite web|url=https://dtf.ru/games/1425000-treyler-atomic-heart-igra-vyydet-21-fevralya|title=Трейлер Atomic Heart — игра выйдет 21 февраля|first=Антон|last=Самитов|date=2022-11-02|publisher=[[DTF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102123137/https://dtf.ru/games/1425000-treyler-atomic-heart-igra-vyydet-21-fevralya|archivedate=2022-11-02|accessdate=2022-11-02}}</ref> Ойын Ресейде және бірнеше [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерінде Astrum Entertainment шығарған.<ref>{{Cite web|url=https://rb.ru/news/astrum-ceo/|title=Издатель Atomic Heart назначил на должность CEO экс-главу Electronic Arts Russia {{!}} Rusbase|lang=ru|first=Анастасия|last=Марьина|work=rb.ru|date=2024-03-28|accessdate=2024-03-28|archivedate=2024-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328110600/https://rb.ru/news/astrum-ceo/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://app2top.ru/itogi-2023/my-by-li-vy-deleny-v-otdel-nuyu-nezavisimuyu-kompaniyu-i-nachali-aktivno-razvivat-sya-samostoyatel-no-sergej-efremov-iz-astrum-entertainment-ob-itogah-2023-goda-213103.html|title=«Мы были выделены в отдельную независимую компанию и начали активно развиваться самостоятельно» — Сергей Ефремов из Astrum Entertainment об итогах 2023 года|first=Александр|last=Семёнов|work=App2Top.ru|date=2023-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208024554/https://app2top.ru/itogi-2023/my-by-li-vy-deleny-v-otdel-nuyu-nezavisimuyu-kompaniyu-i-nachali-aktivno-razvivat-sya-samostoyatel-no-sergej-efremov-iz-astrum-entertainment-ob-itogah-2023-goda-213103.html|archivedate=2023-12-08|accessdate=2024-03-26}}</ref> ТМД-дағы ''Атомдық жүректі'' таратудың жалғыз ресми платформасы Windows-қа арналған VK Play сандық дүкені болды. Ресейде консольдік нұсқалар параллель импорт арқылы сатылады, сондықтан ойынның бұл нұсқасы негізгі шығарылым күнінен кейінірек шығарылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/cybersport/news-4966453-oficialnogo-vyhoda-atomic-heart-na-konsolyah-v-rossii-ne-budet.html|title=Официального выхода Atomic Heart на консолях в России не будет|first=Михаил|last=Шевкун|date=2023-01-20|publisher=«[[Чемпионат (сайт)|Чемпионат]]»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230721034834/https://www.championat.com/cybersport/news-4966453-oficialnogo-vyhoda-atomic-heart-na-konsolyah-v-rossii-ne-budet.html|archivedate=2023-07-21|accessdate=2023-07-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ixbt.games/news/2023/01/20/atomic-heart-ne-vyidet-na-konsolyax-v-rossii-a-na-pk-eto-eksklyuziv-vk-play.html|title=Atomic Heart не выйдет на консолях в России, а на ПК это эксклюзив VK Play|first=Борис|last=Пилецкий|date=2023-01-20|publisher=[[iXBT Games]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230818230726/https://ixbt.games/news/2023/01/20/atomic-heart-ne-vyidet-na-konsolyax-v-rossii-a-na-pk-eto-eksklyuziv-vk-play.html|archivedate=2023-08-18|accessdate=2023-07-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/56677/konsolnye_versii_atomic_heart_oficialno_v_rossii_ne_vyydut|title=Консольные версии Atomic Heart официально в России не выйдут|first=Руслан|last=Присекин|date=2023-01-20|publisher=[[StopGame.ru]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230721034833/https://stopgame.ru/newsdata/56677/konsolnye_versii_atomic_heart_oficialno_v_rossii_ne_vyydut|archivedate=2023-07-21|accessdate=2023-07-21}}</ref> Жобаны Азияда 4Divinity, ал қалған әлемде француздық Focus Entertainment компаниясы таратады. ''Atomic Heart'' басқа елдерде Steam цифрлық дүкені арқылы компьютерде шығарылады. ''Атомдық жүрек'' халыққа қызмет көрсету үшін [[Робот|роботтарды]] жаппай шығара бастаған балама [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-]]<nowiki/>да орын алады. Ойынның басты кейіпкері — П-3 лақап аты бар кеңестік барлау агенті майор Сергей Нечаев, ол [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-де орналасқан «3826» кодтық атауы бар роботтар шығаратын кәсіпорынға келеді. Белгісіз себептермен нысандағы роботтар ақауға ұшырап, қызметкерлерге шабуыл жасап, ақыры кәсіпорынды басып алады. Енді майор Нечаев жағдайды реттеп, роботтарды тоқтатып қана қоймай, оқиғаның себебін анықтауы керек. Ойын бірінші тұлғаның шайқасын ұсынады; ойын барысында кейіпкер әртүрлі қаруларды тауып немесе құрастыра алады. Mundfish бас директоры Роберт Багратунидің айтуынша, ойын әлемі «бүкіл Кеңес Одағын» білдіреді; онда жер асты және жер үсті нысандары темір жолдармен байланысқан. ''Атомдық жүректің'' дамуы қиындықтарға толы болды. Дегенмен, шығарылғаннан кейін жоба ресейлік және халықаралық ойын баспасөз құралдарында жалпы оң пікірлер алды. Күшті жақтарының қатарында оның [[кеңестік эстетика]]<nowiki/>дағы күрделі қойылымы, кейіпкерлер мен қоршаған орта дизайны, Мик Гордонның түпнұсқа композициялары мен кеңестік поп классикасының ремикстері бар музыкалық партитура және Windows нұсқасын оңтайландыру болды. Геймплей мен сюжетті қабылдау аралас болды, [[Машиналық қате|қателер мен бағдарламалық жасақтамадағы ақаулардың]] болуы сынға алынды. Журналистер жобаны жасаушылар ''BioShock'' және ''Fallout'' серияларынан үлкен шабыт алғанын атап өтті. == Ойын процессі == ''Atomic Heart'' – рөлдік ойын элементтері бар шытырман оқиғалы бірінші жақ шутері.<ref name="polygon1">{{Cite web|url=https://www.polygon.com/guides/23606367/atomic-heart-difficulty-level-easy-medium-hard-peaceful-atom|title=Atomic Heart is twice as fun on easy mode|lang=en|first=Ari|last=Notis|work=[[Polygon]]|date=2023-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230223130453/https://www.polygon.com/guides/23606367/atomic-heart-difficulty-level-easy-medium-hard-peaceful-atom|archivedate=2023-02-23|accessdate=2023-09-29}}</ref> Ол Mundfish бас директоры Роберт Багратунидің айтуынша, солтүстіктегі Арктикадан оңтүстіктегі Алтай тауларына дейінгі «кең шеңберді, бүкіл Кеңес Одағын» қамтитын ашық әлемде өтеді.<ref name="pcg reveal">{{Cite web|url=https://www.pcgamer.com/atomic-heart-devs-reveal-more-about-the-hottest-shooter-no-one-had-heard-of-until-last-week/|title=Atomic Heart devs reveal more about the hottest shooter no one had heard of until last week|lang=en|author=Austin Wood|work=[[PC Gamer]]|date=2018-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421190300/https://www.pcgamer.com/atomic-heart-devs-reveal-more-about-the-hottest-shooter-no-one-had-heard-of-until-last-week/|archivedate=2019-04-21|accessdate=2018-09-29}}</ref> Ойында әр түрлі модификацияланатын жекпе-жекте және қашықтан қолданылатын қарулар, сондай-ақ механикалық, биомеханикалық, биологиялық және ұшатын әртүрлі жаулар бар. Крафтинг жүйесі роботтардан немесе әртүрлі құрылғылардан алуға болатын металл бөлшектерден қару жинауға мүмкіндік береді. Ойындағы оқ-дәрілердің саны шектеулі, [[Стелс|жасырын күресу]] мүмкіндігі бар. ''Atomic Heart'' сонымен қатар жылдам уақыт оқиғаларын қамтиды - ойыншыдан кездейсоқ батырманы жылдам басуды талап ететін көріністер.<ref name="pcgamer">{{Cite web|url=https://www.pcgamer.com/atomic-heart-release-date/|title=Everything we know about Atomic Heart|lang=en|first=Samuel|last=Horti|work=[[PC Gamer]]|date=2022-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191020114824/https://www.pcgamer.com/atomic-heart-release-date/|archivedate=2019-10-20|accessdate=2023-09-29}}</ref> Кейіпкер қарсыластармен күресу үшін телекинез, мұздату немесе электр тогының соғуы сияқты қабілеттерді пайдалануға мүмкіндік беретін арнайы қолғап киеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/atomic-heart-powers-polymer-best/|title=Best Atomic Heart Powers and polymer abilities|lang=en|first=Joel|last=Franey|work=[[GamesRadar+|GamesRadar]]|date=2023-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230413190013/https://www.gamesradar.com/atomic-heart-powers-polymer-best/|archivedate=2023-04-13|accessdate=2023-09-29}}</ref> Оқ-дәрілерді «кассеталардың» көмегімен әртүрлі элементтік әсерлермен жақсартуға болады, кассеталарды ойын барысында сатып алуға, жасауға және қаруларға орнатуға болады. Егер кассета таусылып қалса, ол ойыншының тізімдемесінен жойылады. == Сын == ''Atomic Heart'' ойын журналистерінен оң пікірлер алды. Ойынның Windows компьютер нұсқасы рейтингі [[Metacritic]] агрегаторында 100-ден 76 балл құрады, 42 шолуға негізделген баға.<ref name="MCPC">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/atomic-heart|title=Atomic Heart for PC Review's|lang=en|work=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230220201322/https://www.metacritic.com/game/pc/atomic-heart|archivedate=2023-02-20|accessdate=2023-03-03}}</ref> Xbox Series X/S консоль нұсқасы<ref name="MCXSXS">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/atomic-heart|title=Atomic Heart for Xbox Series X/S Review's|lang=en|work=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224163001/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/atomic-heart|archivedate=2022-12-24|accessdate=2023-03-03}}</ref> 33 шолуына негізделген 73 баллмен сәл төменірек ұпайға ие. PlayStation 5 нұсқасы 46 шолуға негізделген 70 баллмен ең төменгі ұпайға ие.<ref name="MCPS5">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/playstation-5/atomic-heart|title=Atomic Heart for PlayStation 5 Review's|lang=en|work=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221207163327/https://www.metacritic.com/game/playstation-5/atomic-heart|archivedate=2022-12-07|accessdate=2023-03-03}}</ref> Орыс тілді басылымдардың шолуларына негізделген «Критиканство» агрегаторындағы ''Atomic Heart-тың'' жалпы рейтингі 27 шолу негізінде 100-ден 82-ні құрайды: 24 оң және 3 аралас. 2023 жылдың 26 ақпанындағы жағдай бойынша ''Atomic Heart'' жылдың үздік ойындарының рейтингінде 3-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url=https://kritikanstvo.ru/top/games/best/2023/|title=Лучшие игры 2023 года, список|lang=ru|publisher=«[[Критиканство]]»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230223145252/https://kritikanstvo.ru/top/games/best/2023/|archivedate=2023-02-23|accessdate=2023-03-03}}</ref> 2023 жылдың соңына қарай ойын Google Trends<ref>{{Cite web|url=https://trends.google.com/trends/yis/2023/GLOBAL/|title=Год в поиске – 2023|lang=ru|work=trends.google.com|publisher=[[Google (компания)|Google]]|accessdate=2024-06-27|archivedate=2024-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240628032924/https://trends.google.com/trends/yis/2023/GLOBAL/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/12/13/atomicheart/|title=Российская игра Atomic Heart попала в топ поисковых запросов Google|lang=ru|author=Андрей Ставицкий|work=lenta.ru|date=2023-12-13|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2024-06-28|archivedate=2024-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240628162641/https://lenta.ru/news/2023/12/13/atomicheart/}}</ref> сайтындағы "Ойындар" санатында дүние жүзіндегі үздік 9-ға кірді. 2023 жылдың көктемінде ''Atomic Heart'' XYZ School сауалнамасына сәйкес ресейлік ойыншылардың сүйікті отандық ойыны деп аталды.<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/04/17/welovegames/|title=Названы любимые отечественные видеоигры россиян|lang=ru|work=Lenta.RU|accessdate=2023-11-16|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418173619/https://lenta.ru/news/2023/04/17/welovegames/}}</ref> {| class="wikitable" |+Атомдық жүрек үшін марапаттар мен номинациялар тізімі ! width="30" | Жыл ! Сыйлық ! Санат ! Нәтиже ! width="30" | <small>Сілтеме</small> |- | 2022 | LUDI Awards | Көп күткен ойын | 2 орын | <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/114991/Obyavlyaem_pobediteley_LUDI_Awards-luchshie_komandy_i_igry_iz_Vostochnoy_Evropy.html/|title=Объявляем победителей LUDI Awards — лучшие команды и игры из Восточной Европы — Игромания|author=Igromania Staff|work=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217091706/https://www.igromania.ru/news/114991/Obyavlyaem_pobediteley_LUDI_Awards-luchshie_komandy_i_igry_iz_Vostochnoy_Evropy.html|archivedate=2022-12-17|accessdate=2023-11-27}}</ref> |- | rowspan="3" | 2023 | Hollywood Music in Media Awards | "Түпнұсқа ән - бейне ойын" |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.hmmawards.com/2023-hmma-winners-and-nominees/|title=2023 HMMA WINNERS AND NOMINEES|lang=en|work=Hollywood Music In Media Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231121203745/https://www.hmmawards.com/2023-hmma-winners-and-nominees/|archivedate=2023-11-21|accessdate=2023-11-27}}</ref> |- | Steam Awards | «Керемет визуалды стиль» |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://ixbt.games/news/2024/01/03/atomic-heart-pobedila-na-the-steam-awards-2023-ban-v-rossii-i-stranax-sng-ne-pomesal-triumfu-mundfis.html|title=Atomic Heart победила на The Steam Awards 2023. Бан в России и странах СНГ не помешал триумфу Mundfish|lang=ru|work=ixbt.games|accessdate=2024-03-09|archivedate=2024-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309030621/https://ixbt.games/news/2024/01/03/atomic-heart-pobedila-na-the-steam-awards-2023-ban-v-rossii-i-stranax-sng-ne-pomesal-triumfu-mundfis.html}}</ref> |- | [[BAFTA]] ұзын тізімі | «Дебют ойыны» |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.bafta.org/media-centre/press-releases/bafta-announces-the-best-games-of-2023|title=BAFTA announces the best games of 2023|lang=en|work=www.bafta.org|date=2023-12-14|publisher=[[BAFTA]]|accessdate=2024-06-27|archivedate=2024-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240529065832/https://www.bafta.org/media-centre/press-releases/bafta-announces-the-best-games-of-2023}}</ref> |- | rowspan="3" | 2024 | NAVGTR | Үздік түпнұсқа экшн ойыны |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://navgtr.org/winners/|title=Winners Press Release|lang=en|work=navgtr.org|date=2024-02-27|publisher=[[Премия NAVGTR|NAVGTR]]|accessdate=2024-06-27|archivedate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220416115424/https://navgtr.org/winners/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://media.vkplay.ru/news/2024-03-01/itogi-navgtr-awards-2024-baldurs-gate-3-stala-lish-pyatoj-po-chislu-nagrad/|title=Итоги NAVGTR Awards 2024 — Baldur’s Gate 3 стала лишь пятой по числу наград|lang=ru|work=media.vkplay.ru|date=2024-03-01|publisher=[[VK Play]]|accessdate=2024-06-27}}</ref> |- | [[Annie Awards]] | «Бейне ойынындағы ең жақсы кейіпкерлердің анимациясы» |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/annie-awards-2024-winners-animation-1851267534|title=Spider-Verse and Blue Eye Samurai Clean Up at Annie Awards|lang=en|first=Justin|last=Carter|work=[[Gizmodo]]|date=2024-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240219185222/https://gizmodo.com/annie-awards-2024-winners-animation-1851267534|archivedate=2024-02-19|accessdate=2024-02-20}}</ref> |- | Ұлттық Интернет-контент сыйлығы | «Жаңа шындықты құру» |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/20162627|title=Atomic Heart наградили Национальной премией интернет-контента|work=TACC|accessdate=2024-03-14|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307132141/https://tass.ru/obschestvo/20162627}}</ref> |} == Жалғасы == 2025 жылдың 7 маусымында Summer Game Fest 2025 презентациясында ''[[Atomic Heart 2]]'' ойынның алғашқы трейлері ұсынылды. Сонымен қатар осы серияға жататын ''The Cube'' RPG-шутері анонсталды.<ref>{{Cite web| url=https://www.playground.ru/atomic_heart_2/opinion/vsyo_chto_pokazali_na_summer_game_fest_2025_atomic_heart_2_resident_evil_requiem_code_vein_2_ill_i_mnogoe_drugoe-1774609| title=Всё, что показали на Summer Game Fest 2025: Atomic Heart 2, Resident Evil: Requiem, Code Vein 2, ILL и многое другое |website=PlayGround.ru | date=2025-06-07 |access-date=2025-06-07 |lang=ru |archive-date=2025-06-07|archive-url= https://www.playground.ru/atomic_heart_2/opinion/vsyo_chto_pokazali_na_summer_game_fest_2025_atomic_heart_2_resident_evil_requiem_code_vein_2_ill_i_mnogoe_drugoe-1774609 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Steam-ойындар]] [[Санат:Windows-ке арналған ойындар]] pkixonxavdjrlj7iuq2p0ldgcf1e8ma Нұрмұхамбет Қожахметов 0 769026 3600158 3595074 2026-05-05T08:58:34Z RaiymbekZh 170385 /* Құжаттар */ 3600158 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}} Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген; Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}} '''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкері.<ref>[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.</ref><ref>[https://kaz.tengrinews.kz/article/qupiia-asyldy-astanadagy-kopirdin-qulauy-1794/ 1959 ЖЫЛҒЫ АҚМОЛА АПАТЫНЫҢ ҚҰПИЯСЫ АШЫЛДЫ]</ref> == Биография == 1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.<ref>[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]</ref> == Өлімі == {{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді: - Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы! ''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. "Жолама! Өлтірем!" - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: "Әй, жібер жігітті!" - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: "Милиция келді!". Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''<ref>[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер</ref>|sign=Кузнецов Ю.}} == Марапаттары == * [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]] [[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]] == Естелік == Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.<ref>[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]</ref> == Фильмография == Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған: * «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») — ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]<ref>Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.</ref> * «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]<ref>Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.</ref>[[Махметов Азамат|<br />]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} === Құжаттар === [[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[File:Reply to Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|РФ мемлекеттік архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] 4k19zxq5emwhl5pduhomg31mwv605xs Қатысушы:1nter pares/Мақалалар 2 773613 3599733 3598361 2026-05-04T14:19:49Z 1nter pares 146705 3599733 wikitext text/x-wiki {{Жасырын |Рамкасы = |Тақырыпша_орны = |Тақырыпша = |Мазмұны = <pre> {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ғасыр ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>XII<center> |[[Глогув қоршауы]] |<center>1<center> |- |<center>XIV<center> |[[Войт Альберттің көтерілісі]] – [[Флориан псалтыры]] |<center>2<center> |- |<center>XV<center> |[[Мәскеу қоршауы (1439)]] – [[Түріктердің Қырымды жаулап алуы (1475)]] |<center>2<center> |- |<center>XVI<center> |[[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] – [[Банат көтерілісі]] – [[Бағи-Шамал шайқасы]] |<center>3<center> |- |<center>XVII<center> |[[Кальмар соғысы]] – [[Кальмар шайқасы]] – [[Ташкент шайқасы (1627)]] – [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] – [[Хотин шайқасы (1673)]] |<center>5<center> |- |<center>XVIII<center> |[[Каспийдегі қазақ шапқыншылықтары]] – [[Париж келісімі (1783)]] – [[Неервинден шайқасы (1793)]] |<center>3<center> |- |<center>XIX<center> |[[Мишар шайқасы]] – [[Орыс-бұхара келісімі (1868)]] – [[Рукин экспедициясы]] – [[Версаль келісімі (1871)]] – [[Шаар келісімі]] – [[Серб-Черногор-Түрік соғысы]] – [[Ақал келісімі]] – [[Пирот шайқасы]] |<center>8<center> |- |<center>XX<center> |[[Араб-Израиль қақтығысы]] – [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина]] – [[Француз мандатындағы Ливан мен Сирия]] – [[Трансиордания Әмірлігі]] – [[Перу-Эквадор соғысы]] – [[Каир конференциясы (1943)]] – [[Вроцлавтағы шешек індеті (1963)]] – [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] – [[Михаил Обренович ескерткіші]] |<center>9<center> |- |<center>XXI<center> |'''2006:''' [[Екінші Ливан соғысы (2006)]]<br>'''2009:''' [[Акселератор операциясы]]<br>'''2011:''' [[Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)]]<br>'''2012:''' [[Алепподағы терактілер (2012)]]<br>'''2019:''' [[Молдовадағы саяси дағдарыс (2019)]]<br>'''2020:''' [[Армениядағы ресейлік МИ-24 тікұшағының жойылуы]]<br>'''2022:''' [[Көктем қалқаны операциясы]] – [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]<br>'''2023:''' [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)]] – [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] – [[Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті]] – [[Қызыл теңіздегі дағдарыс]] – [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]]<br>'''2024:''' [[Йемендегі әуе шабуылдары (2024 жылдан)]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (сәуір 2024)]] – [[Покровск үшін шайқас]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (қазан 2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысы (2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)]] – [[Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)]] – [[Испаниядағы су тасқыны (2024)]] – [[Керіш бұғазындағы мазут төгілуі (2024)]] – [[Сочидегі су тасқыны (2024)]] – [[Абхазиядағы наразылықтар (2024)]] – [[Жаңаөзендегі ереуіл (2024)]] – [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі]] – [[Сирия оппозициясының шабуылы (2024)]] – [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] – [[Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024)]] – [[Хамаға шабуыл (2024)]] – [[Корея Республикасындағы әскери жағдай (2024)]] – [[Хомсқа шабуыл (2024)]] – [[Дамаскінің құлауы (2024)]] – [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] – [[Магдебургтегі көлік шабуылы (2024)]] – [[Ақтаудағы ұшақ апаты]]<br>'''2025:''' [[Жаңа Орлеандағы теракт (2025)]] – [[Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)]] – [[Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім]] – [[Карталкая курортындағы өрт]] – [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] – [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] – [[АҚШ-тағы жаппай депортацияға қарсы наразылықтар]] – [[Гома үшін шайқас (2025)]] – [[Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)]] – [[Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)]] – [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] • [[Букаву үшін шайқас (2025)]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2025)]] – [[АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)]] – [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] – [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] – [[Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025)]] – [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] – [[Экрем Имамоглудың тұтқындалуы]] – [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] – [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)]] – [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)]] – [[Конгодағы кеме апаты (2025)]] – [[Пахалгамдағы теракт]] – [[Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)]] – [[Шахид Раджаи портындағы жарылыс]] – [[Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2025)]] – [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] – [[Буньян уль-Марсус операциясы]] – [[Ресейдегі көпірлер жарылысы (2025)]] – [[«Өрмек» операциясы]] – [[Орталық Сулавесидегі жер сілкінісі (2025)]] – [[АҚШ-тың Венесуэла катеріне соққысы (2025)]] – [[Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[No Kings наразылықтары (2025)]] – [[Луврдағы ұрлық (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)]] – [[Балхтағы жер сілкінісі (2025)]] – [[Бакудегі әскери парад (2025)]] – [[БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы (2025)]] – [[Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)]] – [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] – [[Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] – [[Сиднейдегі теракт (2025)]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]<br>'''2026:''' [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] – [[Аденнің құлауы (2026)]] – [[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)]] – [[Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім]] – [[Рубайя шахтасындағы апат (2026)]] – [[Ирандағы соғыс (2026)]] – [[Ливандағы соғыс (2026)]] – [[Карачидегі АҚШ консулдығына шабуыл]] – [[Aramco мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуыл (2026)]] – [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)]] – [[Washington Hilton қонақ үйіндегі атыс (2026)]] – [[Бостандық жобасы операциясы]] – [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы]] |<center>?<center> |} === Аумақтар === : [[Сирия Палестиналық]] • [[Тартус]] • [[Дейр-эз-Зор]] • [[Төменгі Бавария]] • [[Швабия]] • [[Магдебург]] • [[Турда шатқалы]] • [[Пэдуря Домняскэ]] • [[Джурджулешты (порт)]] • [[Кагул]] • [[Григориополь]] • [[Комрат Республикасы]] • [[Турианчай қорығы]] • [[Махмудчала]] • [[Торағай]] • [[Язы-дюзю]] • [[1-Айлы болысы]] • [[2-Айлы болысы]]<br>'''Ғимараттар:''' [[Ескі мешіт (Едирне)]] • [[Едирне музейі]] • [[Анкира монументі]] • [[Асланхан мешіті]] • [[Шишли мешіті]] • [[Измир Ататүрік]] • [[Көк медресе (Сивас)]] • [[Ильяс-бей мешіті]] • [[Гүл пасажы]] • [[Аккёпрю көпірі]] • [[Ала ад-Дин мешіті (Конья)]] • [[Қасиетті Поликарп шіркеуі (Измир)]] • [[Хаджи Бекташ-и Вели кесенесі]] • [[Узункёпрю көпірі]] • [[Әулие Вукол шіркеуі]] • [[Сұлтан Селим Явуз көпірі]] • [[Измит сағат мұнарасы]] • [[Мраморье]] === Саясат === : [[Гирчи — Көбірек еркіндік]] • [[Хайят Тахрир аш-Шам]] • [[Сирияның бірінші өтпелі үкіметі]] • [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі]] • [[23 наурыз қозғалысы]] • [[Гәнжа дәлізі]] • [[Чили-Эквадор қатынастары]] • [[Аргентина-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Венесуэла қатынастары]] • [[АҚШ-Эквадор қатынастары]] • [[АҚШ-Аргентина қатынастары]] • [[АҚШ-Уругвай қатынастары]] • [[Канада-Уругвай қатынастары]] • [[Грекия-Уругвай қатынастары]] • [[Уругвай-Жапония қатынастары]] • [[Италия-Уругвай қатынастары]] • [[Армения-Уругвай қатынастары]] • [[Қытай-Уругвай қатынастары]] • [[Перу-Уругвай қатынастары]] • [[Боливия-Перу қатынастары]] • [[Аргентина-Боливия қатынастары]] • [[Боливия-Қытай қатынастары]] • [[Ангола-Аргентина қатынастары]] • [[Ангола-Конго ДР қатынастары]] • [[Ұлыбритания-Конго ДР қатынастары]] • [[Абхазия-Венесуэла қатынастары]] • [[Абхазия-Сирия қатынастары]] • [[Аустрия-Болгария қатынастары]] • [[Аустрия-Германия қатынастары]] • [[Аустрия-Грузия қатынастары]] • [[Аустрия-Италия қатынастары]] • [[Аустрия-Қытай қатынастары]] • [[Аустрия-Колумбия қатынастары]] • [[Аустрия-Моңғолия қатынастары]] • [[Аустрия-Сауд Арабиясы қатынастары]] • [[Аустрия-Солтүстік Македония қатынастары]] • [[Аустрия-Словакия қатынастары]] • [[Аустрия-Словения қатынастары]] • [[Аустрия-Уругвай қатынастары]] • [[Аустрия-Франция қатынастары]] • [[Аустрия-Черногория қатынастары]] • [[Аустрия-Түрікменстан қатынастары]] • [[Аустрия-Чили қатынастары]] • [[Аустрия-Швейцария қатынастары]] • [[Аустрия-Жапония қатынастары]] • [[Албания-Аустрия қатынастары]] • [[Албания-Беларусь қатынастары]] • [[Албания-Мажарстан қатынастары]] • [[Албания-Грузия қатынастары]] • [[Албания-Италия қатынастары]] • [[Албания-Косово қатынастары]] • [[Габон-Израиль қатынастары]] • [[Андорра-Израиль қатынастары]] • [[Гвинея-Израиль қатынастары]] • [[Аустрия-АҚШ қатынастары]] • [[Албания-АҚШ қатынастары]] • [[Литва-Өзбекстан қатынастары]] === Тұлғалар === : [[Артур Кёстлер]] • [[Робин Джордж Коллингвуд]] • [[Овидий Котруш]] • [[Василе Кристя]] • [[Вадим Пистринчук]] • [[Эракле Арион]] • [[Лука Арбор]] • [[Крин Антонеску]] • [[Джордже Симион]] • [[Каролина Витгенштейн]] • [[Михайло Милованович]] • [[Любомир Иванович]] • [[Милош Джурич]] • [[Миша Анастасиевич]] • [[Ларри Финк]] • [[Диниш Инканья]] • [[Эндрю Тейт]] • [[Эдин Дэвид Росс]] • [[Сайрус Гриффин]] • [[Бэррон Трамп]] • [[Тревор Блэквелл]] * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Қоқан ханы]], [[Бұхара ханы]] * [[Абдаллах Қарабай]], [[Тәуке сұлтан]] * [[Сүйінішқожа хан]], [[Келді Мұхаммед]], [[Наурыз Ахмет хан]], [[Әбділәтіп хан]], [[Әбділазиз хан (Шайбани)]], [[Бұрхан сұлтан]] * [[Абдулла би]], [[Жаушан]], [[Мір Мұхаммед Әмин-и Бұхари]], [[Абдулла Насруллаһи]], [[Мұхаммед Жар ибн Араб қатаған]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] * [[Бақи Мұхаммед]], [[Уәли Мұхаммед]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] Қоқан хандары: [[Алтын Бесік]], [[Шахрух би]], [[Әбдірахым би]], [[Әбдікәрім би]], [[Бобобек]], [[Ердене би]], [[Мұхаммед Әли хан]], [[Шерәлі хан]], [[Мұрат хан]], [[Малла хан]], [[Шахмұрат хан]], [[Насриддин хан]] * [[Атажан Абдалов]], [[Әбді Мирабдулқожа]], [[Әбдіжаппар]], [[Әбдірахман Танбури Самарқанди]], [[Әмір Әли Акбар Самарқанди]], [[Дәруіш Бозғала Самарқанди]], [[Анбар Атын]], [[Атын]], [[Фурқат]], [[Тұрақұл би]], [[Әзиз би]], [[Өткір би]], [[Алуа Ернарқызы Нұрман]], [[Елена Анкудинова (шахматшы)]], [[Низамаддин Урганжи]], [[Мырза Сәлімбек]], [[Мырза Насрулла]] * [[Астанқұл би]], [[Мұхаммед би (құшбегі)]], [[Мұхаммед Шәріп (Бұхара әмірлігі)]], [[Хайдарқұлбек би]], [[Сейіт Әбділмүмін]], [[Сейіт Нұраддин]], [[Қасым хан (Бұхара әмірлігі)]], [[Сейіт Акрам]], [[Мұхаммед Жақып би]] * [[Бұхара құшбегісі]] * [[Сары хан]], [[Восе көтерілісі]] * [[Елу бірінші штат]], [[Темірлан. Соңғы жаулаушының өрлеуі]] === Басқа === : [[Ұлттық атлас]] • [[Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі]] • [[Балықшы рулары]] • [[Ақпан рулары]] • [[Румыниядағы қырым татарлары]] • [[Nuclearelectrica]] • [[Молдовагаз]] • [[Молдова Ұлттық банкі]] • [[Мокэницэ]] • [[Лысица (тау)]] • [[Польша аумағындағы тас дәуірі]] • [[Польша мемлекетінің мыңжылдығы]] • [[Obywatel G.C.]] • [[Praesens]] • [[Сербияның мемлекеттік рәміздері]] • [[Grokipedia]] • [[Grok]] • [[Gemini]] • [[DeepSeek]] • [[OpenAI o1]] • [[OpenAI o3]] • [[Qwen]] • [[LaMDA]] • [[Ernie Bot]] • [[GPT-4]] • [[Галлюцинация (жасанды интеллект)]] • [[Генеративті жасанды интеллект]] • [[Claude]] • [[Меркалли шкаласы]] • [[Рихтер шкаласы]] • [[BlackRock]] • [[The Vanguard Group]] • [[Sora]] • [[WeChat]] • [[Жасанды интеллект бумы]] • [[DALL-E]] • [[Брейнрот]] • [[Сигма-еркек]] • [[Figure AI]] • [[Figure 01 (робот)]] • [[Кисмет (робот)]] • [[GigaChat]] • [[Жасанды интеллект контентін анықтау]], [[ChatGPT Deep Research]],[[Eco-Shop]] • [[Есімбет (Әшібек)]] • [[Wargaming.net]] • [[World of Tanks Blitz]] • [[Информатика тарихы]] • [[МЕРКОСУР]] • [[Мыстангер (кітаптар сериясы)]] • [[Эпштейн файлдары]] • [[Қытай Жаңа жылы]] • [[Бнито]] • [[Абаттандыру]] • [[Абдалдар]] • [[Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид]] • [[Спенсер-хаус]] • [[Барон]] • [[Кеңсе әзілі]] • [[Барония]] • [[Фрайгерр]] • [[Шин-Лайн]] – [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]] // [[Маңғышлақ хан]] // [[Әлиреза Арафи]] {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ұлт ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>Еврейлер<center> |[[Амшель Майер Ротшильд]] – [[Соломо‌н Ма‌йер Ро‌тшильд]] – [[Натан Майер Ротшильд]] – [[Карл Майер Ротшильд]] – [[Джеймс Майер Ротшильд]] – [[Натан Ротшильд, 1-барон Ротшильд]] – [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]] – [[Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд]] – [[Джейкоб Ротшильд, 4-барон Ротшильд]] – [[Натаниэль Ротшильд, 5-барон Ротшильд]] – [[Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Амшель Ротшильд]] – [[Бенжамен де Ротшильд]] – [[Ги де Ротшильд]] – [[Давид Рене де Ротшильд]] – [[Дэвид Майер де Ротшильд]] – [[Лайонел де Ротшильд]] – [[Луи Натаниэль де Ротшильд]] – [[Майер Карл фон Ротшильд]] – [[Морис де Ротшильд]] – [[Чарльз Ротшильд]] – [[Эдмон Джеймс де Ротшильд]] – [[Эдмон Адольф де Ротшильд]] – [[Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Адольф Карл фон Ротшильд]] – [[Артур де Ротшильд]] |<center>?<center> |- |<center>Қазақтар<center> |[[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] – [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] – [[Текей Райымбердіұлы]] – [[Абыз би Әтембекұлы]] – [[Томан би]] – [[Малайсары би Тілеукеұлы]] – [[Бекайдар би Әлменбетұлы]] – [[Мөңке би Төлеұлы]] – [[Киікбай би Айтуғанұлы]] – [[Жабай би]] – [[Мая би Әнетұлы]] – [[Қырымқұл би Әнетұлы]] – [[Дәулеталы батыр Жарыұлы]] – [[Қашаған би Әуелұлы]] – [[Сарыбай би Айдосұлы]] – [[Қожамжар шешен Қазиұлы]] – [[Шағырай батыр Жәдікұлы]] – [[Сарымерген би Қосжанұлы]] – [[Еркебұлан Шәкіртұлы Мырзағалиев]] – [[Шомбыр батыр Болатұлы]] – [[Әнияр Қожабайұлы Молдабаев]] – [[Нұрлан Абызұлы Құлбаев]] – [[Сағыр Төлебайұлы]] – [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] – [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] |<center>?<center> |- |<center>Хиуалықтар<center> |[[Арабшах әулеті]] – [[Хорезм ханы]] – [[Елбарыс хан]] – [[Сұлтан Қажы хан]] – [[Хасанқұл хан]] – [[Суфиян хан]] – [[Буджуга хан]] – [[Аванеш хан]] – [[Қал хан]] – [[Ағатай хан]] – [[Дост хан]] – [[Қажы Мұхаммед хан (Хиуа ханы)|Қажы Мұхаммед хан]] – [[Араб Мұхаммед хан]] – [[Елбарыс сұлтан]] – [[Исфандияр хан]] – [[Құдайдат хан]] – [[Ерең хан]] – [[Жошы хан (Хиуа ханы)|Жошы хан]] – [[Уәли хан (Хиуа ханы)|Уәли хан]] – [[Шахнияз хан]] – [[Шахбахт хан]] – [[Сайид Әли хан]] – [[Мұса хан]] – [[Жәдігер хан (Хиуа ханы)|Жәдігер хан]] – [[Тахир хан (Хиуа ханы)|Тахир хан]] – [[Темір Ғазы хан]] – [[Мұхаммед Әмин инақ]] – [[Аваз инақ]] – [[Елтүзер хан]] – [[I Мұхаммед Рахым хан]] – [[Аллақұл хан]] – [[Рахымқұл хан]] – [[Мұхаммед Әмин хан]] – [[Абдулла хан (Хиуа ханы)]] – [[Құтлық Мұрат хан]] – [[Сейіт Мұхаммед хан]] – [[II Мұхаммед Рахым хан]] – [[Асфандияр хан]] – [[Сейіт Абдулла хан]] – [[Шукруллабай Мискинов]] |<center>?<center> |- |<center>Түрікмендер<center> |[[Жәуміт тайпасы]], [[Теке тайпасы]], [[Сарық тайпасы]], [[Гөклен тайпасы]], [[Сақар тайпасы]], [[Оғыржалы тайпасы]], [[Алайонтлы тайпасы]], [[Мүршелі тайпасы]] |<center>8<center> |} </pre> }} frc3y5m2ptf5h70eemz6ohz124iwky4 Рим императорларының тізімі 0 773696 3599903 3558800 2026-05-04T18:06:19Z 1nter pares 146705 3599903 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Statue-Augustus.jpg|thumb|upright=1.3|Алғашқы [[Рим императоры]] [[Октавиан Август]]тың Прима-Портадан табылған мүсіні (Билік құруы б.з.б. 27 ж. – б.з. 14 ж.)]] '''[[Рим императоры|Рим императорлары]]''' — б.з.б. 27 жылы [[Рим сенаты]] [[Октавиан Август|Октавианға]] «[[Август (лауазым)|Август]]» есімі мен лауазымын берген сәттен бастап [[Рим империясы]]н басқарған билеушілер. Август монархиялық лауазымдардан бас тартып, өзін «''princeps senatus''» (Сенаттың бірінші адамы) және «''princeps civitatis''» (мемлекеттің бірінші азаматы) деп атау арқылы республикалық басқару формасының көрінісін сақтап қалды. Кейінірек «Август» лауазымы оның тақтағы мұрагерлеріне де беріліп отырды, ал уақыт өте келе императорлардың билігі монархиялық әрі авторитарлық сипатқа ие болды.{{Sfn|Loewenstein|1973|pp=329, 403}} == Тізімге енгізу критерийлері == Рим империясында конституциялық легитимділік (заңдылық) ұғымы маңызды болмағанын және императорлардың «заңдылығы» тек олардың бүкіл империя аумағында мойындалу деңгейімен ғана өлшенгенін ескере отырып,{{Sfn|Omissi|2018|p=34}} бұл императорлар тізімі келесідей іріктеу критерийлеріне негізделген: * Империя аумағында билігі абсолютті болған немесе басынан бастап еш талассыз билік жүргізген үміткерлер заңды императорлар ретінде қарастырылады.{{Sfn|Omissi|2018|p=32}} 284 жылдан бастап, императорлық билік әдетте Шығыс пен Батыстағы екі әріптестің арасында бөлінген кезде, империяның тиісті жартысына бақылау орнату жеткілікті болды. Тіпті үміткерді империяның екінші жартысы мойындамаса да (Батыстағы соңғы бірнеше императорлардың жағдайындағыдай), ол билеуші болып есептелді.{{Sfn|Mathisen|1997}} * Басқа заңды аға император (Август) тарапынан жарияланған немесе соның тануына ие болған үміткерлер заңды императорлар болып есептеледі.<ref>{{Harvnb|Omissi|2018|p=25}}; {{Harvnb|Claes|2015|p=18}}.</ref> Көптеген билеушілер бір немесе бірнеше бірлескен императорлармен бірге билік жүргізген. Дегенмен, әсіресе IV ғасырдан бастап, олардың көбі өз бетінше билік жүргізбеген балалар (кіші императорлар — Цезарьлар) болды. Кеш кезеңдегі империяны зерттеуші ғалымдар мұндай билеушілерді әдетте тізімге қоспайды,<ref>{{Harvnb|Foss|2005|p=101}}; {{Harvnb|ODB|p=360}}.</ref> бірақ бұл қағида ерте империя кезеңіне әрдайым қолданыла бермейді. Жүйелілікті сақтау мақсатында, кейінгі аға императорлардың (Августтардың) кезіндегі кіші бірлескен император (Цезарь) болған уақыты олардың жеке билік мерзіміне есептелмейді. Сондай-ақ, бұл тізімде барлық бірлескен императорларға тек IV ғасырға дейін ғана жеке жазба берілген.{{Sfnm|1a1=Elton|1y=1825|1p=303|2a1=Grant|2y=1998|2p=179|3a1=Hekster|3y=2008|3p=155|4a1=Cooley|4y=2012|5a1=Kienast|5a2=Eck|5a3=Heil|5pp=v-xii|6a1=Britannica|7a1=Livius|8a1=MET}} * кезеңдер мен азаматтық соғыстар уақытында Рим Сенатының тануына ие болған үміткерлер, Сенаттың номиналды түрде болса да сайлаушы орган ретіндегі рөліне байланысты, заңды императорлар ретінде қарастырылады.<ref>{{Harvnb|Claes|2015|p=15}}; {{Harvnb|Omissi|2018|p=17}}</ref> Кейінгі кезеңдерде, әсіресе императорлар басқа қалалардан билік жүргізген кезде, бұл критерий Рим қаласының өзіне иелік ету және оны бақылау қағидасына ауысты. Әулеттің билігі кезінде немесе одан кейін билікке келген әулеттік емес императорларды тарихшылар сол әулеттің билеушілерімен бірге топтастыруды әдетке айналдырған;{{Sfn|Lawler|2004|p=323}} бұл тізімде де осы тәсіл қолданылады. Әулеттік сабақтастықтың үзілуі және әулетке жатпайтын билеушілердің пайда болуы жуан көлденең сызықтармен көрсетілген. == Принципат (б.з.б. 27 ж. – б.з. 284 ж.) == {{Негізгі мақала|Принципат}} === Юлий-Клавдий әулеті (б.з.б. 27 ж. – б.з. 68 ж.) === {{Негізгі мақала|Юлий-Клавдийлер}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | &nbsp;Есімі{{Efn|Жазбаларда әрбір императордың [[Тақ есімі|билік есімі]] де көрсетілген. Бұл есімдер әдетте олардың туған кездегі есімінен ерекшеленетін және көбінесе алдыңғы императордың есімін иеленетін.{{Sfn|Cooley|2012}} [[Октавиан Август|Августтың]] толық есімі [[Римдік есімдер|римдік есім беру дәстүрі]] бойынша «Гай Юлий Цезарь Август» болар еді. Ол өзін «[[Император]] Цезарь Август» деп атап, «Цезарьды» фамилия ретінде қолданды.{{Sfn|Syme|1958}} «Император» тек жеңіс лауазымы болғандықтан, ол императорлардың толық номенклатурасынан алынып тасталды.}} ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:04.2022 Augustus Bevilacqua cropped.jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Октавиан Август]]'''<br/>{{Small|''Caesar Augustus''}} | б.з.б. 16 қаңтар 27 ж. – б.з. 19 тамыз 14 ж.<br/>{{Small|(40 жыл, 7 ай, 3 күн)}}{{Efn|Империяның негізі қаланған мерзімі ретінде әдетте Сенат Октавианға «Август» лауазымын берген б.з.б. 27 жыл есептеледі.{{Sfn|Mosshammer|2008|pp=342–343}} Дегенмен, көне авторлар оның билік мерзімін 56 жыл деп көрсетеді. Ол Рим мемлекетін б.з.б. 43 жылдан бастап басқарды, бірақ оның тек 40 жылы «император» лауазымында өтті.{{Sfn|Kienast|Eck|Heil|pp=53–54}}}} | [[Юлий Цезарь|Юлий Цезарьдың]] жиені және асырап алған ұлы. Сенатпен келісімдер арқылы біртіндеп билікті өз қолына жинады. | б.з.б. 23 қыркүйек 63 ж. – б.з. 19 тамыз 14 ж.<br/>{{Small|(75 жаста)}}<hr/>Туған кездегі есімі — Гай Октавий. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Grant|1pp=8, 9, 12–13|2a1=Kienast|2a2=Eck|2a3=Heil|2pp=53–54, 350}} |- | [[Сурет:MSR-Ra342b-DM (1) (cropped2).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Тиберий]]'''<br/>{{Small|''Tiberius Caesar Augustus''}} | 14 ж. 17 қыркүйек – 37 ж. 16 наурыз<br/>{{Small|(22 жыл, 5 ай, 27 күн)}} | [[Октавиан Август|Августтың]] өгей ұлы, бұрынғы күйеу баласы және асырап алған ұлы. | б.з.б. 16 қараша 42 ж. – б.з. 37 ж. 16 наурыз<br/>{{Small|(77 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=70–72, 350|2a1=Grant|2pp=8, 16, 20, 25}} |- | [[Сурет:Caligula MET DP337264 (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Калигула]]'''<br/>{{Small|''Gaius Caesar Augustus Germanicus''}} | 37 ж. 18 наурыз – 41 ж. 24 қаңтар<br/>{{Small|(3 жыл, 10 ай, 6 күн)}} | [[Тиберий]]дың жиені және асырап алған мұрагері. | 12 ж. 31 тамыз – 41 ж. 24 қаңтар<br/>{{Small|(28 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы]] мен сенаторлардың қастандығынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=78|2a1=Grant|2pp=8, 25, 27}} |- | [[Сурет:Claudius_crop_(cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Клавдий]]'''<br/>{{Small|''Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus''}} | 41 ж. 24 қаңтар – 54 ж. 13 қазан<br/>{{Small|(13 жыл, 8 ай, 19 күн)}} | [[Калигула]]ның ағасы, [[Тиберий]]дің жиені. [[Претория гвардиясы]] император деп жариялап, Сенат оны таныды. | б.з.б. 1 тамыз 10 ж. – б.з. 54 ж. 13 қазан<br/>{{Small|(63 жаста)}}<hr/>[[Римдіктердің Британияны жаулап алуы|Британияны жаулап алуды]] бастады. Уланып қайтыс болған болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=82|2a1=Grant|2pp=8, 29, 33}} |- | [[Сурет:Nero Glyptothek Munich 321 (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Нерон]]'''<br/>{{Small|''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''}} | 54 ж. 13 қазан – 68 ж. 9 маусым<br/>{{Small|(13 жыл, 7 ай, 27 күн)}} | [[Клавдий]]дің жиені, өгей ұлы және асырап алған ұлы. | 37 ж. 15 желтоқсан – 68 ж. 9 маусым<br/>{{Small|(30 жаста)}}<hr/>Сенат оны өлім жазасына кескен соң өз-өзіне қол жұмсады.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=88–89, 350|2a1=Grant|2pp=8, 34, 39}} |} === Төрт император жылы (68–69 жж.) === {{Негізгі мақала|Төрт император жылы}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Galba, aureus (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Гальба]]'''<br/>{{Small|''Servius Galba Caesar Augustus''}} | 68 ж. 8 маусым – 69 ж. 15 қаңтар<br/>{{Small|(7 ай, 7 күн)}} | [[Тарракон Испаниясы]]ның билеушісі, [[Нерон]]ға қарсы көтеріліске шығып, соңғысы өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін Сенат пен [[Претория гвардиясы]]ның қолдауымен билікті басып алды. | Б.з.б. 3 ж. 24 желтоқсан – 69 ж. 15 қаңтар<br/>{{Small|(71 жаста)}}<hr/>[[Отон]] бастаған мемлекеттік төңкеріс кезінде [[Претория гвардиясы]]ның сарбаздарымен өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=94|2a1=Grant|2pp=43, 44|3a1=Hammond|3p=24}} |- | [[Сурет:Gold Aureus of Otho.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Отон]]'''<br/>{{Small|''Marcus Otho Caesar Augustus''}} | 69 ж. 15 қаңтар – 16 сәуір<br/>{{Small|(3 ай, 1 күн)}} | [[Гальба]]ға қарсы төңкеріс ұйымдастыру арқылы билікті басып алды. | 32 ж. 28 сәуір – 69 ж. 16 сәуір<br/>{{Small|(36 жаста)}}<hr/>[[Бедриакум түбіндегі шайқас]]та [[Вителлий]]ден жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=97|2a1=Grant|2pp=46–47}} |- | [[Сурет:Gold Aureus of Vitellius (MANTIS).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Вителлий]]'''<br/>{{Small|''Aulus Vitellius Germanicus Augustus''}} | 69 ж. 19 сәуір – 20 желтоқсан<br/>{{Small|(8 ай, 1 күн)}} | [[Төменгі Германия]] билеушісі, 2 қаңтарда Рейн легиондары оны [[Гальба]] мен [[Отон]]ға қарсы император деп жариялады, кейінірек Сенат оны ресми түрде таныды. | 15 ж. 24 қыркүйек – 69 ж. 20 желтоқсан<br/>{{Small|(54 жаста)}}<hr/>[[Веспасиан]] әскерлерінің қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=99–100|2a1=Grant|2pp=48–50}} |} === Флавийлер әулеті (69–96 жж.) === {{Негізгі мақала|Флавийлер әулеті}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Naples Archaeology Museum (3x4 cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Веспасиан]]'''<br/>{{Small|''Caesar Vespasianus Augustus''}} | 69 ж. 1 шілде – 79 ж. 23 маусым<br/>{{Small|(9 жыл, 11 ай, 22 күн)}} | [[Вителлий]]ге қарсы шыққан шығыс легиондары оны император деп жариялады, кейінірек Сенат оны ресми түрде таныды. | 9 ж. 17 қараша – 79 ж. 23 маусым<br/>{{Small|(69 жаста)}}<hr/>[[Колизей]] құрылысын бастады.<br/>[[Дизентерия]] ауруынан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=101|2a1=Grant|2pp=51–52, 55}} |- | [[Сурет:Titus Ny Carlsberg Glyptotek IN3159 (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Тит]]'''<br/>{{Small|''Titus Caesar Vespasianus Augustus''}} | 79 ж. 24 маусым – 81 ж. 13 қыркүйек<br/>{{Small|(2 жыл, 2 ай, 20 күн)}} | [[Веспасиан]]ның ұлы. | 39 ж. 30 желтоқсан – 81 ж. 13 қыркүйек<br/>{{Small|(41 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=105|2a1=Grant|2p=55|3a1=Hammond|3p=27}} |- | [[Сурет:Domiziano_da_collezione_albani,_fine_del_I_sec._dc._02_cropped_(cropped).jpg|frameless|100px|alt=statue]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Домициан]]'''<br/>{{Small|''Caesar Domitianus Augustus''}} | 81 ж. 14 қыркүйек – 96 ж. 18 қыркүйек<br/>{{Small|(15 жыл, 4 күн)}} | [[Тит]]тің інісі және [[Веспасиан]]ның ұлы. | 51 ж. 24 қазан – 96 ж. 18 қыркүйек<br/>{{Small|(44 жаста)}}<hr/>Сарай шенеуніктерінің қастандығынан қаза тапты, оған [[Нерва]]ның қатысы болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=109|2a1=Grant|2pp=60–69}} |} === Нерва-Антонин әулеті (96–192 жж.) === {{Негізгі мақала|Антонин әулеті}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Nerva.JPG|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Нерва]]'''<br/>{{Small|''Nerva Caesar Augustus''}} | 96 ж. 18 қыркүйек – 98 ж. 27 қаңтар<br/>{{Small|(1 жыл, 4 ай, 9 күн)}} | [[Домициан]] өлтірілгеннен кейін [[Рим сенаты|Сенат]] тарапынан император болып жарияланды. | 30 ж. 8 қараша – 98 ж. 27/28 қаңтар<br/>{{Small|(67 жаста)}}<hr/>«[[Бес қайырымды император]]дың» алғашқысы. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=114|2a1=Grant|2p=69|3a1=Burgess|3y=2014|3p=53–54}} |- | [[Сурет:Traianus Glyptothek Munich 72 (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Траян]]'''<br/>{{Small|''Caesar Nerva Traianus Augustus''}} | 98 ж. 28 қаңтар – 117 ж. 9 тамыз (?)<br/>{{Small|(19 жыл, 6 ай, 11 күн)}} | [[Нерва]]ның асырап алған ұлы. | 53 ж. 18 қыркүйек – 117 ж. 9 тамыз (?)<br/>{{Small|(63 жаста)}}<hr/>Италиядан шықпаған алғашқы император. Оның билігі кезінде империя аумағы өзінің ең жоғарғы шегіне жетті. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=116–117|2a1=Grant|2pp=71, 73, 76|3a1=Omissi|3y=2018|3p=8|4a1=Burgess|4y=2014|4p=54–56}} |- | [[Сурет:Публий Элий Адрианның бьюсты.jpg|frameless|100px|alt=statue]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Адриан]]'''<br/>{{Small|''Caesar Traianus Hadrianus Augustus''}} | 117 ж. 11 тамыз – 138 ж. 10 шілде<br/>{{Small|(20 жыл, 10 ай, 29 күн)}} | [[Траян]]ның бөлесі, деректер бойынша оны өлім аузында жатқанда асырап алған. | 76 ж. 24 қаңтар – 138 ж. 10 шілде<br/>{{Small|(62 жаста)}}<hr/>Римдік экспансионизмді тоқтатты. Жаппай көтерілістен кейін Иудеяны жойып жіберді. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=122–123|2a1=Grant|2pp=68, 76|3a1=Omissi|3y=2018|3p=8}} |- | [[Сурет:Marble portrait of the emperor Antoninus Pius (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Антонин Пий]]'''<br/>{{Small|''Titus Aelius Hadrianus Antoninus Pius''{{Efn|Осы уақытқа қарай «[[Цезарь (лауазым)|Цезарь]]» және «[[Август (лауазым)|Август]]» атаулары жеке есім емес, императорлық лауазым ретінде қарастырыла бастады: біріншісі тақ мұрагерін, екіншісі императордың өзін білдірді.{{Sfn|Hammond|pp=29–31}} }}}} | 138 ж. 10 шілде – 161 ж. 7 наурыз<br/>{{Small|(22 жыл, 7 ай, 25 күн)}} | [[Адриан]]ның асырап алған ұлы. | 86 ж. 19 қыркүйек – 161 ж. 7 наурыз<br/>{{Small|(74 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=128|2a1=Grant|2p=87}} |- | [[Сурет:Metropolitan Marcus Aurelius Roman 2C AD 2.JPG|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Марк Аврелий]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Antoninus''}} | 161 ж. 7 наурыз – 180 ж. 17 наурыз<br/>{{Small|(19 жыл, 10 күн)}} | [[Антонин Пий]]дің күйеу баласы және асырап алған ұлы. 169 жылға дейін асырап алынған інісі [[Луций Вер]]мен бірге билік жүргізді, бұл бірнеше императордың билікті бөліскен алғашқы жағдайы болды. 177 жылдан бастап ұлы [[Коммод]]пен бірге билік етті. | 121 ж. 26 сәуір – 180 ж. 17 наурыз<br/>{{Small|(58 жаста)}}<hr/>«[[Бес қайырымды император]]дың» соңғысы; сонымен қатар ең көрнекті [[Стоицизм|стоик-философтардың]] бірі. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=131–132|2a1=Grant|2pp=68, 89, 91, 93}} |- | [[Сурет:Lucius Verus bust (crop).png|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Луций Вер]]'''<br/>{{Small|''Lucius Aurelius Verus''}} | 161 ж. 7 наурыз – 169 ж. қаңтар/ақпан<br/>{{Small|(7 жыл, 11 ай)}} | [[Антонин Пий]]дің асырап алған ұлы, оны ағасы [[Марк Аврелий]] бірлескен император етіп тағайындады. | 130 ж. 15 желтоқсан – 169 ж. басы<br/>{{Small|(38 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=135|2a1=Grant|2pp=93, 94}} |- | [[Сурет:Commodus Musei Capitolini MC1120 (cropped enhanced).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Коммод]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Commodus Antoninus / Lucius Aelius Aurelius Commodus''}} | 180 ж. 17 наурыз – 192 ж. 31 желтоқсан<br/>{{Small|(12 жыл, 9 ай, 14 күн)}} | [[Марк Аврелий]]дің ұлы. 177 жылы 16 жасында бірлескен император болып жарияланып, алдыңғы билеушінің көзі тірісінде таққа көтерілген алғашқы император болды. | 161 ж. 31 тамыз – 192 ж. 31 желтоқсан<br/>{{Small|(31 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы|претория]] префекті [[Квинт Эмилий Лет|Лет]] пен көңілдесі [[Марция (Коммодтың көңілдесі)|Марция]] қатысқан қастандық кезінде буындырып өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=140–141|2a1=Grant|2p=97|3a1=Omissi|3y=2018|3p=8}} |} === Бес император жылы (193 ж.) === {{Негізгі мақала|Бес император жылы}} :{{Small|'''''Ескертпе:''' Бес император жылындағы басқа үміткерлер — [[Песценний Нигер]] мен [[Клодий Альбин]] болды, олар әдетте узурпаторлар болып саналады.''}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Galleria degli Uffizi, Florence (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Пертинакс]]'''<br/>{{Small|''Publius Helvius Pertinax''}} | 193 ж. 1 қаңтар – 28 наурыз<br/>{{Small|(2 ай, 27 күн)}} | [[Рим префекті|Қала префекті]], [[Коммод]] өлгеннен кейін [[Претория гвардиясы|претория]] префекті [[Квинт Эмилий Лет|Леттің]] қолдауымен және [[Рим сенаты|Сенаттың]] келісімімен император болды. | 126 ж. 1 тамыз – 193 ж. 28 наурыз<br/>{{Small|(66 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясының]] бүлікші сарбаздарының қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=145|2a1=Grant|2pp=103–104}} |- | [[Сурет:Lyon_5e_-_Musée_Lugdunum_-_EnQuête_de_pouvoir_-_Buste_de_Didius_Iulianus_01_(cropped).jpeg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Дидий Юлиан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Didius Severus Julianus''}} | 193 ж. 28 наурыз – 1 маусым<br/>{{Small|(2 ай, 4 күн)}} | [[Претория гвардиясы]] өткізген императорлық лауазым аукционын жеңіп алып, таққа отырды. | 133 ж. 30 қаңтар – 193 ж. 1/2 маусым<br/>{{Small|(60 жаста)}}<hr/>[[Септимий Север]]дің талабымен [[Рим сенаты|Сенаттың]] бұйрығымен өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=147|2a1=Grant|2pp=106–108|3a1=Cooley|3y=2012|3p=495}} |} === Северлер әулеті (193–235 жж.) === {{Негізгі мақала|Северлер әулеті}} {{Legend|#F0FFFF|(§) – Мәртебесі әртүрлі билеушілер{{Efn|"Мәртебесі әртүрлі билеушілер" деп белгіленген кіші бірлескен императорлар — бұл негізінен балалар, олар аға императорға бағынышты болғандықтан, әдетте "нағыз" императорлар болып саналмайды, бірақ кейбір билеушілер тізімдерінде кездеседі.{{Sfnm|1a1=Elton|1y=1825|1p=303|2a1=Grant|2y=1998|2p=179|3a1=Hekster|3y=2008|3p=155|4a1=Cooley|4y=2012|5a1=Kienast|5a2=Eck|5a3=Heil|5pp=v-xii|6a1=Britannica|7a1=Livius|8a1=MET}}|name=Principate co-emperors}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center; width:100%" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Septimius Severus Glyptothek Munich 357 (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Септимий Север]]'''<br/>{{Small|''Lucius Septimius Severus Pertinax''}} | 193 ж. 9 сәуір – 211 ж. 4 ақпан<br/>{{Small|(17 жыл, 9 ай, 26 күн)}} | [[Жоғарғы Паннония]] билеушісі, [[Пертинакс]] өлтірілгеннен кейін Паннония легиондары оны император деп жариялады. | 145 ж. 11 сәуір – 211 ж. 4 ақпан<br/>{{Small|(65 жаста)}}<hr/>Алғашқы еуропалық емес император. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=149–150|2a1=Grant|2pp=108, 110|3a1=Omissi|3y=2018|3p=9}} |- | [[Сурет:Geta (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope="row" style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Гета (император)|Гета]]'''<br />{{Small|''Publius Septimius Geta''}} | 211 ж. 4 ақпан – 26 желтоқсан<br />{{Small|(10 ай, 22 күн)}} | [[Септимий Север]]дің ұлы, 209 жылы қазан айында бірлескен император болып жарияланды, ағасы [[Каракалламен]] бірге таққа отырды. | 189 ж. 7 наурыз – 211 ж. 26 желтоқсан<br />{{Small|(22 жаста)}}<hr />Ағасы [[Каракалла]]ның бұйрығымен өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=160|2a1=Grant|2p=122}} |- | [[Сурет:Caracalla Musei Capitolini MC2310.jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Каракалла]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Antoninus''}} | 211 ж. 4 ақпан – 217 ж. 8 сәуір<br/>{{Small|(6 жыл, 2 ай, 4 күн)}} | [[Септимий Север]]дің ұлы, 198 жылы 28 қаңтарда 10 жасында бірлескен император болып жарияланды. 211 жылы інісі [[Гета (император)|Гетамен]] бірге таққа отырды. | 188 ж. 4 сәуір – 217 ж. 8 сәуір<br/>{{Small|(29 жаста)}}<hr/>Алғашқы бала император. [[Рим империясының]] барлық ерікті тұрғындарына [[Рим азаматтығын]] берді. [[Макрин]]нің айдап салуымен бір сарбаздың қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=156–157|2a1=Grant|2pp=119–120|3a1=Hammond|3pp=35–36}} |- | [[Сурет:Bust of Macrinus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Макрин]]'''<br/>{{Small|''Marcus Opellius Severus Macrinus''}} | 217 ж. 11 сәуір – 218 ж. 8 маусым<br/>{{Small|(1 жыл, 1 ай, 28 күн)}} | [[Каракалла]]ның [[Претория префекті]], өз өмірінен қауіптеніп, алдыңғы билеушінің өлімін ұйымдастырғаннан кейін әскер мен [[Рим сенаты|Сенат]] тарапынан император ретінде танылды. | шам. 165 – 218 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 53 жаста)}}<hr/>Император болған алғашқы сенатор емес тұлға және таққа отырғаннан кейін Римге бармаған алғашқы император. [[Гелиогабалдың]] пайдасына бағытталған әскер көтерілісі кезінде өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=162|2a1=Grant|2pp=123, 124, 125–126}} |- | style="background:#F0FFFF" | [[Сурет:Diadumenian, denarius, 218, RIC 4b 118 (obverse).png|frameless|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[Диадумениан]]''' (§) <br/>{{Small|''Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus''}} | style="background:#F0FFFF" | 218 ж. мамыр соңы – маусым<br/>{{Small|(бір айдан аз)}} | style="background:#F0FFFF" | [[Макрин]]нің ұлы, [[Гелиогабал]]ды қолдаған көтеріліс басталғаннан кейін әкесі оны бірлескен император етіп тағайындады. | style="background:#F0FFFF" | 208 ж. 14 қыркүйек – 218 ж. маусым<br/>{{Small|(9 жаста)}}<hr/>Қашу кезінде ұсталып, [[Гелиогабал]]дың пайдасына өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=163–164|2a1=Grant|2p=125}} |- | [[Сурет:Bust of Elagabalus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016 (2) (cropped).jpg|frameless|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Гелиогабал]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Antoninus''}} | 218 ж. 16 мамыр – 222 ж. 13 наурыз<br/>{{Small|(3 жыл, 9 ай, 25 күн)}} | [[Каракалланың]] бөлесі және некесіз туған ұлы деп есептеледі, әжесі [[Юлия Меза]]ның ұйымдастыруымен [[Макрин]]ге қарсы көтерілісші легиондар оны император деп жариялады. | 203/204 – 222 ж. 13 наурыз<br/>{{Small|(18 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы]] тарапынан [[Юлия Соэмия|анасымен]] бірге өлтірілді, бәлкім, [[Юлия Меза]]ның бұйрығымен.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=165|2a1=Grant|2pp=126, 129|3a1=Burgess|3y=2014|3pp=65–66}} |- | [[Сурет:Bust Alexander Severus Louvre Ma1051 n2 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Север Александр]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Severus Alexander''}} | 222 ж. 14 наурыз – 235 ж. наурыз<br/>{{Small|(13 жыл)}} | [[Гелиогабал]]дың бөлесі және асырап алынған мұрагері. | 208 ж. 1 қазан – 235 ж. наурыз басы<br/>{{Small|(26 жаста)}}<hr/>Көтерілісші сарбаздардың қолынан [[Юлия Мамея|анасымен]] бірге қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=171–172|2a1=Grant|2pp=130–133|3a1=Burgess|3y=2014|3pp=67–69}} |} === III ғасырдағы дағдарыс (235–284 жж.) === {{Негізгі мақала|III ғасырдағы дағдарыс|Алты император жылы|Гордиандар әулеті}} {{Legend|#EBEBEB|({{Hash-tag}}) – Заңдылығы күмәнді билеушілер{{Efn|Егер басқаша көрсетілмесе, заңдылығы күмәнді деп белгіленген императорлар жоғарыда көрсетілген критерийлердің біріне немесе бірнешеуіне сәйкес келеді, бірақ ғалымдар оларды жалпыға бірдей заңды деп санамайды. Көп жағдайда мұндай тұлғалар билікті қысқа уақыт ұстағандар және/немесе бірнеше император болған кезде астаналардың бірін бақылағанымен, басқа император(лар) тарапынан толық танылмағандар.{{Sfn|Vagi|1999|pp=415, 463, 529}}{{Sfn|Omissi|2018|p=24}}{{Sfn|Seibt|2018|p=213}}{{Sfn|Tilemachos|2015|p=243}}|name=ambig}}}} {{Legend|#F0FFFF|(§) – Мәртебесі әртүрлі билеушілер{{Efn|name=Principate co-emperors}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы{{Efn|Сақталып қалған дереккөздердің шектеулі болуына байланысты, мұнда қолданылған барлық дерлік күндер шамамен алынған. Бүкіл кезеңнің хронологиясы күмәнді және дереккөздер сирек бір-бірімен сәйкес келеді, бұл ішінара көптеген билік кезеңдерінің сәйкес келуіне байланысты, өйткені императорлардың көбі бәсекелес ретінде бастаған. Хронологияны талдау үшін қараңыз: {{Harvnb|Rea|1972}}, {{Harvnb|Peachin|1990}} және {{Harvnb|Burgess|2014}}.}} ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Maximinus Thrax Musei Capitolini MC473 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Максимин]]''' "Фракиялық"<br/>{{Small|''Gaius Julius Verus Maximinus''}} | {{шамамен}} 235 ж. наурыз – шам. 238 ж. маусым<br/>{{Small|(3 жыл және 3 ай)}} | [[Север Александр]] өлтірілгеннен кейін герман легиондары оны император деп жариялады, 235 жылы 23 наурызда Римде танылды. | шам. 172–180 – шам. 238 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 58–66 жаста)}}<hr/>Қарапайым халықтан шыққан алғашқы император. [[Пупиен]] мен [[Бальбин]]нің сенаттық күштеріне қарсы [[Аквилея қоршауы|Аквилеяны қоршау]] кезінде өз адамдарының қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=137–139|3a1=Omissi|1pp=176–179|3y=2018|3p=10|4a1=Burgess|4y=2014|4pp=67–69}} |- | [[Сурет:Gordian1cng80000719 (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Гордиан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus''}} | шам. сәуір – {{шамамен}} 238 ж. мамыр<br/>{{Small|(22 күн)}} | [[Африка (Рим провинциясы)|Африка]] билеушісі қызметін атқарып жүргенде, ұлы [[II Гордиан]]мен бірге [[I Максимин|Максиминге]] қарсы көтерілісте император болып жарияланды және [[Рим сенаты|Сенат]] тарапынан танылды. | шам. 158 (?) – шам. 238 ж. мамыр<br/>{{Small|(шам. 80 жаста)}}<hr/>Таққа отырған кездегі ең егде император. Ұлының қазасын естігеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=140–141|3a1=Meijer|1pp=180–181|3y=2004|3p=85}} |- | [[Сурет:Gordiano II - ritratto da sesterzio.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Гордиан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus''}} | шам. сәуір – шам. 238 ж. мамыр<br/>{{Small|(22 күн)}} | [[Африка (Рим провинциясы)|Африкадағы]] [[I Максимин|Максиминге]] қарсы көтеріліс кезінде әкесі [[I Гордианмен]] бірге император болып жарияланды. | шам. 192 – шам. 238 ж. мамыр<br/>{{Small|(шам. 46 жаста)}}<hr/>Ең қысқа мерзім билік еткен император. [[Карфаген]] маңында I Максиминге адал әскермен шайқаста қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=142–143|3a1=Meijer|3y=2004|3p=85|1p=182|4a1=Peachin|4y=1990|4p=28}} |- | [[Сурет:Pupienus Musei Capitolini MC477 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Пупиен]]'''<br/>{{Small|''Marcus Clodius Pupienus Maximus''}} | шам. мамыр – шам. 238 ж. тамыз<br/>{{Small|(99 күн)}} | I және II Гордиандардың қазасынан кейін, [[I Максимин|Максиминге]] қарсылық ретінде [[Бальбин]]мен бірлесіп Сенат тарапынан император болып жарияланды. | шам. 164 – шам. 238 ж. тамыз<br/>{{Small|(шам. 74 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы]] тарапынан азапталып, өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=146–148|3a1=Meijer|1pp=183–184|3y=2004|3p=87|4a1=Peachin|4y=1990|4p=28}} |- | [[Сурет:Ritratto di balbino, 238 (cropped enhanced).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Бальбин]]'''<br/>{{Small|''Decimus Caelius Calvinus Balbinus''}} | шам. мамыр – шам. 238 ж. тамыз<br/>{{Small|(99 күн)}} | I және II Гордиандардың қазасынан кейін, [[I Максимин|Максиминге]] қарсылық ретінде [[Пупиен]]мен бірлесіп Сенат тарапынан император болып жарияланды. | шам. 178 – шам. 238 ж. тамыз<br/>{{Small|(шам. 60 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы]] тарапынан азапталып, өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=144–145|1pp=185–186|3a1=Peachin|3y=1990|3p=28}} |- | [[Сурет:Bust Gordianus III Louvre Ma1063 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[III Гордиан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Antonius Gordianus''}} | шам. 238 ж. тамыз – шам. 244 ж. ақпан<br/>{{Small|(шам. 5 жыл және 6 ай)}} | [[I Гордиан]]ның немересі, [[Пупиен]] мен [[Бальбин]] оны мұрагер етіп тағайындады, олар өлгеннен кейін император ретінде таққа отырды. | 225 ж. 20 қаңтар – шам. 244 ж. ақпан<br/>{{Small|(19 жаста)}}<hr/>[[Сасанидтер империясы|Парсыларға]] қарсы жорық кезінде қайтыс болды, мүмкін [[Филипп Араб|I Филипп]] ұйымдастырған қастандықтың құрбаны болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=187–189|2a1=Grant|2pp=149–151|3a1=Peachin|3y=1990|3p=29}} |- | [[Сурет:Portrait of Philip the Arab. Saint-Petersburg (head).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Филипп Араб|I Филипп]]''' "Араб"<br/>{{Small|''Marcus Julius Philippus''}} | шам. 244 ж. ақпан – 249 ж. қыркүйек/қазан<br/>{{Small|(шам. 5 жыл және 7/8 ай)}} | [[III Гордиан]]ның тұсындағы [[Претория префекті]], ол өлгеннен кейін билікті басып алды. | шам. 204 – 249 ж. қыркүйек/қазан<br/>{{Small|(шам. 45 жаста)}}<hr/>[[Деций]]ге қарсы [[Верона шайқасы (249)|Верона шайқасында]] қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|1pp=190–191|2pp=152–155}} |- | style="background:#F0FFFF" | [[Сурет:MSR-ra-73-h-1-DM (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[II Филипп (Рим императоры)|II Филипп]]''' "Кіші" (§)<br/>{{Small|''Marcus Julius Severus Philippus''}} | style="background:#F0FFFF" | 247 ж. шілде/тамыз – 249 ж. қыркүйек/қазан<br/>{{Small|(шам. 2 жыл және 2 ай)}} | style="background:#F0FFFF" | I Филипптің ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. | style="background:#F0FFFF" | шам. 237 – 249 ж. қыркүйек/қазан<br/>{{Small|(шам. 12 жаста)}}<hr/>[[Претория гвардиясы]] тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|1pp=192–193|2pp=152–155}} |- | [[Сурет:Emperor Traianus Decius (Mary Harrsch) enhanced (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Деций]]'''<br/>{{Small|''Gaius Messius Quintus Traianus Decius''}} | 249 ж. қыркүйек/қазан – 251 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 1 жыл және 8/9 ай)}} | [[Мёзия]]дағы әскерлер оны император деп жариялады, кейін шайқаста [[Филипп Араб|I Филиппті]] жеңіп, өлтірді. | шам. 190/200 – 251 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 50/60 жаста)}}<hr/>[[Готтар]]ға қарсы [[Абриттус шайқасын]]да қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|1pp=195–197|2pp=156–159}} |- | style="background:#F0FFFF" | [[Сурет:Coin of Herennius Etruscus as augustus (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[Геренний Этруск]]''' (§)<br/>{{Small|''Quintus Herennius Etruscus Messius Decius''}} | style="background:#F0FFFF" | 251 ж. мамыр/маусым – маусым<br/>{{Small|(бір айдан аз)}} | style="background:#F0FFFF" | [[Деций]]дің ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. | style="background:#F0FFFF" | Белгісіз – 251 ж. маусым<hr/>[[Абриттус шайқасында]] әкесі [[Деций]]мен бірге қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|1pp=197–198|2pp=156–159}} |- | [[Сурет:Bronze statue of the emperor Trebonianus Gallus (detail) (cropped).jpg|100px|alt=statue]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Требониан Галл]]'''<br/>{{Small|''Gaius Vibius Trebonianus Gallus''}} | 251 ж. маусым – {{шамамен}} 253 ж. тамыз<br/>{{Small|(шам. 2 жыл және 2 ай)}} | Сенатор және қолбасшы, [[Деций]] мен [[Геренний Этруск]] өлгеннен кейін император болып жарияланды. | шам. 206 – шам. 253 ж. тамыз<br/>{{Small|(47 жаста)}}<hr/>Эмилианның пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|1pp=200–201|2pp=160–161}} |- | [[Сурет:Sestertius Hostilian-s2771 (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[Гостилиан]]''' (§)<br/>{{Small|''Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus''}} | style="background:#F0FFFF" | шам. маусым – шам. 251 ж. шілде<br/>{{Small|(шам. 1 ай)}} | style="background:#F0FFFF" | Децийдің кіші ұлы, әкесі оны ''caesar'' деп атады, ал Требониан Галл бірлескен император деп жариялады. | style="background:#F0FFFF" | Белгісіз – шам. 251 ж. шілде<hr/>[[Киприан обасы|Обадан]] қайтыс болды немесе Требониан Галл тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=198–199|2a1=Peachin|2y=1990|2p=34}} |- | [[Сурет:Aureus Volusianus (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[Волузиан]]''' (§)<br/>{{Small|''Gaius Vibius Afinius Gallus Veldumnianus Volusianus''}} | style="background:#F0FFFF" | шам. 251 ж. тамыз – шам. 253 ж. тамыз<br/>{{Small|(2 жыл)}} | style="background:#F0FFFF" | Галлдың ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. | style="background:#F0FFFF" | шам. 230 – шам. 253 ж. тамыз<br/>{{Small|(шам. 23 жаста)}}<hr/>Әкесімен бірге сарбаздардың қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=160–161|3a1=Peachin|1pp=201–202|3y=1990|3p=36}} |- | [[Сурет:Aemilianus RIC IV 20 (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Эмилиан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aemilius Aemilianus''}} | шам. шілде – шам. 253 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(2 ай?)}} | [[Мёзия]]дағы қолбасшы, варварларды жеңгеннен кейін Галлға қарсылық ретінде сарбаздары оны император деп жариялады. | шам. 207 – шам. 253 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(шам. 46 жаста)}}<hr/>[[Валериан (император)|Валерианның]] пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|3a1=Peachin|1pp=203–204|3y=1990|3pp=36–37|2p=162}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Silbannacus coin (transparent background).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Сильбаннак]]'''{{Efn|Әдеби дереккөздерде айтылмаған және тек Римде соғылған екі монетадан белгілі, бұл оның астанада, мүмкін Эмилиан мен Валериан арасында немесе солардың біріне қарсы император болып жарияланғанын білдіреді.{{Sfn|Claes|2015|p=44}}{{Sfn|Estiot|1996|pp=105–117}}{{Sfn|Hartmann|2002}}}} ({{Hash-tag}})<br/>{{Small|''Mar. Silbannacus''}} | style="background:#EBEBEB" | шам. 253 ж. қыркүйек/қазан (?)<br/>{{Small|(өте қысқа мерзім?)}} | style="background:#EBEBEB" | Тек монеталардан белгілі түсініксіз тұлға, Эмилиан мен Валериан арасында Римде қысқа уақыт билік жүргізген болуы мүмкін. | style="background:#EBEBEB" | Ештеңе белгісіз{{Sfn|Estiot|1996}} |- | [[Сурет:Valerianus Ny Carlsberg Glyptotek IN3387.jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Валериан (император)|Валериан]]'''<br/>{{Small|''Publius Licinius Valerianus''}} | шам. 253 ж. қыркүйек – шам. 260 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 6 жыл және 9 ай)}} | [[Реция]] мен [[Норик]]тегі әскер қолбасшысы, Эмилианға қарсы легиондар тарапынан император болып жарияланды. | шам. 200 – 262 ж. кейін (?)<hr/>[[Эдесса шайқасы|Эдессада]] [[Сасанидтер империясы|парсы]] патшасы [[I Шапур]] тарапынан тұтқынға алынды, тұтқында қайтыс болды, мүмкін ерітілген алтынды жұтуға мәжбүр болған болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=163–167|3a1=Peachin|1pp=205–207|3y=1990|3pp=37–38}} |- | [[Сурет:Ritratto di gallieno dalla casa delle vestali.jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Галлиен]]'''<br/>{{Small|''Publius Licinius Egnatius Gallienus''}} | шам. 253 ж. қыркүйек – шам. 268 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(15 жыл)}} | Валерианның ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. 260 жылы Валериан тұтқынға алынғаннан кейін дара билеуші болды. | 218 – шам. 268 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(50 жаста)}}<hr/>[[Галлиеннің узурпаторлары|көптеген көтерілістерге]] және варварлардың шапқыншылығына тап болды. [[II Клавдий]] мен [[Аврелиан]] қатысқан әскери офицерлердің қастандығымен өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=209–211|2a1=Grant|2pp=168–172|3a1=Peachin|3y=1990|3pp=39–40}} |- | style="background:#F0FFFF" | [[Сурет:Saloninus coin (transparent background).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F0FFFF" | '''[[Салонин]]'''{{Efn|Әкесі оны ''caesar'' етіп тағайындады және тек 260 жылы [[Кёльн]]де қоршауда болған кезде шығарылған бірқатар монеталарда ғана ''augustus'' деп аталды. Ол өлгеннен кейін шығарылған монеталарда ешқандай атақ жоқ; мүмкін Галлиен бір жылда екінші императордың қазасын жариялағысы келмеген шығар.{{Sfn|Shiel|1979|p=117}}{{Sfn|Vagi|1999|p=357}} Оның билігін Галлиен таныған-танымағаны белгісіз, бірақ егер ол тірі қалса, әрине танылар еді.}} (§)<br/>{{Small|''Publius Licinius Cornelius Saloninus Valerianus''}} | style="background:#F0FFFF" | 260 ж. күзі<br/>{{Small|(шам. 1 ай)}} | style="background:#F0FFFF" | Галлиеннің ұлы, әкесі оны ''caesar'' деп жариялады және [[Постум]] қоршауға алған кезде претория префекті [[Сильван (претория префекті)|Сильван]] оны император деп жариялады. | style="background:#F0FFFF" | Белгісіз – 260 ж. соңы<hr/>Постумға адал әскерлер тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=213|2a1=Grant|2pp=168–172|3a1=Peachin|3y=1990|3pp=39–40}} |- | [[Сурет:Claudius Gothicus, Worcester Art Museum (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Клавдий|II Клавдий Готтық]]''' "Готтық"<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Claudius''}} | шам. 268 ж. қыркүйек – шам. 270 ж. тамыз<br/>{{Small|(шам. 1 жыл және 11 ай)}} | [[Иллирия]]дағы әскер қолбасшысы, Галлиен өлгеннен кейін император болып жарияланды. | 214 ж. 10 мамыр – 270 ж. тамыз/қыркүйек (?)<br/>{{Small|(шам. 55 жаста)}}<hr/>[[Киприан обасы|Обадан]] қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=222|2a1=Grant|2pp=179–180|3a1=Peachin|3y=1990|3pp=42–43}} |- | [[Сурет:Aureus Quintillus (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Квинтилл]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Claudius Quintillus''}} | шам. тамыз – шам. 270 ж. қыркүйек<br/>{{Small|({{шамамен}} 27 күн)}} | II Клавдийдің ағасы, ол өлгеннен кейін император болып жарияланды. | Белгісіз – 270 ж.<hr/>Өз-өзіне қол жұмсады немесе Аврелианның бұйрығымен өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=224|2a1=Grant|2pp=181–182|3a1=Peachin|3y=1990|3p=43}} |- | [[Сурет:5305 - Brescia - S. Giulia - Ritratto di Claudio II il Gotico - Foto Giovanni Dall'Orto, 25 Giu 2011 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Аврелиан]]'''<br/>{{Small|''Lucius Domitius Aurelianus''}} | шам. 270 ж. тамыз – шам. 275 ж. қараша<br/>{{Small|(шам. 5 жыл және 3 ай)}} | Рим атты әскерінің қолбасшысы, II Клавдий өлгеннен кейін Дунай легиондары оны Квинтиллге қарсы император деп жариялады. | 214 ж. 9 қыркүйек – 275 ж. қыркүйек/желтоқсан<br/>{{Small|(61 жаста)}}<hr/>Рим империясын қайта біріктірді. [[Претория гвардиясы]] тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=183–187|3a1=Peachin|1pp=225–227|3y=1990|3pp=43–44}} |- | [[Сурет:P1150181 Louvre empereur Tacite Ma1018 rwk enhanced (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Тацит (император)|Тацит]]'''<br/>{{Small|''Marcus Claudius Tacitus''}} | шам. 275 ж. желтоқсан – шам. 276 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 7 ай)}} | Болжамды ''[[princeps senatus]]'', Аврелиан өлгеннен кейін Сенат немесе, бәлкім, Кампаниядағы сарбаздары оны император деп жариялады. | шам. 200 (?) – шам. 276 ж. маусым<br/>{{Small|(шам. 76 жаста)}}<hr/>Аурудан қайтыс болды немесе өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=188–189|3a1=Watson|1pp=241–242|3y=1999|3pp=110, 225, 250 (n. 46)}} |- | [[Сурет:Aureus Florianus Ticinum (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Флориан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Annius Florianus''}} | шам. маусым – 276 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(88 күн)}} | Тациттің анасы бір ағасы, Тацит өлгеннен кейін өзін император деп жариялады. | Белгісіз – 276 ж. қыркүйек/қазан<hr/>Пробтың пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|3a1=Peachin|3y=1990|3pp=46–47|2p=190|1p=243}} |- | [[Сурет:Probus Musei Capitolini MC493 (cropped enhanced).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Проб (император)|Проб]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Probus''}} | шам. 276 ж. маусым – шам. 282 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(шам. 6 жыл және 3 ай)}} | Қолбасшы; Флорианға қарсы шығыс легиондары тарапынан император болып жарияланды. | 232 ж. 19 тамыз – шам. 282 ж. қыркүйек<br/>{{Small|(50 жаста)}}<hr/>Кардың пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=191–193|3a1=Peachin|1pp=244–245|3y=1990|3p=47}} |- | [[Сурет:Carusinc2955obverse.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Марк Аврелий Кар|Кар]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Carus''}} | шам. 282 ж. қыркүйек – шам. 283 ж. шілде/тамыз<br/>{{Small|(шам. 10 ай)}} | Пробтың тұсындағы претория префекті, ол өлтірілгенге дейін немесе одан кейін билікті басып алды. | шам. 224 (?) – шам. 283 ж. шілде/тамыз<br/>{{Small|(шам. 60 жаста)}}<hr/>[[Сасанидтер империясы|Парсы елінде]] аурудан, қастандықтан немесе найзағай түсуінен қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=194–195|3a1=Peachin|1pp=248–249|3y=1990|3p=49}} |- | [[Сурет:Montemartini - Carino cropped (cropped).JPG|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Карин (император)|Карин]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Carinus''}} | 283 ж. көктемі – 285 ж. тамыз/қыркүйек<br/>{{Small|(2 жыл)}} | Кардың ұлы, ол өлгенге дейін бірлескен император болып тағайындалды. Нумерианмен бірге таққа отырды. | шам. 250 – 285 ж. тамыз/қыркүйек<br/>{{Small|(шам. 35 жаста)}}<hr/>Диоклетианға қарсы шайқаста қайтыс болды, бәлкім, өз сарбаздары сатқындық жасаған болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=250–251|2a1=Grant|2pp=196–197|3a1=Peachin|3y=1990|3pp=49–50}} |- | [[Сурет:Aureus of Numerian (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Нумериан]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Numerianus''}} | шам. 283 ж. шілде/тамыз – 284 ж. қараша<br/>{{Small|(1 жыл және 3/4 ай)}} | Кардың ұлы, Каринмен бірге таққа отырды. | шам. 253 – 284 ж. қараша<br/>{{Small|(шам. 31 жаста)}}<hr/>Еуропаға жорық кезінде қайтыс болды, мүмкін аурудан немесе қастандықтан.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|2a1=Grant|2pp=198–201|1p=252}} |} == Доминат (284–476 жж.) == {{Негізгі мақала|Доминат}} === Тетрархия (293–324 жж.) === {{Негізгі мақала|Тетрархия}} {{Legend|#EBEBEB|({{Hash-tag}}) – Заңдылығы күмәнді билеушілер{{Efn|name=ambig}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Head of Diocletian, Getty Museum (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Диоклетиан]]''' "Иовий"<br/>{{Small|''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus''}} | 284 ж. 20 қараша – 305 ж. 1 мамыр<br/>{{Small|(20 жыл, 5 ай, 1 күн)}}<br/>'''Тұтас'''; кейін '''Шығыс''' | Император гвардиясының қолбасшысы, [[Нумериан]] өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады, кейін Нумерианның ағасы [[Карин (император)|Каринді]] шайқаста жеңді. | шам. 243 ж. 22 желтоқсан – шам. 311 ж. 3 желтоқсан<br/>{{Small|(шам. 68 жаста)}}<hr/>Христиандарды соңғы [[Диоклетиан қуғыны|ұлы қуғындауды]] бастады. Өз еркімен тақтан бас тартқан алғашқы император. Белгісіз жағдайда қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Barnes|1pp=4, 30–32|2a1=Kienast|2a2=Eck|2a3=Heil|2pp=257–258|3a1=Grant|3p=204}} |- | [[Сурет:Musée Saint-Raymond - 2017-09-02 - Inv. Ra 34b - 4654 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Максимиан]]''' "Геркулий"<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Valerius Maximianus''}} | 286 ж. 1 сәуір – 305 ж. 1 мамыр<br/>{{Small|(19 жыл, 1 ай; '''Батыс''')}}<br/>306 ж. қараша – 308 ж. 11 қараша<br/>{{Small|(2 жыл; '''Италия''')}} | Диоклетиан оны таққа көтерді, [[Батыс Рим империясы|батыс провинцияларды]] басқарды. | шам. 250 – шам. 310 ж. шілде<br/>{{Small|(шам. 60 жаста)}}<hr/>Диоклетианмен бірге тақтан бас тартты, кейін билікті қайтаруға тырысты. [[I Константин]]нің бұйрығымен өлтірілген болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=Barnes|1pp=4, 13, 32, 34|2a1=Kienast|2a2=Eck|2a3=Heil|2pp=262–263|3a1=Grant|3pp=210–212}} |- | [[Сурет:Portrait of Galerius, Thessaloniki (head).jpg|100px]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Галерий]]'''<br/>{{Small|''Gaius Galerius Valerius Maximianus''}} | 305 ж. 1 мамыр – 311 ж. мамыр<br/>{{Small|(6 жыл; '''Шығыс''')}} | 293 жылы [[Диоклетиан]] оны ''caesar'' дәрежесіне көтерді, Диоклетиан тақтан кеткен соң шығыс ''augustus''-ы болды. | шам. 258 – 311 ж. мамыр<br/>{{Small|(шам. 53 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=272–273|2a1=Barnes|2pp=4–6, 46|3a1=Grant|3pp=221–222}} |- | [[Сурет:Constantius Chlorus Ny Carlsberg Glyptotek IN836 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Констанций]]''' "Хлор"<br/>{{Small|''Marcus Flavius Valerius Constantius''}} | 305 ж. 1 мамыр – 306 ж. 25 шілде<br/>{{Small|(1 жыл, 2 ай, 24 күн; '''Батыс''')}} | Максимианның туысы, 293 жылы Диоклетиан оны ''caesar'' етіп тағайындады, Максимиан кеткен соң батыс ''augustus''-ы болды. | шам. 250 – 306 ж. 25 шілде<br/>{{Small|(шам. 56 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=269|2a1=Barnes|2pp=35–36|3a1=Grant|3pp=216–218}} |- | [[Сурет:Severus II Aureus Joanneum.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Север]]'''{{Small|<br/>''Flavius Valerius Severus''}} | 306 ж. тамыз – 307 ж. наурыз/сәуір<br/>{{Small|(шам. 8 ай; '''Батыс''')}} | 305 жылы Максимиан оны ''caesar'' етіп көтерді, I Констанций өлгеннен кейін Галерий оны батыс ''augustus''-ы етіп тағайындады. | Белгісіз – 307 ж. қыркүйек<hr/>Максимиан мен Максенцийге берілді, кейін өлтірілді немесе өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=278|2a1=Barnes|2pp=4–5, 38–39|3a1=Grant|3pp=223–224}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Follis-Domitius Alexander-carthage RIC 68 (obverse).jpg|100px|]] | style="background:#EBEBEB" | [[Домиций Александр|'''Александр''']] ({{Hash-tag}}){{Small|<br/>''Lucius Domitius Alexander''}} | style="background:#EBEBEB" | 308 – 310 жж.<br/>{{Small|(шам. 2 жыл; '''Африка''')}} | style="background:#EBEBEB" | Африка мен Сардинияда Максенцийге қарсы билікті тартып алды. Тек I Константин тарапынан мойындалды. | style="background:#EBEBEB" | Белгісіз – шам. 310 ж.<hr/>Максенцийден жеңіліп, өлім жазасына кесілді. |- | [[Сурет:Portrait of Maxentius (SK Dresden Hm 406) 01 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Максенций]]'''<br/>{{Small|''Marcus Aurelius Valerius Maxentius''}} | 306 ж. 28 қазан – 312 ж. 28 қазан<br/>{{Small|(6 жыл; '''Италия''')}} | Максимианның ұлы, преториялық гвардияның қолдауымен Италияда билікті басып алды. Басқа императорлар оны мойындамады. | шам. 283 – 312 ж. 28 қазан<br/>{{Small|(шам. 29 жаста)}}<hr/>[[I Константин]]ге қарсы [[Мульвий көпіріндегі шайқас]]та қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=279|2a1=Grant|2pp=224–226|3a1=Barnes|3pp=12–13, 34}} |- | [[Сурет:Bust of Licinius, Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Лициний]]'''<br/>{{Small|''Valerius Licinianus Licinius''}} | 308 ж. 11 қараша – 324 ж. 19 қыркүйек<br/>{{Small|(15 жыл, 10 ай, 8 күн)}}<br/>'''Батыс'''; кейін '''Шығыс''' | Галерий оны Севердің орнына көтерді. 313 жылы [[Максимин Даза]]ны жеңіп, Шығыстың дара билеушісі болды. | шам. 265 – 325 ж. басы<br/>{{Small|(шам. 60 жаста)}}<hr/>I Константиннен жеңіліп, тақтан тайдырылды және өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=282|2a1=Barnes|2pp=6–7, 43–44|3a1=Grant|3pp=235–237}} |- | [[Сурет:Aureus of Maximinus II (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Максимин Даза|II Максимин]]''' "Даза"<br/>{{Small|''Galerius Valerius Maximinus''}} | 310 – шам. 313 ж. шілде<br/>{{Small|(3 жыл; '''Шығыс''')}} | Галерийдің жиені, 305 жылы ''caesar'' етіп көтерілді, 310 жылы әскер оны ''augustus'' деп жариялады. | шам. 270 – шам. 313 ж. шілде<br/>{{Small|(шам. 42 жаста)}}<hr/>Лицинийге қарөсы азаматтық соғыста жеңіліп, көп ұзамай қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=276|2a1=Barnes|2pp=6–7, 39|3a1=Grant|3pp=238–240}} |- | [[Сурет:Valerius Valens coin (transparent background).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Валерий Валент]]'''<br/>{{Small|''Aurelius Valerius Valens''}} | 316 ж. қазан – шам. 317 ж. қаңтар<br/>{{Small|(шам. 2–3 ай; '''Шығыс''')}} | Лициний оны I Константинге қарсы император етіп көтерді. | Белгісіз – 317 ж.<hr/>Лициний мен Константин арасындағы бітімгершілік кезінде өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=284|2a1=Barnes|2p=15}} |- | [[Сурет:Martinian coin (transparent background).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Мартиниан (император)|Мартиниан]]'''<br/>{{Small|''Mar. Martinianus''}} | 324 ж. шілде – 19 қыркүйек<br/>{{Small|(2 ай; '''Шығыс''')}} | Лициний оны I Константинге қарсы император етіп көтерді. | Белгісіз – 325 ж. көктемі<hr/>Константин оны тақтан тайдырып, кейін өлім жазасына кесті.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=285|2a1=Barnes|2p=15}} |} === Константин әулеті (306–363 жж.) === {{Негізгі мақала|Константин әулеті}} {{Legend|#EBEBEB|({{Hash-tag}}) – Заңдылығы күмәнді билеушілер{{Efn|name=ambig}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="16%" | Есімі ! scope=col width="24%" | Билік құруы ! scope=col width="23%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="30%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Constantine Chiaramonti Inv1749 (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Константин]]'''<br/>"Ұлы"<br/>{{Small|''Flavius Valerius Constantinus''}} | 306 ж. 25 шілде – 337 ж. 22 мамыр<br/>{{Small|(30 жыл, 9 ай, 27 күн)}}<br/>'''Батыс'''; кейін '''Тұтас''' | [[I Констанций|I Констанцийдің]] ұлы, әкесінің әскері оны ''augustus'' деп жариялады. [[Галерий]] оны ''caesar'' деп қабылдады, 307 жылы [[Максимиан]] ''augustus'' дәрежесіне көтерді. | 272/273 ж. 27 ақпан – 337 ж. 22 мамыр<br/>{{Small|(64/65 жаста)}}<hr/>Алғашқы христиан императоры және [[Константинополь]] негізін қалаушы. 312 жылы [[Максенций]]ді және 324 жылы [[Лициний]]ді жеңгеннен кейін дара билеуші болды. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=286–288|2a1=Barnes|2pp=5–8, 39–42|3a1=Grant|3pp=228–231, 234}} |- | [[Сурет:Campidoglio, Roma - Costantino II cesare dettaglio (cropped).jpg|100px|alt=statue]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Константин (император)|II Константин]]'''<br/>{{Small|''Flavius Claudius Constantinus''}} | 337 ж. 9 қыркүйек – 340 ж. сәуір<br/>{{Small|(2 жыл және 7 ай; '''Батыс''')}} | [[I Константин]]нің ұлы. | {{шамамен}} 316 ж. ақпан – 340 ж. сәуір<br/>{{Small|(24 жаста)}}<hr/>[[Галлия претория префектурасы|Галлия префектурасын]] басқарды. Інісі [[I Констант|I Константқа]] қарсы соғыс кезінде тұтқиылдан жасалған шабуылда қаза тапты.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=296|2a1=Barnes|2pp=8, 44–45|3a1=Grant|3p=241}} |- | [[Сурет:Constant head.jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Констант]]'''<br/>{{Small|''Flavius Julius Constans''}} | 337 ж. 9 қыркүйек – 350 ж. қаңтар<br/>{{Small|(12 жыл және 4 ай; '''Орталық''', кейін '''Батыс''')}} | [[I Константин]]нің ұлы. | 322/323 – 350 ж. қаңтар/ақпан<br/>{{Small|(27 жаста)}}<hr/>Бастапқыда Италия мен Африканы басқарды, II Константин өлгеннен кейін Батысты биледі. [[Магнэнций]] оны тақтан тайдырып, өлтірді.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=298|2a1=Barnes|2pp=8, 45}} |- | [[Сурет:Bust of Constantius II (Mary Harrsch) (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Констанций]]'''<br/>{{Small|''Flavius Julius Constantius''}} | 337 ж. 9 қыркүйек – 361 ж. 3 қараша<br/>{{Small|(24 жыл, 1 ай, 25 күн)}}<br/>'''Шығыс'''; кейін '''Тұтас''' | [[I Константин]]нің ұлы. | 317 ж. 7 тамыз – 361 ж. 3 қараша<br/>{{Small|(44 жаста)}}<hr/>Бастапқыда шығысты басқарды. [[Юлиан (император)|Юлианға]] қарсы соғыс жоспарлап жатқанда қызба ауруынан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=300–301|2a1=Grant|2pp=242–244}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Medallion of Magnentius.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Магнэнций]]''' ({{Hash-tag}})<br/>{{Small|''Magnus Magnentius''}} | style="background:#EBEBEB" | 350 ж. 18 қаңтар – 353 ж. 10 тамыз<br/>{{Small|(3 жыл, 6 ай, 23 күн; '''Батыс''')}} | style="background:#EBEBEB" | I Константқа қарсы әскерлер тарапынан император болып жарияланды. | style="background:#EBEBEB" | шам. 303 – 353 ж. 10 тамыз<br/>{{Small|(шам. 50 жаста)}}<hr/>[[Монс Селевк шайқасы|Монс Селевк шайқасында]] жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, p. 532|3a1=Kienast|3pp=305–306|2pp=248–250|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | [[Сурет:Vetranio coin (transparent background).png|100px|alt=coin]] | style="text-align:center" | '''[[Ветранион]]''' | 350 ж. 1 наурыз – 25 желтоқсан<br/>{{Small|(9 ай, 24 күн; '''Батыс''')}} | Константтың Иллирикумдағы генералы, легиондар оны император деп жариялады. | Белгісіз – шам. 356 ж.<hr/>II Констанцийдің пайдасына тақтан бас тартты, зейнетке кетіп, 6 жылдан соң қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=307|2a1=PLRE|2loc=Vol. I, p. 954|3a1=Omissi|3y=2018|3pp=181–182}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Coin of Nepotian.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Непоциан]]''' ({{Hash-tag}})<br/>{{Small|''Julius Nepotianus''}} | style="background:#EBEBEB" | 350 ж. 3 маусым – 30 маусым<br/>{{Small|(27 күн; '''Батыс''')}} | style="background:#EBEBEB" | [[Евтропия (Константиннің қарындасы)|Евтропияның]] ұлы. Римде Магнэнцийге қарсы император болып жарияланды. | style="background:#EBEBEB" | Белгісіз – 350 ж. 30 маусым<hr/>Магнэнцийдің жақтастарымен қолға түсіп, өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|1loc=Vol. I, pp. 624|2a1=Kienast|2a2=Eck|2a3=Heil|2p=306}} |- | [[Сурет:Juliancng8851obverse.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Юлиан (император)|Юлиан]]''' "Мүртед"<br/>{{Small|''Flavius Claudius Julianus''}} | 361 ж. 3 қараша – 363 ж. 26 маусым<br/>{{Small|(1 жыл, 7 ай, 23 күн)}} | II Констанцийдің бөлесі әрі мұрагері. | 331 – 363 ж. 26 маусым<br/>{{Small|(32 жаста)}}<hr/>Соңғы пұтқа табынушы император. [[Юлианның парсы жорығы|Парсыларға қарсы жорық]] кезінде өлімші болып жараланды.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1pp=309–310|2a1=Grant|2pp=251–253}} |- | [[Сурет:Solidus of Jovian2 (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Иовиан]]'''<br/>{{Small|''Jovianus''}} | 363 ж. 27 маусым – 364 ж. 17 ақпан<br/>{{Small|(7 ай, 21 күн)}} | Гвардия командирі; Юлиан өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады. | 330/331 – 364 ж. 17 ақпан<br/>{{Small|(33 жаста)}}<hr/>Астанаға жете алмай қайтыс болды. Бүкіл билігі кезінде бүкіл империяны басқарған соңғы император.{{Sfnm|1a1=Kienast|1a2=Eck|1a3=Heil|1p=312|2a1=Grant|2pp=255–258|3a1=PLRE|3loc=Vol. I, p. 461}} |} === Валентиниан әулеті (364–392 жж.) === {{Негізгі мақала|Валентиниан әулеті}} {{Legend|#EBEBEB|({{Hash-tag}}) – Заңдылығы күмәнді билеушілер{{Efn|name=ambig}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="17%" | Есімі ! scope=col width="26%" | Билік құруы ! scope=col width="25%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="25%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Restored head of Valentinian I (cropped).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Валентиниан]]''' "Ұлы"<br/>{{Small|''Valentinianus''}} | 364 ж. 25/26 ақпан – 375 ж. 17 қараша<br/>{{Small|(11 жыл, 8 ай, 22 күн)}}<br/>'''Тұтас'''; кейін '''Батыс''' | Генерал; Иовиан өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады. | 321 – 375 ж. 17 қараша<br/>{{Small|(54 жаста)}}<hr/>[[Рейн]]нен өтіп, Германияға жорық жасаған соңғы император. Елшілерге айқайлап жатқанда инсульттан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, pp. 933–934|3a1=Kienast|3pp=313–314|2pp=259–262|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | [[Сурет:INC-1867-a Солид. Валент II. Ок. 375—378 гг. (аверс).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Валент]]''' | 364 ж. 28 наурыз – 378 ж. 9 тамыз<br/>{{Small|(14 жыл, 4 ай, 12 күн; '''Шығыс''')}} | I Валентинианның ағасы, оны інісі шығыс императоры етіп тағайындады (Валентиниан батысты өзіне қалдырды). | шам. 328 – 378 ж. 9 тамыз<br/>{{Small|(шам. 50 жаста)}}<hr/>[[Адрианополь шайқасы]]нда қаза тапты.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, pp. 930–931|3a1=Kienast|3pp=316–318|2pp=263–265|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:INC-1866-a Солид. Прокопий. Ок. 365—366 гг. (аверс).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Прокопий (басып алушы)|Прокопий]]''' ({{Hash-tag}}) | style="background:#EBEBEB" | 365 ж. 28 қыркүйек – 366 ж. 27 мамыр<br/>{{Small|(7 ай, 29 күн; '''Шығыс''')}} | style="background:#EBEBEB" | Юлианның бөлесі; Валентке қарсы шығып, [[Константинополь]]ді басып алды, онда халық оны император деп жариялады. | style="background:#EBEBEB" | 326 – 366 ж. 27/28 мамыр<br/>{{Small|(40 жаста)}}<hr/>[[Валент]] оны тақтан тайдырып, тұтқындап, өлім жазасына кесті.{{Sfnm|1a1=PLRE|1loc=Vol. I, pp. 742–743|2a1=Kienast|2a2=Eck|2a3=Heil|2p=318}} |- | [[Сурет:Gratian Trier enhanced.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Грациан]]'''<br/>{{Small|''Gratianus''}} | 375 ж. 17 қараша – 383 ж. 25 тамыз<br/>{{Small|(7 жыл, 9 ай, 8 күн; '''Батыс''')}} | I Валентинианның ұлы; 367 жылы 8 жасында батыстың бірлескен билеушісі болып жарияланды. Әкесі өлгеннен кейін толық билікке ие болды. | 359 ж. 18 сәуір – 383 ж. 25 тамыз<br/>{{Small|(24 жаста)}}<hr/>Оны [[Магн Максим]]нің офицері Андрагаций өлтірді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, p. 401|3a1=Kienast|3pp=319–320|2pp=266–267|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | [[Сурет:Rare aureus of Magnus Maximus (obverse transparent).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Магн Максим]]''' | 383 ж. 25 тамыз – 388 ж. 28 тамыз<br/>{{Small|(5 жыл, 3 күн; '''Батыс''')}}<hr/>[[Сурет:Solidus Flavius Victor Trier (obverse).jpg|25px]] '''[[Виктор (император)|Виктормен]]''' бірге (383/387–388) | Генерал, I Феодосийдің туысы; Британиядағы әскерлер оны император деп жариялады. I Феодосий мен II Валентиниан оны қысқа уақыт мойындады. | Белгісіз – 388 ж. 28 тамыз<hr/>[[Сава шайқасы]]нда I Феодосийден жеңіліп, берілгеннен кейін өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, p. 588|3a1=Kienast|3pp=327–328|2pp=274–275|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | [[Сурет:Statue of emperor Valentinian II (cropped enhanced).JPG|100px|alt=statue]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Валентиниан]]'''<br/>{{Small|''Valentinianus''}} | 388 ж. 28 тамыз – 392 ж. 15 мамыр<br/>{{Small|(3 жыл, 8 ай, 17 күн; '''Батыс''')}} | I Валентинианның ұлы; 375 жылы 4 жасында бірлескен билеуші болып жарияланды. Магн Максим жеңілгеннен кейін батыстың жалғыз билеушісі болды. | 371 – 392 ж. 15 мамыр<br/>{{Small|(20/21 жаста)}}<hr/>Бүкіл билігі кезінде регенттер мен бірлескен императорлардың ықпалында болды. Өз-өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін немесе оны [[Арбогаст]] өлтірді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, pp. 934–935|3a1=Kienast|3pp=321–322|2pp=268–269|3a2=Eck|3a3=Heil}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Eugenius coin (transparent).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Евгений]]''' ({{Hash-tag}}) | style="background:#EBEBEB" | 392 ж. 22 тамыз – 394 ж. 6 қыркүйек<br/>{{Small|(2 жыл, 14 күн; '''Батыс''')}} | style="background:#EBEBEB" | Латын грамматикасы мен риторикасының мұғалімі, II Валентинианның хатшысы. [[Арбогаст]] оны император деп жариялады. | style="background:#EBEBEB" | Белгісіз – 394 ж. 6 қыркүйек<hr/>[[Фригид шайқасы]]нда I Феодосийден жеңіліп, өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Kienast|1loc=Vol. I, p. 293|2a2=Eck|2a3=Heil|2p=329}} |} === Феодосий әулеті (379–457 жж.) === {{Негізгі мақала|Феодосий әулеті}} {{Legend|#EBEBEB|({{Hash-tag}}) – Заңдылығы күмәнді билеушілер{{Efn|name=ambig}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="15%" | Есімі ! scope=col width="24%" | Билік құруы ! scope=col width="24%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="30%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Bust of Theodosius I (cropped).jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[I Феодосий]]'''<br/>"Ұлы" | 379 ж. 19 қаңтар – 395 ж. 17 қаңтар<br/>{{Small|(15 жыл, 11 ай, 29 күн)}}<br/>'''Шығыс'''; кейін '''тұтас''' | Зейнеттегі генерал; [[Валент|I Валент]] өлгеннен кейін Грациан оны шығыс императоры етіп жариялады. | 346/347 ж. 11 қаңтар – 395 ж. 17 қаңтар<br/>{{Small|(48/49 жаста)}}<hr/>[[Фригид шайқасы]]нан кейін империяның екі бөлігін де қысқа уақыт басқарған соңғы император. Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. I, pp. 904–905|3a1=Kienast|3pp=323–329|2pp=270–273|3a2=Eck|3a3=Heil|4a1=ODB|4pp=2050–2051}} |- | [[Сурет:Arcadius Istanbul Museum (cropped).JPG|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Аркадий]]''' | 395 ж. 17 қаңтар – 408 ж. 1 мамыр<br/>{{Small|(13 жыл, 3 ай, 14 күн; '''Шығыс''')}} | I Феодосийдің ұлы; 383 жылдан бастап бірлескен билеуші. Шығыс императоры. | 377 – 408 ж. 1 мамыр<br/>{{Small|(31 жаста)}}<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=ODB|3a1=Grant|4a1=Croke|4y=1995|1loc=Vol. I, p. 99|2pp=173–174|3pp=276–281|4p=58}} |- | [[Сурет:Diptych of Honorius (head).jpg|100px|alt=carved portrait]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Гонорий]]''' | 395 ж. 17 қаңтар – 423 ж. 15 тамыз<br/>{{Small|(28 жыл, 6 ай, 29 күн; '''Батыс''')}} | I Феодосийдің ұлы; 393 жылдан бастап бірлескен билеуші. Батыс императоры. | 384 ж. 9 қыркүйек – 423 ж. 15 тамыз<br/>{{Small|(38 жаста)}}<hr/>Бірнеше регенттердің, әсіресе [[Стилихон]]ның ықпалында болды. Оның тұсында [[Римнің талқандалуы (410)|Рим талқандалды]]. Ісіктен қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=ODB|1loc=Vol. I, p. 442|3a1=Grant|3pp=282–285|2p=946}} |- | [[Сурет:Solidus of Constantine III (west).png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[III Константин (Батыс Рим императоры)|III Константин]]'''<br/>{{Small|''Flavius Claudius Constantinus''}} | 407 – 411 жж.<br/>{{Small|(4 жыл; '''Батыс''')}}<hr/> [[Сурет:Siliqua Constans II Arelate (obverse).jpg|25px]] '''[[II Констант (III Константиннің ұлы)|II Констант]]пен''' ''бірге'' (409–411) | Қарапайым солдат, Британиядағы әскерлер оны император деп жариялады. 409 жылы Гонорий оны мойындады. | Белгісіз – 411 ж. (18 қыркүйекке дейін)<hr/>Гонорийдің генералы [[III Констанций|Констанцийге]] беріліп, тақтан бас тартты. Өлтірілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 316–317|2pp=286–287}} |- | [[Сурет:Theodosius II Louvre Ma1036.jpg|100px|alt=bust]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[II Феодосий]]'''<br/>"Хаттат" | 408 ж. 1 мамыр – 450 ж. 28 шілде<br/>{{Small|(42 жыл, 2 ай, 27 күн; '''Шығыс''')}} | Аркадийдің ұлы; 402 жылдан бастап бірлескен билеуші. Шығыс императоры. | 401 ж. 10 сәуір – 450 ж. 28 шілде<br/>{{Small|(49 жаста)}}<hr/>Оның тұсында [[Феодосий кодексі]] мен [[Феодосий қабырғалары]] шықты. Аттан құлап қаза тапты.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=ODB|1loc=Vol. II, p. 1100|3a1=Grant|3pp=288–291|2pp=2051–2052}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Rare solidus of Priscus Attalus (obverse).png|alt=coin|100x100px]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Приск Аттал]]''' ({{Hash-tag}}) | style="background:#EBEBEB" | 409 ж. соңы – 410 ж. жазы<br/>{{Small|(1 жылға жетпей; '''Италия''')}} | style="background:#EBEBEB" | Сенаттың жетекші мүшесі, Рим талқандалғаннан кейін [[I Аларих |Аларих]] оны император деп жариялады. | style="background:#EBEBEB" | Өмір сүру жылдары белгісіз<hr/>Аларих оны тақтан тайдырды. 414–415 жж. тақты қайтаруға тырысты, бірақ жеңіліп, жер аударылды.{{Sfnm|1a1=PLRE|1loc=Vol. II, pp. 180–181}} |- | [[Сурет:Constantius III diptych (detail).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[III Констанций]]''' | 421 ж. 8 ақпан – 2 қыркүйек<br/>{{Small|(6 ай, 25 күн; '''Батыс''')}} | Гонорийдің қолбасшысы және [[Галла Плацидия]]ның күйеуі. Гонорий оны бірлескен билеуші етті. | Белгісіз – 421 ж. 2 қыркүйек<hr/>411 жылдан бастап «іс жүзіндегі» билеуші. Аурудан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 321–325|2pp=292–295}} |- | style="background:#EBEBEB" | [[Сурет:Solidus of Joannes.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#EBEBEB" | '''[[Иоанн (Батыс Рим императоры)|Иоанн]]''' ({{Hash-tag}}) | style="background:#EBEBEB" | 423 ж. 20 қараша – шам. 425 ж. мамыр<br/>{{Small|(шам. 1,5 жыл; '''Батыс''')}} | style="background:#EBEBEB" | Шенеунік, Гонорийден кейін билікті басып алды. | style="background:#EBEBEB" | Белгісіз – шам. 425 ж. мамыр<hr/>Тұтқындалып, Константинопольде өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 594–595|2pp=296–297}} |- | [[Сурет:Bust of Valentinian III, Louvre (head).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[III Валентиниан]]'''<br/>{{Small|''Placidus Valentinianus''}} | 425 ж. 23 қазан – 455 ж. 16 наурыз<br/>{{Small|(29 жыл, 4 ай, 21 күн; '''Батыс''')}} | III Констанцийдің ұлы; II Феодосий оны батыс императоры етіп тағайындады. | 419 ж. 2 шілде – 455 ж. 16 наурыз<br/>{{Small|(35 жаста)}}<hr/>[[Ғұндар]] шапқыншылығына тап болды. [[Флавий Аэций|Аэций]]дің қызметшілері өлтірді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 1138–1139|2pp=298–304}} |- | [[Сурет:Solidus of Marcian.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Маркиан]]'''<br/>{{Small|''Marcianus''}} | 450 ж. 25 тамыз – 457 ж. 27 қаңтар<br/>{{Small|(6 жыл, 5 ай, 2 күн; '''Шығыс''')}} | Аркадийдің қызы [[Пульхерия]]ға үйленгеннен кейін император болды. | 391/392 – 457 ж. 27 қаңтар<br/>{{Small|(65 жаста)}}<hr/>Ұзақ аурудан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=ODB|1loc=Vol. II, pp. 714–715|3a1=Grant|3pp=305–307|2pp=1296–1297}} |} === Соңғы батыс императорлары (455–476 жж.) === {{See also|Батыс Рим империясының құлауы}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; text-align:center" ! scope=col width="7%" | Портреті ! scope=col width="15%" | Есімі ! scope=col width="24%" | Билік құруы ! scope=col width="24%" | Тақ мұрагерлігі ! scope=col width="30%" | Өмір деректері |- | [[Сурет:Solidus of Petronius Maximus.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Петроний Максим]]''' | 455 ж. 17 наурыз – 31 мамыр<br/>{{Small|(2 ай, 14 күн)}} | Генерал және азаматтық шенеунік. [[III Валентиниан]]ды өлтіріп, оның жесірі [[Лициния Евдоксия]]ға үйленді. | шам. 397 – 455 ж. 31 мамыр<hr/>[[Римнің талқандалуы (455)|Вандалдардың Римді талқандауы]] кезінде қашып бара жатқанда тобырдың қолынан қаза тапты.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 749–751|2pp=315–316}} |- | [[Сурет:Solidus Avitus Arles (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Авит]]'''<br/>{{Small|''Eparchius Avitus''}} | 455 ж. 9 шілде – 456 ж. 17 қазан<br/>{{Small|(1 жыл, 3 ай, 8 күн)}} | Генерал; Петроний Максим өлгеннен кейін [[Вестготтар]] мен галло-римдіктер оны император деп жариялады. | 4-ғасырдың соңы – 456/457 жж.<hr/>''[[Magister militum]]'' [[Рицимер]] тарапынан жеңіліп, тақтан тайдырылды, кейін епископ болды. Аштықтан немесе буындырып өлтірілген болуы мүмкін.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 196–198|2pp=310–311}} |- | [[Сурет:Solidus Majorian Arles (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Майориан]]'''<br/>{{Small|''Julius Valerius Majorianus''}} | 457 ж. 28 желтоқсан – 461 ж. 2 тамыз<br/>{{Small|(3 жыл, 7 ай, 5 күн)}} | Генерал; Рицимердің қолдауымен әскер оны император деп жариялады. | Белгісіз – 461 ж. 7 тамыз<hr/>Галлия, Испания және Далмацияны қайта жаулап алды. Рицимер тарапынан тақтан тайдырылып, өлім жазасына кесілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 702–703|2pp=315–316}} |- | [[Сурет:Libiusseverus01854obverse.jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Либий Север]]'''<br/>{{Small|('''III Север''')}} | 461 ж. 19 қараша – 465 ж. 14 қараша<br/>{{Small|(3 жыл, 11 ай, 26 күн)}} | Рицимер оны император етіп тағайындады. | Белгісіз – 465 ж. 14 қараша<hr/>Табиғи себептерден қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 1004–1005|2pp=317–318}} |- | [[Сурет:Solidus of Anthemius.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Антемий]]'''<br/>{{Small|''Procopius Anthemius''}} | 467 ж. 12 сәуір – 472 ж. 11 шілде<br/>{{Small|(5 жыл, 2 ай, 29 күн)}} | Генерал; [[Прокопий (басып алушы)|Прокопий]]дің шөбересі және Маркианның қызы [[Марция Евфемия]]ның күйеуі. Шығыс императоры [[I Лев (император)|I Лев]] оны батыс императоры етіп тағайындады. | Белгісіз – 472 ж. 11 шілде<hr/>Батыстың соңғы нақты билік жүргізген императоры. Рицимермен болған азаматтық соғыстан кейін [[Гундобад]] тарапынан өлтірілді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 96–98|2pp=319–321}} |- | [[Сурет:Tremissis Olybrius (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Олибрий]]'''<br/>{{Small|''Anicius Olybrius''}} | шам. сәуір – 472 ж. 2 қараша<br/>{{Small|(шам. 7 ай)}} | III Валентинианның қызы [[Плацидия]]ның күйеуі. Рицимер оны император деп жариялады. | Белгісіз – 472 ж. 2 қараша<hr/>Шемен (ісік) ауруынан қайтыс болды.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 796–798|2p=322}} |- | [[Сурет:Solidus Glycerius Ravenna (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Глицерий]]''' | 473 ж. 3/5 наурыз – 474 ж. 24 маусым<br/>{{Small|(1 жыл, 3 ай, 19/21 күн)}} | Генерал; [[Гундобад]] оны император деп жариялады. | Өмір сүру жылдары белгісіз<hr/>Юлий Непот оны тақтан тайдырып, епископ етіп жіберді. Кейінгі тағдыры белгісіз.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 514, 777|2pp=323–324}} |- | [[Сурет:Solidus of Julius Nepos.png|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | '''[[Юлий Непот]]''' | 474 ж. 24 маусым – 475 ж. 28 тамыз<br/>{{Small|(1 жыл, 2 ай, 4 күн)}}<br/>475 ж. тамыз – 480 ж. 9 мамыр<br/>{{Small|(4 жыл, 8 ай, [[Далмация (рим провинциясы)|Далмацияда]])}} | Генерал; шығыс императоры [[I Лев (император)|I Лев]]дің әйелі [[Верина]]ның туысына үйленген. Лев оны батыс императоры етіп тағайындады. | Белгісіз – 480 ж. 9 мамыр<hr/>''Magister militum'' [[Орест (Ромул Августулдың әкесі)|Орест]] шабуылдағанда Далмацияға қашты. Онда қуғындағы император ретінде саналды. Оны өз қызметшілері өлтірді.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 777–778|2pp=325–326}} |- | [[Сурет:Romulus Augustulus, RIC X 3419 (obverse).jpg|100px|alt=coin]] ! scope=row style="text-align:center; background:#F8F9FA" | [[Ромул Августул|'''Ромул''' Августул]]<br/>{{Small|''Romulus Augustus''}} | 475 ж. 31 қазан – 476 ж. 4 қыркүйек<br/>{{Small|(10 ай, 4 күн)}} | Оның әкесі, ''magister militum'' Орест оны император деп жариялады. | шам. 465 – 507/511? жж.<hr/>Батыстың ең соңғы императоры. Герман генералы [[Одоакр]] оны тақтан тайдырып, зейнетке жіберді. Одан кейінгі тағдыры белгісіз.{{Sfnm|1a1=PLRE|2a1=Grant|1loc=Vol. II, pp. 949–950|2pp=332–334}} |} == Тағы қараңыз == * [[Византия императорларының тізімі]] * [[Қасиетті Рим империясы императорларының тізімі]] == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |author=Publius Cornelius Tacitus |title=The Annals |translator-last=Frederick W. Shipley |publisher=Loeb Classical Library |year=1924 |ref={{sfnref|Tacitus}} |orig-date=c. AD 110}} * {{Cite book |author=Gaius Suetonius Tranquillus |title=The Twelve Caesars |translator-last=John Carew Rolfe |publisher=Loeb Classical Library |year=1914 |ref={{sfnref|Suetonius}} |orig-date=c. AD 121}} * {{Cite book |author=Cassius Dio |title=Roman History |translator-last=Earnest Cary |publisher=Loeb Classical Library |year=1927 |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html#45 |ref={{sfnref|Cassius Dio}} |orig-date=c. 230}} * {{Cite book |last=Angelov |first=Dimiter G. |title=Becoming Byzantine: Children and Childhood in Byzantium |publisher=Dumbarton Oaks |date=2009 |isbn=978-0-8840-2356-2 |editor-last=Papaconstantinou |editor-first=Arietta |chapter=Emperors and Patriarchs as Ideal Children and Adolescents: Literary Conventions and Cultural Expectations |editor-last2=Talbot |editor-first2=Alice-Mary |editor2-link=Alice-Mary Talbot |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YnzbBwkDaeMC&pg=PA100}} * {{Cite book |last=Angelov |first=Dimiter |url=https://books.google.com/books?id=md9KvAEACAAJ |title=The Byzantine Hellene: The Life of Emperor Theodore Laskaris and Byzantium in the Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |date=2019 |isbn=978-1-1084-8071-0 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last1=Arnold |first1=Jonathan J. |url=https://brill.com/view/title/31823 |title=A Companion to Ostrogothic Italy |last2=Bjornlie |first2=M. Shane |last3=Sessa |first3=Kristina |publisher=BRILL |date=2016 |isbn=978-9-0043-1376-7 |editor-last=Arnold |editor-first=Jonathan J. |location=Leiden |chapter=Introduction |editor-last2=Bjornlie |editor-first2=M. Shane |editor-last3=Sessa |editor-first3=Kristina |chapter-url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004315938/B9789004315938_002.xml}} * {{Cite book |last=Barnes |first=Timothy D. |author-link=Timothy Barnes (classicist) |url={{Google books|K3poAAAAMAAJ|plainurl=y}} |title=The New Empire of Diocletian and Constantine |publisher=Harvard University Press |date=1982 |isbn=0-6742-8066-0 |location=Harvard |ref={{SfnRef|Barnes}}}} * {{Cite book |last=Becker |first=C. H. |author-link=Carl Heinrich Becker |title=The Cambridge Medieval History: Volume II: The Rise of the Saracens and the Foundation of the Western Empire |publisher=The Macmillan Company |date=1913 |editor-last=Gwatkin |editor-first=H. M. |location=New York |chapter=The Expansion of the Saracens—The East |oclc=14739796 |editor-last2=Whitney |editor-first2=J. P.}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=scJJDAAAQBAJ |title=John II Komnenos, Emperor of Byzantium |publisher=Routledge |date=2016 |isbn=978-1-4724-6024-0 |editor-last=Bucossi |editor-first=Alessandra |location=London |editor-last2=Rodriguez Suarez |editor-first2=Alex}} * {{Cite book |last=Burgess |first=Richard W.|chapter=Cutting the ‹Herculian› Knot: When Did Maximian Become Caesar and Augustus? |chapter-url=https://books.google.com/books?id=s-_tEAAAQBAJ&pg=PA1 |title=Chiron 53|date=2023 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-125249-0 |doi=10.34780/74h5-hc1b |editor1=Schuler |editor2=Haensch |editor3=Killen |pages=1–39}} * {{Cite book |last=Burgess |first=Richard W. |url=https://www.steiner-verlag.de/en/Roman-Imperial-Chronology-and-Early-Fourth-Century-Historiography/9783515107327 |title=Roman imperial chronology and early-fourth-century historiography |date=2014 |publisher=Steiner |isbn=978-3-515-10732-7 |series=Historia Einzelschriften |location=Stuttgart}} * {{Cite journal |last=Cameron |first=Alan |date=1988 |title=Flavius: a Nicety of Protocol |journal=Latomus |volume=47 |issue=1 |pages=26–33 |jstor=41540754}} * {{Cite book |last=Chalandon |first=Ferdinand |author-link=Ferdinand Chalandon |title=The Cambridge Medieval History: Volume IV: The Eastern Roman Empire (717–1453) |publisher=The Macmillan Company |date=1923 |editor-last=Tanner |editor-first=J. R. |location=New York |chapter=The Earlier Comneni |oclc=14739796 |editor-last2=Previté-Orton |editor-first2=C. W. |editor-last3=Brooke |editor-first3=Z. N.}} * {{Cite journal |last=Claes |first=Liesbeth |date=2015 |title=Coins with power?: imperial and local messages on the coinage of the usurpers of the second half of the third century |url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2865541/view |journal=Jaarboek voor Munt- en Penningkunde |volume=102 |pages=15–60 |oclc=948592865}} * {{Cite book |last=Çolak |first=Hasan |title=Frontiers of the Ottoman Imagination |publisher=Brill |date=2014 |isbn=978-9-0042-8351-0 |editor-last=Hadjianastasis |editor-first=Marios |location=Leiden |chapter=''Tekfur'', ''fasiliyus'' and ''kayser'': Disdain, Negligence and Appropriation of Byzantine Imperial Titulature in the Ottoman World |chapter-url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004283510/B9789004283510_003.xml}} * {{Cite book |last=Collins |first=Roger |author-link=Roger Collins |title=Visigothic Spain, 409–711 |publisher=Blackwell |date=2004 |isbn=978-0-6311-8185-9 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Cooley |first=Alison E. |author-link=Alison E. Cooley |title=The Cambridge Manual of Latin Epigraphy |publisher=Cambridge University Press |date=2012 |isbn=978-0-5218-4026-2 |location=Cambridge |pages=488–509 |chapter=Appendix 2; Augustus−Justinian |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VlghAwAAQBAJ&pg=PA488}} * {{Cite book |last=Cotsonis |first=John A. |url=https://books.google.com/books?id=nCrXDwAAQBAJ |title=The Religious Figural Imagery of Byzantine Lead Seals I |publisher=Routledge |date=2020 |isbn=978-0-3673-4696-6 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Croke |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=SNMuDwAAQBAJ |title=The Chronicle of Marcellinus: A translation with commentary |publisher=Brill |date=1995 |isbn=978-9-0043-4463-1 |location=London}} * {{Cite journal |last=Croke |first=Brian |date=2004 |title=The Imperial Reigns of Leo II |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/BYZS.2003.559/html |journal=Byzantinische Zeitschrift |volume=96 |issue=2 |pages=559–575 |doi=10.1515/BYZS.2003.559 |s2cid=191460505|url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Dragon |first=Gilbert |url=https://books.google.com/books?id=yCnN4yAojagC |title=Emperor and Priest: The Imperial Office in Byzantium |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |isbn=978-0-5218-0123-2}} * {{Cite book |last=Elton |first=Charles A. |author-link=Charles Abraham Elton |url=https://books.google.com/books?id=pX4LAAAAYAAJ |title=A History of the Roman Emperors |publisher=Baldwin, Cradock and Joy |date=1825}} * {{Cite journal |last=Estiot |first=Sylviane |date=1996 |title=L'empereur Silbannacus, un second antoninien |trans-title=Emperor Silbannacus, a second Antoninianus |url=https://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_1996_num_6_151_2087 |journal=Revue numismatique |language=fr-FR |volume=6 |issue=151 |pages=105–117 |doi=10.3406/numi.1996.2087}} * {{Cite journal |last=Feiller |first=Albert |date=1976 |title=Nouvelle note sur la chronologie du règne de Jean Cantacuzène |trans-title=New note on the chronology of the reign of John Kantakouzenos |url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1976_num_34_1_2046 |journal=Études byzantines |volume=34 |pages=119–124 |doi=10.3406/rebyz.1976.2046}} * {{Cite journal |last=Foss |first=Clive |date=2005 |title=Emperors named Constantine |url=https://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_2005_num_6_161_2594 |journal=Revue numismatique |volume=6 |issue=161 |pages=93–102 |doi=10.3406/numi.2005.2594}} * {{Cite book |last=Garland |first=Lynda |author-link=Lynda Garland |url=https://books.google.com/books?id=a5GFAgAAQBAJ |title=Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527–1204 |publisher=Routledge |date=1999 |isbn=0-4151-4688-7 |location=London}} * {{Cite book |last=Garland |first=Lynda |author-link=Lynda Garland |url=https://books.google.com/books?id=T4eMlP3nV4YC |title=Byzantine Women: Varieties of Experience 800–1200 |publisher=Ashgate Publishing |date=2006 |isbn=978-0-7546-5737-8}} * {{Cite book |last=Grant |first=Michael |author-link=Michael Grant (classicist) |url=https://archive.org/details/romanemperorsbio0000gran |title=The Roman Emperors: A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome, 31 BC–AD 476 |publisher=Charles Scribner's Sons |date=1985 |isbn=0-6841-8388-9 |location=New York |ref={{SfnRef|Grant}}}} * {{Cite book |last=Grant |first=Michael |author-link=Michael Grant (classicist) |url=https://books.google.com/books?id=oXPakQJ6BLgC |title=From Rome to Byzantium: The Fifth Century |publisher=Psychology Press |date=1998 |isbn=978-0-4151-4753-8 |location=New York}} * {{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian Keith |title=How Rome Fell: Death of a Superpower |publisher=Yale University Press |date=2009 |isbn=978-0-3001-3719-4 |location=New Haven}} * {{Cite journal |last=Grierson |first=Philip |author=Philip Grierson |date=1962 |title=The Tombs and Obits of the Byzantine Emperors (337–1042) |url=https://archive.org/details/SevcenkoStudies19611992/page/n23/mode/2up |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=16 |doi=10.2307/1291157 |jstor=1291157 |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Grierson |first=Philip |url=https://books.google.com/books?id=FIbav7CP4P4C |title=Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection |publisher=Dumbarton Oaks |date=1968 |isbn=978-0-8840-2024-0 |volume=2}} * {{Cite book |last=Grierson |first=Philip |url=https://archive.org/details/docoins-3 |title=Catalogue of Byzantine Coins, vol. 3: Leo III to Nicephorus III, 717-1081 |publisher=Dumbarton Oaks |date=1973 |isbn=0-8840-2012-6 |location=Washington D.C.}} * {{Cite book |last=Halsall |first=Guy |title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities |publisher=De Gruyter |date=2018 |isbn=978-3-1105-9838-4 |editor-last=Pohl |editor-first=Walter |location=Berlin |chapter=Transformations of Romanness: The northern Gallic case |editor-last2=Gantner |editor-first2=Clemens |editor-last3=Grifoni |editor-first3=Cinzia |editor-last4=Pollheimer-Mohaupt |editor-first4=Marianne |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kFqXDwAAQBAJ}} * {{Cite journal |last=Hammond |first=Mason |author=Mason Hammond |date=1957 |title=Imperial Elements in the Formula of the Roman Emperors during the First Two and a Half Centuries of the Empire |journal=Memoirs of the American Academy in Rome |volume=25 |pages=19–64 |doi=10.2307/4238646 |jstor=4238646 |ref={{SfnRef|Hammond}}}} * {{Cite book |last=Hartmann |first=L. M. |author-link=Ludo Moritz Hartmann |title=The Cambridge Medieval History: Volume II: The Rise of the Saracens and the Foundation of the Western Empire |publisher=The Macmillan Company |date=1913 |editor-last=Gwatkin |editor-first=H. M. |location=New York |chapter=Italy under the Lombards |oclc=14739796 |editor-last2=Whitney |editor-first2=J. P.}} * {{Cite book |last=Hartmann |first=Udo |url=https://www.hsozkult.de/publicationreview/id/reb-3460 |title=Rezension zu: C. Körner: Philippus Arabs |date=2002 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=3-1101-7205-4 |series=H-Soz-Kult. Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften |language=de |trans-title=Review of C. Körner: Philip the Arab |access-date=2021-04-11}} * {{Cite book |last=Hekster |first=Olivier |url=https://books.google.com/books?id=COCqBgAAQBAJ |title=Rome and Its Empire: AD 193–284 |publisher=Edinburgh University Press |date=2008 |isbn=978-0-7486-2304-4 |location=Edinburgh}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/prosopography-later-roman-empire |title=The Prosopography of the Later Roman Empire |publisher=Cambridge University Press |date=1971–1992 |editor-last=Jones |editor-first=A. H. M. |editor-link=A. H. M. Jones |location=Cambridge |ref=CITEREFPLRE |editor-last2=Martindale |editor-first2=J. R. |editor-link2=John Robert Martindale |editor-last3=Morris |editor-first3=John |editor-link3=John Morris (historian)}} * {{Cite book |last=Kaegi |first=Walter E. |url=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC |title=Heraclius, Emperor of Byzantium |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |isbn=0-5218-1459-6 |location=Cambridge}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/odb_20210521 |title=Oxford Dictionary of Byzantium |publisher=Oxford University Press |date=1991 |isbn=978-0-1950-4652-6 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander |editor-link=Alexander Kazhdan |location=Oxford |ref=CITEREFODB}} * {{Cite book |last1=Kienast |first1=Dietmar |url=https://archive.org/details/romische-kaisertabelle |title=Römische Kaisertabelle: Grundzüge einer römischen Kaiserchronologie |last2=Werner Eck |author-link2=Werner Eck |last3=Matthäus Heil |publisher=WBG |date=2017 |isbn=978-3-5342-6724-8 |edition=6th |location=Darmstadt |language=de |trans-title=Roman imperial table: Basics of the Roman imperial chronology |ref={{SfnRef|Kienast|Eck|Heil}} |orig-date=1990 |name-list-style=amp}} * {{Citation |last1=Lascaratos |first1=J. |title=The fatal disease of the Byzantine Emperor Andronicus III Palaeologus (1328-1341 A.D.) |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=90 |issue=2 |pages=106–109 |date=1997 |doi=10.1177/014107689709000215 |pmc=1296151 |pmid=9068444 |last2=Marketos |first2=S.}} * {{Cite journal |last=Lascaratos |first=J. |date=1999 |title="Eyes" on the Thrones: Imperial Ophthalmologic Nicknames |url=https://www.surveyophthalmol.com/article/S0039-6257(99)00039-9/abstract |journal=Survey of Ophthalmology |language=English |volume=44 |issue=1 |pages=73–78 |doi=10.1016/S0039-6257(99)00039-9 |issn=0039-6257 |pmid=10466590|url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Lawler |first=Jennifer |url=https://books.google.com/books?id=sEWeCQAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Byzantine Empire |publisher=McFarland |date=2004 |isbn=978-0-7864-6616-0 |location=Jefferson}} * {{Cite book |last=Lilie |first=Ralph-Johannes |author-link=Ralph-Johannes Lilie |title=Prosopography of the Byzantine World |date=2001–2016 |ref={{SfnRef|PmbZ}} |display-authors=etal}} * {{Cite book |last=Logan |first=F. Donald |url=https://books.google.com/books?id=2Ulp9cTtmHEC |title=A History of the Church in the Middle Ages |publisher=Routledge |date=2012 |isbn=978-1-1347-8669-5 |location=London}} * {{Cite book |last=Loewenstein |first=Karl |title=The Governance of Rome |publisher=Martinus Nijhoff |date=1973 |isbn=978-9-0247-1458-2 |location=The Hague}} * {{Cite book |last=Macrides |first=Ruth |author-link=Ruth Macrides |url=https://books.google.com/books?id=I9UYDQAAQBAJ&pg=PT303 |title=Pseudo-Kodinos and the Constantinopolitan Court |publisher=Ashgate |date=2013 |isbn=978-0-7546-6752-0}} * {{Cite book |last=Macrides |first=Ruth |url=https://books.google.com/books?id=QnaRAAAAMAAJ |title=Kinship and Justice in Byzantium, 11th–15th Centuries |publisher=Ashgate |date=1999 |isbn=978-0-8607-8799-0 |location=Aldershot}} * {{Cite book |last=Mango |first=Cyril |url=https://books.google.com/books?id=ZZ82psJ2pLEC |title=The Oxford History of Byzantium |publisher=Oxford University Press |date=2002 |isbn=0-1981-4098-3 |location=Oxford}} * {{Cite web |last=Mathisen |first=Ralph W. |author-link=Ralph W. Mathisen |date=1997 |title=Romulus Augustulus |url=http://www.roman-emperors.org/auggiero.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318172614/http://www.roman-emperors.org/auggiero.htm |archive-date=2022-03-18 |website=De Imperatoribus Romanis}} * {{Cite web |last=Maynard |first=Daniel R.F. |date=2021 |title=Nicephorus III |url=https://www.roman-emperors.org/nickiii.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311020416/https://www.roman-emperors.org/nickiii.htm |archive-date=2022-03-11 |website=De Imperatoribus Romanis}} * {{Cite book |last=Meijer |first=Fik |author-link=Fik Meijer |url=https://books.google.com/books?id=3uN_AgAAQBAJ |title=Emperors Don't Die in Bed |publisher=Routledge |date=2004 |isbn=0-4153-1201-9 |location=London |translator-last=Leinbach |translator-first=S. J.}} * {{Cite book |last=Mosshammer |first=Alden |url=https://books.google.com/books?id=0umDqPOf2L8C |title=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era |publisher=Oxford University Press |date=2008 |isbn=978-0-1915-6236-5}} * {{Cite journal |last=Mladenov |first=Momchil |date=2003 |title=John VII Palaiologos and the Bulgarian Lands in 1390 |url=http://journals.uni-vt.bg/epohi/eng/vol11/iss1/19 |journal=Journal Epohi |language=bg |volume=11 |issue=1 |pages=189–196 |issn=2534-8418}} * {{Cite journal |last=Nicol |first=Donald M. |author=Donald Nicol |date=1967 |title=The Byzantine View of Western Europe |journal=Greek, Roman and Byzantine Studies |volume=8 |issue=4 |pages=315–339}} * {{Cite book |last=Norwich |first=John Julius |author-link=John Julius Norwich |title=Byzantium: The Apogee |publisher=Penguin |date=1993 |isbn=0-1401-1448-3 |location=Virginia}} * {{Cite journal |last=Oikonomides |first=Nicolas |date=1977 |title=John VII Palaeologus and the Ivory Pyxis at Dumbarton Oaks |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=31 |pages=329–337 |doi=10.2307/1291411 |jstor=1291411}} * {{Cite book |last=Omissi |first=Adrastos |url=https://books.google.com/books?id=EWliDwAAQBAJ |title=Emperors and Usurpers in the Later Roman Empire |publisher=Oxford University Press |date=2018 |isbn=978-0-1988-2482-4 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Peachin |first=Michael |url=https://archive.org/details/ritac235 |title=Roman Imperial Titulature and Chronology, A.D. 235–284 |publisher=Gieben |date=1990 |isbn=9-0506-3034-0 |location=Amsterdam}} * {{Cite journal |last=Rea |first=J. R. |date=1972 |title=O. Leid. 144 and the Chronology of A. D. 238 |journal=Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik |volume=9 |pages=1–19 |jstor=20180380}} * {{Cite book |last=Richardson |first=John |url=https://books.google.com/books?id=TKoTAQAAIAAJ |title=Roman Provincial Administration |publisher=Bristol Classical Press |date=1984 |isbn=978-0-8629-2128-6 |location=Bristol |oclc=1067756325}} * {{Cite journal |last=Sandberg |first=Kaj |date=2008 |title=The So-Called Division of the Roman Empire in AD 395: Notes on a Persistent Theme in Modern Historiography |url=https://journal.fi/arctos/article/view/85853 |journal=Arctos |volume=42 |pages=199–213 |issn=0570-734-X}} * {{Cite journal |last=Salway |first=Benet |author=Benet Salway |date=1994 |title=What's in a Name? A Survey of Roman Onomastic Practice from c. 700 B.C. to A.D. 700 |journal=Journal of Roman Studies |volume=84 |pages=137–140 |doi=10.2307/300873 |jstor=300873 |s2cid=162435434}} * {{Cite book |last=Schreiner |first=Peter |url=https://archive.org/details/kleinchroniken2 |title=Die byzantinischen Kleinchroniken II: Historischer Kommentar |publisher=ÖAW |date=1977 |isbn=978-3-7001-0206-9 |series=CFHB |location=Vienna |language=German |trans-title=Byzantine small chronicles 2: Historical commentary |ref={{SfnRef|Schreiner}}}} * {{Cite journal |last=Seibt |first=Werner |date=2018 |title=Wer war Niketas Nobellisimos und Komes von Opsikion (8. Jahrhundert)? |trans-title=Who was Niketas Nobellisimos and Komes of Opsikion (8th century)? |url=http://austriaca.at/0xc1aa5576%200x00390f8b.pdf |journal=Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik |language=German |volume=67 |pages=213–216 |doi=10.1553/joeb67s213}} * {{Cite journal |last=Shiel |first=Norman |date=1979 |title=The Coinage of Saloninus as Augustus |journal=Museum Notes (American Numismatic Society) |volume=24 |pages=117–122 |jstor=43573579}} * {{Citation |last=Syme |first=Ronald |title=Imperator Caesar: A Study in Nomenclature |date=1958 |work=Historia |volume=7 |issue=2 |pages=175–188 |jstor=4434568 |author=Ronald Syme}} * {{Cite journal |last=Tilemachos |first=Lounghis |date=2015 |title=Review Article: Juan Signes Codoner, The emperor Theophilos and the East, 829-842: Court and frontier in Byzantium during the last phase of Iconoclasm, Birmingham Byzantine and Ottoman Studies, vol 13, Ashgate 2014 |journal=Byzantina Symmeikta |volume=25 |pages=237–260 |doi=10.12681/byzsym.8773 |doi-access=free}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/ErichTrappProsopographischesLexikonDerPALAIOLOGENZEIT |title=Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit |publisher=ÖAW |date=2001 |isbn=978-3-7001-1462-8 |editor-last=Trapp |editor-first=Erich |location=Vienna |language=German |trans-title=Prosopographical Lexicon of the Palaiologan era |ref=CITEREFPLP}} * {{Cite journal |last=Treadgold |first=W. |date=1990 |title=A Note on Byzantium's Year of the Four Emperors |url=https://doi.org/10.1515%2Fbyzs.1990.83.2.431 |journal=Byzantinische Zeitschrift |volume=83 |issue=2 |pages=431–33 |doi=10.1515/byzs.1990.83.2.431 |s2cid=194092611|url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |author-link=Warren Treadgold |url=https://books.google.com/books?id=nYbnr5XVbzUC |title=A History of the Byzantine State and Society |publisher=Stanford University Press |date=1997 |isbn=978-0-8047-2630-6 |location=Stanford}} * {{Cite book |last=Vagi |first=David L. |url=https://books.google.com/books?id=raE7qzBM-OIC |title=Coinage and History of the Roman Empire: c. 82 B.C. – A.D. 480. Volume I: History |publisher=Routledge |date=1999 |isbn=978-1-1389-9907-7 |location=London}} * {{Cite book |last=Watson |first=A. |title=Aurelian and the Third Century |publisher=Routledge |date=1999 |isbn=0-4150-7248-4 |location=London}} * {{Cite book |last1=Williams |first1=Stephen |title=The Rome that Did Not Fall: The Survival of the East in the Fifth Century |last2=Friell |first2=Gerard |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-2039-8231-0 |location=London}} * {{Cite book |last=Wu |first=Chiang-Yuan |url=https://books.google.com/books?id=j9gyDQAAQBAJ |title=Perceiving Power in Early Modern Europe |publisher=Palgrave Macmillan |date=2016 |isbn=978-1-1375-8624-7 |editor-last=So |editor-first=Francis K. H. |chapter="Live Like a King": The Monument of Philopappus and the Continuity of Client-Kingship}} {{Refend}} [[Санат:Рим императорлары]] [[Санат:Монархтар тізімдері]] ohusrbjfkvcai0wb81amjswol6jpqgz Византия императорларының тізімі 0 773761 3599904 3546644 2026-05-04T18:07:13Z 1nter pares 146705 3599904 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Konstantinos XI Palaiologos fresco (less edited).jpg|thumb|upright=1.1|[[XI Константин]] (соңғы Византия императоры) — 1449–1453]] [[Византия империясы]] тарихының басталу мерзіміне қатысты ортақ пікір жоқ. Бұл процесті алғаш бастаған император [[Диоклетиан]] (284–305) болды. Ол тетрархия жүйесін енгізіп, империяны екі Август пен екі Цезарь арасында бөлді де, өзіне Шығыс бөлігін қалдырды. Дегенмен, негізгі ғылыми көзқарастар бойынша Византияның басталуы келесі оқиғалармен байланыстырылады: * [[I Константин]] билік құру кезеңі (306–337). * [[330 жыл]]ы [[Константинополь]] қаласының негізі қалануы. * [[I Феодосий]] қайтыс болуы (395 жыл). Осы сәттен бастап Рим империясы біржолата Шығыс және Батыс болып екіге бөлінді. * [[476 жыл]]ы [[Батыс Рим империясының құлауы]]. Империяның аяқталған уақыты нақты белгілі — ол [[1453 жыл]]ы империяның соңғы бекінісі болған [[Константинополь]]дің құлауымен байланысты. Қаланы [[Осман империясы]]ның сұлтаны [[II Мехмет|II Мехмед]] басып алды. Шығыс императорлары Рим империясының тікелей мұрагерлері ретінде өздерін рим императорлары деп атауды жалғастырып, осы мәртебеге лайықты барлық титулдарды сақтап қалды. Алайда, бұл атаулар Ираклий билігіне дейін ғана қолданыста болды. Ираклий басилевс лауазымын ресми түрде енгізгеннен кейін, дәстүрлі римдік лауазымдар біртіндеп қолданыстан шыға бастады. Бұл құбылыс негізінен грек мәдениеті басым аймақта орналасқан Шығыс империясының біртіндеп эллинизациялану (гректену) үдерісін айқындап берді. == Тізім == Көптеген авторлардың ұстанымына сүйене отырып, біз бұл тізімде Византия императорларын '''Аркадий билігінен бастап қарастырамыз'''. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border: 1px solid gray; border-collapse: collapse;" width="100%" !bgcolor="#DDDDDD" width="17%" |Император !bgcolor="#DDDDDD" width="28%" |Толық есімі !bgcolor="#DDDDDD" width="15%" |Билік құрған жылдары !bgcolor="#DDDDDD" width="40%" |Ескертпелер |- |[[Аркадий (Византия императоры)|Аркадий]] |Flavius Arcadius |395–408 |Шығыс императоры, Феодосийдің ұлы |- bgcolor=yellow |[[ІІ Феодосий]] |Flavius Theodosius |408–450 |Шығыс императоры, оның тұсында ''[[Феодосий кодексі]]'' жасалды |- bgcolor=yellow |[[Маркиан]] |Flavius Marcianus |450–457 |Шығыс императоры, II Феодосийдің қарындасының күйеуі болған |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Фракия әулеті]] |- bgcolor=yellow |[[I Лев (Византия императоры)|I Лев Ұлы]] |Leo |457–474 |[[Константинополь патриархы]]ның қолынан тәж киген алғашқы император; [[Остготтар]]дың ықпалын әлсіретті |- |[[II Лев (Византия императоры)|II Лев]] |Leo |474 |I Левтің немересі, билік басына келгеннен кейін 10 айдан соң қайтыс болды |- |[[Зенон (император)|Зенон]] |Tarasicodissa <br/> Zeno |474–491 |Оның билігі кезінде [[Батыс Рим империясы]] жойылды |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Василиск (Византия императоры)|Василиск]] |bgcolor="#FFDDDD"|Flavius Basiliscus |bgcolor="#FFDDDD"|475–476 |bgcolor="#FFDDDD"|Зенонды тақтан тайдырған узурпатор; оның тұсында Константинопольдегі жойқын өрттен антикалық мұралар жойылды |- |[[I Анастасий]] |Flavius Anastasius |491–518 |Қаржы реформасы арқылы мемлекет қазынасын толтырды; «Анастасий қабырғасын» салдырып, қорғанысты күшейтті |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Юстиниан әулеті]] |- |[[I Юстин]] |Flavius Iustinus |518–527 |Қарапайым жауынгерден императорға дейін көтерілген Юстиниан әулетінің негізін қалаушы; православие бағытын қолдады |- bgcolor=yellow |[[I Юстиниан|I Юстиниан Ұлы]] |Imperator Caesar Flavius Iustinianus Augustus |527–565 |Рим империясының барлық жерлерін қайта жаулап алуға тырысты |- |[[II Юстин]] |Flavius Iustinus |565–578 |Юстинианның жиені, 574 жылдан бастап психикалық дертке шалдыққан |- |[[II Тиберий Константин]] |Flavius Tiberius Constantinus |574–578 ''(цезарь)'' <br/> 578—582 |574 жылдың соңынан бастап науқас II Юстиннің істерін басқарды |- bgcolor=yellow |[[Маврикий (Византия императоры)|Маврикий]] |Flavius Mauricius Tiberius |582–602 |Фока тарапынан тақтан тайдырылды |- |[[Фока (император)|Фока]] |Flavius Phocas |602–610 |Әулетке жатпайды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Ираклий әулеті]] |- |[[I Ираклий]] |Flavius Heraclius |610–641 |Сасанидтерді жеңіп, Қасиетті Крестті қайтарды; мемлекеттік тілді латыннан грек тіліне ауыстыруды аяқтады |- bgcolor=yellow |[[III Константин (Византия императоры)|III Константин]] |Κωνσταντίνος Γ' Ηράκλειος |641 |Ираклийдің ұлы, туберкулезден қайтыс болды |- |[[Ираклеон]] |Ηρακλεωνάς |641 |Ираклийдің ұлы, айдауда қайтыс болды |- |[[II Констант]] |Κώνστας Β' Ηράκλειος |641–668 |[[Сиракуза]]дағы өз резиденциясында қайтыс болды |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Григорий (антиимператор)|Григорий]] |bgcolor="#FFDDDD"|белгісіз |bgcolor="#FFDDDD"|646–647 |bgcolor="#FFDDDD"|Карфагендегі узурпатор |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Олимпий (экзарх)|Олимпий]] |bgcolor="#FFDDDD"|белгісіз |bgcolor="#FFDDDD"|шам. 651—651/652 |bgcolor="#FFDDDD"|Италиядағы узурпатор |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Мизезий]] |bgcolor="#FFDDDD"|белгісіз |bgcolor="#FFDDDD"|668 |bgcolor="#FFDDDD"|Сицилиядағы антиимператор |- bgcolor=yellow |[[IV Константин]] |Κωνσταντίνος Δ' ο Πωγώνατος |668–685 |Арабтардың Константинопольді алғашқы ұзақ қоршауын тойтарды (674–678); «Грек отын» алғаш рет сәтті қолданды |- bgcolor=yellow |[[ІІ Юстиниан]] |Ιουστινιανός Β' ο Ρινότμητος |685–695 <br/> 705—711 |Мұрны кесіліп, тақтан тайдырылса да, билікті қайта басып алған соңғы Ираклий әулетінің өкілі |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|Әулетсіз императорлар |- |[[Леонтий (Византия императоры)|Леонтий]] |Λεόντιος |695–698 |II Юстинианды тақтан тайдырған қолбасшы; оның билігі тұсында Византия Карфагеннен айырылып, Солтүстік Африканы жоғалтты |- |[[III Тиберий]] |Τιβέριος Γ' ο Αψίμαρος |698–705 |Флот қолбасшысы; Леонтийді тақтан тайдырып, Араб халифатына қарсы шекаралық қорғанысты нығайтумен айналысты |- |[[Филиппик]] |Φιλιππικός Βαρδάνης |711–713 |II Юстинианға қарсы көтерілісті бастап, билікті алды; монофелиттік діни ілімді қалпына келтіруге тырысты |- |[[II Анастасий (Византия императоры)|II Анастасий]] |Αναστάσιος Β' |713–715 |Әскер тарапынан тақтан тайдырылды |- |[[III Феодосий]] |Θεодоσιος Γ' ο Αδραμμυττηνός |715–717 |Тақтан бас тартуға мәжбүр болды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Исаврия әулеті]] |- |[[III Лев (Византия императоры)|III Лев Исавр]] |Λέων Γ' ο Ίσαυρος |717–741 |Иконаға табынушылыққа тыйым салуды бастады, арабтармен сәтті соғысты |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Василий Ономагул]] |bgcolor="#FFDDDD"|Βασίλειος Ονομαγύλόσ |bgcolor="#FFDDDD"|717 |bgcolor="#FFDDDD"|Сицилиядағы антиимператор |- |[[V Константин]] |Κωνσταντίνος Ε' ο Κοπρώνυμος ή Καβαλίνος |741–775 |Сәтті қолбасшы болды, болгарларға қарсы жорықта қайтыс болды |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Артабасд]] |bgcolor="#FFDDDD"| |bgcolor="#FFDDDD"|741–743 |bgcolor="#FFDDDD"|V Константинге қарсы шыққан узурпатор; иконаға табынушылықты уақытша қалпына келтіруге күш салды |- |[[IV Лев Хазар]] |Λέων o Χαζάρος |775–780 |Анасы [[Хазар қағандығы|хазар қағаны]]ның қызы болған; иконоборлық саясатты жұмсартып, діни қуғын-сүргінді бәсеңдетті |- |[[VI Константин]] |Κωνσταντίνος ΣΤ' |780–797 |Тақтан тайдырылды |- bgcolor=yellow |[[Ирина (Византия императрицасы)|Ирина]] |Ειρήνη |797–802 |Византияның алғашқы билеуші императрицасы |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|Никифор әулеті |- |[[I Никифор]] |Νικηφόρος Α' Φωκάς |802–811 |Империяның қаржы жүйесін қатаң бақылауға алды; Болгария ханы Круммен соғыста қаза тапқан алғашқы император |- |[[Ставракий]] |Σταυράκιος Φωκάς |811 |Ауыр дертіне байланысты билік жүргізе алмады |- |[[I Михаил (Византия императоры)|I Михаил Рангаве]] |Μιχαήλ Α' Ραγκαβής |811–813 |[[Ұлы Карл]]дың императорлық лауазымын мойындады |- |[[V Лев (Византия императоры)|V Лев Армян]] |Λέων Ε' ο Αρμένιος |813–820 |Арабтар мен болгарларға қарсы сәтті соғысты; иконоборлықтың (кескінге табынуға тыйым салу) екінші кезеңін бастады |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Аморий әулеті]] |- |[[II Михаил]] |Μιχαήλ Β' ο Τраυλός η Ψηλλος |820–829 |V Левті тақтан тайдырды, оның тұсында сарациндер Кипрді басып алды |- |bgcolor="#FFDDDD"|[[Фома Славян]] |bgcolor="#FFDDDD"| |bgcolor="#FFDDDD"|820–823 |bgcolor="#FFDDDD"|Шығу тегі славян антиимператор |- |[[Феофил (Византия императоры)|Феофил]] |Θεόφιλος |829–842 |Білім мен өнерді қолдаған император; Константинопольдегі сарай кешендерін кеңейтіп, араб мәдениетіне қызығушылық танытты |- |[[III Михаил]] |Μιχαήλ Γ' ο Μέθυσος |842–867 |3 жасында император болды, өз фавориті Василий тарапынан тақтан тайдырылды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Македон әулеті]] |- bgcolor=yellow |[[I Василий]] |Βασίλειος Α' |867–886 |Қарапайым шаруадан императорға дейін көтерілген әулет негізін қалаушы; «Василика» заңдар жинағының негізін қалады |- |[[VI Лев (Византия императоры)|VI Лев Дана]] |Λέων ΣΤ' ο Σοφός |886–912 |Төрт рет үйленген, құқықтық реформаны аяқтады |- |[[Александр (Византия императоры)|Александр]] |Αλέξανδρος Γ' του Βυзαντίου |912–913 |Алдыңғы императордың інісі |- |[[VII Константин]] |Κωνσταντίνος Ζ' ο Πορφυроγέννητος |913–959 (іс жүзінде 913—920 және 945—959) |Жазушы, ғалым |- |[[I Роман]] |Ρωμανός Α' ο Λεκαπηνός |920–944 |Тәжірибелі адмирал; Болгариямен бейбітшілік орнатып, Киев Русі кінәзі Игорьдің шабуылын тойтарды |- |bgcolor="#DDDDFF"|[[Христофор Лакапин|Христофор]] |bgcolor="#DDDDFF"| |bgcolor="#DDDDFF"|921-931 |bgcolor="#DDDDFF"|I Роман Лакапиннің ұлы |- |bgcolor="#DDDDFF"|[[Стефан Лакапин|Стефан]] |bgcolor="#DDDDFF"| |bgcolor="#DDDDFF"|924-945 |bgcolor="#DDDDFF"|I Роман Лакапиннің ұлы |- |[[II Роман]] |Ρωμανός Β' ο Πορφυроγέννητος |959–963 |Крит аралын арабтардан азат еткен Никифор Фоканың жорықтарын қолдады; жас кезінде жұмбақ жағдайда қайтыс болды |- bgcolor=yellow |[[II Никифор Фока]] |Νικηφόρος Β' Φωκάс |963–969 |«Сарациндердің ақ өлімі» атанған даңқты қолбасшы; Крит аралы мен Кипрді қайтарып, Сирия мен Киликияға сәтті жорықтар жасады |- |[[I Иоанн Цимисхий]] |Ιωάννης Α' Κουρκούας ο Τσιμισκής |969–976 |Сирияны қайтарды |- |[[II Василий]] |Βασίλειος Β' ο Βουλγαροκτόνος |976–1025 |Болгарияны жаулап алды |- |[[VIII Константин]] |Κωνσταντίνος Η' |1025–1028 |II Василийдің інісі |- |[[III Роман]] |Ρωμανός Γ' ο Αργυρός |1028–1034 |Константинопольдегі әйгілі Перивлепта монастырын салдырды; Алеппо жорығында сәтсіздікке ұшырап, беделінен айырылды |- |[[IV Михаил]] |Μιχαήλ Δ' ο Παφλαγών |1034–1041 |Епилепсиямен ауырса да, Болгариядағы ірі көтерілісті басып тастап, империяның солтүстік шекарасын сақтап қалды |- |[[V Михаил]] |Μιχαήλ Ε' ο Καλαφάτης |1041–1042 |Кеме жөндеушінің ұлы |- |[[Зоя (Византия императрицасы)|Зоя]] |Ζωή |1042 |Өзінен алдыңғы 3 билеушінің және келесі билеушінің жары болған |- |[[Феодора (Византия императрицасы)|Феодора]] |Θεοδώρα |1042 <br/> 1055—1056 |Зояның сіңлісі |- |[[IX Константин Мономах]] |Κωνσταντίνος Θ' ο Μονομάχος |1042–1055 |Оның тұсында Христиан шіркеуі түпкілікті екіге бөлінді (1054); Киев Русімен соңғы соғысты тоқтатты |- |[[VI Михаил]] |Μιχαήλ ΣΤ' ο Στρατιωτικός |1056–1057 |Македон әулетіне жатпайды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Комниндер]] |- |[[I Исаак Комнин]] |Ισαάκιος Α' ο Κομνηνός |1057–1059 |Тақтан бас тартты |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Дука әулеті]] |- |[[X Константин Дука]] |Κωνσταντίνος Ι' ο Δούκας |1059–1067 |Оның тұсында империя Италиядағы [[Бари]]ге дейінгі иеліктерінен айырылды |- |[[Евдокия Макремболитисса]] | |1067-1068 |X Константин өлген соң билік жүргізген регент; елді қорғау үшін Роман Диогенге тұрмысқа шықты |- |[[IV Роман Диоген]] |Ρωμανός Δ' Διογένης |1068–1071 |Дука әулетіне жатпайды, [[Манцикерт шайқасы]]нда жеңіліске ұшырады |- |[[VII Михаил Дука]] |Μιχάηλ Ζ' Δούκας |1071–1078 |Оның билігі тұсында империя Кіші Азияның басым бөлігінен айырылып, елде ауыр ашаршылық пен инфляция басталды |- |[[III Никифор Вотаниат]] |Νικηφόρος Γ' Βοτανειάτης |1078–1081 |Билікке көтеріліс арқылы келген қарт қолбасшы; селжұқтардың Кіші Азияға басып кіруін тоқтата алмады |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Комниндер]] |- |[[I Алексей Комнин]] |Αλέξιος Α' Κομνηνός |1081–1118 |Комниндер ренессансын бастады; Бірінші крест жорығының қатысушыларын пайдаланып, жағалаудағы жерлерді қайтарды |- |[[II Иоанн Комнин]] |Ιωάννης Β' Κομνηνός o Καλός |1118–1143 |[[Печенегтер]] мен [[Селжүктер]]ге қарсы сәтті соғысты |- |[[I Мануил Комнин]] |Μανουήλ Α' Κομνηνός ο Μέγας |1143–1180 |Батысшыл саясат ұстанды; Византияның Италия мен Антиохиядағы ықпалын қалпына келтіруге тырысты |- |[[II Алексей Комнин]] |Αλέξιος B' Κομνηνός |1180–1183 |Садақ жібімен буындырып өлтірілді |- |[[I Андроник Комнин]] |Ανδρόνικος Α' Κομνηνός |1183–1185 |Сыбайлас жемқорлықпен қатал күресті, бірақ оның террорлық режимі халықтың көтерілісі мен әулеттің құлауына әкелді |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Ангелдер]] |- |[[II Исаак Ангел]] |Ισαάκιος Β' Άγγελος |1185–1195 <br/> 1203—1204 |Болгар-влах көтерілісі нәтижесінде Екінші Болгар патшалығының құрылуына жол беріп алды |- |[[III Алексей Ангел]] |Αλέξιος Γ' Άγγελος |1195–1203 |Өз бауыры II Исаакты тақтан тайдырып, соқыр етті; оның тұсында империяның орталық билігі әлсіреді |- |bgcolor="#DDDDFF"|[[IV Алексей Ангел]] |bgcolor="#DDDDFF"|Αλέξιος Δ' Άγγελος |bgcolor="#DDDDFF"|1203–1204 |bgcolor="#DDDDFF"|Әкесі II Исаактың қосалқы билеушісі |- |[[Николай Канабос]] | |1204 |Синклитпен сайланды, тақта 11 күн отырды |- |[[V Алексей Дука]] |Αλέξιος Ε' Δούκας |1204 |Төртінші крест жорығы кезінде Константинопольді қорғауға тырысты, бірақ қала құлаған соң қашуға мәжбүр болды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Ласкарилер]] |- |[[I Феодор Ласкарис]] |Θεόδωρος Α' Λάσκαρης |1204–1222 |[[Никея империясы]]ның негізін қалаушы |- bgcolor=yellow |[[III Иоанн Дука Ватац]] |Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης |1222–1254 |Никея империясын қуатты мемлекетке айналдырды; Еуропадағы жерлерді қайтарып, Константинопольді азат етуге жол ашты |- |[[II Феодор Ласкарис]] |Θεόδωρος Β' Λάσκαρης |1254–1258 |Болгарлардан [[Фракия]]ны қайтарып алды |- |[[IV Иоанн Ласкарис]] |Ιωάννης Δ' Λάσκαρης |1258–1261 |Ласкарилер әулетінің соңғы билеушісі; жас кезінде Михаил Палеологтың бұйрығымен соқыр етіліп, тақтан тайдырылды |- !bgcolor="#CCEEBB" colspan="4" align="center"|[[Палеологтар]] |- |[[VIII Михаил Палеолог]] |Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος |1259–1282 |Оның тұсында [[Константинополь]] қайтарылып алынды |- |[[II Андроник Палеолог]] |Ανδρόνικος Β' ο Γέρος |1282–1328 |Әскер санын қысқартып, қаржыны үнемдеуге тырысты, бұл Кіші Азияның түріктердің қолына өтуіне себеп болды |- |bgcolor="#DDDDFF"|[[IX Михаил Палеолог]] |bgcolor="#DDDDFF"|Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος |bgcolor="#DDDDFF"|1277–1320 |bgcolor="#DDDDFF"|II Андрониктің ұлы |- |[[III Андроник Палеолог]] |Ανδρόνικος Γ' Παλαιολόγος ο Νέος |1328–1341 |Өз атасы Үлкен Андроникті тақтан тайдырды |- |[[V Иоанн Палеолог]] |Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος |1341–1391 |Ең ұзақ билік құрған императорлардың бірі; Осман сұлтанының вассалы екенін мойындауға мәжбүр болды |- |[[VI Иоанн Кантакузин]] |Ιωάννης Στ' Καντακουζηνός |1347–1354 |V Иоаннды іс жүзінде тақтан тайдырды, паламиттерді қолдады, соңында монахтыққа кетті |- |[[IV Андроник Палеолог]] |Ανδρόνικος Δ' Παλαιολόγος |1376–1379 |Әкесі V Иоаннға қарсы генуялықтардың көмегімен көтеріліс жасап, билікті уақытша басып алды |- |[[VII Иоанн Палеолог]] |Ιωάννης Ζ' Παλαιολόγος |1390 <br/> 1399—1402 |[[Осман империясы|Османлы]]ларға қарсы Батыстан көмек алуға тырысты |- |[[II Мануил Палеолог]] |Μανουήλ Β' Παλαιολόγος |1391–1425 |Католик және Константинополь шіркеулерінің униясын қолдады, Еуропаға сапар шекті |- |[[VIII Иоанн Палеолог]] |Ιωάννης Η' Παλαιολόγος |1425–1448 |Түрік қаупіне қарсы Батыстан көмек алу үшін Флоренция униясына қол қойды (1395) |- bgcolor=yellow |[[XI Константин Палеолог|XI Константин Драгаш]] |Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος Δραγάτσης |1448–1453 |Соңғы Византия императоры. Константинопольді османлылар басып алғанда қала қорғау кезінде қаза тапты |- !bgcolor="#DDDDDD" width="17%%" |Император !bgcolor="#DDDDDD" width="28%" |Толық есімі !bgcolor="#DDDDDD" width="15%" |Билік құрған жылдары !bgcolor="#DDDDDD" width="40%" |Ескертпелер |} {|class="wikitable" style="text-align:center" width="50%" |- ! width="25%" | Түс ! width="75%" | Түсіндірме |- | style="background:#CCEEBB" | | style="text-align:left" | Әулет атауы (бөлім тақырыбы) |- | bgcolor="yellow" | | style="text-align:left" | Ұлы императорлар (тарихта ерекше із қалдырған немесе маңызды реформаторлар) |- | style="background:#DDDDFF" | | style="text-align:left" | Қосалқы император немесе Цезарь (бірлесіп билік жүргізуші) |- | style="background:#FFDDDD" | | style="text-align:left" | Антиимператор (тақты заңсыз иемденуші немесе узурпатор) |- | style="background:#7FFFD4" | | style="text-align:left" | Әулеттен тыс билеуші (өтпелі кезең императоры) |- | style="background:#FFFFFF" | | style="text-align:left" | Заңды билеуші (әулеттің стандартты императоры) |- |} == Галерея == <gallery align="left" perrow="9" mode="packed"> Сурет:Arcadius Istanbul Museum (cropped).JPG|[[Аркадий (Византия императоры)|Аркадий]] Сурет:Theodosius II Louvre Ma1036.jpg|[[II Феодосий]] Сурет:Mosaic of Justinianus I (cropped).jpg|[[I Юстиниан]] Сурет:Heraclius solidus.jpg|[[I Ираклий]] Сурет:Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14560071889).jpg|[[IV Лев Хазар]] Сурет:Basil II crop.png|[[II Василий]] Сурет:Alexios I Komnenos (cropped).jpg|[[I Алексей Комнин]] Сурет:149 - John III Doukas Vatatzes (Mutinensis - color).png|[[III Иоанн Дука Ватац]] Сурет:Konstantinos XI Palaiologos fresco (less edited) (cropped).jpg|[[XI Константин Палеолог]] </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Рим императорларының тізімі]] * [[Қасиетті Рим империясы императорларының тізімі]] == Әдебиет == * Ruiz-Domènec, Hernández de la Fuente i García, Byzantium National Geographic * Успенский Ф.&nbsp;И.&nbsp;История Византийской империи (в 5 томах).&nbsp;— М.: АСТ, 2005 * Timothy E. Gregory: A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World). Blackwell, Oxford u. a. 2005. * Ralph-Johannes Lilie: Byzanz. Das zweite Rom. Siedler, Berlin 2003. * Oxford Dictionary of Byzantium.&nbsp;— Oxford University Press, 1991. [[Санат:Византия императорлары]] [[Санат:Монархтар тізімдері]] fyf8flkiw3v8ow58y6we612k6lgvr7o Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3599997 3599440 2026-05-05T03:06:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3599997 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71448] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 44407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 112321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 357977] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 64953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 285505] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 24015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40968] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 21400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42736] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 21565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 45079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 210843] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 40962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 116670] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17290] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 135976] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 12610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22264] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 124444] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 69792] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27073] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11208] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 7971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17223] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15049] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 6445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 13512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26823] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 90839] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8880] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 30072] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104196] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 19781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 69430] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32624] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11007] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50286] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62258] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 29903] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 126864] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 4144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29791] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 5860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13306] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60709] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9338] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56549] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 29718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59821] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 79707] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40562] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7859] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5157] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23484] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5363] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56042] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15151] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 21096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 85043] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 124617] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53219] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6350] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18408] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 59276] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 30135] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86407] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20707] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11270] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 5970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17195] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 13609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43762] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36256] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40865] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 4010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25175] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16307] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41644] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 41687] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47018] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30564] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22586] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8911] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28189] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27558] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8303] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33846] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 11042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 24045] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15276] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26348] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17414] |- |73 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63179] |- |74 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36953] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 30198] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 39094] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16209] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 9194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50677] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11017] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50269] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12910] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 30305] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4243] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13957] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 43272] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20891] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5438] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18774] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 18499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 69168] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4710] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 11241] |- |92 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22847] |- |93 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17707] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14936] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26618] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4511] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15486] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 7929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33524] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42427] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 8235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 67282] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33773] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 2521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6670] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27659] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66980] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20840] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4974] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14362] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21980] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29200] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5425] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6669] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18689] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25800] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 10495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 84589] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 6941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19579] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28715] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 6146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31083] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60759] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47758] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7843] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38406] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6862] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6675] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13193] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28225] |- |126 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22471] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25772] |- |128 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4055] |- |129 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 65360] |- |130 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3117] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41977] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 4107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12175] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8803] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12780] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6813] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26728] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8088] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22401] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33104] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4442] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30475] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42160] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38706] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2561] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 10203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28874] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6773] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 5332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20154] |- |148 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16505] |- |149 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13733] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29176] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3996] |- |152 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25753] |- |153 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17063] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21210] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 20954] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 27747] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34673] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26727] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3495] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13966] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33743] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32408] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4139] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37352] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15361] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30477] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24585] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 5729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23547] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9937] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 10051] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8680] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 46781] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20870] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13833] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28616] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36772] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31053] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 5905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21500] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34416] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23554] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4001] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 59019] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 25041] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30768] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11334] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17483] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16090] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22681] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10688] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11063] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2598] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32792] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23897] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23905] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4840] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21979] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 5047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 26056] |- |198 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17607] |- |199 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7282] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 6880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20596] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7202] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9084] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6026] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8922] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27868] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24053] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29514] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16598] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26576] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24480] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30576] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32888] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20761] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15419] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22175] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25519] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13733] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17249] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5452] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26507] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19023] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17824] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 9110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25825] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19505] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14833] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17706] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24297] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27116] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2625] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20263] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25761] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20255] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25280] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 5031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 40144] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11843] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6052] |- |237 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4383] |- |238 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11017] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17927] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 4810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26621] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 8005] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31779] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26806] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24178] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19220] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2775] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21136] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13567] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3685] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18426] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17909] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17970] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60451] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2072] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13649] |- |256 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28159] |- |257 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12913] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21845] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17779] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7309] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 8559] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17951] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 19074] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30654] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2109] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3861] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6163] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 6284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19378] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 12476] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23161] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17218] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6765] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9663] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23155] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6905] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8135] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32878] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 5714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15532] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30002] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10172] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20505] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10018] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21989] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19863] |- |285 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1560] |- |286 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38753] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 24112] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11260] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8119] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15891] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41940] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11960] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13606] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12707] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3449] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17129] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18375] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 9198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37819] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2900] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5309] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22460] |- |302 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1894] |- |303 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3670] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10109] |- |305 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18286] |- |306 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8751] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23930] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7949] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10793] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9667] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9335] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9955] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1860] |- |314 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 6987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29814] |- |315 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17579] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14679] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7336] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19613] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17555] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27020] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10972] |- |322 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17401] |- |323 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14616] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15685] |- |325 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16679] |- |326 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13395] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12985] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7353] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14608] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20996] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14074] |- |332 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16846] |- |333 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 4254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18829] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6149] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13047] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 10011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30801] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13830] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15790] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12586] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 2021] |- |341 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11895] |- |342 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19697] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7894] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27748] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10748] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12507] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26745] |- |348 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15914] |- |349 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12461] |- |350 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14310] |- |351 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12532] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4831] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6711] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15457] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23594] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8041] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11226] |- |358 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12311] |- |359 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20102] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25313] |- |361 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6494] |- |362 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16025] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4979] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3615] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4597] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13543] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14602] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20328] |- |369 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15587] |- |370 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6669] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7557] |- |372 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16384] |- |373 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6484] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9214] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4689] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8300] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 6178] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2263] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16829] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13034] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15602] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3138] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15235] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25668] |- |385 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16609] |- |386 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18860] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16918] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11885] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17559] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13025] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25938] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11995] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5507] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14044] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8689] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9582] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25422] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1424] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19257] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37605] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7512] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4056] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1417] |- |404 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13517] |- |405 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14539] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8695] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6522] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8329] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7220] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9790] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2233] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17613] |- |413 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10228] |- |414 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1175] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3925] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13167] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12860] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14778] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 7826] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1892] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5556] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33089] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25020] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 5224] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7961] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32564] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3354] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5266] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5423] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8146] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9721] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15410] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7421] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9007] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10156] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13142] |- |437 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11334] |- |438 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12553] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13559] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11060] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4487] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3608] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12056] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6976] |- |445 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12591] |- |446 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19550] |- |447 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16494] |- |448 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8284] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2317] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 3002] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11698] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4166] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12023] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5105] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12460] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3006] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20341] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15252] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 5401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14760] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2896] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8875] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13653] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1483] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8307] |- |465 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18382] |- |466 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1575] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10820] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24086] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13408] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11184] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15408] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16025] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15758] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8544] |- |475 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20155] |- |476 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20020] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12511] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9514] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19840] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32139] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7987] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12209] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 11169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33325] |- |484 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15742] |- |485 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1806] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1886] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11454] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6885] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 24165] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31093] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10952] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9164] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13209] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1647] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16034] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19540] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6411] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19223] |- |499 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6984] |- |500 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12890] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18915] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9783] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13109] |- |504 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12721] |- |505 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21514] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6313] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11828] |- |508 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9996] |- |509 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10137] |- |510 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2267] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10463] |- |512 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24385] |- |513 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2393] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10375] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9194] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16862] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18414] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3548] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27830] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16122] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11549] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7204] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6449] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8076] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6657] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23851] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12093] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9720] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18387] |- |530 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4445] |- |531 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12361] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 12141] |- |533 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5721] |- |534 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10202] |- |535 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13087] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6714] |- |537 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8706] |- |538 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14872] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11143] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2487] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18580] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5987] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16062] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12905] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3459] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5372] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4949] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 4304] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7682] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12885] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3360] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11622] |- |553 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12786] |- |554 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9311] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16343] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17784] |- |557 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16265] |- |558 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10153] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11901] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6842] |- |561 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11834] |- |562 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10113] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 3119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23012] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13110] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17430] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7501] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2977] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7708] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4226] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16311] |- |571 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12550] |- |572 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10113] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3621] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7215] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4489] |- |576 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17503] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21784] |- |578 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7943] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4046] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9279] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8963] |- |582 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2217] |- |583 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15005] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 3062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10819] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7869] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11356] |- |587 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13690] |- |588 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9496] |- |589 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9157] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13687] |- |591 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 3214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 13226] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3481] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3834] |- |594 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3583] |- |595 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12194] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9094] |- |597 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6690] |- |598 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4219] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10388] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17914] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13489] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11845] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5828] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5582] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9104] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5203] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7067] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13734] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9108] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8142] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15637] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15665] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8152] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8996] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4402] |- |616 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11666] |- |617 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 8020] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11550] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9784] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5691] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5161] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7619] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13280] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11721] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3535] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4480] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10853] |- |628 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3787] |- |629 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29840] |- |630 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15379] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7327] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13527] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3774] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10892] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1585] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6993] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 7021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8449] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8193] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9461] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3208] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13846] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10004] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14567] |- |644 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8671] |- |645 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 3827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11663] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 5041] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4011] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11067] |- |649 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14200] |- |650 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7163] |- |651 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10884] |- |652 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9210] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12294] |- |654 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8465] |- |655 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7408] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5032] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 4434] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3847] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16791] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4603] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9855] |- |662 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15221] |- |663 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13006] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7093] |- |665 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9648] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5951] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4712] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10926] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9300] |- |670 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6525] |- |671 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5279] |- |672 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14188] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8608] |- |674 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12226] |- |675 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12904] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14244] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26379] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13775] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12760] |- |680 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 6149] |- |681 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3221] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9654] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5812] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4731] |- |685 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 9030] |- |686 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5844] |- |687 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14761] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 7101] |- |689 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11599] |- |690 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20245] |- |691 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2053] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8848] |- |693 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8435] |- |694 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |695 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9079] |- |696 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8254] |- |697 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8690] |- |698 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8553] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11141] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2204] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20062] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21716] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7174] |- |704 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11377] |- |705 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 10126] |- |706 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4418] |- |707 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3032] |- |708 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6751] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11173] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11213] |- |711 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4560] |- |712 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2140] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9503] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16957] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4430] |- |716 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24738] |- |717 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8979] |- |718 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7097] |- |719 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13485] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4418] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10194] |- |722 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 816] |- |723 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10511] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4928] |- |725 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 6043] |- |726 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6480] |- |727 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7018] |- |728 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4083] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12285] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6708] |- |731 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3594] |- |732 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2945] |- |733 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13712] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6100] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8953] |- |736 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18654] |- |737 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11090] |- |738 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4511] |- |739 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 19249] |- |740 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6802] |- |741 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9969] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8385] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7935] |- |744 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5987] |- |745 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15450] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17938] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2526] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4831] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10912] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9526] |- |751 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8831] |- |752 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6080] |- |753 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14611] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9702] |- |755 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 944] |- |756 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8308] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10708] |- |758 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4592] |- |759 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2785] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10091] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3827] |- |762 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 30967] |- |763 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1253] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6934] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11102] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8819] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6080] |- |768 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8535] |- |769 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2796] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6258] |- |771 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 864] |- |772 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4600] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6270] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 6995] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7457] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6851] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6753] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6276] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6303] |- |780 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3261] |- |781 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9535] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 839] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3441] |- |784 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5479] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7478] |- |786 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2256] |- |787 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5434] |- |788 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15412] |- |789 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6074] |- |790 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11291] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 4029] |- |792 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 5692] |- |793 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 6029] |- |794 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17762] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5133] |- |796 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6548] |- |797 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8338] |- |798 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1448] |- |799 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2321] |- |800 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11079] |- |801 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 3007] |- |802 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6054] |- |803 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4331] |- |804 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17716] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1321] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 8087] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8677] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4774] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13344] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12190] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2341] |- |812 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7681] |- |813 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11922] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5218] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2800] |- |816 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9034] |- |817 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1405] |- |818 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4293] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6923] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2211] |- |821 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5024] |- |822 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24147] |- |823 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11317] |- |824 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12188] |- |825 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12045] |- |826 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11210] |- |827 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8376] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8773] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18027] |- |830 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11809] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9775] |- |832 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7384] |- |833 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12054] |- |834 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3006] |- |835 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8794] |- |836 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5174] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3229] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1453] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2872] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10291] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18736] |- |842 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9600] |- |843 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6254] |- |844 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7242] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8411] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9633] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9806] |- |848 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2043] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4149] |- |850 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9739] |- |851 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1971] |- |852 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10092] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5883] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6567] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3834] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8193] |- |857 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11167] |- |858 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9360] |- |859 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1582] |- |860 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4483] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5944] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7044] |- |863 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11254] |- |864 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8236] |- |865 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2491] |- |866 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5347] |- |867 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1907] |- |868 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4500] |- |869 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8703] |- |870 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14884] |- |871 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9949] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4226] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5280] |- |874 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7652] |- |875 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2730] |- |876 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7665] |- |877 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4432] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8539] |- |879 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2941] |- |880 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5498] |- |881 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 957] |- |882 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4578] |- |883 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3439] |- |884 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10077] |- |885 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7903] |- |886 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3665] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15847] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6807] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1839] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9071] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15470] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3003] |- |893 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17279] |- |894 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1182] |- |895 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9483] |- |896 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15099] |- |897 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2530] |- |898 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5549] |- |899 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8443] |- |900 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15959] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6892] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4824] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9526] |- |904 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5615] |- |905 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8835] |- |906 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6838] |- |907 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14257] |- |908 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11757] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14308] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 741] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14896] |- |912 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4521] |- |913 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8648] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17483] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8018] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4053] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6188] |- |918 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11383] |- |919 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5829] |- |920 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8631] |- |921 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5361] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8019] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3625] |- |924 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10235] |- |925 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7269] |- |926 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26169] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1721] |- |928 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3394] |- |929 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8972] |- |930 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5873] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5772] |- |932 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11275] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9821] |- |934 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20421] |- |935 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8809] |- |936 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5246] |- |937 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1815] |- |938 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3921] |- |939 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 582] |- |940 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |- |941 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20012] |- |942 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9880] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 2029] |- |944 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16907] |- |945 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9200] |- |946 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11178] |- |947 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2254] |- |948 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13302] |- |949 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5571] |- |950 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2076] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3196] |- |952 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10718] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8247] |- |954 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14307] |- |955 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10306] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9732] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3875] |- |958 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1845] |- |959 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5669] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1237] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5868] |- |962 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3703] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7090] |- |964 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7264] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2649] |- |966 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2467] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 3056] |- |968 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7420] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5571] |- |970 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3343] |- |971 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5365] |- |972 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4207] |- |973 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14499] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12056] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4634] |- |976 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10011] |- |977 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7755] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 14004] |- |979 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8308] |- |980 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6111] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2569] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6516] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7527] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4214] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10281] |- |986 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4107] |- |987 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7538] |- |988 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10564] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2096] |- |990 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5652] |- |991 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9254] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8277] |- |993 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7693] |- |994 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5892] |- |995 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13410] |- |996 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10040] |- |997 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8140] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5792] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 8bjaxz1gy7keh04tjd0vxb9nwelk6pp Ирандағы соғыс (2026) 0 775666 3599735 3599594 2026-05-04T14:20:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3599735 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ирандағы соғыс (2026) |бөлім = |сурет = 2026 Iran war collage.jpg |сурет атауы = |дата = [[28 ақпан]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін ({{Ұзақтығы|year=2026|month=02|day=28}}) |орын = [[Оңтүстік-Батыс Азия]], [[Үнді мұхиты]] |себеп = |нәтиже = |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Израиль}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |қарсылас2 = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Хезболла}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Ту|Израиль}} [[Биньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Томер Бар]]<br>{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Ту|АҚШ}} [[Пит Хегсет]] |командир2 = {{Ту|Иран}} [[Әли Хаменеи]] <small>(28.02.2026 дейін)</small><br>{{Ту|Иран}} [[Моджтаба Хаменеи]]<br>{{Ту|Иран}} [[Масуд Пезешкиан]]<br>{{Ту|Иран}} [[Әлиреза Арафи]]<br>{{Ту|Иран}} [[Әли Лариджани]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Иран аумағындағы бірнеше нысандарға келісілген бірлескен шабуылдарын бастады. Бұл әскери операция Израиль тарапынан «'''Ақырған арыстан'''» ({{lang-en|Operation Roaring Lion}}),<ref>{{Cite web |url=https://baribar.kz/262758/izrail-men-aqsh-irandy-ne-ushin-atqylap-zhatyr/ |title=Израиль мен АҚШ Иранды не үшін атқылап жатыр? |lang=kk |website=baribar.kz |accessdate=2026-03-02}}</ref> ал АҚШ тарапынан «'''Эпикалық қаһар'''» ({{lang-en|Operation Epic Fury}})<ref name="The New York Times-2026">{{cite web |date=3 March 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |website=[[The New York Times]]|quote=There were few voices lobbying against military action. One exception was Tucker Carlson, the right-wing podcaster and close ally of the president, who has met with him in the Oval Office three times in the past month to argue against an attack. He outlined the risks to U.S. military personnel, energy prices and Arab partners in the region if the United States went to war with Iran. He told the president that he should not be boxed in by Israel, arguing that its desire to attack Iran was the only reason the United States was even considering a strike. He encouraged Mr. Trump to restrain Mr. Netanyahu. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch. After Mr. Carlson left the White House midday on Feb. 23, he told others he thought Mr. Trump was leaning toward military action.}}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2027662002219302929 |user=DeptOfWar |title=Operation Epic Fury |date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury' |url=https://www.iranintl.com/en/202602280838 |website=[[Iran International]] |access-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301040726/https://www.iranintl.com/en/202602280838|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}</ref> деп аталды. Шабуылдардың негізгі нысанасы — Иранның жоғары лауазымды тұлғалары, әскери қолбасшылары мен стратегиялық нысандары болды. Операцияның басты мақсаты — елдегі саяси режимді алмастыру.<ref name="Sanger-2026">{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |author-link=David E. Sanger |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/uHhch|url-status=live|archive-date=28 February 2026|quote=While Mr. Trump claimed Tehran was ultimately aiming to reach to the United States with its array of missiles, even his own Defense Intelligence Agency concluded last year that it would be a decade before Iran could get past the technological and production hurdles to produce a significant arsenal.}}</ref> [[Иран]] тарапы бұл әрекеттерге берген жауабын «'''Шынайы уәде IV'''» ({{lang-en|Operation True Promise IV}}) деп атады.<ref>{{Cite web |url=https://yuz.uz/kz/news/139793 |title=Иран Ирактағы НАТО-ның «Виктория» базасына шабуыл жасады |lang=kk |website=yuz.uz |accessdate=2026-03-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://parstoday.ir/kz/news/west_asia-i82974-%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%96_%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B2_%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BF_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B5 |title=Сақшылар корпусы баспасөз хатшысы: Иранның жауаптары күшейіп келеді; Тель-Авив зымыран шабуылдарынан зардап шегуде |lang=kk |website=parstoday.ir |accessdate=2026-03-04}}</ref> АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Израиль]]мен бірге [[Иран]]ға соққы бергенін жариялады. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусының (ИРКК) мүшелерін иммунитет берілуі үшін қаруларын тастауға шақырды және бұл талаптан бас тарту «сөзсіз өлімге» әкелетінін ескертті.<ref name="auto1">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Алғашқы соққылар негізгі лауазымды тұлғаларға, әскери қолбасшылар мен нысаналарға, соның ішінде Жоғарғы көсем [[Әли Хаменеи]]дің резиденциясына бағытталды. Жерсеріктен алынған суреттер резиденцияның қатты зақымдалғанын немесе толықтай қирағанын көрсетеді.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Мәліметтер бойынша, Хаменеимен байланыс үзілген.<ref>{{Cite web |last=Perets |first=Shir |last2=Genn |first2=James |last3=Holcman |first3=Tobias T |last4=Kweller |first4=Idan |date=28 February 2026 |title=Ali Khamenei cut off from contact as Israel, US strike Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-888248 |access-date=28 February 2026 |website=[[The Jerusalem Post ]] |language=en}}</ref> Сондай-ақ, Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы [[Әли Шамхани]]дің қаза тапқаны хабарланды.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live - Senior Khamenei adviser killed as conflict spirals further |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143#202602289114 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}</ref> Бұған жауап ретінде Иран [[Парсы шығанағы]] мен одан тыс аймақтарға ондаған баллистикалық зымыран ұшырып, Израильдегі<ref name=":14" /> және [[Иордания]], [[Сирия]], [[Кувейт]],<ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |via=AP News}}</ref> [[Бахрейн]],<ref name=":0" /> [[Катар]],<ref name=":0" /> [[Сауд Арабиясы]] мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі АҚШ әскери базаларын<ref name=":14">{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=2026-02-28 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-02-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> нысанаға алды. Сонымен қатар, хуситтер [[Қызыл теңіз]]дегі шабуылдарын қайта бастайтынын жариялады.<ref name="How Trump's deportation plan could affect the US economy">{{cite web | last = Bennett | first = Tom | title = Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region | url = https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro | publisher = BBC News | date = 28 February 2026 | access-date = 28 February 2026}}</ref><ref name=":10">{{Cite news |agency=AP |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they’ll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Трамп бұл соққылардың мақсаты — Иранның зымырандық және әскери әлеуетін жою, Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және түптеп келгенде режимді құлату екенін мәлімдеді.<ref name="auto1" /> [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] мен қақтығысқа қатысы жоқ бірқатар елдер бұл шабуылдарды аймақтық тұрақтылыққа нұқсан келтіргені үшін айыптады, ал басқалары Иранның аймақтағы өзге мемлекеттерге жасаған қарымта соққыларын айыптады.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=2026-02-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> Соққыларды сынаушылар бұл әрекеттерді ішкі және халықаралық құқық тұрғысынан заңсыз деп атады.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Illegal U.S.-Israel Attacks Not Justifiable on Nonproliferation Grounds |url=https://www.armscontrol.org/pressroom/2026-02/illegal-us-israel-attacks-not-justifiable-nonproliferation-grounds |website=Arms Control Association}}</ref> == Алғышарттар == 1953 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] қолдаған мемлекеттік төңкеріс нәтижесінде Иран премьер-министрі [[Мұхаммед Мосаддық]] биліктен тайдырылып, шах Мұхаммед Реза Пехлевидің билігі нығайтылды. Төңкеріске Мосаддықтың мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алуы себеп болды.<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=4 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |date=12 October 2023 |title=In first, CIA acknowledges 1953 coup it backed to overthrow leader of Iran was undemocratic |url=https://www.pbs.org/newshour/world/in-first-cia-acknowledges-1953-coup-it-backed-to-overthrow-leader-of-iran-was-undemocratic |access-date=4 March 2026 |website=PBS News |language=en-us |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kabir |first=Marmar |date=1 February 2026 |title=Iran in the eye of the storm |url=https://mondediplo.com/2026/02/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en}}</ref> Шахтың Батыс мүдделеріне бағынуына және оның автократтық монархиялық билігіне деген наразылық 1979 жылғы революцияға ұласып, шах тақтан тайдырылды.<ref name="News1828" /><ref name="Hubbard-2024">{{Cite news |last1=Hubbard |first1=Ben |last2=Rubin |first2=Alissa J. |date=30 September 2024 |title=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails |url=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html |work=The New York Times}}</ref><ref name="Hourcade-20262">{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=1 March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en |quote=}}</ref> Осыдан кейін Иран Ислам Республикасы болып жарияланып, Америка Құрама Штаттарымен және [[Израиль]]мен дипломатиялық қатынастарын үзді.<ref name="News1828" /><ref>{{Cite web |last=Mens |first=Jay |date=June 2024 |title=A War Without a Name: The Iran-Israel Relationship in Historical Perspective |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/2024-08/war-without-name-full-version-june-2024.pdf |website=Harvard Kennedy School, Belfer Center for International Relations |quote=Here is an important difference between the Cold War and the cold war in the modern Middle East. Unlike the United States and the Soviet Union, Israel and Iran do not have diplomatic relations and openly contest the other's moral right to exist.}}</ref><ref name="Asadzade-20192">{{Cite journal |last=Asadzade |first=Peyman |date=1 October 2019 |title=Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran |url=https://academic.oup.com/jogss/article/4/4/545/5366463 |journal=Journal of Global Security Studies |language=en |volume=4 |issue=4 |pages=545–559 |doi=10.1093/jogss/ogy038 |issn=2057-3170}}</ref> 1980 жылдардағы [[Иран-Ирак соғысы]] кезінде АҚШ Иракқа экономикалық, барлау және жанама әскери қолдау көрсетті. Осы кезеңде Иран Ливандағы Израильге қарсы «[[Хезболла]]<nowiki/>» тобын қолдап, аймақтағы прокси-қақтығыстарға араласа бастады. 2000 жылдары Иран Ирактағы АҚШ-қа қарсы соғысып жатқан жасақтарға қолдау көрсетуге көшті. Бұл прокси топтар Таяу Шығыстағы АҚШ пен Израиль ықпалына қарсы тұруды басты мақсат тұтқан бейресми «Қарсыласу осінің» бөлігіне айналды. АҚШ пен Иран арасындағы текетірес 2020 жылғы қаңтарда, Президент Дональд Трамп өзінің алғашқы мерзімі кезінде «Құдыс» күштерінің қолбасшысы [[Қасым Сүлеймани]]ді өлтіруге бұйрық бергенде тікелей сипат алды.<ref name="News1828" /><ref>{{Cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=4 March 2026 |website=The Conversation |language=en}}</ref> ​7 қазандағы Израильге жасалған шабуылдар мен Газа соғысы басталғаннан кейін Иранның АҚШ және Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісе түсті. Осы қақтығыс кезінде Израиль [[Таяу Шығыс]]тағы Иран қолдайтын қарулы топтардың, соның ішінде Газадағы [[Хамас]],{{efn|Кейде «Қарсылық осіне» жатқызылады.<ref>{{Cite web |date=11 July 2018 |title=Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties |url=https://carnegieendowment.org/research/2018/07/flexible-resistance-how-hezbollah-and-hamas-are-mending-ties?lang=en&center=middle-east |access-date=8 February 2026 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 October 2023 |title=What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron? |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2023/10/10/what-links-hamas-to-the-axis-of-resistance-and-iran-as-its-patron/ |access-date=8 February 2026 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}</ref>}} [[Хезболла]] және басқа да ұйымдардың позицияларын әлсіретті. Израиль мен Иран 2024 жылдың сәуір және қазан айларында өзара соққылар алмасты, ал 2025 жылғы маусымда олардың арасында [[Израиль-Иран соғысы|12 күндік соғыс]] орын алды. Бұл қақтығыс барысында Америка Құрама Штаттары Иранның ядролық нысандарын жоюға бағытталған әуе соққысын жасады.<ref name="iransconflict" /> === Иранның ядролық мәселесі === Иранның [[AMAD жобасы]]н 2003 жылы Жоғарғы көшбасшы Хаменеи тоқтатты.<ref>{{citation|last1=Khalaji|first1=Mehdi|last2=Collier|first2=Robert|chapter-url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|chapter=2. Shiite Jurisprudence, Political Expediency, and Nuclear Weapons |title=Nuclear Fatwa; Religion and Politics in Iran's Proliferation Strategy|page=13-14, 25|publisher=[[Washington Institute for Near East Policy]]|date=September 2011|number=15|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604101105/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|url-status=dead|quote=Khamenei’s Nuclear Fatwa Khamenei’s statements on the religious prohibition against the production and use of WMD “in any form” were apparently first recorded in October 2003}}</ref><ref>{{Cite web|first=David|last=Gritten|date=18 June 2025|title=Was Iran months away from producing a nuclear bomb?|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn840275p5yo|access-date=2 March 2026|website=BBC|language=en-GB|quote=the US intelligence community "continues to assess that Iran is not building a nuclear weapon and Supreme Leader [Ayatollah Ali] Khamenei has not authorised the nuclear weapons programme that he suspended in 2003". – What do we know about Iran's nuclear programme? a decade-long investigation by the IAEA found evidence that Iran conducted "a range of activities relevant to the development of a nuclear explosive device" from the late 1980s until 2003}}</ref> БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранның ядролық бағдарламасына қатысты 2006 жылдан{{efn|The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first [[Resolution (law)|resolution]] were specifically "[[uranium enrichment]] <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|date=31 July 2006|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/s/res/1696-%282006%29|title=S/RES/1696 (2006)|publisher=[[United Nations]]|quote=Expresses concern at the intentions of Iran’s nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme}}</ref> and reprocessing" <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1696%20(2006)|title=Resolution 1696 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote=2. ''Demands'', in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA}}</ref> in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of "[[heavy water]]" <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1737%20(2006)|title=Resolution 1737 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote= 2. ''Decides'', in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities: (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;}}</ref>}} бергі алаңдаушылығы 2015 жылы Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарының (БЖІЖ) құрылуымен шешілді.<ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/content/2231/background?_gl=1*9yohww*_ga*ODAzNjU1MjU1LjE3NzI2NDk4NTI.*_ga_S5EKZKSB78*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NzAkajU3JGwwJGgw*_ga_TK9BQL5X7Z*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NjckajYwJGwwJGgw|title=Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue|publisher=[[United Nations]]|quote=resolutions 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) and 1929 (2010) - Background Diplomatic efforts to reach a comprehensive, long-term and proper solution to the Iranian nuclear issue culminated in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) concluded on 14 July 2015}}</ref> Иран ядролық қаруға ұмтылмайтынын және уран байыту жұмыстары азаматтық мақсатта ядролық энергия өндіруге бағытталғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|title=Iran reaffirms right to enrich uranium ahead of key talks in Turkiye|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/24/iran-reaffirms-right-to-enrich-uranium-ahead-of-key-talks-in-turkiye|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en|quote=Western powers, led by the US and backed by Israel, have long accused Tehran of secretly seeking nuclear weapons. Iran has repeatedly denied this, insisting its nuclear programme is solely for civilian purposes such as energy production.}}</ref> Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (АЭХА) Бас директоры Иранның атом бомбасын жасап жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтты.<ref>{{Cite web|date=4 February 2026 |title=No Evidence Iran Is Building a Nuclear Bomb: IAEA|url=https://www.newsonair.gov.in/no-evidence-iran-is-building-a-nuclear-bomb-iaea/|access-date=5 March 2026 |website=All India Radio |language=en|quote=[[Rafael Mariano Grossi]], has said that there has been no evidence of Iran building a nuclear bomb. In a social media post, Mr Grossi said that Iran's large stockpile of near-[[Weapons-grade nuclear material|weapons-grade enriched uranium]] and refusal to grant inspectors full access are cause for serious concern.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Give negotiations a chance: How to turn Iran's claimed right to enrich uranium into a new deal—and avoid a war|url=https://thebulletin.org/2026/02/give-negotiations-a-chance-how-to-turn-irans-claimed-right-to-enrich-uranium-into-a-new-deal-and-avoid-a-war/|access-date=5 March 2026 |website=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en|quote=Iran has used its enrichment program for leverage in international negotiations.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran rejects inspections of bombed nuclear sites without IAEA framework|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/iran-rejects-inspections-of-bombed-nuclear-sites-without-iaea-framework|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title='Deeply ideological': the rationale behind Iran's insistence on uranium enrichment|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/rationale-behind-iran-uranium-enrichment-nuclear-ambitions|access-date=5 March 2026 |website=The Guardian|quote= |language=en}}</ref> Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір сарапшылары Иран [[ядролық хеджирлеу]] стратегиясын ұстанып отыр деген қорытындыға келді.<ref> :{{cite journal|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|location=[[King's College London]] ([[kcl.ac.uk]])|date=7 March 2014|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13523260.2014.884338|title=Iran's Nuclear Programme: A Case Study in Hedging?|journal=[[Contemporary Security Policy]]|volume=35|issue=1|doi=10.1080/13523260.2014.884338|publisher=[[Taylor & Francis]] (tandfonline.com)|ISSN=1743-8764|quote=this assessment is further complicated by Iran's domestic political context, which has engendered an approach that is as much 'hedging by default' as it is 'hedging by design'. This approach allows Tehran to reconcile restraint with domestic consensus on nuclear advancement.}} :{{cite web|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|date=2015|url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/field/field_document/INTA91_4_01_BowenMoran.pdf|title=Living with nuclear hedging: the implications of Iran's nuclear strategy|journal=[[International Relations (journal)|International Affairs]]|volume=91|issue=4|page=688-paragraph 2nd|publisher=[[The Royal Institute of International Affairs]]: [[John Wiley & Sons]]|quote= There is much evidence to suggest Iran is engaged in a more nuanced strategy based on nuclear hedging, rather than outright pursuit of the bomb.}}</ref><ref>{{cite web|last=Eisenstadt|first=Michael|date=29 November 2022 |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/irans-nuclear-hedging-strategy-shaping-islamic-republics-proliferation-calculus|title=Iran's Nuclear Hedging Strategy: Shaping the Islamic Republic's Proliferation Calculus|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gettel|date=December 2024|first=Christopher|location=[[George Mason University]]|url=https://doaj.org/article/852466ce63b74e73a6608e21d8369846|title=Why Iran is Choosing Nuclear Hedging|journal=Panoply Journal|volume=5|publisher=[[Center for International Relations and International Security Inc]]: [[DOAJ]]|doi=10.71166/2x5v5824|ISSN=2766-2594}}</ref><ref>{{cite book|last=Volpe|first=Tristan|location=[[Naval Postgraduate School]]|date=23 February 2023|chapter-url=https://academic.oup.com/book/45573/chapter-abstract/394740928?redirectedFrom=fulltext&login=false|title=Leveraging Latency: How the Weak Compel the Strong with Nuclear Technology|chapter=Chapter 6: Iran: Abstract|doi=10.1093/oso/9780197669532.003.0006|publisher=[[Oxford University Press]]|quote=Iran developed its nuclear program from 1953 to 2002 and then botched a deception campaign before reconfiguring around a safer hedge posture.}}</ref> == Әскери қимылдар == === Израиль мен АҚШ-тың алғашқы соққылары === Израиль Иран тарапынан соққы болуы мүмкін деген қауіпке байланысты елде төтенше жағдай жариялады.<ref name="LiebermannCNNIsraelStrikeIran"/> Үкімет азаматтарға қорғаныс орындарында қалуды ескерткен соң, бүкіл Израиль аумағында дабыл сиреналары қосылды.<ref>{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> АҚШ-тың Израильдегі елшісі [[Майк Хакаби]] АҚШ азаматтарын дабыл естілген бойда дереу қауіпсіздік шараларын жасауға шақырды,<ref>{{Cite web |last=Waldenberg |first=Samantha |date=28 February 2026|title=US Ambassador to Israel encourages US citizens to take "immediate action" at sound of sirens|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zo2b800003b6r26telgez |access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> ал АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] американдықтардың да қаза табуы мүмкін екенін ескертті.<ref>{{Cite web |last=Liptak |first=Kevin |date=28 February 2026|title=Trump warns US lives may be lost in mission in Iran|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60pihp00003b6sojlguzxz|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> Израиль Денсаулық сақтау министрлігі ауруханаларды жерасты нысандарына көшірді.<ref>{{Cite web |last=Yosef |first=Eugenia |date=28 February 2026|title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zx2ic00003b6rvnargvaq|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> ''Iran International'' басылымының хабарлауынша, Израиль армиясының парсы тілді ресми өкілі, подполковник [[Камал Пенхаси]] әскери өнеркәсіп пен инфрақұрылым нысандарына жақын тұратын Иран азаматтарына дереу эвакуациялану туралы шұғыл ескерту жасап: «Бұл аймақтарда қалуларыңыз өмірлеріңізге қауіп төндіреді», — деп мәлімдеді.<ref name=":03">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}</ref> АҚШ шенеуніктері Америка Құрама Штаттарының Иранға соққы беріп жатқанын растап, бұл әрекеттерді «кішігірім соққы емес» деп сипаттады.<ref name=":2">{{Cite web |first1=Jeremy |last1=Diamond |first2=Kevin |last2=Liptak |first3=Haley |last3=Britzky |date=28 February 2026 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Американдық шенеуніктің айтуынша, [[Таяу Шығыс]]тағы базаларда орналасқан және бір немесе бірнеше авианосецтен ұшқан шабуылдаушы ұшақтар ондаған соққы жасауда.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[Reuters]] агенттігі соққылардың әуеден және теңізден жасалатынын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}</ref> Израиль әскерилері бұл соққылардың алдында бірнеше айға созылған жоспарлау жұмыстары жүргізілгенін, бұл оларға нысаналарды дәл анықтауға, «тактикалық тұтқиылдыққа» қол жеткізуге және АҚШ-тың қолдауына ие болуға мүмкіндік бергенін мәлімдеді.<ref>{{cite web |title=Israel says months of planning led to surprise Iran strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.iranintl.com/en/202602286942 |website=[[Iran International|IranIntl]] |publisher=Volant Media UK Ltd |access-date=28 February 2026}}</ref> [[Fars]] ақпарат агенттігі мен [[CNN]] телеарнасы Иранның басқа да қалаларында, соның ішінде [[Құм (қала)|Құм]], [[Керманшах]], [[Исфахан]] және [[Кередж]] қалаларында жарылыстар болғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erika Solomon |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Lendon |first=Brad |date=28 February 2026 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zbxlf00053b6pfbdgp516 |access-date=28 February 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Тегеранда зымыран соққылары Университет көшесінде, Жомхури ауданында және қаланың солтүстігіндегі Сейед Хандан аймағында болғаны мәлімделді.<ref>{{Cite web|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> Шабуылдардан кейін Тегеран бойынша байланыс қызметтерінің жұмысы нашарлап,<ref>{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> [[Netblocks]] ұйымы интернеттің толықтай дерлік өшкенін хабарлады.<ref name="auto6">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way – follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657|title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)|date=28 February 2026|website=Mastodon}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602281170|title=نت‌بلاکس از خاموشی اینترنت در ایران خبر داد|date=28 February 2026|website=Iran International}}</ref> BBC мәліметі бойынша, соққылар кезінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің кеңсесі мен Тегерандағы Масуд Пезешкианның президенттік әкімшілігі нысанаға алынған.<ref name="auto3">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran latest: US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> [[Channel 12]] телеарнасы аты-жөні көрсетілмеген израильдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Израиль тарапы Хаменеидің соққы кезінде қаза тапқан болуы мүмкін екендігіне немесе «кем дегенде жарақат алғанына» қатысты «дәлелдердің көбейіп жатқанын» алға тартты.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-tv-report-citing-unnamed-israeli-sources-growing-indications-that-khamenei-killed/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> === АҚШ пен Израиль басшыларының соққылардың мақсаты туралы мәлімдемелері === [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|АҚШ президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранға соққы берілгені туралы бейнеүндеуі.]] 2026 жылғы 28 ақпанда Солтүстік Америкалық шығыс уақыты (EST) бойынша сағат 02:30-да АҚШ президенті Дональд Трамп 8 минуттық бейнеүндеу жариялап, АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының негізгі мақсаты режимді ауыстыру екенін мәлімдеді. Трамп Иранның «қауіпті әрекеттері» АҚШ пен оның одақтастарына қатер төндіретінін айтты. Ол өз сөзінде Ирандағы кепілге алу дағдарысын, Хамас пен Хезболла сияқты прокси-топтарды қолдауды, наразылық білдірушілерді өлтіруді және [[ядролық қару]]ға ұмтылу айыптарын алға тартты.<ref>{{cite web |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |website=CBS News |access-date=28 February 2026}}</ref> Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусын (ИРКК) «қаруды тастап, толық иммунитетке ие болуға немесе, керісінше, сөзсіз өліммен бетпе-бет келуге» шақырды. Иран халқына арнаған сөзінде: «Біз жұмысымызды аяқтағанда, үкіметті өз қолдарыңызға алыңыздар. Ол сіздердікі болады. Бұл, бәлкім, алдағы бірнеше ұрпақ үшін жалғыз мүмкіндік болар», — деді. Сонымен қатар: «Көп жылдар бойы сіздер Америкадан көмек сұрадыңыздар, бірақ оны ала алмадыңыздар... Енді қалай әрекет ететіндеріңізді көрейік. Америка сіздерді зор күш пен жойқын қуатпен қолдап отыр», — деп қосты. Сөзінің соңында: «Қазір өз тағдырларыңызды бақылауға алатын уақыт келді... Бұл — әрекет ететін сәт. Оны жіберіп алмаңыздар», — деп түйіндеді.<ref name="auto1" /><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions rock northern Israel as the country works to intercept incoming Iranian missiles |url=https://www.timescall.com/2026/02/27/explosions-rock-northern-israel-as-the-country-works-to-intercept-incoming-iranian-missiles/ |access-date=28 February 2026 |website=Longmont Times-Call |language=en-US}}</ref> Көп ұзамай Биньямин Нетаньяху бейнеүндеу жариялап, Израиль мен Америка Құрама Штаттарының «Ирандағы террорлық режим» деп атаған тараптан төнген «экзистенциалды қауіпті жою» үшін соққы бергенін мәлімдеді. Нетаньяху Иран басшылығын ондаған жылдар бойғы жауласушылық әрекеттері үшін айыптап: «47 жыл бойы Аятолла режимі "Израильге өлім!" және "Америкаға өлім!" деп ұрандатып келеді», — деді. Ол бұл билікті «қанішер террорлық режим» деп сипаттап, оған «ядролық қарумен қарулануға жол бермеу керек» екенін қадап айтты. Ол АҚШ пен Израильдің бірлескен әрекеті «ержүрек Иран халқына өз тағдырын өз қолына алуға жағдай жасайтынын» айтып, Иран халқын «тирандық қамытын лақтырып тастауға» шақырды.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> === Иранның жауабы және Парсы шығанағындағы зымырандық шабуылдар === Иран [[Парсы шығанағы]] аймағындағы АҚШ-тың бірнеше әскери базасын нысанаға алды.<ref name="persian-gulf-1" /> [[Бахрейн]] өз аумағындағы американдық базаларға жасалған шабуыл туралы ескерту үшін әуе дабылы сиреналарын іске қосты; араб БАҚ-тары елорда [[Манама]]да жарылыстар мен түтін көрінгенін хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/bahrain-sirens-activated-as-iran-targets-us-bases/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Кейінірек Бахрейн соққыларды растап, нысана АҚШ Әскери-теңіз күштері Бесінші флотының штаб-пәтері болғанын мәлімдеді.<ref name="WRAL">{{Cite web|title= Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom|url=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/|access-date=28 February 2026|website=[[WRAL-TV]]|agency=[[Associated Press]]|language=en-US}}</ref> Сондай-ақ Кувейт халықаралық әуежайы мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі [[Абу-Даби]]де жарылыстар болғаны хабарланды.<ref>{{Cite news |title= Explosions reported in Kuwait and UAE |url= https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=28 February 2026 |work=Armenia News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Drone attacks targets Kuwait international airport |url=https://www.iranintl.com/en/202602283083 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> ''CNN'' мәліметінше, Ислам революциясының күзетшілер корпусы (ИРКК) [[Таяу Шығыс]]тағы АҚШ-тың төрт базасына соққы бергенін мәлімдеді: Катардағы «Әл-Удейд» авиабазасы, Кувейттегі (итальяндық сарбаздар да орналасқан) «Әли әл-Салем» авиабазасы,<ref>{{cite web |title=‘Significant damage’ to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/02/28/-significant-damage-to-runway-at-kuwait-base-hosting-italian-troops-italy- |website=Al Arabiya |access-date=28 February 2026}}</ref> БӘӘ-дегі «Әл-Дафра» авиабазасы және Бахрейндегі Бесінші флоттың штаб-пәтері. Сонымен қатар Бахрейндегі база бағытынан көтерілген түтін бейнеленген видео жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026 |title=Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64boa9000m356rh4can18y |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> ​[[Сауд Арабиясы]] [[Эр-Рияд]] пен оның Шығыс провинциясына ирандық шабуылдар жасалғанын растады.<ref name=":3">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Корольдік бұл аймақтарға бағытталған шабуылдардың сәтті тойтарылғанын алға тартып, мемлекет өзін қорғау үшін, соның ішінде «агрессияға жауап беру нұсқасын» қоса алғанда, «барлық қажетті шараларды қабылдайтынын» мәлімдеді.<ref name=":13">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Edward Wong |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/cf4d7594-5062-5d61-b577-ca25b4593c94?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Қосымша мәліметтер бойынша, бірнеше ирандық зымыранды сәтті атып түсіргеннен кейін, БӘӘ тұрғын үй кешеніне құлаған зымыранға қарсы жүйенің сынықтарынан азиялық ұлт өкілі болып табылатын бір бейбіт тұрғынның қаза тапқанын хабарлады.<ref name="auto6"/><ref>{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026|title=One person killed in UAE after Iranian strikes |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm65nfwj0004356r92fj4mba |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> [[Катар]] зымыран соққыларының кем дегенде екі толқынын тойтарғанын және зардап шеккендер мен мүліктік шығындар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.<ref name=":5">{{Cite news |author=Abdi Latif Dahir |date=28 February 2026 |title=Iran Hits Back Across the Mideast, Targeting U.S. Bases and Allies |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-retaliatory-strikes-region.html?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === Наурыз === === 1 наурыз === [[Сурет:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|thumb|Президент Трамп соққылар туралы жаңартылған ақпарат беріп, оның ішінде [[Әли Хаменеи]]ге жасалған қастандық туралы да мәлімдеді.]] Иранның жоғары лауазымды қауіпсіздік қызметкері [[Әли Лариджани]] 1 наурызда [[Уақытша басшылық кеңесі]]нің құрылғанын жариялап, АҚШ пен Израильді Иранды ыдыратуға тырысып жатыр деп айыптады. Ол «сепаратистік топтарға» қандай да бір іс-қимылға барған жағдайда оның салдары ауыр болатынын ескертті.<ref name="Reuters-2026">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Трамп [[NBC News]] телеарнасына берген сұхбатында Иран басшылығының «айтарлықтай бөлігі» өлтірілгенін хабарлады.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-responds-reports-ayatollah-death-rcna261149 |access-date=1 March 2026 |website=NBC News |language=en}}</ref> Израиль ирандық нысандарға қарсы соққылардың жаңа толқынын бастады.<ref name="Reuters-2026" /> === 2 наурыз === ​2 наурызда Дубай, Абу-Даби, Доха<ref name="CNN-2026"/> және [[Беэр-Шева]]<ref>{{Cite news |title=Video shows Iranian missile strike hit Beersheba, Israel |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/2/video-shows-iranian-missile-strike-hit-beersheba-israel |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}</ref> қалаларына Иран тарапынан соққылар жасалғаны туралы хабарланды. [[Кувейт]]тегі АҚШ елшілігіне соққы тиіп, соның салдарынан ол белгісіз мерзімге жабылды. Қаза тапқандар мен жараланғандар туралы ақпарат түскен жоқ.<ref>{{Cite news |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |title=Live Updates: U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks |first=Tucker |last=Reals |date=3 March 2026 |work=[[CBS News]]}}</ref><ref name="Reals" /> Сонымен қатар АҚШ туымен жүзген Stena Imperative танкері мен Гондурас туымен жүзген Athe Nova танкеріне соққы берілді.<ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-flagged-products-tanker-hit-by-unknown-projectiles-bahrain-port-sources-say-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) қолбасшысының кеңесшісі болып табылатын жоғары лауазымды шенеунік Ормуз бұғазы арқылы өтетін кез келген кемені өртеп жіберетінін мәлімдеп, аймақтан ешқандай мұнай шығарылмайтынын айтты.<ref>{{cite news |last1=McCreesh |first1=Shawn |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Schmitt |first3=Eric |last4=Cooper |first4=Helene |last5=Pérez-Peña |first5=Richard |title=Live Updates: Trump Suggests Extended War on Iran as U.S. Adds to Forces in Mideast |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/02/world/iran-us-israel-attack-trump |work=The New York Times |date=2 March 2026}}</ref> === 3 наурыз === [[Сурет:Attack around Enghelab Square 9.jpg|thumb|Энгелаб алаңы, Тегеран, 2026 жылғы 3 наурыз]] ​​3 наурызда Израиль мен АҚШ-тың соққылары нәтижесінде [[Тегеран]]дағы Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (SNSC) штаб-пәтері,<ref>{{cite web |title=Israel strikes Iran leadership compound in central Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603031120 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> Мүдделерді анықтау кеңесінің ғимараты<ref>{{cite web |title=Video shows ruins of Iran's Expediency Council building after strikes |url=https://www.iranintl.com/en/202603037480 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> және Израиль шенеуніктері «Мин Задай» деп атаған жерасты ядролық қару нысаны жойылды.<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=IDF destroys secret nuclear site, thousands of missile pads |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888715 |access-date=3 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> Сондай-ақ, Бушер әуежайына соққы беріліп, әуежай терминалы зақымданды және [[Iran Air]] компаниясының [[Airbus A319]] (EP-IEP) ұшағы жойылды.<ref>{{cite web |title=Iran Air A319 Destroyed on the Ground at Bushehr — Tehran's Mehrabad Airport Was Hit Too |url=https://viewfromthewing.com/iran-air-a319-destroyed-on-the-ground-at-bushehr-tehrans-mehrabad-airport-was-hit-too/ |website=View from the Wing |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Iran Air Airbus A319 destroyed following military escalation in Iran. |url=https://www.aeroflap.com.br/en/iran-air-airbus-a319-destroyed-after-military-escalation-in-ira/ |website=Aeroflap |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> Бұл соққылардың Бушер атом электр станциясына жақын жерде (шамамен 12 шақырым қашықтықта) жасалуына байланысты Ресейдің «[[Росатом]]<nowiki/>» агенттігі жаңа блоктардың құрылысын тоқтатып, ирандық шенеуніктермен байланыстың үзілуіне орай маңызды емес қызметкерлерді эвакуациялады.<ref>{{cite web |title=Civilian Iran Air Passenger Jet Destroyed at Bushehr Airport, Rosatom Nuclear Plant Suspended |url=https://sundayguardianlive.com/world/iran-israel-latest-news-civilian-iran-air-passenger-jet-destroyed-at-bushehr-airport-rosatom-nuclear-plant-suspended-173844/amp/ |website=[[The Sunday Guardian]] |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> АҚШ шенеуніктері Америка қарулы күштері Иранның әскери-теңіз әлеуетіне айтарлықтай зақым келтіргенін мәлімдеді. Негізгі соққылар Оман шығанағында жасалып, нәтижесінде бірнеше ирандық әскери кеме жойылды және маңызды базалар істен шықты.<ref>{{Cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=3 March 2026 |website=Naval News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Trevithick |first1=Joseph |last2=Rogoway |first2=Tyler |date=2 March 2026 |title=Iran's Key Naval Base On Strait Of Hormuz Set Ablaze From Strikes |url=https://www.twz.com/news-features/irans-key-naval-base-on-strait-of-hormuz-set-ablaze-from-strikes |access-date=3 March 2026 |website=The War Zone |language=en-US}}</ref> Израиль тарапы Тегеранда Құдыс күштерінің Ливандағы бөлімшесінің қолбасшысы [[Дауд Әлизаде]]ні жойғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Top IRGC commander, responsible for Lebanon, killed in Tehran strike — IDF |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/top-irgc-commander-responsible-for-lebanon-killed-in-tehran-strike-idf/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Сондай-ақ, зымыран соққысына жауап ретінде «Хезболланың» ондаған мүшесі ұсталды.<ref name="Al Jazeera English"/> ​Әуе соққысынан қалған үйінділер ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген [[Гүлстан сарайы]]на зақым келтірді.<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=UNESCO shares concerns over protection of cultural heritage sites |url=https://www.euronews.com/culture/2026/03/03/unesco-expresses-concern-over-the-protection-of-cultural-heritage-sites-in-middle-east |access-date=3 March 2026 |website=euronews |language=en}}</ref> Осыған байланысты [[ЮНЕСКО]] арнайы мәлімдеме жасап, ұйымның меншігі болып табылатын нысандарға зақым келтіру халықаралық құқықты бұзу болып саналатынын ескертті.<ref>{{Cite web |last=Purwar |first=Krati |date=3 March 2026 |title=How Iran Conflict Damaged Golestan Palace, Once Home Of Peacock Throne Looted From Delhi |url=https://www.ndtv.com/lifestyle/how-iran-conflict-damaged-golestan-palace-once-home-of-peacock-throne-looted-from-delhi-11162756/amp/1 |access-date=3 March 2026 |website=NDTV}}</ref> === 4 наурыз === [[Сурет:Operation-Roaring-Lion-0011.jpg|thumb|Израиль Әскери-әуе күштерінің F-35I «Adir» жойғышы ирандық [[Як-130]] ұшағын атып түсірді. Бұл — [[F-35]] ұшағының басқарылатын әскери ұшақты алғаш рет жоюы.]] ​4 наурызда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранға қарсы жасалатын АҚШ пен Израильдің біріккен соққылары одан әрі күшейетінін мәлімдеді.<ref name="ABC News-2" /> Израиль әскерилері «Басидж» жасақтарының штаб-пәтеріне соққы берді.<ref>{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Israel says it hits security headquarters across Tehran, as Iran attacks US sites in Dubai and Qatar |url=https://www.bbc.com/news/live/c62gg44d53xt |access-date=4 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Ирандық дереккөздердің хабарлауынша, [[Әли Хаменеи]]дің үлкен ұлы әрі оның ықтимал мұрагері ретінде қарастырылатын [[Моджтаба Хаменеи]] әуе соққысынан аман қалды.<ref>{{Cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=4 March 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> ​Катар билігі ел аумағында Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) ұяшығы ретінде жұмыс істеген он адамды тұтқындады. Олар Катардың әскери инфрақұрылымы туралы мәліметтер жинаған, ал кейбіреулері дрондарды басқару бойынша арнайы дайындықтан өткен.<ref>{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Qatar State Security announces the arrest of two cells affiliated with the Iranian Revolutionary Guard |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/04/03/2026/qatar-state-security-announces-the-arrest-of-two-cells-affiliated-with-the-iranian-revolutionary-guard |access-date=3 March 2026 |website=The Peninsula |language=en}}</ref> ​Израиль Қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Тегеран аспанында F-35I «Adir» жойғышы ирандық ресейлік өндірістегі Як-130 жауынгерлік оқу-жаттығу ұшағын атып түсіргенін хабарлады. Бұл оқиға F-35 ұшағының әуе шайқасында басқарылатын жойғыш ұшақты алғаш рет жоюы ретінде тіркелді.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888768|title=Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight|date=5 March 2026|website=The Jerusalem Post}}</ref> === 5 наурыз === [[Сурет:Armada Española F105 Cristóbal Colón.jpg|thumb|Испания Кипр аралына төнуі мүмкін әуе қауіптерінен қорғау мақсатында аймаққа [[Cristóbal Colón]] фрегатын жіберді.]] ​5 наурызда Әзербайжан үкіметі Иран тарапынан жіберілген екі дронның [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)|Әзербайжанның Нахшыван эксклавына соққы]] бергенін мәлімдеді.<ref name="Reuters-2026b">{{Cite news |date=5 March 2026 |title=Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/|work=Reuters|access-date=5 March 2026}}</ref> Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша, бір дрон Нахшыван халықаралық әуежайының терминал ғимаратына түссе, екіншісі [[Шекер-абад]] ауылындағы мектеп ғимаратының жанына құлаған. Соққы салдарынан әуежай зақымданып, екі бейбіт тұрғын жараланды.<ref name="Apa.az">{{Cite web |title=Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured |url=https://en.apa.az/foreign-policy/azerbaijan-mfa-iran-carried-out-drone-attack-on-nakhchivan-two-civilians-injured-statement-494963 |access-date=5 March 2026 |website=Apa.az |language=en}}</ref> Әзербайжан Иран елшісін шақыртып,<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Live – Azerbaijan summons Iran ambassador after strike injures two in Nakhchivan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=5 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> өз дипломаттарын Ираннан кері қайтарды<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan withdraws its diplomats from Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> және әскери жауап қайтаруға уәде берді.<ref>{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |title=Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/azerbaijan-promises-response-to-iran-drone-attack-hvHWhD8clntw8dAbD82l |access-date=5 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Иран Сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бұл оқиғаны Израильдің «жалған ту» операциясы болуы мүмкін деп тұспалдаса,<ref>{{cite news |title=Iran denies its drones hit airport in Azerbaijan's exclave as war widens |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/5/iranian-drones-hit-airport-in-azerbaijans-exclave-as-us-israel-war-widens |date=5 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |pages=5 March 2026}}</ref> [[Azer News]] басылымы Ислам революциясы сақшылары корпусына (ИРСК) қатысы бар Telegram-арнаның Нахшывандағы соққы үшін жауапкершілікті өз мойнына алғанын хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.azernews.az/nation/255270.html |title=Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [VIDEO/UPDATED] |date=5 March 2026 |publisher=Azernews |access-date=5 March 2026}}</ref> === 6 наурыз === [[Сурет:Airstrike on the residential town of Shahid Boroujerdi 20 Avash.webp|thumb|right|АҚШ пен Израиль әуе соққыларының салдары, Тегеран, Иран, 2026 жылғы 6 наурыз.]] [[Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері]] өз жағалауында ирандық [[IRIS Bushehr]] танкерін және оның 208 адамнан тұратын экипажын ұстап қалды. Бұл — Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі бейтарап елде әскери кеменің мәжбүрлі түрде тоқтатылуының алғашқы оқиғасы.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew |url=https://english.newsfirst.lk/2026/3/5/sri-lanka-takes-control-of-iranian-ship-iris-bushehr-and-208-crew |access-date=6 March 2026 |website=News First |language=en}}</ref> Трамп соғыстың қанша уақытқа созылатынына қатысты «ешқандай уақыт шектеуі жоқ» екенін мәлімдеді,<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Trump says he has 'no time limits' on how long war with Iran could go on |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> ал Хегсет соғыстың «жаңа ғана басталғанын» айтты.<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Hegseth says the US has "only just begun to fight" in war with Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> АҚШ пен Израильдің әуе соққылары [[Лорестан]]дағы Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) барлау нысанына тиді.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Israeli, US strikes hit IRGC intelligence site in Lorestan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543#202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Ливанның оңтүстігінде БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері ([[UNIFIL]]) құрамындағы Гананың үш бітімгері зымыран соққысына ұшырап, жараланды.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War in Middle East live: Three Ghanaian peacekeepers in Lebanon wounded in missile attacks |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260306-us-warns-bombardment-surge-as-israel-strikes-iran-lebanon |access-date=6 March 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Әзербайжанда [[Баку-Тбилиси-Жейхан мұнай құбыры]]на, Израиль елшілігіне және [[Баку]]дегі синагогаларға қарсы бағытталған, Иранмен байланысы бар делінген террорлық әрекеттің жолы жергілікті құқық қорғау органдары тарапынан кесілді.<ref>{{Cite web |title=Azerbaijan announces prevention of terrorist attacks planned by Iran against Israeli Embassy and synagogue |url=https://ukranews.com/en/amp/news/1138555-azerbaijan-announces-prevention-of-terrorist-attacks-planned-by-iran-against-the-israeli-embassy |access-date=6 March 2026 |website=Ukranews}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rustamova |first=Saida |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it stopped Iranian terror attack plot and dismantled spy cell |url=https://www.euronews.com/2026/03/06/azerbaijan-says-it-stopped-iranian-terror-attacks-dismantled-terror-cells |access-date=6 March 2026 |work=[[EuroNews]]}}</ref> Осы оқиғаға қатысты айыпталған тұлғалардың соты сол күні басталды. Сот процесі барысында олардың «[[Вилаяти-Хорасан]]<nowiki/>» деп аталатын «Ислам мемлекеті» ұяшығының және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) мүшелері екені анықталды.<ref>{{Cite web |title=Trial Begins in Azerbaijan for Individuals Accused of Planning Terrorist Attack on Foreign Embassy |url=https://1news.az/en/news/20260306101511518-Trial-Begins-in-Azerbaijan-for-Individuals-Accused-of-Planning-Terrorist-Attack-on-Foreign-Embassy |access-date=6 March 2026 |website=1news.az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it foiled alleged IRGC plot |url=https://www.iranintl.com/en/202603062469 |access-date=6 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> === 7 наурыз === АҚШ пен Израиль күштері Тегеран мен Исфаһандағы көптеген нысандарға соққы жасады.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Live - Iran will never surrender unconditionally, Pezeshkian says |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> Дереккөздердің хабарлауынша, бұл шабуылдардың нысанасы «террорлық режимнің» инфрақұрылымы болған.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Broad wave of strikes begins in Tehran, Isfahan, IDF says |url=https://www.iranintl.com/en/202603078761 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> Сонымен қатар, АҚШ Израильге 151 миллион доллар көлемінде қару-жарақ сатуды мақұлдады.<ref>{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Marcos |first2=Coral Murphy |last3=Campbell |first3=Lucy |last4=Badshah |first4=Nadeem |last5=Ho |first5=Vivian |last6=Ali |first6=Taz |last7=Corlett |first7=Eva |date=7 March 2026 |title=Tehran warns Europe to stay out of conflict or face 'retaliation' – as it happened |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/06/iran-war-live-updates-us-temporarily-lets-india-buy-russian-oil-amid-energy-fears-israeli-military-launches-strikes-on-beirut |access-date=7 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Бұған қоса, АҚШ Таяу Шығысқа үшінші авиатасымалдағышын — [[USS George H. W. Bush]] кемесін жіберді.<ref>{{Cite web |title=Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know |url=https://www.freepressjournal.in/world/operation-epic-fury-is-us-deploying-3rd-carrier-uss-george-hw-bush-cvn77-to-the-middle-east-amid-iran-war-heres-all-we-know |access-date=7 March 2026 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shelbourne |first=Mallory |date=6 March 2026 |title=USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises |url=https://news.usni.org/2026/03/06/uss-gerald-r-ford-now-in-the-red-sea-uss-george-h-w-bush-wraps-pre-deployment-exercises |access-date=7 March 2026 |website=USNI News |language=en-US}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|web |date=7 March 2026 |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=7 March 2026 |website=[[Azerbaijani Press Agency]]}}</ref> Иранның соққылары нәтижесінде [[Басра]]да орналасқан америкалық [[Halliburton]] компаниясының нысандары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Drone attack on foreign oil compound in Iraq's Basra sets Halliburton and KBR facilities ablaze |url=https://in-cyprus.philenews.com/international/drone-attack-basra-halliburton-kbr-fire-iraq-live/ |access-date=6 March 2026 |website=Philenews |language=en-US}}</ref> Таңға жуық Тегерандағы [[Мехрабад халықаралық әуежайы]]на соққы берілді. Израиль Қорғаныс армиясының (ЦАХАЛ) мәлімдеуінше, бұл шабуыл кезінде «Құдыс күштеріне» тиесілі 16 ұшақ жойылған.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=7 March 2026 |title=IDF says it destroyed 16 aircraft used by Revolutionary Guard's Quds Force in Tehran airport strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-16-aircraft-used-by-revolutionary-guards-quds-force-in-tehran-airport-strikes/ |access-date=7 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Live updates: Huge explosions rock Tehran airport as Trump demands Iran's 'unconditional surrender' |url=https://www.bbc.com/news/live/ceqvwrydzpqt |access-date=7 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> [[NDTV]] телеарнасының хабарлауынша, бір аптаға созылған ұрыс қимылдарынан кейін Иранның иелігінде шамамен бір мыңға жуық баллистикалық зымыран ғана қалуы мүмкін.<ref>{{Cite web |last=Som |first=Vishnu |date=7 March 2026 |title=Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV |url=https://www.ndtv.com/world-news/us-iran-israel-war-tehrans-ballistic-missiles-could-be-under-1-000-drone-attacks-tapering-ian-bremmer-to-ndtv-11180129/amp/1 |access-date=7 March 2026 |website=[[NDTV]]}}</ref> Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) Мальта туымен жүзген «Prima» мұнай танкеріне дронмен шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл іс-қимыл «ИРСК Әскери-теңіз күштерінің қозғалысқа тыйым салу және Ормуз бұғазындағы қауіпсіздіктің болмауына қатысты бірнеше рет жасаған ескертулерін елемеуіне» байланысты орын алған.<ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Iran attacks Malta-flagged tanker in Gulf near Strait of Hormuz |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374269 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> Пезешкиан тілшілерге Иран 7 наурыздан бастап көрші елдерге соққы беруді тоқтататынын, бірақ шабуыл сол елдердің аумағынан жасалған жағдайда бұл ереже қолданылмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=7 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}</ref> Осы мәлімдемеге қарамастан, кейінірек Дубай халықаралық әуежайына ирандық дрондар тарапынан шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=7 March 2026 |work=[[Euronews]] |language=en}}</ref> Түркия Солтүстік Кипрді қорғау мақсатында Кипр аралының әуе кеңістігін күзету үшін F-16 жойғыштарын жіберу мәселесін қарастыра бастағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Turkey considering deployment of F-16s to Cyprus, ministry source says |url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1297369/turkey-considering-deployment-of-f-16s-to-cyprus-ministry-source-says/ |access-date=7 March 2026 |website=eKathimerini |language=en}}</ref> ''BBC News'' мәліметінше, Ұлыбританияның Корольдік Әскери-теңіз күштері аймақтағы британдық мүдделерді қорғау және әскери әлеуетті күшейту үшін [[HMS Prince of Wales]] авиатасымалдағышын орналастыруы мүмкін.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=British aircraft carrier HMS Prince of Wales prepped to set sail |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39w2nj1rk8o |access-date=7 March 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> === 8 наурыз === Кувейт тарапы өз міндеттерін атқару кезінде екі офицерінің қаза тапқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf |url=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/kuwait-city-tower-fire-drones-iran-war-b2934196.html |access-date=2026-03-08 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Din |first=Menna |last2=Muhammad |first2=Al Gebaly |last3=Baum |first3=Bernadette |date=8 March 2026 |title=Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties' |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-kuwait-fire-officers-killed-while-performing-duties-fire-force-says-2026-03-08/ |work=Reuters}}</ref> Сауд Арабиясының Азаматтық қорғаныс агенттігі [[Әл-Хардж]] қаласындағы нысанға жасалған соққыдан 2 адам қаза тауып, тағы 12 адамның жараланғанын мәлімдеді.<ref name="auto">{{Cite web |date=8 March 2026 |title=2 killed, 12 wounded after projectile hits building in Saudi Arabia |url=https://aje.news/64yl8m?update=4378860 |website=Al Jazeera}}</ref> Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштері Иракқа қарай бағытталған ирандық дронның жолын кескенін растады. Сонымен қатар, министрлік алдағы уақытта әуе қауіптерін анықтауға көмектесу үшін аймаққа [[Merlin тікұшағы]]н жіберу ниетін білдірді.<ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |last2=Magee |first2=Caolán |title=‘Projectile’ kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=2026-03-08 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> Қызыл жарты ай қоғамының мәліметінше, соғыс басталғаннан бері барлығы 65 мектеп пен 32 медициналық нысан (ауруханалар мен фармацевтикалық мекемелер) шабуылға ұшырады. Сондай-ақ 10 000-нан астам азаматтық нысан зақымданды.<ref name="auto3"/> === 9 наурыз === Таңертең ерте Бахрейн, Кувейт және Катарда бірнеше жарылыс болғаны хабарланды. Манама маңында жасалған ирандық дрон шабуылы салдарынан кемінде 32 Бахрейн азаматы жараланды, олардың төртеуі — «ауыр жағдайда».<ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media |url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post |access-date=9 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Сауд Арабиясы өз күштерінің [[Шайба мұнай кен орны]]н нысанаға алған төрт дронды жойып жібергенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Live updates: Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026#0000019c-d07c-db8e-a5df-f27e8cee0000 |access-date=9 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> Иран Израильге зымыран соққыларын жасауды жалғастырды, хабарламаларға қарағанда, кем дегенде бір зымыран кассеталық оқтұмсықпен жабдықталған.<ref>{{Cite news |date=2026-03-09 |title=Video shows Iranian cluster bomb submunitions raining over Israel; why the weapon is tricky - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/video-shows-iranian-cluster-bomb-submunitions-raining-over-israel-why-the-weapon-is-tricky/articleshow/129304415.cms |access-date=2026-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> НАТО Түркияның әуе кеңістігінде екінші баллистикалық зымыранның атып түсірілгенін растады.<ref>{{Cite news |date=2026-03-09 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=2026-03-09 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Зымыран сынықтары [[Газиантеп]] аймағына құлаған.<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=NATO Intercepts Iranian Ballistic Missile in Turkish Airspace, Türkiye's Defense Ministry Says |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/899194/slug |access-date=2026-03-09 |website=[[Kurdistan24]] |language=en}}</ref> === 10 наурыз === Иран Ислам революциясы күзеті корпусының жоғары лауазымды қолбасшысы Иран тек салмағы 1000 кг және одан жоғары оқтұмсығы бар зымырандарды қолданып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=2026|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972}}</ref> AFP агенттігі Иранның бұл шабуылдары соғыс басталғалы бергі «ең қарқынды және ауыр» соққылар болғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=2026-03-10 |title=Iran-US war latest: Trump threatens heavy escalation after Iran ‘begins laying mines in Strait of Hormuz’ |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=2026-03-11 |work=The Independent |language=en}}</ref> Бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерін шамадан тыс жүктеу тактикасынан жоғары тиімділіктегі тесу соққыларына ауысуды көрсетеді.<ref name="ndtv10march">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran}}</ref> Сирия президенті әкімшілігінің Хезболланы қарусыздандыруды қолдауынан және Сирия армиясының Ливан шекарасында жұмылдыру науқанын бастауынан кейін,<ref name="Middle East Eye-2" /><ref>{{Cite web |last=Chbaro |first=Asrar |date=6 March 2026 |title=What's Going on the Lebanon–Syria Border?|url=https://alhurra.com/en/15595 |access-date=10 March 2026 |website=Alhurra |language=en-US}}</ref> Ливан тарапынан атылған снарядтар Дамаскіден 20 шақырым жердегі, [[Сирия Қарулы Күштері]] орналасқан [[Сергая]] қаласына құлады.<ref>{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |url-access=registration |access-date=10 March 2026 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Соққылар туралы ақпаратты [[Сирия армиясы]]ның Жедел басқармасы растады.<ref>{{Cite web |date=10 March 2026 |title=Hezbollah shells hit Syrian army positions near Serghaya |url=https://sana.sy/en/syria/2301565/ |access-date=10 March 2026 |language=en-US}}</ref> Күннің екінші жартысында Израиль Бейруттың оңтүстік маңындағы тұрғындарға шұғыл эвакуациялау туралы ескерту жасады.<ref>{{Cite web |title=Urgent Israeli warning for residents of southern suburbs of Beirut: Evacuate immediately |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/912936/lbci-lebanon-articles/en |access-date=10 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Хегсет Иранға бұдан да қарқынды, соғыс басталғалы бергі ең қуатты соққылар жасалатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Secretary of War Pete Hegseth says more intense strikes will hit Iran |url=https://www.usatoday.com/videos/news/politics/2026/03/10/pete-hegseth-on-iran-more-intense-strikes-are-coming/89081095007/ |access-date=10 March 2026 |work=[[USA TODAY]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=11 March 2026 |title=Iran-US war latest: Tehran launches 'most intense' barrage of missiles since start of conflict |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=11 March 2026 |work=The Independent |language=en}}</ref> АҚШ адмиралы Брэд Купердің хабарлауынша, Иранның баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыстың алғашқы күнімен салыстырғанда 90%-ға, ал ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) ұшыру көрсеткіші 80%-ға төмендеген.<ref name="jpost10march" /><ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=10 March 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Iran Ballistic Missile Attacks Down by 90%, U.S. Admiral Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/JNo5ymksP7KK4x2Rvk2e |access-date=10 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Қорғаныс саласының сарапшысы Эй Джей Джаффтың мәліметінше, зымыран ұшыру көрсеткіші 92%-ға (480-нен 40-қа дейін), ал ҰҰА ұшыру көрсеткіші де 92%-ға (720-дан 60-қа дейін) азайған.<ref name="jpost10march" /> === 11 наурыз === АҚШ-тың он бір B-1 және үш B-52 бомбалаушы ұшағы Ұлыбританиядағы Фэйрфорд корольдік әуе күштері базасына ([[RAF Fairford]]) орналастырылды; алыс қашықтықтан түсірілген фотосуреттер бомбалардың тиеуге дайындалып жатқанын көрсетті. Бұл оқиға АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсеттің бұл күнді «Иран ішіндегі соққылардың ең қарқынды күні» деп атаған мәлімдемесінен кейін орын алды, бірақ миссияның нақты нысаналары белгісіз қалып отыр.<ref>{{Cite news |last1=Ambrose |first1=Tom|last2=Ho |first2=Vivian |last3=Corlett |first3=Eva |date=11 March 2026 |title=Middle East crisis live: three ships hit in strait of Hormuz as Iran calls vessels belonging to US or allies 'legitimate targets' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/11/iran-war-live-updates-trump-oil-hormuz-protestors-us-israel-beirut-middle-east-latest-news?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-69b1576c8f0828aedd6b1e1c#block-69b1576c8f0828aedd6b1e1c |access-date=11 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тегерандағы [[Сепах банкі]]нің филиалына соққы жасалды, бұл Ислам революциясы сақшыларының корпусын алдағы уақытта аймақтағы АҚШ немесе Израиль банктеріне жауап ретінде соққы беруі мүмкін екенін ескертуге итермеледі.<ref>{{Cite web |title=Missile Strike Hits Bank Sepah Branch in Tehran, IRGC Warns of Retaliation |url=https://iranwire.com/en/news/150256-missile-strike-hits-bank-sepah-branch-in-tehran-irgc-warns-of-retaliation/ |access-date=12 March 2026 |website=iranwire |language=en}}</ref> Иран АҚШ-та орналасқан медициналық бұйымдар шығаратын компанияға кибершабуыл жасаған көрінеді.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran appears to have conducted a significant cyberattack against a U.S. company, a first since the war started |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-appears-conducted-significant-cyberattack-us-company-first-war-st-rcna263084 |access-date=12 March 2026 |website=NBC News |language=en}}</ref> === 12 наурыз === [[ЮНИСЕФ]]-тің хабарлауынша, соғыс басталғалы бергі қақтығыстар салдарынан 1100-ден астам бала жарақат алған немесе қаза тапқан (мәліметтер бойынша Иранда 200, Ливанда 91, Израильде 4 және Кувейтте 1 бала қаза тапты), жүздеген мың адам босқынға айналды, ал миллиондаған бала мектепке бару мүмкіндігінен айырылды. Сондай-ақ ұйым бұл көрсеткіштердің әлі де өсуі мүмкін екенін атап өтті.<ref>{{Cite web |last1=Rowlands |first1=Lyndal|last2=Sabah|first2=Zaid |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=12 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> Иран барлау министрінің орынбасары Акбар Гаффари әуе соққысынан қаза тапты.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran deputy intelligence minister killed in strikes on Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603125490 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Ирандағы куәгерлер бірнеше қалада жарылыстар болғанын және әскерлердің орналастырылып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Witnesses report explosions and troop deployments in Iran cities |url=https://www.iranintl.com/en/202603121626 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Иранның шабуылы салдарынан Ирак жағалауында екі мұнай танкері өртеніп, бір адам қаза тапты; бұл оқиға Иракты барлық мұнай терминалдарының жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті.<ref>{{Cite news |last=Yoon |first=John |last2=Solomon |first2=Erika |date=12 March 2026 |title=Deadly Attack on Oil Tankers Prompts Iraq to Close Oil Terminals |url=https://www.nytimes.com/2026/03/12/world/middleeast/iraq-oil-tankers-attack-iran-war.html |access-date=12 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Сефевидтер дәуіріне жататын тарихи [[Рашк-е Женан]] ғимараты АҚШ пен Израильдің тікелей соққыларынан қирады.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Day 13 of the U.S.-Israeli War on Iran: More Than Three Million Displaced |url=https://www.en-hrana.org/day-thirteen-of-the-u-s-israeli-war-on-iran-more-than-three-million-displaced/ |access-date=13 March 2026 |website=HRANA}}</ref> Исфахан провинциясының мәдени мұра жөнінен директор орынбасары Рухолла Сейед әл-Асгаридің мәліметінше, басқа да зақымдалған нысандар қатарында [[Чехел Сотун павильоны]], [[Ракиб Хане зәулім үйі]], [[Теміршілер залы]], [[Ашраф залы]] және [[Али Капу сарайы]]ның терезелері бар.<ref>{{Cite web |title=آسیب به چند بنای تاریخی در حمله اسرائیل به اصفهان |url=https://iranwire.com/fa/news-1/150147-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/ |access-date=13 March 2026 |website=iranwire |language=fa}}</ref> Ирак Күрдістанындағы Мала Кара базасында жасалған ұшқышсыз ұшу аппаратының соққысынан алты француз сарбазы жарақат алды. Франция президенті [[Эммануэль Макрон]] 13 наурызда осы шабуыл салдарынан бір француз сарбазының қаза тапқанын мәлімдеді.<ref name="lm13march">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=French soldier killed and several wounded in attack in Iraq's Kurdistan region, confirms Macron |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/13/french-soldier-killed-in-attack-in-iraq-s-kurdistan-region-confirms-macron_6751397_4.html |access-date=13 March 2026 |website=[[Le Monde]]}}</ref> Иракта АҚШ Әскери-әуе күштерінің екі [[Boeing KC-135]] жанармай құю ұшағы апатқа ұшырады. Олардың бірі Ирак аумағына құлап, кем дегенде төрт адам қаза тапты, ал екіншісі зақымдалғанына қарамастан Израильге қонды.<ref>{{cite web |title=Accident Boeing KC-135R Stratotanker 62-3556, Thursday 12 March 2026 |url=https://aviation-safety.net/wikibase/567873 |publisher=[[Aviation Safety Network]] |date=13 March 2026}}</ref> Бұл — соғыс кезінде жоғалған АҚШ-тың төртінші ұшағы.<ref>{{cite web |last1=Finnerty |first1=Ryan |title=US Air Force KC-135 crashes in western Iraq while supporting Iran air war |url=https://www.flightglobal.com/fixed-wing/us-air-force-kc-135-tanker-crashes-in-iraq/166648.article |work=FlightGlobal |access-date=13 March 2026}}</ref> Иран әскерилері [[Пальмахим]] және [[Овда]] әуе базаларын, сондай-ақ [[Шин-Бет]] штаб-пәтерін қоса алғанда, Израильдің әскери нысаналарына соққы жасағанын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=12 February 2026 |title=Iran says it targets Israeli bases, accuses Israel of targeting hospitals|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-says-it-targets-israeli-bases-accuses-israel-of-targeting-hospitals |access-date=13 February 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|publisher=[[Al Jazeera]]}}</ref> === 13 наурыз === Соғыстың экономикалық зардаптарымен күресу мақсатында АҚШ Ресей мұнайын сатуға қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. Соған қарамастан, бұл шешім мұнай бағасына айтарлықтай әсер етпеді.<ref name="Cooper">{{Cite news |last=Cooper |first=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=13 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Израиль тарапы зымыран соққысынан кейін алған жарақаттарына байланысты 58 адамның ауруханаға жатқызылғанын хабарлады.<ref name="Cooper" /> Иран Парсы шығанағы елдеріне зымырандармен және ұшқышсыз ұшу аппараттарымен қайтадан соққы жасады, бұл мұнай бағасының өсуіне алып келді. Бахрейн жанармай резервуарларына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Кувейтте «жаудың ұшқышсыз ұшу аппараты» тұрғын үйге соққы беріп, екі адам жарақат алды. Кувейт билігі сонымен қатар қорғаныс нысандары мен елдің негізгі халықаралық әуежайына шабуыл жасалғанын, алты электр желісінің істен шыққанын мәлімдеді. AFP Дубай орталығында жарылыстар естілгенін хабарлады. Сонымен қатар, Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары агенттігі БАӘ-дегі Джебель-Алиден солтүстікке қарай 65 шақырым жерде контейнер тасушы кемеге шабуыл жасалғанын хабарлады. Al Jazeera Arabic мәліметінше, Иорданияның барлық қаласында әуе дабылы қосылды.<ref>{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=12 March 2026 |website=Aljazeera |language=en}}</ref> Соғыс басталғалы үшінші рет Түркияның әуе кеңістігіне баллистикалық зымырандар еніп, сәтті атып түсірілді; [[Адана]] қаласының маңында жарылыстар естіліп, Инджирлик әуе базасында дабыл қосылды.<ref>{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=13 March 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref> === Атысты тоқтату (8 сәуір – қазірге дейін) === ​АҚШ-тың [[Шығыс уақыты]] бойынша 7 сәуір күні сағат 18:32-де ([[Израиль]]де 8 сәуір, 01:32; [[Иран]]да 8 сәуір, 02:02), Президент Трамп Truth Social желісінде АҚШ пен Иранның Пәкістан Премьер-министрі [[Шехбаз Шариф]] пен фельдмаршал [[Асим Мунир]]дің араағайындығымен жасалған 10 тармақтан тұратын ұсыныс негізінде келісімге келгенін хабарлады.<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=[[NBC News]] |date=7 April 2026 |access-date=8 April 2026}}</ref> Трамп Иранның АҚШ-қа 10 тармақтан тұратын жоба жібергенін және АҚШ бұны «келіссөздер жүргізуге болатын негіз» деп санайтынын жазды.<ref name="PoliticoCeasefire">{{Cite news |first1=Jacob |last1=Wendler |first2=Paul |last2=McLeary |date=7 April 2026 |title=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline |url=https://www.politico.com/news/2026/04/07/donald-trump-iran-war-ceasefire-00863103 |access-date=8 April 2026 |work=[[Politico]] |language=en}}</ref> АҚШ, Израиль және Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісті, оған сәйкес Иран Ормуз бұғазын қайта ашуға міндеттелді. Бұл туралы хабарлама Вашингтонда 7 сәуірде жасалғанымен, келісімді қабылдау және ресми түрде іске асыру Таяу Шығыстың жергілікті уақыты бойынша 8 сәуірде күшіне енді.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=8 April 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарламадан кейін Иранның [[Лаван аралы]]ндағы мұнай өңдеу зауыты мен [[Сирри аралы]]ндағы шикі мұнай экспорттау нысандарына «жау тарапынан шабуыл» жасалды. Бұл үшін жауапкершілікті ешбір тарап өз мойнына алған жоқ.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> Бұған жауап ретінде Иран Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Катар және Бахрейн сияқты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттеріне зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы соққы беруді жалғастырды.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=8 April 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> Атысты тоқтату келісімінің нәтижесінде 17 сәуірде Иран Ливандағы бітімгершілік кезінде Ормуз бұғазы арқылы коммерциялық кемелердің өтуіне рұқсат берілетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=17 April 2026 |website=Reuters}}</ref> Кейінірек Президент Трамп осы жағдайға қарамастан, АҚШ-тың Иран порттарынан шығатын немесе оған тоқтайтын кемелерге қарсы қоршауы (блокадасы) өз күшінде қалатынын нақтылады.<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Trump says blockade on Iran 'in full force' until deal is reached |url=https://www.reuters.com/world/trump-says-blockade-iran-in-full-force-until-deal-is-reached-2026-04-17/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Блокаданы жалғастыру туралы шешім Иранның Ормуз бұғазын қайта ашудан бас тартуына әкелді, сонымен қатар видеожазбаларда кемелердің бұғаздан кері бұрылып жатқаны көрсетілді.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}</ref> 18 сәуірде Иран АҚШ-тың теңіз қоршауын (блокадасын) тоқтатудан бас тартуына байланысты Ормуз бұғазына бақылауды қайта орнатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran reimposes restrictions on Hormuz, accuses US of violating deal|url=https://www.business-standard.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-hormuz-accuses-us-of-violating-deal-126041800390_1.html |access-date=18 April 2026 |agency=[[Associated Press]]|website=Business Standard}}</ref> Сонымен қатар, АҚШ өз қоршауының нәтижесінде Иран порттарына тоқтауға немесе одан шығуға әрекеттенген 23 кеменің жолы кесілгенін хабарлады.<ref>{{Cite tweet |user=CENTCOM|number=2045464604688384243 |title= Littoral combat ship USS Canberra (LCS 30) patrols the Arabian Sea during the U.S. blockade}}</ref> 19 сәуірде Иран парламентінің спикері американдықтармен келіссөздерде «ілгерілеушілік» бар екенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=Iran's top negotiator Ghalibaf says there is 'progress' in talks with US |url=https://www.dw.com/en/irans-top-negotiator-ghalibaf-says-there-is-progress-in-talks-with-us/liveblog-post-76845971 |access-date=2026-04-19 |website=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref> 23 сәуірде Трамп АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Ормуз бұғазына мина қойып жатқан кез келген ирандық қайықтарды жоюға бұйрық берді.<ref name="telanganatoday23april">{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Trump orders US military to 'shoot and kill' Iranian boats in Hormuz |url=https://telanganatoday.com/trump-orders-us-military-to-shoot-and-kill-iranian-boats-in-hormuz |access-date=23 April 2026|agency=Associated Press|website=Telangana Today}}</ref> Иранның екі жүк кемесін қолға түсіргеніне қарамастан,<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=24 April 2026}}</ref> 23 сәуірде Трамп АҚШ-тың Ормуз бұғазын толық бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұғазды жауып отырған өзі екенін, себебі оны ашу Иранға «күніне 500 миллион доллар табуға» мүмкіндік беретінін айтты.<ref>{{cite news |title=Trump says he is keeping Strait of Hormuz closed, not Iran |url=https://www.aljazeera.com/amp/video/newsfeed/2026/4/23/trump-says-he-is-keeping-strait-of-hormuz-closed-not-iran |work=[[Al Jazeera English]] |date=23 April 2026}}</ref> [[The Guardian]] басылымы бұл жағдайды «қосарланған қоршау» деп сипаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштері Иран порттарын қоршауға алғанымен, Иранның теңіздегі блокадасын тоқтата алмағанын немесе бұғазды АҚШ одақтастары үшін аша алмағанын атап өтті.<ref name="Guardian 24 Apr 26" /> Сол күні Трамп Израиль мен Ливанның атысты тоқтату режимін үш аптаға ұзартуға келіскенін жариялады.<ref>{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Iran war updates: Trump announces three-week Lebanon ceasefire extension |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/23/iran-war-live-israel-kills-lebanese-journalist-tehran-us-talks-stalled |access-date=24 April 2026 |website=Al Jazeera English}}</ref> 24 сәуірде Иран кеме ереже бұзушылықтар жасап, ескертулерді елеусіз қалдырғаннан кейін, оны Америка әскерилерімен сыбайлас болды деген күдікпен қолға түсіргенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=24 April 2026 |title=Iran Seizes Ship Suspected Of Collaborating With US Military, Cites Maritime Violations |url=https://www.news18.com/world/iran-seizes-ship-suspected-of-collaborating-with-us-military-cites-maritime-violations-ws-l-10056440.html |access-date=25 April 2026 |website=[[News 18]]}}</ref> 25 сәуірде Трамп Иранмен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ келіссөзшілерінің Пәкістанға жоспарланған сапарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=25 April 2026 |title=US-Iran peace hopes fade despite Araghchi's diplomatic push |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/iran-tensions/iran-war/us-iran-peace-hopes-fade-despite-araghchi-s-diplomatic-push |access-date=26 April 2026 |agency =Reuters |website=Nikkei Asia}}</ref> ​1 мамырда Трамп 1973 жылғы «Соғыс өкілеттіктері туралы резолюцияға» сәйкес (бұл құжат қақтығыстарды 60 күнмен шектейді) Конгресс лидерлеріне хат жолдап, әскери іс-қимылдардың қазіргі уақытта аяқталғанын, бірақ қақтығыстың әлі де сақталып отырғанын хабарлады.<ref name=mang /> ​3 мамырда Трамп Америка Құрама Штаттары келесі күні таңертеңнен бастап Ормуз бұғазындағы кемелердің қозғалысын еркіндікке шығаруға көмектесетінін мәлімдеді.<ref name="internazionale3may">{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |website=Internazionale }}</ref> == Соққылар мен шығындар == ​Иран тарапынан баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыс басталғаннан 4 наурызға дейін төмендеді; сарапшылар мұны ирандық зымырандар мен ұшыру қондырғылары қорының таусылуымен, сондай-ақ ұзаққа созылған соғысқа ресурстарды үнемдеу стратегиясымен түсіндіреді.<ref>{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4 March 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5 March 2026 |work=Financial Times}}</ref> 2026 жылғы 5 наурызда әскери дереккөз [[Fars ақпарат агенттігі]]не Иранның 28 ақпаннан бері 500-ден астам баллистикалық және теңіз зымырандарын, сондай-ақ 2000-ға жуық ұшқышсыз ұшу аппараттарын ұшырғанын хабарлады. Мәліметтерге сәйкес, ұшырылған снарядтардың шамамен 40 пайызы Израильге, ал 60 пайызы аймақтағы АҚШ нысандарына бағытталған.<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |website=Haaretz|quote=Iran has launched more than 500 ballistic and naval missiles and about 2,000 drones since Saturday, a military source told Iran's Fars News agency, owned by the Revolutionary Guards. According to the report, about 40 percent of the launches were aimed at Israel, and about 60 percent were fired at American targets in the region.}}</ref> === Иран === ==== Әли Хаменеидің қазасы ==== [[Сурет:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|Хаменеи 2026 жылғы 12 ақпанда, өзіне қастандық жасалудан 16 күн бұрын.]] 2026 жылғы 28 ақпанда [[Иран жоғарғы көсемі|Иранның Жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] қастандықпен өлтірілді. 1 наурыз күні таңертең Иранның мемлекеттік БАҚ-тары Хаменеидің қаза тапқанын ресми түрде жариялады.<ref>{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |script-title=fa:اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |trans-title=Announcement of the martyrdom of His Highness Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei, Leader of the Islamic Revolution |language=fa |work=[[Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772|archive-date=1 March 2026 |url-status=live}}</ref> Ислам революциясы сақшыларының корпусы бақылайтын [[Fars ақпарат агенттігі]] соққылар кезінде Хаменеидің қызы, күйеу баласы, немересі және келіні (Моджтаба Хаменеидің әйелі) Захра Хаддад-Адельдің де қаза тапқанын, ал [[Моджтаба Хаменеи]]дің өзі жараланғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Habibiazad |first=Ghoncheh |date=1 March 2026 |title=Khamenei's daughter and grandchild killed in attacks, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3Ae4590a21-5229-434d-be0f-4698491513f8#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Khamenei's relatives killed in the attacks too |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3A6e5ae80b-16ca-45fe-afde-a5e0e3fe5890#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=1 March 2026 |agency=[[Associated Press]] |language=en}}</ref> Мемлекетте 40 күндік аза тұту жарияланды.<ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары]] * [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:2026 жылғы қақтығыстар]] ewv16ld2vhdh3p91v5lx5gtw6a4prof 3600196 3599735 2026-05-05T10:59:06Z Rasulbek Adil 176232 3600196 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ирандағы соғыс (2026) |бөлім = |сурет = 2026 Iran war collage.jpg |сурет атауы = |дата = [[28 ақпан]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін ({{Ұзақтығы|year=2026|month=02|day=28}}) |орын = [[Оңтүстік-Батыс Азия]], [[Үнді мұхиты]] |себеп = |нәтиже = |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Израиль}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |қарсылас2 = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Хезболла}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Ту|Израиль}} [[Биньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Томер Бар]]<br>{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Ту|АҚШ}} [[Пит Хегсет]] |командир2 = {{Ту|Иран}} [[Әли Хаменеи]] <small>(28.02.2026 дейін)</small><br>{{Ту|Иран}} [[Моджтаба Хаменеи]]<br>{{Ту|Иран}} [[Масуд Пезешкиан]]<br>{{Ту|Иран}} [[Әлиреза Арафи]]<br>{{Ту|Иран}} [[Әли Лариджани]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Иран аумағындағы бірнеше нысандарға келісілген бірлескен шабуылдарын бастады. Бұл әскери операция Израиль тарапынан «'''Ақырған арыстан'''» ({{lang-en|Operation Roaring Lion}}),<ref>{{Cite web |url=https://baribar.kz/262758/izrail-men-aqsh-irandy-ne-ushin-atqylap-zhatyr/ |title=Израиль мен АҚШ Иранды не үшін атқылап жатыр? |lang=kk |website=baribar.kz |accessdate=2026-03-02}}</ref> ал АҚШ тарапынан «'''Эпикалық қаһар'''» ({{lang-en|Operation Epic Fury}})<ref name="The New York Times-2026">{{cite web |date=3 March 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |website=[[The New York Times]]|quote=There were few voices lobbying against military action. One exception was Tucker Carlson, the right-wing podcaster and close ally of the president, who has met with him in the Oval Office three times in the past month to argue against an attack. He outlined the risks to U.S. military personnel, energy prices and Arab partners in the region if the United States went to war with Iran. He told the president that he should not be boxed in by Israel, arguing that its desire to attack Iran was the only reason the United States was even considering a strike. He encouraged Mr. Trump to restrain Mr. Netanyahu. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch. After Mr. Carlson left the White House midday on Feb. 23, he told others he thought Mr. Trump was leaning toward military action.}}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2027662002219302929 |user=DeptOfWar |title=Operation Epic Fury |date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury' |url=https://www.iranintl.com/en/202602280838 |website=[[Iran International]] |access-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301040726/https://www.iranintl.com/en/202602280838|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}</ref> деп аталды. Шабуылдардың негізгі нысанасы — Иранның жоғары лауазымды тұлғалары, әскери қолбасшылары мен стратегиялық нысандары болды. Операцияның басты мақсаты — елдегі саяси режимді алмастыру.<ref name="Sanger-2026">{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |author-link=David E. Sanger |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/uHhch|url-status=live|archive-date=28 February 2026|quote=While Mr. Trump claimed Tehran was ultimately aiming to reach to the United States with its array of missiles, even his own Defense Intelligence Agency concluded last year that it would be a decade before Iran could get past the technological and production hurdles to produce a significant arsenal.}}</ref> [[Иран]] тарапы бұл әрекеттерге берген жауабын «'''Шынайы уәде IV'''» ({{lang-en|Operation True Promise IV}}) деп атады.<ref>{{Cite web |url=https://yuz.uz/kz/news/139793 |title=Иран Ирактағы НАТО-ның «Виктория» базасына шабуыл жасады |lang=kk |website=yuz.uz |accessdate=2026-03-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://parstoday.ir/kz/news/west_asia-i82974-%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%96_%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B2_%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BF_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B5 |title=Сақшылар корпусы баспасөз хатшысы: Иранның жауаптары күшейіп келеді; Тель-Авив зымыран шабуылдарынан зардап шегуде |lang=kk |website=parstoday.ir |accessdate=2026-03-04}}</ref> АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Израиль]]мен бірге [[Иран]]ға соққы бергенін жариялады. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусының (ИРКК) мүшелерін иммунитет берілуі үшін қаруларын тастауға шақырды және бұл талаптан бас тарту «сөзсіз өлімге» әкелетінін ескертті.<ref name="auto1">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Алғашқы соққылар негізгі лауазымды тұлғаларға, әскери қолбасшылар мен нысаналарға, соның ішінде Жоғарғы көсем [[Әли Хаменеи]]дің резиденциясына бағытталды. Жерсеріктен алынған суреттер резиденцияның қатты зақымдалғанын немесе толықтай қирағанын көрсетеді.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Мәліметтер бойынша, Хаменеимен байланыс үзілген.<ref>{{Cite web |last=Perets |first=Shir |last2=Genn |first2=James |last3=Holcman |first3=Tobias T |last4=Kweller |first4=Idan |date=28 February 2026 |title=Ali Khamenei cut off from contact as Israel, US strike Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-888248 |access-date=28 February 2026 |website=[[The Jerusalem Post ]] |language=en}}</ref> Сондай-ақ, Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы [[Әли Шамхани]]дің қаза тапқаны хабарланды.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live - Senior Khamenei adviser killed as conflict spirals further |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143#202602289114 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}</ref> Бұған жауап ретінде Иран [[Парсы шығанағы]] мен одан тыс аймақтарға ондаған баллистикалық зымыран ұшырып, Израильдегі<ref name=":14" /> және [[Иордания]], [[Сирия]], [[Кувейт]],<ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |via=AP News}}</ref> [[Бахрейн]],<ref name=":0" /> [[Катар]],<ref name=":0" /> [[Сауд Арабиясы]] мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі АҚШ әскери базаларын<ref name=":14">{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=2026-02-28 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-02-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> нысанаға алды. Сонымен қатар, хуситтер [[Қызыл теңіз]]дегі шабуылдарын қайта бастайтынын жариялады.<ref name="How Trump's deportation plan could affect the US economy">{{cite web | last = Bennett | first = Tom | title = Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region | url = https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro | publisher = BBC News | date = 28 February 2026 | access-date = 28 February 2026}}</ref><ref name=":10">{{Cite news |agency=AP |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they’ll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Трамп бұл соққылардың мақсаты — Иранның зымырандық және әскери әлеуетін жою, Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және түптеп келгенде режимді құлату екенін мәлімдеді.<ref name="auto1" /> [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] мен қақтығысқа қатысы жоқ бірқатар елдер бұл шабуылдарды аймақтық тұрақтылыққа нұқсан келтіргені үшін айыптады, ал басқалары Иранның аймақтағы өзге мемлекеттерге жасаған қарымта соққыларын айыптады.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=2026-02-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> Соққыларды сынаушылар бұл әрекеттерді ішкі және халықаралық құқық тұрғысынан заңсыз деп атады.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Illegal U.S.-Israel Attacks Not Justifiable on Nonproliferation Grounds |url=https://www.armscontrol.org/pressroom/2026-02/illegal-us-israel-attacks-not-justifiable-nonproliferation-grounds |website=Arms Control Association}}</ref> == Алғышарттар == 1953 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] қолдаған мемлекеттік төңкеріс нәтижесінде Иран премьер-министрі [[Мұхаммед Мосаддық]] биліктен тайдырылып, шах Мұхаммед Реза Пехлевидің билігі нығайтылды. Төңкеріске Мосаддықтың мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алуы себеп болды.<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=4 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |date=12 October 2023 |title=In first, CIA acknowledges 1953 coup it backed to overthrow leader of Iran was undemocratic |url=https://www.pbs.org/newshour/world/in-first-cia-acknowledges-1953-coup-it-backed-to-overthrow-leader-of-iran-was-undemocratic |access-date=4 March 2026 |website=PBS News |language=en-us |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kabir |first=Marmar |date=1 February 2026 |title=Iran in the eye of the storm |url=https://mondediplo.com/2026/02/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en}}</ref> Шахтың Батыс мүдделеріне бағынуына және оның автократтық монархиялық билігіне деген наразылық 1979 жылғы революцияға ұласып, шах тақтан тайдырылды.<ref name="News1828" /><ref name="Hubbard-2024">{{Cite news |last1=Hubbard |first1=Ben |last2=Rubin |first2=Alissa J. |date=30 September 2024 |title=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails |url=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html |work=The New York Times}}</ref><ref name="Hourcade-20262">{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=1 March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en |quote=}}</ref> Осыдан кейін Иран Ислам Республикасы болып жарияланып, Америка Құрама Штаттарымен және [[Израиль]]мен дипломатиялық қатынастарын үзді.<ref name="News1828" /><ref>{{Cite web |last=Mens |first=Jay |date=June 2024 |title=A War Without a Name: The Iran-Israel Relationship in Historical Perspective |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/2024-08/war-without-name-full-version-june-2024.pdf |website=Harvard Kennedy School, Belfer Center for International Relations |quote=Here is an important difference between the Cold War and the cold war in the modern Middle East. Unlike the United States and the Soviet Union, Israel and Iran do not have diplomatic relations and openly contest the other's moral right to exist.}}</ref><ref name="Asadzade-20192">{{Cite journal |last=Asadzade |first=Peyman |date=1 October 2019 |title=Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran |url=https://academic.oup.com/jogss/article/4/4/545/5366463 |journal=Journal of Global Security Studies |language=en |volume=4 |issue=4 |pages=545–559 |doi=10.1093/jogss/ogy038 |issn=2057-3170}}</ref> 1980 жылдардағы [[Иран-Ирак соғысы]] кезінде АҚШ Иракқа экономикалық, барлау және жанама әскери қолдау көрсетті. Осы кезеңде Иран Ливандағы Израильге қарсы «[[Хезболла]]<nowiki/>» тобын қолдап, аймақтағы прокси-қақтығыстарға араласа бастады. 2000 жылдары Иран Ирактағы АҚШ-қа қарсы соғысып жатқан жасақтарға қолдау көрсетуге көшті. Бұл прокси топтар Таяу Шығыстағы АҚШ пен Израиль ықпалына қарсы тұруды басты мақсат тұтқан бейресми «Қарсыласу осінің» бөлігіне айналды. АҚШ пен Иран арасындағы текетірес 2020 жылғы қаңтарда, Президент Дональд Трамп өзінің алғашқы мерзімі кезінде «Құдыс» күштерінің қолбасшысы [[Қасым Сүлеймани]]ді өлтіруге бұйрық бергенде тікелей сипат алды.<ref name="News1828" /><ref>{{Cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=4 March 2026 |website=The Conversation |language=en}}</ref> ​7 қазандағы Израильге жасалған шабуылдар мен Газа соғысы басталғаннан кейін Иранның АҚШ және Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісе түсті. Осы қақтығыс кезінде Израиль [[Таяу Шығыс]]тағы Иран қолдайтын қарулы топтардың, соның ішінде Газадағы [[Хамас]],{{efn|Кейде «Қарсылық осіне» жатқызылады.<ref>{{Cite web |date=11 July 2018 |title=Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties |url=https://carnegieendowment.org/research/2018/07/flexible-resistance-how-hezbollah-and-hamas-are-mending-ties?lang=en&center=middle-east |access-date=8 February 2026 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 October 2023 |title=What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron? |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2023/10/10/what-links-hamas-to-the-axis-of-resistance-and-iran-as-its-patron/ |access-date=8 February 2026 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}</ref>}} [[Хезболла]] және басқа да ұйымдардың позицияларын әлсіретті. Израиль мен Иран 2024 жылдың сәуір және қазан айларында өзара соққылар алмасты, ал 2025 жылғы маусымда олардың арасында [[Израиль-Иран соғысы|12 күндік соғыс]] орын алды. Бұл қақтығыс барысында Америка Құрама Штаттары Иранның ядролық нысандарын жоюға бағытталған әуе соққысын жасады.<ref name="iransconflict" /> === Иранның ядролық мәселесі === Иранның [[AMAD жобасы]]н 2003 жылы Жоғарғы көшбасшы Хаменеи тоқтатты.<ref>{{citation|last1=Khalaji|first1=Mehdi|last2=Collier|first2=Robert|chapter-url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|chapter=2. Shiite Jurisprudence, Political Expediency, and Nuclear Weapons |title=Nuclear Fatwa; Religion and Politics in Iran's Proliferation Strategy|page=13-14, 25|publisher=[[Washington Institute for Near East Policy]]|date=September 2011|number=15|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604101105/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|url-status=dead|quote=Khamenei’s Nuclear Fatwa Khamenei’s statements on the religious prohibition against the production and use of WMD “in any form” were apparently first recorded in October 2003}}</ref><ref>{{Cite web|first=David|last=Gritten|date=18 June 2025|title=Was Iran months away from producing a nuclear bomb?|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn840275p5yo|access-date=2 March 2026|website=BBC|language=en-GB|quote=the US intelligence community "continues to assess that Iran is not building a nuclear weapon and Supreme Leader [Ayatollah Ali] Khamenei has not authorised the nuclear weapons programme that he suspended in 2003". – What do we know about Iran's nuclear programme? a decade-long investigation by the IAEA found evidence that Iran conducted "a range of activities relevant to the development of a nuclear explosive device" from the late 1980s until 2003}}</ref> БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранның ядролық бағдарламасына қатысты 2006 жылдан{{efn|The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first [[Resolution (law)|resolution]] were specifically "[[uranium enrichment]] <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|date=31 July 2006|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/s/res/1696-%282006%29|title=S/RES/1696 (2006)|publisher=[[United Nations]]|quote=Expresses concern at the intentions of Iran’s nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme}}</ref> and reprocessing" <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1696%20(2006)|title=Resolution 1696 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote=2. ''Demands'', in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA}}</ref> in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of "[[heavy water]]" <ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1737%20(2006)|title=Resolution 1737 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote= 2. ''Decides'', in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities: (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;}}</ref>}} бергі алаңдаушылығы 2015 жылы Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарының (БЖІЖ) құрылуымен шешілді.<ref>{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/content/2231/background?_gl=1*9yohww*_ga*ODAzNjU1MjU1LjE3NzI2NDk4NTI.*_ga_S5EKZKSB78*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NzAkajU3JGwwJGgw*_ga_TK9BQL5X7Z*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NjckajYwJGwwJGgw|title=Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue|publisher=[[United Nations]]|quote=resolutions 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) and 1929 (2010) - Background Diplomatic efforts to reach a comprehensive, long-term and proper solution to the Iranian nuclear issue culminated in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) concluded on 14 July 2015}}</ref> Иран ядролық қаруға ұмтылмайтынын және уран байыту жұмыстары азаматтық мақсатта ядролық энергия өндіруге бағытталғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|title=Iran reaffirms right to enrich uranium ahead of key talks in Turkiye|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/24/iran-reaffirms-right-to-enrich-uranium-ahead-of-key-talks-in-turkiye|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en|quote=Western powers, led by the US and backed by Israel, have long accused Tehran of secretly seeking nuclear weapons. Iran has repeatedly denied this, insisting its nuclear programme is solely for civilian purposes such as energy production.}}</ref> Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (АЭХА) Бас директоры Иранның атом бомбасын жасап жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтты.<ref>{{Cite web|date=4 February 2026 |title=No Evidence Iran Is Building a Nuclear Bomb: IAEA|url=https://www.newsonair.gov.in/no-evidence-iran-is-building-a-nuclear-bomb-iaea/|access-date=5 March 2026 |website=All India Radio |language=en|quote=[[Rafael Mariano Grossi]], has said that there has been no evidence of Iran building a nuclear bomb. In a social media post, Mr Grossi said that Iran's large stockpile of near-[[Weapons-grade nuclear material|weapons-grade enriched uranium]] and refusal to grant inspectors full access are cause for serious concern.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Give negotiations a chance: How to turn Iran's claimed right to enrich uranium into a new deal—and avoid a war|url=https://thebulletin.org/2026/02/give-negotiations-a-chance-how-to-turn-irans-claimed-right-to-enrich-uranium-into-a-new-deal-and-avoid-a-war/|access-date=5 March 2026 |website=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en|quote=Iran has used its enrichment program for leverage in international negotiations.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran rejects inspections of bombed nuclear sites without IAEA framework|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/iran-rejects-inspections-of-bombed-nuclear-sites-without-iaea-framework|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title='Deeply ideological': the rationale behind Iran's insistence on uranium enrichment|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/rationale-behind-iran-uranium-enrichment-nuclear-ambitions|access-date=5 March 2026 |website=The Guardian|quote= |language=en}}</ref> Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір сарапшылары Иран [[ядролық хеджирлеу]] стратегиясын ұстанып отыр деген қорытындыға келді.<ref> :{{cite journal|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|location=[[King's College London]] ([[kcl.ac.uk]])|date=7 March 2014|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13523260.2014.884338|title=Iran's Nuclear Programme: A Case Study in Hedging?|journal=[[Contemporary Security Policy]]|volume=35|issue=1|doi=10.1080/13523260.2014.884338|publisher=[[Taylor & Francis]] (tandfonline.com)|ISSN=1743-8764|quote=this assessment is further complicated by Iran's domestic political context, which has engendered an approach that is as much 'hedging by default' as it is 'hedging by design'. This approach allows Tehran to reconcile restraint with domestic consensus on nuclear advancement.}} :{{cite web|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|date=2015|url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/field/field_document/INTA91_4_01_BowenMoran.pdf|title=Living with nuclear hedging: the implications of Iran's nuclear strategy|journal=[[International Relations (journal)|International Affairs]]|volume=91|issue=4|page=688-paragraph 2nd|publisher=[[The Royal Institute of International Affairs]]: [[John Wiley & Sons]]|quote= There is much evidence to suggest Iran is engaged in a more nuanced strategy based on nuclear hedging, rather than outright pursuit of the bomb.}}</ref><ref>{{cite web|last=Eisenstadt|first=Michael|date=29 November 2022 |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/irans-nuclear-hedging-strategy-shaping-islamic-republics-proliferation-calculus|title=Iran's Nuclear Hedging Strategy: Shaping the Islamic Republic's Proliferation Calculus|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gettel|date=December 2024|first=Christopher|location=[[George Mason University]]|url=https://doaj.org/article/852466ce63b74e73a6608e21d8369846|title=Why Iran is Choosing Nuclear Hedging|journal=Panoply Journal|volume=5|publisher=[[Center for International Relations and International Security Inc]]: [[DOAJ]]|doi=10.71166/2x5v5824|ISSN=2766-2594}}</ref><ref>{{cite book|last=Volpe|first=Tristan|location=[[Naval Postgraduate School]]|date=23 February 2023|chapter-url=https://academic.oup.com/book/45573/chapter-abstract/394740928?redirectedFrom=fulltext&login=false|title=Leveraging Latency: How the Weak Compel the Strong with Nuclear Technology|chapter=Chapter 6: Iran: Abstract|doi=10.1093/oso/9780197669532.003.0006|publisher=[[Oxford University Press]]|quote=Iran developed its nuclear program from 1953 to 2002 and then botched a deception campaign before reconfiguring around a safer hedge posture.}}</ref> == Әскери қимылдар == === Израиль мен АҚШ-тың алғашқы соққылары === Израиль Иран тарапынан соққы болуы мүмкін деген қауіпке байланысты елде төтенше жағдай жариялады.<ref name="LiebermannCNNIsraelStrikeIran"/> Үкімет азаматтарға қорғаныс орындарында қалуды ескерткен соң, бүкіл Израиль аумағында дабыл сиреналары қосылды.<ref>{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> АҚШ-тың Израильдегі елшісі [[Майк Хакаби]] АҚШ азаматтарын дабыл естілген бойда дереу қауіпсіздік шараларын жасауға шақырды,<ref>{{Cite web |last=Waldenberg |first=Samantha |date=28 February 2026|title=US Ambassador to Israel encourages US citizens to take "immediate action" at sound of sirens|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zo2b800003b6r26telgez |access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> ал АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] американдықтардың да қаза табуы мүмкін екенін ескертті.<ref>{{Cite web |last=Liptak |first=Kevin |date=28 February 2026|title=Trump warns US lives may be lost in mission in Iran|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60pihp00003b6sojlguzxz|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> Израиль Денсаулық сақтау министрлігі ауруханаларды жерасты нысандарына көшірді.<ref>{{Cite web |last=Yosef |first=Eugenia |date=28 February 2026|title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zx2ic00003b6rvnargvaq|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> ''Iran International'' басылымының хабарлауынша, Израиль армиясының парсы тілді ресми өкілі, подполковник [[Камал Пенхаси]] әскери өнеркәсіп пен инфрақұрылым нысандарына жақын тұратын Иран азаматтарына дереу эвакуациялану туралы шұғыл ескерту жасап: «Бұл аймақтарда қалуларыңыз өмірлеріңізге қауіп төндіреді», — деп мәлімдеді.<ref name=":03">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}</ref> АҚШ шенеуніктері Америка Құрама Штаттарының Иранға соққы беріп жатқанын растап, бұл әрекеттерді «кішігірім соққы емес» деп сипаттады.<ref name=":2">{{Cite web |first1=Jeremy |last1=Diamond |first2=Kevin |last2=Liptak |first3=Haley |last3=Britzky |date=28 February 2026 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Американдық шенеуніктің айтуынша, [[Таяу Шығыс]]тағы базаларда орналасқан және бір немесе бірнеше авианосецтен ұшқан шабуылдаушы ұшақтар ондаған соққы жасауда.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[Reuters]] агенттігі соққылардың әуеден және теңізден жасалатынын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}</ref> Израиль әскерилері бұл соққылардың алдында бірнеше айға созылған жоспарлау жұмыстары жүргізілгенін, бұл оларға нысаналарды дәл анықтауға, «тактикалық тұтқиылдыққа» қол жеткізуге және АҚШ-тың қолдауына ие болуға мүмкіндік бергенін мәлімдеді.<ref>{{cite web |title=Israel says months of planning led to surprise Iran strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.iranintl.com/en/202602286942 |website=[[Iran International|IranIntl]] |publisher=Volant Media UK Ltd |access-date=28 February 2026}}</ref> [[Fars]] ақпарат агенттігі мен [[CNN]] телеарнасы Иранның басқа да қалаларында, соның ішінде [[Құм (қала)|Құм]], [[Керманшах]], [[Исфахан]] және [[Кередж]] қалаларында жарылыстар болғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erika Solomon |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Lendon |first=Brad |date=28 February 2026 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zbxlf00053b6pfbdgp516 |access-date=28 February 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Тегеранда зымыран соққылары Университет көшесінде, Жомхури ауданында және қаланың солтүстігіндегі Сейед Хандан аймағында болғаны мәлімделді.<ref>{{Cite web|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> Шабуылдардан кейін Тегеран бойынша байланыс қызметтерінің жұмысы нашарлап,<ref>{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> [[Netblocks]] ұйымы интернеттің толықтай дерлік өшкенін хабарлады.<ref name="auto6">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way – follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657|title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)|date=28 February 2026|website=Mastodon}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602281170|title=نت‌بلاکس از خاموشی اینترنت در ایران خبر داد|date=28 February 2026|website=Iran International}}</ref> BBC мәліметі бойынша, соққылар кезінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің кеңсесі мен Тегерандағы Масуд Пезешкианның президенттік әкімшілігі нысанаға алынған.<ref name="auto3">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran latest: US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> [[Channel 12]] телеарнасы аты-жөні көрсетілмеген израильдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Израиль тарапы Хаменеидің соққы кезінде қаза тапқан болуы мүмкін екендігіне немесе «кем дегенде жарақат алғанына» қатысты «дәлелдердің көбейіп жатқанын» алға тартты.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-tv-report-citing-unnamed-israeli-sources-growing-indications-that-khamenei-killed/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> === АҚШ пен Израиль басшыларының соққылардың мақсаты туралы мәлімдемелері === [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|АҚШ президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранға соққы берілгені туралы бейнеүндеуі.]] 2026 жылғы 28 ақпанда Солтүстік Америкалық шығыс уақыты (EST) бойынша сағат 02:30-да АҚШ президенті Дональд Трамп 8 минуттық бейнеүндеу жариялап, АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының негізгі мақсаты режимді ауыстыру екенін мәлімдеді. Трамп Иранның «қауіпті әрекеттері» АҚШ пен оның одақтастарына қатер төндіретінін айтты. Ол өз сөзінде Ирандағы кепілге алу дағдарысын, Хамас пен Хезболла сияқты прокси-топтарды қолдауды, наразылық білдірушілерді өлтіруді және [[ядролық қару]]ға ұмтылу айыптарын алға тартты.<ref>{{cite web |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |website=CBS News |access-date=28 February 2026}}</ref> Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусын (ИРКК) «қаруды тастап, толық иммунитетке ие болуға немесе, керісінше, сөзсіз өліммен бетпе-бет келуге» шақырды. Иран халқына арнаған сөзінде: «Біз жұмысымызды аяқтағанда, үкіметті өз қолдарыңызға алыңыздар. Ол сіздердікі болады. Бұл, бәлкім, алдағы бірнеше ұрпақ үшін жалғыз мүмкіндік болар», — деді. Сонымен қатар: «Көп жылдар бойы сіздер Америкадан көмек сұрадыңыздар, бірақ оны ала алмадыңыздар... Енді қалай әрекет ететіндеріңізді көрейік. Америка сіздерді зор күш пен жойқын қуатпен қолдап отыр», — деп қосты. Сөзінің соңында: «Қазір өз тағдырларыңызды бақылауға алатын уақыт келді... Бұл — әрекет ететін сәт. Оны жіберіп алмаңыздар», — деп түйіндеді.<ref name="auto1" /><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions rock northern Israel as the country works to intercept incoming Iranian missiles |url=https://www.timescall.com/2026/02/27/explosions-rock-northern-israel-as-the-country-works-to-intercept-incoming-iranian-missiles/ |access-date=28 February 2026 |website=Longmont Times-Call |language=en-US}}</ref> Көп ұзамай Биньямин Нетаньяху бейнеүндеу жариялап, Израиль мен Америка Құрама Штаттарының «Ирандағы террорлық режим» деп атаған тараптан төнген «экзистенциалды қауіпті жою» үшін соққы бергенін мәлімдеді. Нетаньяху Иран басшылығын ондаған жылдар бойғы жауласушылық әрекеттері үшін айыптап: «47 жыл бойы Аятолла режимі "Израильге өлім!" және "Америкаға өлім!" деп ұрандатып келеді», — деді. Ол бұл билікті «қанішер террорлық режим» деп сипаттап, оған «ядролық қарумен қарулануға жол бермеу керек» екенін қадап айтты. Ол АҚШ пен Израильдің бірлескен әрекеті «ержүрек Иран халқына өз тағдырын өз қолына алуға жағдай жасайтынын» айтып, Иран халқын «тирандық қамытын лақтырып тастауға» шақырды.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> === Иранның жауабы және Парсы шығанағындағы зымырандық шабуылдар === Иран [[Парсы шығанағы]] аймағындағы АҚШ-тың бірнеше әскери базасын нысанаға алды.<ref name="persian-gulf-1" /> [[Бахрейн]] өз аумағындағы американдық базаларға жасалған шабуыл туралы ескерту үшін әуе дабылы сиреналарын іске қосты; араб БАҚ-тары елорда [[Манама]]да жарылыстар мен түтін көрінгенін хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/bahrain-sirens-activated-as-iran-targets-us-bases/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Кейінірек Бахрейн соққыларды растап, нысана АҚШ Әскери-теңіз күштері Бесінші флотының штаб-пәтері болғанын мәлімдеді.<ref name="WRAL">{{Cite web|title= Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom|url=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/|access-date=28 February 2026|website=[[WRAL-TV]]|agency=[[Associated Press]]|language=en-US}}</ref> Сондай-ақ Кувейт халықаралық әуежайы мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі [[Абу-Даби]]де жарылыстар болғаны хабарланды.<ref>{{Cite news |title= Explosions reported in Kuwait and UAE |url= https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=28 February 2026 |work=Armenia News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Drone attacks targets Kuwait international airport |url=https://www.iranintl.com/en/202602283083 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> ''CNN'' мәліметінше, Ислам революциясының күзетшілер корпусы (ИРКК) [[Таяу Шығыс]]тағы АҚШ-тың төрт базасына соққы бергенін мәлімдеді: Катардағы «Әл-Удейд» авиабазасы, Кувейттегі (итальяндық сарбаздар да орналасқан) «Әли әл-Салем» авиабазасы,<ref>{{cite web |title=‘Significant damage’ to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/02/28/-significant-damage-to-runway-at-kuwait-base-hosting-italian-troops-italy- |website=Al Arabiya |access-date=28 February 2026}}</ref> БӘӘ-дегі «Әл-Дафра» авиабазасы және Бахрейндегі Бесінші флоттың штаб-пәтері. Сонымен қатар Бахрейндегі база бағытынан көтерілген түтін бейнеленген видео жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026 |title=Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64boa9000m356rh4can18y |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> ​[[Сауд Арабиясы]] [[Эр-Рияд]] пен оның Шығыс провинциясына ирандық шабуылдар жасалғанын растады.<ref name=":3">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Корольдік бұл аймақтарға бағытталған шабуылдардың сәтті тойтарылғанын алға тартып, мемлекет өзін қорғау үшін, соның ішінде «агрессияға жауап беру нұсқасын» қоса алғанда, «барлық қажетті шараларды қабылдайтынын» мәлімдеді.<ref name=":13">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Edward Wong |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/cf4d7594-5062-5d61-b577-ca25b4593c94?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Қосымша мәліметтер бойынша, бірнеше ирандық зымыранды сәтті атып түсіргеннен кейін, БӘӘ тұрғын үй кешеніне құлаған зымыранға қарсы жүйенің сынықтарынан азиялық ұлт өкілі болып табылатын бір бейбіт тұрғынның қаза тапқанын хабарлады.<ref name="auto6"/><ref>{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026|title=One person killed in UAE after Iranian strikes |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm65nfwj0004356r92fj4mba |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> [[Катар]] зымыран соққыларының кем дегенде екі толқынын тойтарғанын және зардап шеккендер мен мүліктік шығындар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.<ref name=":5">{{Cite news |author=Abdi Latif Dahir |date=28 February 2026 |title=Iran Hits Back Across the Mideast, Targeting U.S. Bases and Allies |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-retaliatory-strikes-region.html?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === Наурыз === === 1 наурыз === [[Сурет:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|thumb|Президент Трамп соққылар туралы жаңартылған ақпарат беріп, оның ішінде [[Әли Хаменеи]]ге жасалған қастандық туралы да мәлімдеді.]] Иранның жоғары лауазымды қауіпсіздік қызметкері [[Әли Лариджани]] 1 наурызда [[Уақытша басшылық кеңесі]]нің құрылғанын жариялап, АҚШ пен Израильді Иранды ыдыратуға тырысып жатыр деп айыптады. Ол «сепаратистік топтарға» қандай да бір іс-қимылға барған жағдайда оның салдары ауыр болатынын ескертті.<ref name="Reuters-2026">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Трамп [[NBC News]] телеарнасына берген сұхбатында Иран басшылығының «айтарлықтай бөлігі» өлтірілгенін хабарлады.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-responds-reports-ayatollah-death-rcna261149 |access-date=1 March 2026 |website=NBC News |language=en}}</ref> Израиль ирандық нысандарға қарсы соққылардың жаңа толқынын бастады.<ref name="Reuters-2026" /> === 2 наурыз === ​2 наурызда Дубай, Абу-Даби, Доха<ref name="CNN-2026"/> және [[Беэр-Шева]]<ref>{{Cite news |title=Video shows Iranian missile strike hit Beersheba, Israel |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/2/video-shows-iranian-missile-strike-hit-beersheba-israel |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}</ref> қалаларына Иран тарапынан соққылар жасалғаны туралы хабарланды. [[Кувейт]]тегі АҚШ елшілігіне соққы тиіп, соның салдарынан ол белгісіз мерзімге жабылды. Қаза тапқандар мен жараланғандар туралы ақпарат түскен жоқ.<ref>{{Cite news |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |title=Live Updates: U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks |first=Tucker |last=Reals |date=3 March 2026 |work=[[CBS News]]}}</ref><ref name="Reals" /> Сонымен қатар АҚШ туымен жүзген Stena Imperative танкері мен Гондурас туымен жүзген Athe Nova танкеріне соққы берілді.<ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-flagged-products-tanker-hit-by-unknown-projectiles-bahrain-port-sources-say-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) қолбасшысының кеңесшісі болып табылатын жоғары лауазымды шенеунік Ормуз бұғазы арқылы өтетін кез келген кемені өртеп жіберетінін мәлімдеп, аймақтан ешқандай мұнай шығарылмайтынын айтты.<ref>{{cite news |last1=McCreesh |first1=Shawn |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Schmitt |first3=Eric |last4=Cooper |first4=Helene |last5=Pérez-Peña |first5=Richard |title=Live Updates: Trump Suggests Extended War on Iran as U.S. Adds to Forces in Mideast |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/02/world/iran-us-israel-attack-trump |work=The New York Times |date=2 March 2026}}</ref> === 3 наурыз === [[Сурет:Attack around Enghelab Square 9.jpg|thumb|Энгелаб алаңы, Тегеран, 2026 жылғы 3 наурыз]] ​​3 наурызда Израиль мен АҚШ-тың соққылары нәтижесінде [[Тегеран]]дағы Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (SNSC) штаб-пәтері,<ref>{{cite web |title=Israel strikes Iran leadership compound in central Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603031120 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> Мүдделерді анықтау кеңесінің ғимараты<ref>{{cite web |title=Video shows ruins of Iran's Expediency Council building after strikes |url=https://www.iranintl.com/en/202603037480 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> және Израиль шенеуніктері «Мин Задай» деп атаған жерасты ядролық қару нысаны жойылды.<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=IDF destroys secret nuclear site, thousands of missile pads |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888715 |access-date=3 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> Сондай-ақ, Бушер әуежайына соққы беріліп, әуежай терминалы зақымданды және [[Iran Air]] компаниясының [[Airbus A319]] (EP-IEP) ұшағы жойылды.<ref>{{cite web |title=Iran Air A319 Destroyed on the Ground at Bushehr — Tehran's Mehrabad Airport Was Hit Too |url=https://viewfromthewing.com/iran-air-a319-destroyed-on-the-ground-at-bushehr-tehrans-mehrabad-airport-was-hit-too/ |website=View from the Wing |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Iran Air Airbus A319 destroyed following military escalation in Iran. |url=https://www.aeroflap.com.br/en/iran-air-airbus-a319-destroyed-after-military-escalation-in-ira/ |website=Aeroflap |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> Бұл соққылардың Бушер атом электр станциясына жақын жерде (шамамен 12 шақырым қашықтықта) жасалуына байланысты Ресейдің «[[Росатом]]<nowiki/>» агенттігі жаңа блоктардың құрылысын тоқтатып, ирандық шенеуніктермен байланыстың үзілуіне орай маңызды емес қызметкерлерді эвакуациялады.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/usa/tramp-&#x20;kongreske-iranga-karsyi-sogyis-&#x20;kimyildaryinyin-373924/amp/ Трамп Конгреске соғыстың аяталғаны туралы хабарлады]</ref><ref>{{cite web |title=Civilian Iran Air Passenger Jet Destroyed at Bushehr Airport, Rosatom Nuclear Plant Suspended |url=https://sundayguardianlive.com/world/iran-israel-latest-news-civilian-iran-air-passenger-jet-destroyed-at-bushehr-airport-rosatom-nuclear-plant-suspended-173844/amp/ |website=[[The Sunday Guardian]] |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}</ref> АҚШ шенеуніктері Америка қарулы күштері Иранның әскери-теңіз әлеуетіне айтарлықтай зақым келтіргенін мәлімдеді.<ref>[https://qazaqstan.tv/news/224292 Соғыстың бесінші күні: АҚШ пен Израильдің соққылары]</ref> Негізгі соққылар Оман шығанағында жасалып, нәтижесінде бірнеше ирандық әскери кеме жойылды және маңызды базалар істен шықты.<ref>{{Cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=3 March 2026 |website=Naval News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Trevithick |first1=Joseph |last2=Rogoway |first2=Tyler |date=2 March 2026 |title=Iran's Key Naval Base On Strait Of Hormuz Set Ablaze From Strikes |url=https://www.twz.com/news-features/irans-key-naval-base-on-strait-of-hormuz-set-ablaze-from-strikes |access-date=3 March 2026 |website=The War Zone |language=en-US}}</ref> Израиль тарапы Тегеранда Құдыс күштерінің Ливандағы бөлімшесінің қолбасшысы [[Дауд Әлизаде]]ні жойғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Top IRGC commander, responsible for Lebanon, killed in Tehran strike — IDF |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/top-irgc-commander-responsible-for-lebanon-killed-in-tehran-strike-idf/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Сондай-ақ, зымыран соққысына жауап ретінде «Хезболланың» ондаған мүшесі ұсталды.<ref name="Al Jazeera English"/> ​Әуе соққысынан қалған үйінділер ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген [[Гүлстан сарайы]]на зақым келтірді.<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=UNESCO shares concerns over protection of cultural heritage sites |url=https://www.euronews.com/culture/2026/03/03/unesco-expresses-concern-over-the-protection-of-cultural-heritage-sites-in-middle-east |access-date=3 March 2026 |website=euronews |language=en}}</ref> Осыған байланысты [[ЮНЕСКО]] арнайы мәлімдеме жасап, ұйымның меншігі болып табылатын нысандарға зақым келтіру халықаралық құқықты бұзу болып саналатынын ескертті.<ref>{{Cite web |last=Purwar |first=Krati |date=3 March 2026 |title=How Iran Conflict Damaged Golestan Palace, Once Home Of Peacock Throne Looted From Delhi |url=https://www.ndtv.com/lifestyle/how-iran-conflict-damaged-golestan-palace-once-home-of-peacock-throne-looted-from-delhi-11162756/amp/1 |access-date=3 March 2026 |website=NDTV}}</ref> === 4 наурыз === [[Сурет:Operation-Roaring-Lion-0011.jpg|thumb|Израиль Әскери-әуе күштерінің F-35I «Adir» жойғышы ирандық [[Як-130]] ұшағын атып түсірді. Бұл — [[F-35]] ұшағының басқарылатын әскери ұшақты алғаш рет жоюы.]] ​4 наурызда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранға қарсы жасалатын АҚШ пен Израильдің біріккен соққылары одан әрі күшейетінін мәлімдеді.<ref name="ABC News-2" /> Израиль әскерилері «Басидж» жасақтарының штаб-пәтеріне соққы берді.<ref>{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Israel says it hits security headquarters across Tehran, as Iran attacks US sites in Dubai and Qatar |url=https://www.bbc.com/news/live/c62gg44d53xt |access-date=4 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Ирандық дереккөздердің хабарлауынша, [[Әли Хаменеи]]дің үлкен ұлы әрі оның ықтимал мұрагері ретінде қарастырылатын [[Моджтаба Хаменеи]] әуе соққысынан аман қалды.<ref>{{Cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=4 March 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> ​Катар билігі ел аумағында Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) ұяшығы ретінде жұмыс істеген он адамды тұтқындады. Олар Катардың әскери инфрақұрылымы туралы мәліметтер жинаған, ал кейбіреулері дрондарды басқару бойынша арнайы дайындықтан өткен.<ref>{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Qatar State Security announces the arrest of two cells affiliated with the Iranian Revolutionary Guard |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/04/03/2026/qatar-state-security-announces-the-arrest-of-two-cells-affiliated-with-the-iranian-revolutionary-guard |access-date=3 March 2026 |website=The Peninsula |language=en}}</ref> ​Израиль Қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Тегеран аспанында F-35I «Adir» жойғышы ирандық ресейлік өндірістегі Як-130 жауынгерлік оқу-жаттығу ұшағын атып түсіргенін хабарлады. Бұл оқиға F-35 ұшағының әуе шайқасында басқарылатын жойғыш ұшақты алғаш рет жоюы ретінде тіркелді.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888768|title=Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight|date=5 March 2026|website=The Jerusalem Post}}</ref> === 5 наурыз === [[Сурет:Armada Española F105 Cristóbal Colón.jpg|thumb|Испания Кипр аралына төнуі мүмкін әуе қауіптерінен қорғау мақсатында аймаққа [[Cristóbal Colón]] фрегатын жіберді.]] ​5 наурызда Әзербайжан үкіметі Иран тарапынан жіберілген екі дронның [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)|Әзербайжанның Нахшыван эксклавына соққы]] бергенін мәлімдеді.<ref name="Reuters-2026b">{{Cite news |date=5 March 2026 |title=Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/|work=Reuters|access-date=5 March 2026}}</ref> Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша, бір дрон Нахшыван халықаралық әуежайының терминал ғимаратына түссе, екіншісі [[Шекер-абад]] ауылындағы мектеп ғимаратының жанына құлаған. Соққы салдарынан әуежай зақымданып, екі бейбіт тұрғын жараланды.<ref name="Apa.az">{{Cite web |title=Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured |url=https://en.apa.az/foreign-policy/azerbaijan-mfa-iran-carried-out-drone-attack-on-nakhchivan-two-civilians-injured-statement-494963 |access-date=5 March 2026 |website=Apa.az |language=en}}</ref> Әзербайжан Иран елшісін шақыртып,<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Live – Azerbaijan summons Iran ambassador after strike injures two in Nakhchivan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=5 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> өз дипломаттарын Ираннан кері қайтарды<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan withdraws its diplomats from Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> және әскери жауап қайтаруға уәде берді.<ref>{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |title=Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/azerbaijan-promises-response-to-iran-drone-attack-hvHWhD8clntw8dAbD82l |access-date=5 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Иран Сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бұл оқиғаны Израильдің «жалған ту» операциясы болуы мүмкін деп тұспалдаса,<ref>{{cite news |title=Iran denies its drones hit airport in Azerbaijan's exclave as war widens |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/5/iranian-drones-hit-airport-in-azerbaijans-exclave-as-us-israel-war-widens |date=5 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |pages=5 March 2026}}</ref> [[Azer News]] басылымы Ислам революциясы сақшылары корпусына (ИРСК) қатысы бар Telegram-арнаның Нахшывандағы соққы үшін жауапкершілікті өз мойнына алғанын хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.azernews.az/nation/255270.html |title=Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [VIDEO/UPDATED] |date=5 March 2026 |publisher=Azernews |access-date=5 March 2026}}</ref> === 6 наурыз === [[Сурет:Airstrike on the residential town of Shahid Boroujerdi 20 Avash.webp|thumb|right|АҚШ пен Израиль әуе соққыларының салдары, Тегеран, Иран, 2026 жылғы 6 наурыз.]] [[Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері]] өз жағалауында ирандық [[IRIS Bushehr]] танкерін және оның 208 адамнан тұратын экипажын ұстап қалды. Бұл — Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі бейтарап елде әскери кеменің мәжбүрлі түрде тоқтатылуының алғашқы оқиғасы.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew |url=https://english.newsfirst.lk/2026/3/5/sri-lanka-takes-control-of-iranian-ship-iris-bushehr-and-208-crew |access-date=6 March 2026 |website=News First |language=en}}</ref> Трамп соғыстың қанша уақытқа созылатынына қатысты «ешқандай уақыт шектеуі жоқ» екенін мәлімдеді,<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Trump says he has 'no time limits' on how long war with Iran could go on |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> ал Хегсет соғыстың «жаңа ғана басталғанын» айтты.<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Hegseth says the US has "only just begun to fight" in war with Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> АҚШ пен Израильдің әуе соққылары [[Лорестан]]дағы Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) барлау нысанына тиді.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Israeli, US strikes hit IRGC intelligence site in Lorestan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543#202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Ливанның оңтүстігінде БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері ([[UNIFIL]]) құрамындағы Гананың үш бітімгері зымыран соққысына ұшырап, жараланды.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War in Middle East live: Three Ghanaian peacekeepers in Lebanon wounded in missile attacks |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260306-us-warns-bombardment-surge-as-israel-strikes-iran-lebanon |access-date=6 March 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Әзербайжанда [[Баку-Тбилиси-Жейхан мұнай құбыры]]на, Израиль елшілігіне және [[Баку]]дегі синагогаларға қарсы бағытталған, Иранмен байланысы бар делінген террорлық әрекеттің жолы жергілікті құқық қорғау органдары тарапынан кесілді.<ref>{{Cite web |title=Azerbaijan announces prevention of terrorist attacks planned by Iran against Israeli Embassy and synagogue |url=https://ukranews.com/en/amp/news/1138555-azerbaijan-announces-prevention-of-terrorist-attacks-planned-by-iran-against-the-israeli-embassy |access-date=6 March 2026 |website=Ukranews}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rustamova |first=Saida |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it stopped Iranian terror attack plot and dismantled spy cell |url=https://www.euronews.com/2026/03/06/azerbaijan-says-it-stopped-iranian-terror-attacks-dismantled-terror-cells |access-date=6 March 2026 |work=[[EuroNews]]}}</ref> Осы оқиғаға қатысты айыпталған тұлғалардың соты сол күні басталды. Сот процесі барысында олардың «[[Вилаяти-Хорасан]]<nowiki/>» деп аталатын «Ислам мемлекеті» ұяшығының және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) мүшелері екені анықталды.<ref>{{Cite web |title=Trial Begins in Azerbaijan for Individuals Accused of Planning Terrorist Attack on Foreign Embassy |url=https://1news.az/en/news/20260306101511518-Trial-Begins-in-Azerbaijan-for-Individuals-Accused-of-Planning-Terrorist-Attack-on-Foreign-Embassy |access-date=6 March 2026 |website=1news.az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it foiled alleged IRGC plot |url=https://www.iranintl.com/en/202603062469 |access-date=6 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> === 7 наурыз === АҚШ пен Израиль күштері Тегеран мен Исфаһандағы көптеген нысандарға соққы жасады.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Live - Iran will never surrender unconditionally, Pezeshkian says |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> Дереккөздердің хабарлауынша, бұл шабуылдардың нысанасы «террорлық режимнің» инфрақұрылымы болған.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Broad wave of strikes begins in Tehran, Isfahan, IDF says |url=https://www.iranintl.com/en/202603078761 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> Сонымен қатар, АҚШ Израильге 151 миллион доллар көлемінде қару-жарақ сатуды мақұлдады.<ref>{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Marcos |first2=Coral Murphy |last3=Campbell |first3=Lucy |last4=Badshah |first4=Nadeem |last5=Ho |first5=Vivian |last6=Ali |first6=Taz |last7=Corlett |first7=Eva |date=7 March 2026 |title=Tehran warns Europe to stay out of conflict or face 'retaliation' – as it happened |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/06/iran-war-live-updates-us-temporarily-lets-india-buy-russian-oil-amid-energy-fears-israeli-military-launches-strikes-on-beirut |access-date=7 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Бұған қоса, АҚШ Таяу Шығысқа үшінші авиатасымалдағышын — [[USS George H. W. Bush]] кемесін жіберді.<ref>{{Cite web |title=Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know |url=https://www.freepressjournal.in/world/operation-epic-fury-is-us-deploying-3rd-carrier-uss-george-hw-bush-cvn77-to-the-middle-east-amid-iran-war-heres-all-we-know |access-date=7 March 2026 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shelbourne |first=Mallory |date=6 March 2026 |title=USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises |url=https://news.usni.org/2026/03/06/uss-gerald-r-ford-now-in-the-red-sea-uss-george-h-w-bush-wraps-pre-deployment-exercises |access-date=7 March 2026 |website=USNI News |language=en-US}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|web |date=7 March 2026 |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=7 March 2026 |website=[[Azerbaijani Press Agency]]}}</ref> Иранның соққылары нәтижесінде [[Басра]]да орналасқан америкалық [[Halliburton]] компаниясының нысандары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Drone attack on foreign oil compound in Iraq's Basra sets Halliburton and KBR facilities ablaze |url=https://in-cyprus.philenews.com/international/drone-attack-basra-halliburton-kbr-fire-iraq-live/ |access-date=6 March 2026 |website=Philenews |language=en-US}}</ref> Таңға жуық Тегерандағы [[Мехрабад халықаралық әуежайы]]на соққы берілді. Израиль Қорғаныс армиясының (ЦАХАЛ) мәлімдеуінше, бұл шабуыл кезінде «Құдыс күштеріне» тиесілі 16 ұшақ жойылған.<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=7 March 2026 |title=IDF says it destroyed 16 aircraft used by Revolutionary Guard's Quds Force in Tehran airport strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-16-aircraft-used-by-revolutionary-guards-quds-force-in-tehran-airport-strikes/ |access-date=7 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Live updates: Huge explosions rock Tehran airport as Trump demands Iran's 'unconditional surrender' |url=https://www.bbc.com/news/live/ceqvwrydzpqt |access-date=7 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> [[NDTV]] телеарнасының хабарлауынша, бір аптаға созылған ұрыс қимылдарынан кейін Иранның иелігінде шамамен бір мыңға жуық баллистикалық зымыран ғана қалуы мүмкін.<ref>{{Cite web |last=Som |first=Vishnu |date=7 March 2026 |title=Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV |url=https://www.ndtv.com/world-news/us-iran-israel-war-tehrans-ballistic-missiles-could-be-under-1-000-drone-attacks-tapering-ian-bremmer-to-ndtv-11180129/amp/1 |access-date=7 March 2026 |website=[[NDTV]]}}</ref> Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) Мальта туымен жүзген «Prima» мұнай танкеріне дронмен шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл іс-қимыл «ИРСК Әскери-теңіз күштерінің қозғалысқа тыйым салу және Ормуз бұғазындағы қауіпсіздіктің болмауына қатысты бірнеше рет жасаған ескертулерін елемеуіне» байланысты орын алған.<ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Iran attacks Malta-flagged tanker in Gulf near Strait of Hormuz |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374269 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> Пезешкиан тілшілерге Иран 7 наурыздан бастап көрші елдерге соққы беруді тоқтататынын, бірақ шабуыл сол елдердің аумағынан жасалған жағдайда бұл ереже қолданылмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=7 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}</ref> Осы мәлімдемеге қарамастан, кейінірек Дубай халықаралық әуежайына ирандық дрондар тарапынан шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=7 March 2026 |work=[[Euronews]] |language=en}}</ref> Түркия Солтүстік Кипрді қорғау мақсатында Кипр аралының әуе кеңістігін күзету үшін F-16 жойғыштарын жіберу мәселесін қарастыра бастағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Turkey considering deployment of F-16s to Cyprus, ministry source says |url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1297369/turkey-considering-deployment-of-f-16s-to-cyprus-ministry-source-says/ |access-date=7 March 2026 |website=eKathimerini |language=en}}</ref> ''BBC News'' мәліметінше, Ұлыбританияның Корольдік Әскери-теңіз күштері аймақтағы британдық мүдделерді қорғау және әскери әлеуетті күшейту үшін [[HMS Prince of Wales]] авиатасымалдағышын орналастыруы мүмкін.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=British aircraft carrier HMS Prince of Wales prepped to set sail |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39w2nj1rk8o |access-date=7 March 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> === 8 наурыз === Кувейт тарапы өз міндеттерін атқару кезінде екі офицерінің қаза тапқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf |url=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/kuwait-city-tower-fire-drones-iran-war-b2934196.html |access-date=2026-03-08 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Din |first=Menna |last2=Muhammad |first2=Al Gebaly |last3=Baum |first3=Bernadette |date=8 March 2026 |title=Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties' |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-kuwait-fire-officers-killed-while-performing-duties-fire-force-says-2026-03-08/ |work=Reuters}}</ref> Сауд Арабиясының Азаматтық қорғаныс агенттігі [[Әл-Хардж]] қаласындағы нысанға жасалған соққыдан 2 адам қаза тауып, тағы 12 адамның жараланғанын мәлімдеді.<ref name="auto">{{Cite web |date=8 March 2026 |title=2 killed, 12 wounded after projectile hits building in Saudi Arabia |url=https://aje.news/64yl8m?update=4378860 |website=Al Jazeera}}</ref> Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштері Иракқа қарай бағытталған ирандық дронның жолын кескенін растады. Сонымен қатар, министрлік алдағы уақытта әуе қауіптерін анықтауға көмектесу үшін аймаққа [[Merlin тікұшағы]]н жіберу ниетін білдірді.<ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |last2=Magee |first2=Caolán |title=‘Projectile’ kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=2026-03-08 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> Қызыл жарты ай қоғамының мәліметінше, соғыс басталғаннан бері барлығы 65 мектеп пен 32 медициналық нысан (ауруханалар мен фармацевтикалық мекемелер) шабуылға ұшырады. Сондай-ақ 10 000-нан астам азаматтық нысан зақымданды.<ref name="auto3"/> === 9 наурыз === Таңертең ерте Бахрейн, Кувейт және Катарда бірнеше жарылыс болғаны хабарланды. Манама маңында жасалған ирандық дрон шабуылы салдарынан кемінде 32 Бахрейн азаматы жараланды, олардың төртеуі — «ауыр жағдайда».<ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media |url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post |access-date=9 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Сауд Арабиясы өз күштерінің [[Шайба мұнай кен орны]]н нысанаға алған төрт дронды жойып жібергенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Live updates: Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026#0000019c-d07c-db8e-a5df-f27e8cee0000 |access-date=9 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> Иран Израильге зымыран соққыларын жасауды жалғастырды, хабарламаларға қарағанда, кем дегенде бір зымыран кассеталық оқтұмсықпен жабдықталған.<ref>{{Cite news |date=2026-03-09 |title=Video shows Iranian cluster bomb submunitions raining over Israel; why the weapon is tricky - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/video-shows-iranian-cluster-bomb-submunitions-raining-over-israel-why-the-weapon-is-tricky/articleshow/129304415.cms |access-date=2026-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> НАТО Түркияның әуе кеңістігінде екінші баллистикалық зымыранның атып түсірілгенін растады.<ref>{{Cite news |date=2026-03-09 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=2026-03-09 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Зымыран сынықтары [[Газиантеп]] аймағына құлаған.<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=NATO Intercepts Iranian Ballistic Missile in Turkish Airspace, Türkiye's Defense Ministry Says |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/899194/slug |access-date=2026-03-09 |website=[[Kurdistan24]] |language=en}}</ref> === 10 наурыз === Иран Ислам революциясы күзеті корпусының жоғары лауазымды қолбасшысы Иран тек салмағы 1000 кг және одан жоғары оқтұмсығы бар зымырандарды қолданып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=2026|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972}}</ref> AFP агенттігі Иранның бұл шабуылдары соғыс басталғалы бергі «ең қарқынды және ауыр» соққылар болғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=2026-03-10 |title=Iran-US war latest: Trump threatens heavy escalation after Iran ‘begins laying mines in Strait of Hormuz’ |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=2026-03-11 |work=The Independent |language=en}}</ref> Бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерін шамадан тыс жүктеу тактикасынан жоғары тиімділіктегі тесу соққыларына ауысуды көрсетеді.<ref name="ndtv10march">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran}}</ref> Сирия президенті әкімшілігінің Хезболланы қарусыздандыруды қолдауынан және Сирия армиясының Ливан шекарасында жұмылдыру науқанын бастауынан кейін,<ref name="Middle East Eye-2" /><ref>{{Cite web |last=Chbaro |first=Asrar |date=6 March 2026 |title=What's Going on the Lebanon–Syria Border?|url=https://alhurra.com/en/15595 |access-date=10 March 2026 |website=Alhurra |language=en-US}}</ref> Ливан тарапынан атылған снарядтар Дамаскіден 20 шақырым жердегі, [[Сирия Қарулы Күштері]] орналасқан [[Сергая]] қаласына құлады.<ref>{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |url-access=registration |access-date=10 March 2026 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Соққылар туралы ақпаратты [[Сирия армиясы]]ның Жедел басқармасы растады.<ref>{{Cite web |date=10 March 2026 |title=Hezbollah shells hit Syrian army positions near Serghaya |url=https://sana.sy/en/syria/2301565/ |access-date=10 March 2026 |language=en-US}}</ref> Күннің екінші жартысында Израиль Бейруттың оңтүстік маңындағы тұрғындарға шұғыл эвакуациялау туралы ескерту жасады.<ref>{{Cite web |title=Urgent Israeli warning for residents of southern suburbs of Beirut: Evacuate immediately |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/912936/lbci-lebanon-articles/en |access-date=10 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Хегсет Иранға бұдан да қарқынды, соғыс басталғалы бергі ең қуатты соққылар жасалатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Secretary of War Pete Hegseth says more intense strikes will hit Iran |url=https://www.usatoday.com/videos/news/politics/2026/03/10/pete-hegseth-on-iran-more-intense-strikes-are-coming/89081095007/ |access-date=10 March 2026 |work=[[USA TODAY]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=11 March 2026 |title=Iran-US war latest: Tehran launches 'most intense' barrage of missiles since start of conflict |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=11 March 2026 |work=The Independent |language=en}}</ref> АҚШ адмиралы Брэд Купердің хабарлауынша, Иранның баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыстың алғашқы күнімен салыстырғанда 90%-ға, ал ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) ұшыру көрсеткіші 80%-ға төмендеген.<ref name="jpost10march" /><ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=10 March 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Iran Ballistic Missile Attacks Down by 90%, U.S. Admiral Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/JNo5ymksP7KK4x2Rvk2e |access-date=10 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Қорғаныс саласының сарапшысы Эй Джей Джаффтың мәліметінше, зымыран ұшыру көрсеткіші 92%-ға (480-нен 40-қа дейін), ал ҰҰА ұшыру көрсеткіші де 92%-ға (720-дан 60-қа дейін) азайған.<ref name="jpost10march" /> === 11 наурыз === АҚШ-тың он бір B-1 және үш B-52 бомбалаушы ұшағы Ұлыбританиядағы Фэйрфорд корольдік әуе күштері базасына ([[RAF Fairford]]) орналастырылды; алыс қашықтықтан түсірілген фотосуреттер бомбалардың тиеуге дайындалып жатқанын көрсетті.<ref name=":1">[https://24.kz/kz/zha-aly-&#x20;tar/lemde/756371-aks-pen-izrail-iranga-&#x20;karsy-sogys-asty АҚШ пен Израиль Иранға қарсы соғыс ашты]</ref><ref name=":1" /> Бұл оқиға АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсеттің бұл күнді «Иран ішіндегі соққылардың ең қарқынды күні» деп атаған мәлімдемесінен кейін орын алды, бірақ миссияның нақты нысаналары белгісіз қалып отыр.<ref>{{Cite news |last1=Ambrose |first1=Tom|last2=Ho |first2=Vivian |last3=Corlett |first3=Eva |date=11 March 2026 |title=Middle East crisis live: three ships hit in strait of Hormuz as Iran calls vessels belonging to US or allies 'legitimate targets' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/11/iran-war-live-updates-trump-oil-hormuz-protestors-us-israel-beirut-middle-east-latest-news?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-69b1576c8f0828aedd6b1e1c#block-69b1576c8f0828aedd6b1e1c |access-date=11 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тегерандағы [[Сепах банкі]]нің филиалына соққы жасалды, бұл Ислам революциясы сақшыларының корпусын алдағы уақытта аймақтағы АҚШ немесе Израиль банктеріне жауап ретінде соққы беруі мүмкін екенін ескертуге итермеледі.<ref>{{Cite web |title=Missile Strike Hits Bank Sepah Branch in Tehran, IRGC Warns of Retaliation |url=https://iranwire.com/en/news/150256-missile-strike-hits-bank-sepah-branch-in-tehran-irgc-warns-of-retaliation/ |access-date=12 March 2026 |website=iranwire |language=en}}</ref> Иран АҚШ-та орналасқан медициналық бұйымдар шығаратын компанияға кибершабуыл жасаған көрінеді.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran appears to have conducted a significant cyberattack against a U.S. company, a first since the war started |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-appears-conducted-significant-cyberattack-us-company-first-war-st-rcna263084 |access-date=12 March 2026 |website=NBC News |language=en}}</ref> === 12 наурыз === [[ЮНИСЕФ]]-тің хабарлауынша, соғыс басталғалы бергі қақтығыстар салдарынан 1100-ден астам бала жарақат алған немесе қаза тапқан (мәліметтер бойынша Иранда 200, Ливанда 91, Израильде 4 және Кувейтте 1 бала қаза тапты), жүздеген мың адам босқынға айналды, ал миллиондаған бала мектепке бару мүмкіндігінен айырылды. Сондай-ақ ұйым бұл көрсеткіштердің әлі де өсуі мүмкін екенін атап өтті.<ref>{{Cite web |last1=Rowlands |first1=Lyndal|last2=Sabah|first2=Zaid |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=12 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> Иран барлау министрінің орынбасары Акбар Гаффари әуе соққысынан қаза тапты.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran deputy intelligence minister killed in strikes on Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603125490 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Ирандағы куәгерлер бірнеше қалада жарылыстар болғанын және әскерлердің орналастырылып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Witnesses report explosions and troop deployments in Iran cities |url=https://www.iranintl.com/en/202603121626 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> Иранның шабуылы салдарынан Ирак жағалауында екі мұнай танкері өртеніп, бір адам қаза тапты; бұл оқиға Иракты барлық мұнай терминалдарының жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті.<ref>{{Cite news |last=Yoon |first=John |last2=Solomon |first2=Erika |date=12 March 2026 |title=Deadly Attack on Oil Tankers Prompts Iraq to Close Oil Terminals |url=https://www.nytimes.com/2026/03/12/world/middleeast/iraq-oil-tankers-attack-iran-war.html |access-date=12 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Сефевидтер дәуіріне жататын тарихи [[Рашк-е Женан]] ғимараты АҚШ пен Израильдің тікелей соққыларынан қирады.<ref>{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Day 13 of the U.S.-Israeli War on Iran: More Than Three Million Displaced |url=https://www.en-hrana.org/day-thirteen-of-the-u-s-israeli-war-on-iran-more-than-three-million-displaced/ |access-date=13 March 2026 |website=HRANA}}</ref> Исфахан провинциясының мәдени мұра жөнінен директор орынбасары Рухолла Сейед әл-Асгаридің мәліметінше, басқа да зақымдалған нысандар қатарында [[Чехел Сотун павильоны]], [[Ракиб Хане зәулім үйі]], [[Теміршілер залы]], [[Ашраф залы]] және [[Али Капу сарайы]]ның терезелері бар.<ref>{{Cite web |title=آسیب به چند بنای تاریخی در حمله اسرائیل به اصفهان |url=https://iranwire.com/fa/news-1/150147-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/ |access-date=13 March 2026 |website=iranwire |language=fa}}</ref> Ирак Күрдістанындағы Мала Кара базасында жасалған ұшқышсыз ұшу аппаратының соққысынан алты француз сарбазы жарақат алды. Франция президенті [[Эммануэль Макрон]] 13 наурызда осы шабуыл салдарынан бір француз сарбазының қаза тапқанын мәлімдеді.<ref name="lm13march">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=French soldier killed and several wounded in attack in Iraq's Kurdistan region, confirms Macron |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/13/french-soldier-killed-in-attack-in-iraq-s-kurdistan-region-confirms-macron_6751397_4.html |access-date=13 March 2026 |website=[[Le Monde]]}}</ref> Иракта АҚШ Әскери-әуе күштерінің екі [[Boeing KC-135]] жанармай құю ұшағы апатқа ұшырады. Олардың бірі Ирак аумағына құлап, кем дегенде төрт адам қаза тапты, ал екіншісі зақымдалғанына қарамастан Израильге қонды.<ref>{{cite web |title=Accident Boeing KC-135R Stratotanker 62-3556, Thursday 12 March 2026 |url=https://aviation-safety.net/wikibase/567873 |publisher=[[Aviation Safety Network]] |date=13 March 2026}}</ref> Бұл — соғыс кезінде жоғалған АҚШ-тың төртінші ұшағы.<ref>{{cite web |last1=Finnerty |first1=Ryan |title=US Air Force KC-135 crashes in western Iraq while supporting Iran air war |url=https://www.flightglobal.com/fixed-wing/us-air-force-kc-135-tanker-crashes-in-iraq/166648.article |work=FlightGlobal |access-date=13 March 2026}}</ref> Иран әскерилері [[Пальмахим]] және [[Овда]] әуе базаларын, сондай-ақ [[Шин-Бет]] штаб-пәтерін қоса алғанда, Израильдің әскери нысаналарына соққы жасағанын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=12 February 2026 |title=Iran says it targets Israeli bases, accuses Israel of targeting hospitals|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-says-it-targets-israeli-bases-accuses-israel-of-targeting-hospitals |access-date=13 February 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|publisher=[[Al Jazeera]]}}</ref> === 13 наурыз === Соғыстың экономикалық зардаптарымен күресу мақсатында АҚШ Ресей мұнайын сатуға қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. Соған қарамастан, бұл шешім мұнай бағасына айтарлықтай әсер етпеді.<ref name="Cooper">{{Cite news |last=Cooper |first=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=13 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Израиль тарапы зымыран соққысынан кейін алған жарақаттарына байланысты 58 адамның ауруханаға жатқызылғанын хабарлады.<ref name="Cooper" /> Иран Парсы шығанағы елдеріне зымырандармен және ұшқышсыз ұшу аппараттарымен қайтадан соққы жасады, бұл мұнай бағасының өсуіне алып келді. Бахрейн жанармай резервуарларына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Кувейтте «жаудың ұшқышсыз ұшу аппараты» тұрғын үйге соққы беріп, екі адам жарақат алды. Кувейт билігі сонымен қатар қорғаныс нысандары мен елдің негізгі халықаралық әуежайына шабуыл жасалғанын, алты электр желісінің істен шыққанын мәлімдеді. AFP Дубай орталығында жарылыстар естілгенін хабарлады. Сонымен қатар, Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары агенттігі БАӘ-дегі Джебель-Алиден солтүстікке қарай 65 шақырым жерде контейнер тасушы кемеге шабуыл жасалғанын хабарлады. Al Jazeera Arabic мәліметінше, Иорданияның барлық қаласында әуе дабылы қосылды.<ref>{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=12 March 2026 |website=Aljazeera |language=en}}</ref> Соғыс басталғалы үшінші рет Түркияның әуе кеңістігіне баллистикалық зымырандар еніп, сәтті атып түсірілді; [[Адана]] қаласының маңында жарылыстар естіліп, Инджирлик әуе базасында дабыл қосылды.<ref>{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=13 March 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref> === Атысты тоқтату (8 сәуір – қазірге дейін) === ​АҚШ-тың [[Шығыс уақыты]] бойынша 7 сәуір күні сағат 18:32-де ([[Израиль]]де 8 сәуір, 01:32; [[Иран]]да 8 сәуір, 02:02), Президент Трамп Truth Social желісінде АҚШ пен Иранның Пәкістан Премьер-министрі [[Шехбаз Шариф]] пен фельдмаршал [[Асим Мунир]]дің араағайындығымен жасалған 10 тармақтан тұратын ұсыныс негізінде келісімге келгенін хабарлады.<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=[[NBC News]] |date=7 April 2026 |access-date=8 April 2026}}</ref> Трамп Иранның АҚШ-қа 10 тармақтан тұратын жоба жібергенін және АҚШ бұны «келіссөздер жүргізуге болатын негіз» деп санайтынын жазды.<ref name="PoliticoCeasefire">{{Cite news |first1=Jacob |last1=Wendler |first2=Paul |last2=McLeary |date=7 April 2026 |title=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline |url=https://www.politico.com/news/2026/04/07/donald-trump-iran-war-ceasefire-00863103 |access-date=8 April 2026 |work=[[Politico]] |language=en}}</ref> АҚШ, Израиль және Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісті, оған сәйкес Иран Ормуз бұғазын қайта ашуға міндеттелді. Бұл туралы хабарлама Вашингтонда 7 сәуірде жасалғанымен, келісімді қабылдау және ресми түрде іске асыру Таяу Шығыстың жергілікті уақыты бойынша 8 сәуірде күшіне енді.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=8 April 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарламадан кейін Иранның [[Лаван аралы]]ндағы мұнай өңдеу зауыты мен [[Сирри аралы]]ндағы шикі мұнай экспорттау нысандарына «жау тарапынан шабуыл» жасалды. Бұл үшін жауапкершілікті ешбір тарап өз мойнына алған жоқ.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> Бұған жауап ретінде Иран Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Катар және Бахрейн сияқты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттеріне зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы соққы беруді жалғастырды.<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=8 April 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> Атысты тоқтату келісімінің нәтижесінде 17 сәуірде Иран Ливандағы бітімгершілік кезінде Ормуз бұғазы арқылы коммерциялық кемелердің өтуіне рұқсат берілетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=17 April 2026 |website=Reuters}}</ref> Кейінірек Президент Трамп осы жағдайға қарамастан, АҚШ-тың Иран порттарынан шығатын немесе оған тоқтайтын кемелерге қарсы қоршауы (блокадасы) өз күшінде қалатынын нақтылады.<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Trump says blockade on Iran 'in full force' until deal is reached |url=https://www.reuters.com/world/trump-says-blockade-iran-in-full-force-until-deal-is-reached-2026-04-17/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Блокаданы жалғастыру туралы шешім Иранның Ормуз бұғазын қайта ашудан бас тартуына әкелді, сонымен қатар видеожазбаларда кемелердің бұғаздан кері бұрылып жатқаны көрсетілді.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}</ref> 18 сәуірде Иран АҚШ-тың теңіз қоршауын (блокадасын) тоқтатудан бас тартуына байланысты Ормуз бұғазына бақылауды қайта орнатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran reimposes restrictions on Hormuz, accuses US of violating deal|url=https://www.business-standard.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-hormuz-accuses-us-of-violating-deal-126041800390_1.html |access-date=18 April 2026 |agency=[[Associated Press]]|website=Business Standard}}</ref> Сонымен қатар, АҚШ өз қоршауының нәтижесінде Иран порттарына тоқтауға немесе одан шығуға әрекеттенген 23 кеменің жолы кесілгенін хабарлады.<ref>{{Cite tweet |user=CENTCOM|number=2045464604688384243 |title= Littoral combat ship USS Canberra (LCS 30) patrols the Arabian Sea during the U.S. blockade}}</ref> 19 сәуірде Иран парламентінің спикері американдықтармен келіссөздерде «ілгерілеушілік» бар екенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=Iran's top negotiator Ghalibaf says there is 'progress' in talks with US |url=https://www.dw.com/en/irans-top-negotiator-ghalibaf-says-there-is-progress-in-talks-with-us/liveblog-post-76845971 |access-date=2026-04-19 |website=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref> 23 сәуірде Трамп АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Ормуз бұғазына мина қойып жатқан кез келген ирандық қайықтарды жоюға бұйрық берді.<ref name="telanganatoday23april">{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Trump orders US military to 'shoot and kill' Iranian boats in Hormuz |url=https://telanganatoday.com/trump-orders-us-military-to-shoot-and-kill-iranian-boats-in-hormuz |access-date=23 April 2026|agency=Associated Press|website=Telangana Today}}</ref> Иранның екі жүк кемесін қолға түсіргеніне қарамастан,<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=24 April 2026}}</ref> 23 сәуірде Трамп АҚШ-тың Ормуз бұғазын толық бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұғазды жауып отырған өзі екенін, себебі оны ашу Иранға «күніне 500 миллион доллар табуға» мүмкіндік беретінін айтты.<ref>{{cite news |title=Trump says he is keeping Strait of Hormuz closed, not Iran |url=https://www.aljazeera.com/amp/video/newsfeed/2026/4/23/trump-says-he-is-keeping-strait-of-hormuz-closed-not-iran |work=[[Al Jazeera English]] |date=23 April 2026}}</ref> [[The Guardian]] басылымы бұл жағдайды «қосарланған қоршау» деп сипаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштері Иран порттарын қоршауға алғанымен, Иранның теңіздегі блокадасын тоқтата алмағанын немесе бұғазды АҚШ одақтастары үшін аша алмағанын атап өтті.<ref name="Guardian 24 Apr 26" /> Сол күні Трамп Израиль мен Ливанның атысты тоқтату режимін үш аптаға ұзартуға келіскенін жариялады.<ref>{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Iran war updates: Trump announces three-week Lebanon ceasefire extension |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/23/iran-war-live-israel-kills-lebanese-journalist-tehran-us-talks-stalled |access-date=24 April 2026 |website=Al Jazeera English}}</ref> 24 сәуірде Иран кеме ереже бұзушылықтар жасап, ескертулерді елеусіз қалдырғаннан кейін, оны Америка әскерилерімен сыбайлас болды деген күдікпен қолға түсіргенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=24 April 2026 |title=Iran Seizes Ship Suspected Of Collaborating With US Military, Cites Maritime Violations |url=https://www.news18.com/world/iran-seizes-ship-suspected-of-collaborating-with-us-military-cites-maritime-violations-ws-l-10056440.html |access-date=25 April 2026 |website=[[News 18]]}}</ref> 25 сәуірде Трамп Иранмен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ келіссөзшілерінің Пәкістанға жоспарланған сапарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=25 April 2026 |title=US-Iran peace hopes fade despite Araghchi's diplomatic push |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/iran-tensions/iran-war/us-iran-peace-hopes-fade-despite-araghchi-s-diplomatic-push |access-date=26 April 2026 |agency =Reuters |website=Nikkei Asia}}</ref> ​1 мамырда Трамп 1973 жылғы «Соғыс өкілеттіктері туралы резолюцияға» сәйкес (бұл құжат қақтығыстарды 60 күнмен шектейді) Конгресс лидерлеріне хат жолдап, әскери іс-қимылдардың қазіргі уақытта аяқталғанын, бірақ қақтығыстың әлі де сақталып отырғанын хабарлады.<ref name=mang /> ​3 мамырда Трамп Америка Құрама Штаттары келесі күні таңертеңнен бастап Ормуз бұғазындағы кемелердің қозғалысын еркіндікке шығаруға көмектесетінін мәлімдеді.<ref name="internazionale3may">{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |website=Internazionale }}</ref> == Соққылар мен шығындар == ​Иран тарапынан баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыс басталғаннан 4 наурызға дейін төмендеді; сарапшылар мұны ирандық зымырандар мен ұшыру қондырғылары қорының таусылуымен, сондай-ақ ұзаққа созылған соғысқа ресурстарды үнемдеу стратегиясымен түсіндіреді.<ref>{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4 March 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5 March 2026 |work=Financial Times}}</ref> 2026 жылғы 5 наурызда әскери дереккөз [[Fars ақпарат агенттігі]]не Иранның 28 ақпаннан бері 500-ден астам баллистикалық және теңіз зымырандарын, сондай-ақ 2000-ға жуық ұшқышсыз ұшу аппараттарын ұшырғанын хабарлады. Мәліметтерге сәйкес, ұшырылған снарядтардың шамамен 40 пайызы Израильге, ал 60 пайызы аймақтағы АҚШ нысандарына бағытталған.<ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |website=Haaretz|quote=Iran has launched more than 500 ballistic and naval missiles and about 2,000 drones since Saturday, a military source told Iran's Fars News agency, owned by the Revolutionary Guards. According to the report, about 40 percent of the launches were aimed at Israel, and about 60 percent were fired at American targets in the region.}}</ref> === Иран === ==== Әли Хаменеидің қазасы ==== [[Сурет:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|Хаменеи 2026 жылғы 12 ақпанда, өзіне қастандық жасалудан 16 күн бұрын.]] 2026 жылғы 28 ақпанда [[Иран жоғарғы көсемі|Иранның Жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] қастандықпен өлтірілді. 1 наурыз күні таңертең Иранның мемлекеттік БАҚ-тары Хаменеидің қаза тапқанын ресми түрде жариялады.<ref>{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |script-title=fa:اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |trans-title=Announcement of the martyrdom of His Highness Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei, Leader of the Islamic Revolution |language=fa |work=[[Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772|archive-date=1 March 2026 |url-status=live}}</ref> Ислам революциясы сақшыларының корпусы бақылайтын [[Fars ақпарат агенттігі]] соққылар кезінде Хаменеидің қызы, күйеу баласы, немересі және келіні (Моджтаба Хаменеидің әйелі) Захра Хаддад-Адельдің де қаза тапқанын, ал [[Моджтаба Хаменеи]]дің өзі жараланғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Habibiazad |first=Ghoncheh |date=1 March 2026 |title=Khamenei's daughter and grandchild killed in attacks, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3Ae4590a21-5229-434d-be0f-4698491513f8#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Khamenei's relatives killed in the attacks too |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3A6e5ae80b-16ca-45fe-afde-a5e0e3fe5890#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=1 March 2026 |agency=[[Associated Press]] |language=en}}</ref> Мемлекетте 40 күндік аза тұту жарияланды.<ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары]] * [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <references /> [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:2026 жылғы қақтығыстар]] ebodrt14qsh2z7wc8vwn2qvn4er8xcx Web of Science 0 776725 3600079 3566797 2026-05-05T07:14:37Z Jumadulla1997 180834 3600079 wikitext text/x-wiki [[ [[File:At the Science Museum for the Web@30 event, March 2019 13.jpg|At_the_Science_Museum_for_the_Web@30_event,_March_2019_13]]|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Web of Science''' (ағыл. WoS, бұрын — Web of Knowledge) — рецензияланған ғылыми әдебиеттердің бірнеше библиографиялық және рефераттық дерекқорларын біріктіретін ақылы іздеу платформасы. Жинақ 1960 жылдары ''ғылымометрияның'' негізін қалаушылардың бірі Юджин Гарфилд жасаған ғылыми еңбектерге сілтеме индексіне негізделген. '''Web of Science''' — [[Clarivate]] компаниясының ақпараттық өнімдерін орналастыратын платформа, оның орталығы Web of Science Core Collection болып табылады. Бұл жинақ WoS "ядросы" деп те аталады (ағылш. Негізгі-ядро, өзек). Web of Science Core Collection - әлемдегі жетекші дәйексөздер базасы. Онда әлемдегі ең ықпалды журналдардың мақалаларының жазбалары, соның ішінде ашық журналдар, конференция материалдары мен кітаптар бар. Wowz Core коллекциясында 254-тен астам жаратылыстану, әлеуметтік, гуманитарлық және өнер пәндері бойынша 21000-нан астам рецензияланған журналдар бар. Web of Science Core Collection келесі дәйексөз көрсеткіштерін (немесе индекстерін) қамтиды: * Science Citation Index Expanded (SCIE). 1900 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі жазбаларды осы жерден таба аласыз (бұл "Мұрағат тереңдігі" деп аталады). * Social Sciences Citation Index (SSCI). Бұл индекс мұрағатының тереңдігі 1900 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін басталады. * Arts & Humanities Citation Index (AHCI). Бұл индекстің мұрағаты 1975 жылдан бастап және сәйкесінше қазіргі уақытқа дейінгі жазбаларды қамтиды. * Emerging Sources Citation Index (ESCI). Бұл ең жас индекс. Мұрағаттың тереңдігі 2005 жылдан бастап. * Conference Proceedings Citation Index (CPCI). Бұл индексті тағы екі ішкі индекске бөлуге болады: Conference Proceedings Citation Index – Science (CPCI-S) и Conference *Proceedings Citation Index – Social Science & Humanities (CPCI-SSH). * Book Citation Index (BKCI). Сонымен қатар екі ішкі индекске бөлінеді: Book Citation Index – Science (BKCI-S) и Book Citation Index – Social Sciences & Humanities (BKCI-SSH). * Current Chemical Reactions. * Index Chemicus. Конференция мұрағаттарының тереңдігі 1990 жылдан, ал кітап мұрағаттарының тереңдігі 2005 жылдан басталады.Current Chemical Reactions 1985 жылдан бастап, Index Chemicus 1993 жылдан бастап жазбаларды қамтиды.<ref>{{citeweb|url=https://qmu.edu.kz/kk/universitet-turaly/kitapkhana/zertteushiler/|title=Идентификаторлар және зерттеу профильдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Elsevier]] * [[Индекс Хирша]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Ғылымометрия]] [[Санат:Ғылым және технология]] tk9l8vx4lrgq83vj85c05308p1i9r40 Udacity 0 776737 3600077 3568794 2026-05-05T07:12:31Z Jumadulla1997 180834 3600077 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Udacity logo.svg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Компания |атауы = Udacity |логотипі = |ені = |URL = https://www.udacity.com/ |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық? = коммерциялық |түрі = Білім беру ұйымы |ұраны = |тіркелу = [[2012 жыл]] |тілдері = |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = |авторы = |ашылды = |жабылды = |қазіргі статусы = |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''Udacity''' — білім беруді демократияландыру мақсатында Себастьян Трун, Дэвид Ставенс (Дэвид Ставенс) және Майкл Сокольский (Майк Соколский) құрған жеке білім беру ұйымы.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Stanford Takes Online Schooling To The Next Academic Level. All Things Considered, National Public Radio. |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жыл=23 қаңтар 2012|томы= |беттері= |барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> Компания Стэнфорд университетінің информатика бағдарламасын кеңейту нәтижесінде пайда болды. Қашықтықтан оқыту курстары Интернетте ақысыз қол жетімді, оларды кез-келген адам тыңдай алады. Бастапқыда алты курс ұсынылды. 2012 жылдың 1 қазанында Udacity 14 курсты ұсынады. Студенттердің саны он мың адамды құрайды. Udacity негізі 2012 жылы Digital Life Design конференциясында жарияланды. 2012 жылы Себастьян Трун The Guardian газетімен ашық Интернеттің дамуына айтарлықтай үлес қосқан адам ретінде марапатталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Компаниялар]] jmkuuq4djkh2pecp2hhufg8z12suezs Нидхёгг 0 777179 3600080 3570241 2026-05-05T07:15:53Z Jumadulla1997 180834 3600080 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Berlin Neues Museum vaterlaendischer Saal Nornen restored.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Жедел жойылсын|25-03-2026}} '''Нидхёгг''' ({{lang-non|Níðhǫggr}}) — [[скандинав мифологиясы|скандинав мифологиясындағы]] бірнеше ұлы жыландардың бірі (соның ішінде [[Ёрмунганд]], [[Фафнир]] және т.б.); [[айдаһар]], [[Хвергельмир]] құдығында жатып, [[Иггдрасиль]]дің тамырларының бірін кеміріп жейді. Сонымен қатар ол [[зинақорлық|зинақорларды]], ант бұзушыларды және опасыз кісі өлтірушілерді жейді. [[Иггдрасиль]] күл ағашының ең биігінде зор даналыққа ие [[Ведрфёльнир және Бүркіт|бүркіт]] отырады. Ол Нидхёггпен мәңгілік жаулықта. Ал [[Рататоск]] атты тиін Иггдрасильдің діңі бойымен жоғары-төмен жүгіріп, бүркіт пен Нидхёгг айдаһарының бір-біріне айтқан балағат сөздерін жеткізіп жүреді. do6gomyfc52qkoofeciw2t7vi5xzobt Әйел дирижёрлер тізімі 0 777758 3599965 3599273 2026-05-04T22:10:43Z Tuttiorchestra687 173049 3599965 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] ''Бұл мақалада әртүрлі тарихи кезеңдерде қызмет еткен әйел дирижёрлер тізімі берілген. Олардың қатарында [[Опера (музыка)|опералық]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|халық аспаптары]], [[хор]], камералық, [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], әскери және [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] музыкалық ұжымдармен жұмыс жасаған тұлғалар қамтылған. Сонымен қатар, ерте кезеңдерде жетекшілік қызмет атқарған әйелдер де енгізілген.'' '''А''' * Антония Луиза Брико (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – Нидерландтық тегі бар америкалық дирижёр, немістің дирижëрлік мектебіндегі Карл Мук сыныбының бірегей шәкірті. <ref>{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * Алевтина Николаевна Иоффе (1978; [[Ресей]]) <ref>{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * Ану Тали (1972; [[Эстония]]) <ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алондра де ла Парра (1980; [[Мексика]]) <ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Анастасия Вельт (1995; Ресей) <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Анна Скрылëва (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], Ресей, [[Германия]]) <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Анна Закирова-Гулишамбарова (1976; КСРО, [[Татарстан]]) <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|Анна Леонидовна Ракитина]] (1989; Ресей) <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Анна-Мария Хельсинг (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алла Анатольевна Кульбаба (1968; КСРО, [[Украина]]) <ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алëна Грон (1992; [[Чехия]]) <ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Агнешка Дучмаль (1946; [[Польша]]) <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Амандин Бейер (1974; [[Франция]]) <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алиса Фарнем (1970; [[Ұлыбритания|Британия]]) <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * Аида Кеңесбаевна Абдуллаева (1962; [[Қарақалпақстан]]) <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * Анюта Николаевна Иванова ([[Саха Республикасы|Якутия]]) <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Ася Георгиевна Фурта ([[Ресей]]) <ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Ализе Леон ([[Франция]]) <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Айгуль Юсуповна Джумашева ([[Қазақстан]]) <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> '''Ә''' * Әлия Жанәбілқызы Темірбекова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}</ref> '''Б''' * Барбара Ханниган (1971) [[Канада]] <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Барбара Поплавска (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Бар Авни-Палентин (1989) [[Израиль]] <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''В''' * Вероника Борисовна Дударова (1916–2009) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Виктория Леонидовна Добровольская (1986) Ресей <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Валентина Викторовна Голубева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Валерия Александровна Рыбинская ([[Беларусь]]) <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Витезслава Капралова (1915–1940) [[Чехия]] <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Виттория Алеотти (Раффаэлла) (1575-*1646) (маэстра хора) [[Италия]] <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Вирджиния Аллен (1953) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * Вера Францевна Родэ (1907–1975) [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Вэнь Чин Лю-Янг (Малайзия) <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] <ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Д''' * Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дениола Кураджа ([[Албания]]) <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дана Муриева (2000) Ресей <ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дебра Чеверино (1976) Италия <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Е''' * Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елена Евстратенко (майор) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''З''' * Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] <ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инма Шара (1972) Испания <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман Аль-Джунайди ([[Мысыр]]) <ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман Эль-Генеди (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ"العين الإخبارية": أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Морин (1994) Германия <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Винкор (1995) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Л''' * [https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en Ламар Элиас] ([[Палестина]]) * [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916–1996) КСРО, Ресей * Летиция Труве (Франция) * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ * [https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya Лидия Валерьяновна Аксëнова] (1923-2019) КСРО, [[Молдова]] * Лижия Амадио (1964) Бразилия * [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей) * [https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1 Лиса Ксантопулу] (1968) Грекия * [https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/ Лиана Александровна Исакадзе](1946–2024) КСРО, [[Грузия]], Германия '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ * [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928–2008) [[Латвия]] * [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921–1999) КСРО, Ресей * [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925–2002) КСРО, Ресей * [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь) * [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) [[Литва]] * [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) [[Дания]] * [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860–1938) Британия, Германия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876–1962) Франция * [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей * [https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978 Мария Александровна Романова] (Ресей) * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853–1941) Германия * [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] * [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879–1960) Франция * [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] ([[Румыния]]) * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921–1998) АҚШ * [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ëн Хо] (1960) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) * [https://kultura.uz/view_6_r_13941.html Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева] (1976) Өзбекстан * [https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers Мишель Рейкерс] (майор) АҚШ * [https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en Мойца Лавренчич] ([[Словения]]) * [https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez Мадинат Магометовна Яндиева] (1942) [[Ингушетия]] * [https://www.diakun.com/ Маржена Дьякун] (1981) [[Польша]] '''Н''' * [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия) * [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғанстан * [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) КСРО, Қазақстан * [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] ([[Сербия]]) * [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) КСРО, Ресей * [https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru Наталья Сергеевна Вильянова] (Қазақстан) * [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция * [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия) * [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] ([[Иран]]) * [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Аустрия * [https://www.nicolettefraillon.com/ Николетт Элла Фрайон] (1960) Аустралия * [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html Наргиза Курманова] ([[Қырғызстан]]) * [https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/ Нурбана Эмин] ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) * [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми Наоми Мунаката] (1955–2020) Жапония, Бразилия '''О''' * [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907–1992) КСРО, Ресей * [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907–1991) КСРО, Ресей * [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей) * [https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/ Ольга Николаевна Полякова] ([[Бурятия]]) * [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) [[Украина]] * [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина) * [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] '''П''' * [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина) * [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран) '''Р''' * [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан * [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) [[Индонезия]] * [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан * [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923–2018) Болгария * [https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html Розмари Йорганджи] (Албания) * [https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro Росила Самир] (Мысыр) '''С''' * [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) КСРО, Ресей * [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924–2006) АҚШ * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) [[Швейцария]] * [https://en.namu.wiki/w/성시연 Сиëн Сон] (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884–1962) [[Аргентина]] * [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) КСРО, Ресей * [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) [[Финляндия]] * [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Аустралия * [https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania Симона Струнгару] (Румыния) * [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668–1705) Германия * [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Ұлыбритания * [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] ([[Колумбия]]) * [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ) * [https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007 Севиль Иншалла кызы Гаджиева] (1975) [[Әзербайжан]] * [https://www.speranzascappucci.com/ Сперанца Скаппуччи] (Италия) '''Т''' * [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914–1994) КСРО, Беларусь * [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия) * [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] * [https://www.tianyi-lu.com/ Тьянли Лу] (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония '''У''' * [https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj Ульяна Созанская] (Украина) '''Ф''' * [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904–1995) [[Нидерланд]] * [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, [[Ирландия]] * [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915–1993) Румыния * [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ * [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805–1847) Германия * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. '''Х''' * [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея * [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834–1911) Швеция * [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940–2013) [[Вьетнам]] * [https://www.windrep.org/Helen_May_Butler Хелен Мэй Батлер] (1867-1957) АҚШ '''Ц''' * [https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en Цзяцзин Лай] (Қытай) '''Ч''' * [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай * [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] '''Ш''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847–1935) Бразилия * [https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country Шогуфа Сафи] (Ауғанстан) * [https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/ Шайма Хусейн] (Мысыр) '''Э''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] * [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877–1953) Нидерланд * [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886–1970) Британия * [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941–2004) Британия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841–1929) Швеция * [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия == Статистика == ''2026 жылдың мамыр айына дейін мақалада әйел дирижëрлердің n есімі келтірілген. Тізім тұрақты түрде жаңартылып отырады.'' == Әдебиет == # '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. # Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. # L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf # KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 # Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} # # # # ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en'' # ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996'' # ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/'' # ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/'' # ''Любовь Носова — Дирижер<nowiki/>https://liubov-nosova.com/ru'' # ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/'' # ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799'' # ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999'' # ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025'' # ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor'' # ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/'' # ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/'' # ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary'' # ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac'' # ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420'' # ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/'' # ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz'' # ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure'' # ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets & Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en'' # ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/'' # ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/'' # ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/'' # ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html'' # ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)'' # ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/'' # ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf'' # ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor'' # ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82'' # ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html'' # ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/'' # ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/'' # ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/'' # ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/'' # ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti'' # ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080'' # ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/'' # ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992'' # ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991'' # ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/'' # ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en'' # ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en'' # ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/'' # ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/'' # ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget'' # ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0'' # ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj'' # ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/'' # ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/'' # ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/'' # ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher'' # ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/'' # ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/'' # ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia<nowiki/>https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' # ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony'' # ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá'' # ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F'' # ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/'' # ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/'' # ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html'' # ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/'' # ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/'' # ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/'' # ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/'' # ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en'' # ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/'' # ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh'' # ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/'' # ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/'' # ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu'' # ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke'' # ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/'' # ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/'' # ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691'' # ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/'' # ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/'' # ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/'' # ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com<nowiki/>https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' # ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska'' # ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown'' # ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist & Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/'' # ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/'' # ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/'' # ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба<nowiki/> https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/'' # ''На страницах мировой прессы [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_49]<nowiki/>[https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 3600]'' # ''Conductor Anna-Maria Helsing https://www.annamariahelsing.com/'' # ''Интернет штурмуе<nowiki/>м с музыкой https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/'' # ''Inma Shara I Dir<nowiki/>ector and composer https://inmashara.com/en/home/'' # ''Аксенова Лидия В<nowiki/>алерьяновна https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya'' # ''Lisa-Xa<nowiki/>nthopoulou.pdf [https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xant]<nowiki/>[https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf hopoulou.pdf]'' # ''Nicolette Fraillon https://www.nicolettefraillon.com/'' # ''Наргиза Курманова » Союз <nowiki/>Композиторов Кыргызской Республики [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html http://kompozitor.kg/c]<nowiki/>[http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html omposers/68-nargiza-kurmanova.html]'' # ''Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является<nowiki/> служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007'' # ''Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона'' [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova ''https://ww'']''<nowiki/>[https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova w.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova]'' # ''Браво, Муборак! - Kultura.uz'' ''https://kultura.uz/view_6_r_13941.html'' # ''Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html'' # ''Дирижер принимает поздравления с юбилеем | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/299378326'' # ''Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/'' # ''Turkish Culture Portal https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm'' # ''Вильянова Наталья Сергеевна https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru'' # ''Speranza Scappucci https://www.speranzascappucci.com/'' [[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]] 14go9c68h6mmyxag7ljlvrzq3soj32g Үлгі:Витебск облысы 10 777897 3600102 3599524 2026-05-05T07:32:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3600102 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Витебск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Витебск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Барань]]{{•}} [[Браслав]]{{•}} [[Верхнедвинск]]{{•}} [[Витебск]]{{•}} [[Глубокое (қала)|Глубокое]]{{•}} [[Городок (қала, Беларусь)|Городок]]{{•}} [[Дисна (қала)|Дисна]]{{•}} [[Докшицы]]{{•}} [[Дубровно]]{{•}} [[Лепель]]{{•}} [[Минск]]{{•}} [[Миоры]]{{•}} [[Новолукомль]]{{•}} [[Новополоцк]]{{•}} [[Орша]]{{•}} [[Полоцк]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Витебск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2c8621bqfxlxksdwjt7q5flwfumcuku Жоба:Уики-көктем 2026 102 777916 3600172 3598318 2026-05-05T10:03:13Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3600172 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |17 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |53 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 8ziewmg2hjj4n17847mtzywtlyib2h6 3600185 3600172 2026-05-05T10:27:50Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3600185 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |17 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |54 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 511p4qs9nehr59ld7ij6kg3w8jwr0pf 3600200 3600185 2026-05-05T11:04:14Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3600200 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |17 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |55 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] quo708hzahtxelxu2vg2gyzz78m2uhp 3600217 3600200 2026-05-05T11:51:28Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3600217 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |18 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |55 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] rp3t2zh4swtjs3v8afzo23bcrpiq4nd Санат:Дүние бөліктері бойынша қақтығыстар 14 779499 3600000 3587651 2026-05-05T04:41:43Z 1nter pares 146705 3600000 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша қақтығыстар]] [[Санат:Дүние бөліктері бойынша оқиғалар]] a062vrtxt8v70a54xt0kmhz1fwt201e Санат:Географиялық орналасу бойынша қақтығыстар 14 779500 3600001 3587652 2026-05-05T04:42:01Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Орналасқан жері бойынша қақтығыстар]] бетін [[Санат:Географиялық орналасу бойынша қақтығыстар]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3587652 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қақтығыстар]] [[Санат:Географиялық орналасу бойынша оқиғалар]] oqlz3rl5c1e32xv8x07n95xvb46g87y Санат:Дүние бөліктері бойынша әскери іс 14 779505 3599998 3587660 2026-05-05T04:38:37Z 1nter pares 146705 3599998 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша әскери іс]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қоғам]] bi6md24gad193nnwgmjxu0i5bkesuyb Санат:Географиялық орналасу бойынша әскери іс 14 779506 3599999 3587665 2026-05-05T04:39:10Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Орналасқан жері бойынша әскери іс]] бетін [[Санат:Географиялық орналасу бойынша әскери іс]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3587665 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әскери іс]] [[Санат:Географиялық орналасу бойынша қоғам]] qu5eqiwm64ey9orx0lkzl1djlq9szxu Курт Вальдхайм 0 779782 3600103 3590636 2026-05-05T07:32:35Z Jumadulla1997 180834 3600103 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurt Waldheim UN.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = халықаралық | Қазақша есімі = Курт Вальдхайм | Шынайы есімі = {{lang-de|Kurt Josef Waldheim}} | Суреті = Kurt Waldheim.jpg | Титулы = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]] | Ту = Flag of the United Nations.svg | Ту2 = UN emblem blue.svg | Реті = 4 | Басқара бастады = [[1972 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[1981 жыл]] | Ізашары = [[У Тан]] | Ізбасары = [[Хавьер Перес де Куэльяр]] | Туған жері = [[Австрия]] | Партиясы = Австрия халық партиясы | Білімі = [[Вена университеті]] }} ‘’‘Курт Вальдхайм’’’ ({{lang-de|Kurt Waldheim}}) — австриялық дипломат және саясаткер, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы (1972–1981). == Өмірбаяны == Курт Йозеф Вальдхайм Вена маңындағы Санкт-Андре-Вёдерн қаласында дүниеге келген. Алғашында медицинаға қызыққанымен, кейін заң және дипломатия саласын таңдады. Оның отбасы аншлюсқа қарсы болған, әкесі гестапо тарапынан қамауға алынған. 1941 жылы әскерге шақырылып, Югославия мен Грекияда қызмет етті. 1945 жылы британ әскеріне тұтқынға түсті. Соғыстан кейін Вена университетін тәмамдап, дипломатиялық қызметке кірісті. Париждегі елшілікте жұмыс істеп, 1956 жылы Канадаға елші болып тағайындалды. 1964 жылы Австрияның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі болды. 1968 жылы сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1970 жылы үкіметтен кеткенімен, қайтадан БҰҰ жанындағы өкіл қызметіне оралды. 1971 жылы Австрия президенттігіне үміткер болып, бірақ сайлауда жеңіліс тапты. == БҰҰ-дағы қызметі == 1972 жылы БҰҰ Бас хатшысы болып сайланды. Оның кандидатурасы бастапқыда Қытай тарапынан ветоға ұшырағанымен, кейін қолдау тауып, қызметке кірісті. === Негізгі оқиғалар === * Қоршаған орта жөніндегі Стокгольм конференциясы (1972) * «Вояджер» ғарыш аппараттарының алтын пластинкаларына үндеу (1977) * КХДР-ға сапар — алғашқы БҰҰ Бас хатшысы ретінде (1979) * Ирандағы америкалық тұтқындар дағдарысы бойынша келіссөздер (1979–1981) * Камбоджаға көмек көрсету акцияларын ұйымдастыру === Институционалдық даму === * UNCTAD үшінші сессиясы (1974) * БҰҰ Азық-түлік кеңесінің құрылуы (1974) * Әйелдер құқығы жөніндегі конференция (1975) == Қызметтен кетуі == Үшінші мерзімге үміткер болғанымен, Қытай оның кандидатурасына вето қойды. Ұзақ келіссөздерден кейін ол кандидатурасын қайтарып алды. == Кейінгі қызметі == Кейін Австрия президенті қызметіне сайланды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшылары]] 91oyn5ejvu4sdzofkyfetvy6s3cw5e1 Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы 0 779844 3600012 3597545 2026-05-05T05:02:29Z Қарағанды обл. тіл басқармасы 179140 сөйлем құрылысы 3600012 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы''' — [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] әкімдігіне қарасты, өңір аумағында тіл саясаты мен тілдерді дамыту саласында басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган. Мекеме [[2005 жыл|2005 жылы]] құрылған.<ref name="adilet">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24K0009581|title=Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының кейбір мәселелері|publisher=Әділет НҚА|accessdate=2026-04-23}}</ref> == Қызметі мен мақсаттары == Басқарма өз қызметін [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|ҚР Конституциясына]], «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңына және Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасына сәйкес жүзеге асырады.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-til/about?lang=kk|title=Басқарма туралы жалпы ақпарат|publisher=Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының ресми сайты|accessdate=2026-04-23}}</ref> '''Негізгі бағыттары:''' * Мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту; * Облыс тұрғындарының лингвистикалық капиталын дамыту; * Ономастика және көрнекі ақпараттың заңнамаға сәйкестігін бақылау. == Құрылымы == Басқарма құрамында '''Тілдерді дамыту, сараптама және ономастикалық жұмыстар бөлімі''' жұмыс істейді. Бөлім облыс деңгейіндегі тілдік ортаны реттеумен және ономастикалық нысандардың атауын стандарттаумен айналысады. === Ведомстволық бағынысты ұйымдар === Басқармаға қарасты '''«Ресурстық тілдерді оқыту орталығы»''' мемлекеттік тілді оқыту әдістемесін жетілдіру және ақпараттық-насихат жұмыстарын жүргізумен айналысады. == Басшылары == Мекеме құрылғаннан бері басқарманы төмендегі тұлғалар басқарды: * [[Мұсабеков Бақытқали Мұсағалиев]] (2005—2010) * [[Омаров Хамит Нұрланұлы]] (2010—2014) * [[Амантаев Өмірзақ Амантайұлы]] (2014—2016) * [[Қаңтарбекова Гүлнарайым Хасенқызы]] (2016—2023) * [[Әбеуова Салтанат Мірәсілқызы]] (2023—2025) * [[Шалабаева Алма Қабыкенқызы]] (2025 жылдан бастап) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-til?lang=kk Басқарманың ресми парақшасы] [[Санат:Тілдерді дамыту басқармасы]] [[Санат:Қарағанды]] [[Санат:Білім]] 41nf3aamc8bu4v4dpak800c2ake7c22 3600014 3600012 2026-05-05T05:03:04Z Қарағанды обл. тіл басқармасы 179140 мекеме атауына өңдеу жасау 3600014 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы''' — [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] әкімдігіне қарасты, өңір аумағында тіл саясаты мен тілдерді дамыту саласында басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган. Мекеме [[2005 жыл|2005 жылы]] құрылған.<ref name="adilet">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24K0009581|title=Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының кейбір мәселелері|publisher=Әділет НҚА|accessdate=2026-04-23}}</ref> == Қызметі мен мақсаттары == Басқарма өз қызметін [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|ҚР Конституциясына]], «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңына және Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасына сәйкес жүзеге асырады.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-til/about?lang=kk|title=Басқарма туралы жалпы ақпарат|publisher=Қарағанды облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының ресми сайты|accessdate=2026-04-23}}</ref> '''Негізгі бағыттары:''' * Мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту; * Облыс тұрғындарының лингвистикалық капиталын дамыту; * Ономастика және көрнекі ақпараттың заңнамаға сәйкестігін бақылау. == Құрылымы == Басқарма құрамында '''Тілдерді дамыту, сараптама және ономастикалық жұмыстар бөлімі''' жұмыс істейді. Бөлім облыс деңгейіндегі тілдік ортаны реттеумен және ономастикалық нысандардың атауын стандарттаумен айналысады. === Ведомстволық бағынысты ұйымдар === Басқармаға қарасты '''«Ресурстық тіл орталығы»''' мемлекеттік тілді оқыту әдістемесін жетілдіру және ақпараттық-насихат жұмыстарын жүргізумен айналысады. == Басшылары == Мекеме құрылғаннан бері басқарманы төмендегі тұлғалар басқарды: * [[Мұсабеков Бақытқали Мұсағалиев]] (2005—2010) * [[Омаров Хамит Нұрланұлы]] (2010—2014) * [[Амантаев Өмірзақ Амантайұлы]] (2014—2016) * [[Қаңтарбекова Гүлнарайым Хасенқызы]] (2016—2023) * [[Әбеуова Салтанат Мірәсілқызы]] (2023—2025) * [[Шалабаева Алма Қабыкенқызы]] (2025 жылдан бастап) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-til?lang=kk Басқарманың ресми парақшасы] [[Санат:Тілдерді дамыту басқармасы]] [[Санат:Қарағанды]] [[Санат:Білім]] ih90ejxu5tdfdm7qkhjswku0tdxomi9 Тейлор есебі 0 780512 3599975 3599464 2026-05-05T01:33:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3599975 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тейлор есебі''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Taylor Report'') — [[1989 жыл]]ғы Хиллсборо трагедиясының себептері мен салдарын зерттеуге арналған құжат, оны [[лорд]] [[Тейлор Госфорт]] бақылаған. Алдын ала есеп [[1989 жыл]]дың тамызында жарияланды, ал қорытынды нұсқасы [[1990 жыл]]дың қаңтарында шықты. Есептің мақсаты — трагедияның себептерін анықтау және болашақта спорттық іс-шараларда қауіпсіздік жағдайларын жақсарту бойынша ұсыныстар беру. Тейлор есебінің негізгі ұсыныстарының бірі — барлық ірі стадиондар тек жеке орындықтармен жабдықталуы керек және әр орынға жеке билет берілуі тиіс. Англияның Футбол лигасы мен Шотландияның Футбол лигасы жоғары дивизион клубтарына осы талаптарды орындау жөнінде нұсқаулар енгізді. Кейбір клубтар бұл ереже ресми түрде енгізілмей тұрып өз [[Стадион|стадиондарын]] жаңғырта бастады. Мысалы, «[[Сент-Джонстон (футбол клубы)|Сент-Джонстон]]<nowiki/>» клубы 1989/1990 маусымына қарай ашылған «[[Макдирмид Парк]]<nowiki/>» стадионының құрылысын жүргізді. Есепте стадионның бекітілген сыйымдылығы өздігінен қауіпті емес екені айтылғанымен, үкімет көрермендердің орындарынан тұруына мүлде жол бермеу туралы шешім қабылдады. «Stand Up Sit Down» («Тұр - отыр») атты топ осы мәселе бойынша ымыралы шешім ұсынуды жақтап, кейбір жанкүйерлерге тіпті отыратын трибуналарда да тұруға рұқсат беру қажет деп санайды. Тейлор есебінің басқа да ұсыныстары стадион аумағында [[Алкоголдік ішімдіктер|алкоголь]] сатуға, билет бағасына, қоршауларға, турникеттерге және басқа да мәселелерге қатысты болды. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.southyorkshire.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/interim%20report%20hillsborough.zip Тейлордың алдын ала есебі] [https://web.archive.org/web/20081105183949/http://www.southyorks.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/interim%20report%20hillsborough.zip мұрағаттық көшірме] * [https://www.southyorkshire.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/hillsborough%20stadium%20disaster%20final%20report.zip Тейлордың қорытынды есебі] [https://web.archive.org/web/20081105182637/http://www.southyorks.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/hillsborough%20stadium%20disaster%20final%20report.zip мұрағаттық көшірме] {{Санатсыз мақала}} k46imt2lsz3koib7eqglbqvbtljcbc4 Юнатан Эдвардссон 0 780551 3600100 3599476 2026-05-05T07:31:30Z Jumadulla1997 180834 3600100 wikitext text/x-wiki [[Сурет:2026-02-22 Jonathan Edvardsson by mroptimax.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Йонатан Эдвардссон''' ([[Швед тілі|швед.]] ''Jonathan Edvardsson''; [[7 сәуір]] [[1997 жыл|1997]] жыл, [[Гётеборг|Гётеборгта]] туылған) — [[Швеция|швед]] гандболшысы, «Ганновер-Бургдорф» клубы мен Швеция ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. [[2021 жыл|2021]] жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, [[2022 жыл|2022]] жылғы Еуропа чемпионы, [[2024 жыл|2024]] жылғы Еуропа чемпионатының жүлдегері. 2024 жылғы жазғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] қатысушысы. == Мансабы == === Клубтық === Йонатан Эдвардссон — Швецияның «Савехоф» гандбол клубының түлегі, осы клубпен бірге екі рет Швеция чемпионы атанды. 2018/19 маусымында «Савехоф» құрамында Швеция чемпионатын жеңіп алып, кейін 2019/20 жылғы ЕГФ Чемпиондар лигасы ойындарына қатысты. Екінші чемпиондық атағын 2020/21 маусымында жеңіп алды. Сонымен қатар, Швеция лигасының маусымдағы ең үздік ойыншысы деп танылды. 2021/22 маусымынан бастап Эдвардссон Германияның «Ганновер-Бургдорф» клубында ойнайды. === Ұлттық құрамадағы халықаралық мансабы === [[2020 жыл|2020]] жылдан бастап Швеция ұлттық құрамасының мүшесі. Құрамадағы алғашқы ойынын 2020 жылғы [[8 қараша|8 қарашада]] [[Косово]] құрамасына қарсы матчта өткізді. Алғаш рет ірі халықаралық турнирге 2021 жылғы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионатында]] қатысып, ұлттық құрамамен бірге күміс жүлде жеңіп алды. 2022 жылғы [[Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатының]] финалында шведтер Испания құрамасын жеңіп, Еуропа чемпионы атанды. 2024 жылы [[Германия|Германияда]] өткен Еуропа чемпионатында қола жүлдеге ие болды, үш матчқа қатысып, бір гол соқты. 2024 жылғы тамызда гандболдан Олимпиадалық турнирге қатысу үшін Швеция құрамасының тізіміне енгізілді. Швеция құрамасы ширек финалда Дания құрамасына 31:32 есебімен жеңіліп, турнирдегі өнерін аяқтады. [[2025 жыл|2025]] жылғы әлем чемпионатының матчтарына қатысты, онда Швеция құрамасы сәтсіз ойнап, қорытынды есепте 14-орын алды. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ihf.info/about/players/profiles/23553 Халықаралық гандбол сайты] * [https://www.instagram.com/jonathanedvardsson/ Instagram] {{Санатсыз мақала}} er5lfv16gfwwztihf9atyv3p7hxjx5w Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев 0 780560 3599681 3599671 2026-05-04T12:15:12Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Бақтыгереев, Райымбек Бауыржанұлы]] бетін [[Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3599671 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерке Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Студиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұртас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> a6hgjuw3091lra2q8vworq38po5svme Жоба:Инкубатор/Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева 102 780580 3599912 3598043 2026-05-04T18:20:58Z Muz researcher 180697 3599912 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Джумалиева Т.К.png|250px|Т. Қ. Жұмалиева]] |- ! Туған жылы | 1939 |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | музыкатанушы, педагог, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) |- ! Ғылыми атағы | профессор |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |- ! Қызметі (қосымша) | «Жаңа музыкалық газет» бас редакторы |} '''Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева''' (1939 жылы туған) – қазақстандық музыкатанушы, педагог, өнертану ғылымдарының кандидаты (1985), профессор, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы профессоры, «Жаңа музыкалық газет» басылымының бас редакторы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009). == Өмірбаяны == 1939 жылы белгілі қазақ ғалымы, жазушысы және академигі Қажым Жұмалиев отбасында дүниеге келген. Жастайынан зияткерлік және көркем ортада тәрбиеленді. 1958 жылы Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық арнаулы музыка мектеп-интернатын тәмамдады. 1959–1964 жылдары Гнесиндер атындағы мемлекеттік музыкалық-педагогикалық институт (Мәскеу) білім алды. == Гнесиндер институтындағы ұстаздары == С.С. Скребков, В.О. Берков, В.Н. Крюков, К.К. Розеншильд, Б.В. Левик, М.С. Пекелис, Ю.Н. Рагс, М.С. Брук, Т.Н. Попова, П.Г. Козлов, В. Бербера, Ф.Г. Арзаманов, Е.А. Бокщанина, С.Г. Делициев, Н.И. Пейко, Арам Хачатурян. 1965–1968 жылдары ҚазКСР Ғылым академиясының Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының музыка бөлімінде аспирантурада оқыды. Ғылыми жетекшісі – Ахмет Жұбанов. Ғалымның соңғы аспиранттарының бірі ретінде аталады. 1967 жылдан бастап Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы қызмет етеді. Әр жылдары шетел музыкасының тарихы, орыс музыкасының тарихы, қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, музыкалық журналистика пәндерінен дәріс оқыды. 1985 жылы Ташкент қаласында «М. Төлебаевтың „Біржан мен Сара“ операсындағы ұлттық дәстүрлер» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1985–2000 жылдары музыка тарихы кафедрасын басқарды. Оның жетекшілігімен профессор-оқытушылар құрамы жаңартылып, алғашқы ұлттық оқулықтар дайындалды, қазақ тіліндегі оқыту ауқымы кеңейді. 2002 жылы «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының («Музыка» аталымы) қазылар алқасына кірді. Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Музыкатану және композиция» кафедрасының профессоры. == Ғылыми-педагогикалық қызметі== '''Шәкірттері'''. Т.Қ. Жұмалиева ондаған мамандарды – музыкатанушыларды, педагогтарды, композиторларды, зерттеушілерді даярлады. Оның шәкірттері арасында ғылым кандидаттары, PhD докторлары, Қазақстан мен шетел жоғары оқу орындарының оқытушылары бар: А.С. Карамендина, Г.М. Садуахасова, Ғ.Д. Қалымова, Г.Ж. Мұсағұлова, Л.Н. Гаук, Т.У. Оспанова, В.Е. Недлина, А.С. Ақбаева, И.С. Ходжабеков, Н.Н. Нуридин, Т.В. Максимчев, Д.Б. Бержапраков, Я.С. Кременцова және басқалар. Ғылыми жетекшілік Оның жетекшілігімен қорғалған еңбектер музыкалық сын, заманауи музыкатану, қазақстандық музыканың тарихы мен теориясы, орындаушылық өнер, опера, ориентализм, мәдениетаралық байланыстар және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелерін қамтыды. == Редакторлық қызметі == 1996 жылы «Жаңа музыкалық газет» басылымын негізін қалап, бас редакторы болды. Бұл Қазақстандағы алғашқы салалық музыкалық-сыншылық басылымдардың бірі әрі Орталық Азиядағы музыкалық сын мен журналистикаға арналған тұңғыш мамандандырылған мерзімді басылым саналады. Басылым қазақстандық музыкалық публицистиканың қалыптасуына және жаңа буын музыкалық сыншыларын тәрбиелеуге зор ықпал етті. == Ғылыми қызметі == Қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары, қазақстандық және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелері бойынша еңбектердің авторы. == Негізгі басылымдары == * Қазақ музыкалық мәдениеті және ұлт ұлылығының пайызы. Мақалалар жинағы. Алматы, 2004. * Қазақ ақындары: Шығыс – Батыс біртұтас мәдени кеңістік контексінде. Алматы, 2010. * Қазақстан музыкалық мәдениеті музыкалық сын мен журналистика айнасында (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2009. * Музыкалық сын және музыкалық журналистика (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2018. * Қазақстан композиторлары шығармашылығындағы симфониялық картина (И.С. Ходжабековпен бірге). Алматы, 2019. * Эрик Сати. Өз дәуірінен озып туған композитор (Т.Б. Махаматдинова, Д. Коцупеймен бірге). Алматы, 2020. * Рихард Штраус. Вокалдық музыка (Т.В. Максимчевпен бірге, баспаға дайындалуда). == Оқу құралдары == * Қазақ музыкасының тарихы. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Ән және аспаптық өнер. 1-том. Алматы: Ғылым, 2000. * Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Алматы, 2005. * XX ғасырдың шетел музыкасы. I том (Г.Ж. Мұсағұловамен бірге). Алматы, 2014. == Жарияланымдары == Т.Қ. Жұмалиева мақалалары оның ғылыми мұрасының маңызды бөлігін құрайды; көпжылдық ғылыми, педагогикалық және публицистикалық қызметінің жиынтығы бойынша жарияланымдарының саны 100-ден асады. Бұл еңбектерде қазақ музыкасының тарихы, ұлттық опера, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, отандық және шетел композиторлары шығармашылығы, сондай-ақ Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары мәселелері көрініс тапқан. == Марапаттары мен атақтары == * Өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) * Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009) * Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Алтын медаль == Дереккөздер == == Сыртқы сілтемелер == * {{cite web |url=https://conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/djumaliev-tamara-kazhgalieva/ |title=Джумалиева Т. Қ. — Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/ |title=Тамара Джумалиева — Новая музыкальная газета |publisher=Musicnews.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01008690918 |title=Джумалиева Тамара Кажгалиевна — запись в каталоге РГБ |publisher=Российская государственная библиотека |language=ru }} 81zn98teyurdguylqlpa2tmgmkle9ib 3599913 3599912 2026-05-04T18:21:53Z Muz researcher 180697 3599913 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Джумалиева Т.К.png|250px|Т. Қ. Жұмалиева]] |- ! Туған жылы | 1939 |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | музыкатанушы, педагог, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) |- ! Ғылыми атағы | профессор |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |- ! Қызметі (қосымша) | «Жаңа музыкалық газет» бас редакторы |} '''Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева''' (1939 жылы туған) – қазақстандық музыкатанушы, педагог, өнертану ғылымдарының кандидаты (1985), профессор, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы профессоры, «Жаңа музыкалық газет» басылымының бас редакторы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009). == Өмірбаяны == 1939 жылы белгілі қазақ ғалымы, жазушысы және академигі Қажым Жұмалиев отбасында дүниеге келген. Жастайынан зияткерлік және көркем ортада тәрбиеленді. 1958 жылы Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық арнаулы музыка мектеп-интернатын тәмамдады. 1959–1964 жылдары Гнесиндер атындағы мемлекеттік музыкалық-педагогикалық институт (Мәскеу) білім алды. == Гнесиндер институтындағы ұстаздары == С.С. Скребков, В.О. Берков, В.Н. Крюков, К.К. Розеншильд, Б.В. Левик, М.С. Пекелис, Ю.Н. Рагс, М.С. Брук, Т.Н. Попова, П.Г. Козлов, В. Бербера, Ф.Г. Арзаманов, Е.А. Бокщанина, С.Г. Делициев, Н.И. Пейко, Арам Хачатурян. 1965–1968 жылдары ҚазКСР Ғылым академиясының Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының музыка бөлімінде аспирантурада оқыды. Ғылыми жетекшісі – Ахмет Жұбанов. Ғалымның соңғы аспиранттарының бірі ретінде аталады. 1967 жылдан бастап Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы қызмет етеді. Әр жылдары шетел музыкасының тарихы, орыс музыкасының тарихы, қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, музыкалық журналистика пәндерінен дәріс оқыды. 1985 жылы Ташкент қаласында «М. Төлебаевтың „Біржан мен Сара“ операсындағы ұлттық дәстүрлер» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1985–2000 жылдары музыка тарихы кафедрасын басқарды. Оның жетекшілігімен профессор-оқытушылар құрамы жаңартылып, алғашқы ұлттық оқулықтар дайындалды, қазақ тіліндегі оқыту ауқымы кеңейді. 2002 жылы «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының («Музыка» аталымы) қазылар алқасына кірді. Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Музыкатану және композиция» кафедрасының профессоры. == Ғылыми-педагогикалық қызметі== '''Шәкірттері'''. Т.Қ. Жұмалиева ондаған мамандарды – музыкатанушыларды, педагогтарды, композиторларды, зерттеушілерді даярлады. Оның шәкірттері арасында ғылым кандидаттары, PhD докторлары, Қазақстан мен шетел жоғары оқу орындарының оқытушылары бар: А.С. Карамендина, Г.М. Садуахасова, Ғ.Д. Қалымова, Г.Ж. Мұсағұлова, Л.Н. Гаук, Т.У. Оспанова, В.Е. Недлина, А.С. Ақбаева, И.С. Ходжабеков, Н.Н. Нуридин, Т.В. Максимчев, Д.Б. Бержапраков, Я.С. Кременцова және басқалар. Ғылыми жетекшілік Оның жетекшілігімен қорғалған еңбектер музыкалық сын, заманауи музыкатану, қазақстандық музыканың тарихы мен теориясы, орындаушылық өнер, опера, ориентализм, мәдениетаралық байланыстар және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелерін қамтыды. == Редакторлық қызметі == 1996 жылы «Жаңа музыкалық газет» басылымын негізін қалап, бас редакторы болды. Бұл Қазақстандағы алғашқы салалық музыкалық-сыншылық басылымдардың бірі әрі Орталық Азиядағы музыкалық сын мен журналистикаға арналған тұңғыш мамандандырылған мерзімді басылым саналады. Басылым қазақстандық музыкалық публицистиканың қалыптасуына және жаңа буын музыкалық сыншыларын тәрбиелеуге зор ықпал етті. == Ғылыми қызметі == Қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары, қазақстандық және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелері бойынша еңбектердің авторы. == Негізгі басылымдары == * Қазақ музыкалық мәдениеті және ұлт ұлылығының пайызы. Мақалалар жинағы. Алматы, 2004. * Қазақ ақындары: Шығыс – Батыс біртұтас мәдени кеңістік контексінде. Алматы, 2010. * Қазақстан музыкалық мәдениеті музыкалық сын мен журналистика айнасында (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2009. * Музыкалық сын және музыкалық журналистика (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2018. * Қазақстан композиторлары шығармашылығындағы симфониялық картина (И.С. Ходжабековпен бірге). Алматы, 2019. * Эрик Сати. Өз дәуірінен озып туған композитор (Т.Б. Махаматдинова, Д. Коцупеймен бірге). Алматы, 2020. * Рихард Штраус. Вокалдық музыка (Т.В. Максимчевпен бірге, баспаға дайындалуда). == Оқу құралдары == * Қазақ музыкасының тарихы. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Ән және аспаптық өнер. 1-том. Алматы: Ғылым, 2000. * Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Алматы, 2005. * XX ғасырдың шетел музыкасы. I том (Г.Ж. Мұсағұловамен бірге). Алматы, 2014. == Жарияланымдары == Т.Қ. Жұмалиева мақалалары оның ғылыми мұрасының маңызды бөлігін құрайды; көпжылдық ғылыми, педагогикалық және публицистикалық қызметінің жиынтығы бойынша жарияланымдарының саны 100-ден асады. Бұл еңбектерде қазақ музыкасының тарихы, ұлттық опера, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, отандық және шетел композиторлары шығармашылығы, сондай-ақ Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары мәселелері көрініс тапқан. == Марапаттары мен атақтары == * Өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) * Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009) * Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Алтын медаль == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/djumaliev-tamara-kazhgalieva/ |title=Джумалиева Т. Қ. — Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/ |title=Тамара Джумалиева — Новая музыкальная газета |publisher=Musicnews.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01008690918 |title=Джумалиева Тамара Кажгалиевна — запись в каталоге РГБ |publisher=Российская государственная библиотека |language=ru }} nooj8xp42gd59t51nwpu7rwtijc0kcl Борис Ксаверьевич Судравский 0 780599 3599699 3599481 2026-05-04T13:00:13Z Байгалиева Жадыра 180321 3599699 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Судравский Борис Ксаверьевич''' ([[1875 жыл|1875]] жылғы [[24 қазан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл|1915]] жылғы [[10 шілде]]) — генерал-майор (1916, қаза болғаннан кейін), [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысушы. == Өмірбаяны == 1875 жылғы 24 қазанда дүниеге келген, Киев губерниясының дворяндар әулетінен шыққан. Білімін Владимир - Киев кадет корпусында алған, оны тәмамдағаннан кейін 1893 жылғы 1 қыркүйекте 1-ші әскери Павлов училищесіне қабылданды. 1894 жылғы 8 тамызда 49-шы жаяу әскер Брест полкіне подпоручик шенінде шығарылды, 1895 жылғы 12 тамызда сол шенімен лейб-гвардия Гренадер полкіне ауыстырылды. Кейін Судравский біртіндеп поручик (1899 жылғы 12 тамыз), штабс-капитан (1903 жылғы 12 тамыз) және капитан (1907 жылғы 12 тамыз) шендерін алды. == Бірінші дүниежүзілік соғыс == [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін Судравский полковник шенін алды. 1915 жылғы 31 мамырдағы Жоғарғы бұйрықпен ол Георгий қаруымен марапатталды: ''"[[1915 жыл|1915]] жылғы 7-нен 8 ақпан түні Едвабно посадын шабуылдау кезінде қарсыластың күшті оғы астында өз батальонының басында болып, оны найзалық шабуылға бастап, нәтижесінде бүкіл посадтың алынуына қол жеткізгені үшін."'' 1915 жылғы 10 шілдеде Судравский шайқаста қаза тапты. 1916 жылғы 5 ақпандағы Жоғарғы бұйрықпен ол қаза болғаннан кейін Әулие Георгий орденінің 4-дәрежесімен марапатталды, ал 1916 жылғы 26 маусымда генерал-майор шеніне көтерілді (1915 жылғы 10 шілдеден бастап еңбек өтілімен). == Отбасы == Оның ағасы [[Судравский, Владимир Ксаверьевич|Владимир]] белгілі [[Әскери тарих|әскери тарихшы]] болған және ол да Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан. == Марапаттары == Судравскийдің ордендері: * [[Әулие Станислав ордені]], 3-дәрежелі ([[1910 жыл|1910]] жыл) * [[Әулие Станислав ордені]], 2-дәрежелі, қылыштармен [[1914 жыл|(1914]] жылғы 10 қараша) * Георгий қаруы ([[1915 жыл|1915]] жылғы 31 мамыр) * [[Әулие Георгий ордені]], 4-дәрежелі ([[1916 жыл|1916]] жылғы 5 ақпан) * [[Әулие Владимир ордені]], 4-дәрежелі, қылыштармен және бантымен (1916 жылғы 19 қараша) == Дереккөздер == * Әскери ведомство бойынша Жоғарғы бұйрықтар. «Разведчик» журналының №1293 саны. — 864-бет. * Гвардиялық жаяу әскер капитандарының аға шенділік бойынша тізімі. 1913 жылғы 1 қыркүйекке қарай құрастырылған. — Санкт-Петербург, 1913. * Шабанов В. М. ''Әулие Ұлы азапкер және Жеңімпаз Георгийдің әскери ордені. 1769—1920 жылдардағы атаулы тізімдер. Биобиблиографиялық анықтамалық.'' — Мәскеу, 2004. — 776-бет. — <nowiki>ISBN 5-89577-059-2</nowiki>. {{Санатсыз мақала}} 1kfcl1wjqm4e3cby42lnq2y0qa4n1pq 3599705 3599699 2026-05-04T13:03:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] ([[User talk:Байгалиева Жадыра|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3599481 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Судравский Борис Ксаверьевич''' ([[1875 жыл|1875]] жылғы [[24 қазан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл|1915]] жылғы [[10 шілде]]) — генерал-майор (1916, қаза болғаннан кейін), [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысушы. == Өмірбаяны == 1875 жылғы 24 қазанда дүниеге келген, Киев губерниясының дворяндар әулетінен шыққан. Білімін Владимир-Киев кадет корпусында алған, оны тәмамдағаннан кейін 1893 жылғы 1 қыркүйекте 1-ші әскери Павлов училищесіне қабылданды. 1894 жылғы 8 тамызда 49-шы жаяу әскер Брест полкіне подпоручик шенінде шығарылды, 1895 жылғы 12 тамызда сол шенімен лейб-гвардия Гренадер полкіне ауыстырылды. Кейін Судравский біртіндеп поручик (1899 жылғы 12 тамыз), штабс-капитан (1903 жылғы 12 тамыз) және капитан (1907 жылғы 12 тамыз) шендерін алды. == Бірінші дүниежүзілік соғыс == [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін Судравский полковник шенін алды. 1915 жылғы 31 мамырдағы Жоғарғы бұйрықпен ол Георгий қаруымен марапатталды: ''"[[1915 жыл|1915]] жылғы 7-нен 8 ақпан түні Едвабно посадын шабуылдау кезінде қарсыластың күшті оғы астында өз батальонының басында болып, оны найзалық шабуылға бастап, нәтижесінде бүкіл посадтың алынуына қол жеткізгені үшін."'' 1915 жылғы 10 шілдеде Судравский шайқаста қаза тапты. 1916 жылғы 5 ақпандағы Жоғарғы бұйрықпен ол қаза болғаннан кейін Әулие Георгий орденінің 4-дәрежесімен марапатталды, ал 1916 жылғы 26 маусымда генерал-майор шеніне көтерілді (1915 жылғы 10 шілдеден бастап еңбек өтілімен). == Отбасы == Оның ағасы [[Судравский, Владимир Ксаверьевич|Владимир]] белгілі [[Әскери тарих|әскери тарихшы]] болған және ол да Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан. == Марапаттары == Судравскийдің ордендері: * [[Әулие Станислав ордені]], 3-дәрежелі ([[1910 жыл|1910]] жыл) * [[Әулие Станислав ордені]], 2-дәрежелі, қылыштармен [[1914 жыл|(1914]] жылғы 10 қараша) * Георгий қаруы ([[1915 жыл|1915]] жылғы 31 мамыр) * [[Әулие Георгий ордені]], 4-дәрежелі ([[1916 жыл|1916]] жылғы 5 ақпан) * [[Әулие Владимир ордені]], 4-дәрежелі, қылыштармен және бантымен (1916 жылғы 19 қараша) == Дереккөздер == * Әскери ведомство бойынша Жоғарғы бұйрықтар. «Разведчик» журналының №1293 саны. — 864-бет. * Гвардиялық жаяу әскер капитандарының аға шенділік бойынша тізімі. 1913 жылғы 1 қыркүйекке қарай құрастырылған. — Санкт-Петербург, 1913. * Шабанов В. М. ''Әулие Ұлы азапкер және Жеңімпаз Георгийдің әскери ордені. 1769—1920 жылдардағы атаулы тізімдер. Биобиблиографиялық анықтамалық.'' — Мәскеу, 2004. — 776-бет. — <nowiki>ISBN 5-89577-059-2</nowiki>. {{Санатсыз мақала}} igjzhl9937nznllywxpmwsbcva1dr3f Ливандағы соғыс (2026) 0 780609 3599736 3599392 2026-05-04T14:20:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3599736 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = [[2 наурыз]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін ({{Ұзақтығы|year=2026|month=3|days=2}}) |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Ту|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = {{Ту|Хезболла}} ​1 000-нан астам содыр қаза тапты (ішкі дереккөздер бойынша)<ref name="Hezbollah1">{{Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}</ref><br>​1 700 содыр қаза тапты (Израиль мәліметі бойынша)<ref name="Hezbollah2">{{Cite|news|last1=Horovitz|first1=Michael|last2=Levaton|first2=Stav|date=16 April 2026|title=Opposition, northern mayors decry imposed ceasefires as Lebanon truce declared|url=https://www.timesofisrael.com/opposition-northern-mayors-decry-imposed-ceasefires-as-lebanon-truce-declared/|work=The Times of Israel|language=en-US|issn=0040-7909|access-date=17 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260416201520/https://www.timesofisrael.com/opposition-northern-mayors-decry-imposed-ceasefires-as-lebanon-truce-declared/|archive-date=16 April 2026}}</ref><br>5 содыр қолға түсті (Израиль мәліметі бойынша)<ref>{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}</ref> |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Ливанда 2 618 адам қаза тапты, 8 094 адам жараланды<ref name="Lebanon1">{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}</ref> және 1 200 000-нан астам адам қоныс аударды<ref name="displaced">{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}</ref><br>Израильде 2 бейбіт тұрғын қаза тапты{{efn|Біреуі өз әскерінің қате соққысынан қаза тапты.<ref name="reuters230326">{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="R24032026" />}} |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы 2 наурыздан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Газадағы соғыс]]қа жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Хезболланың басты демеушісі саналатын [[Ирандағы соғыс (2026)|Иранға қарсы соғыс]] бастап, Иранның жоғарғы көсемі [[Әли Хаменеи]]ді өлтірді.<ref name="Bernama-2026">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}</ref><ref name="france24.com">{{Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}</ref> Бұған жауап ретінде «Хезболла» Израильге зымыран соққыларын қайта бастады. Израиль Ливанның түкпір-түкпіріне, соның ішінде астанасы [[Бейрут]]ке әуе соққыларымен жауап берді. Израиль армиясы 16 наурызда Оңтүстік Ливанда құрлық операцияларын бастап,<ref name="The Times of Israel-20260316" /> соңында бес дивизияны жұмылдырды.<ref name="AA-07042026" /> «Хезболла» Израильге дрондар мен 2000-ға жуық зымыран атса, Израиль [[Оңтүстік Ливан]], [[Бейрут]] және [[Бекаа алабы]]на жүздеген әуе соққыларын жасады.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> Ливанның оңтүстігін елдің қалған бөлігінен бөліп тастау үшін Литани өзеніндегі негізгі көпірлерді Израиль жарып жіберді.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> Оңтүстіктегі [[Бинт-Джубайл]] қаласы құрлықтағы шайқастардың негізгі ошағына айналды.<ref name="RTE-10042026">{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}</ref> 24 наурызда Израиль қорғаныс министрі Израильдің Ливан шекарасындағы елді мекендерді қиратып, Оңтүстік Ливанды [[Литани өзені]]не дейін басып алатынын мәлімдеді.<ref name="France24 occupation">{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}</ref> Ливан үкіметі Хезболланың Израильге қарсы қайта басталған соққыларын Ливан мемлекетіне қауіп төндіріп, оның негізіне нұқсан келтіргені үшін ресми түрде айыптады. Үкімет Хезболланың әскери қызметіне тыйым салуға көшіп, топты өз қару-жарағын мемлекет бақылауына өткізуге және Ливан аумағынан рұқсатсыз шабуылдарды тоқтатуға шақырды.<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}</ref> Сонымен қатар, Ливан билігі Израильдің жоспарланған оккупациясын және бейбіт тұрғындарға жасалған шабуылдарын да айыптады.<ref name="France24 occupation"/> ​Иран тарапы ауқымды атысты тоқтатудың шарты ретінде Израильдің Ливандағы шабуылдарын доғаруды талап етті.<ref name="Reuters-20260325">{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Сәуір айында Иран мен АҚШ–Израиль арасында уақытша атысты тоқтату туралы келісім жасалып, Хезболла да өз шабуылдарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref name="pauses-reuters">{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}</ref> Алайда Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] бұл келісімнің Ливанға қатысы жоқ екенін алға тартып, Иран мен пәкістандық делдал [[Шахбаз Шариф]]тің сөзін жоққа шығарды.<ref name="doesnotincludelebanon">{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарландырудан бірнеше сағат өткен соң, Израиль осы соғыстағы ең ірі әуе соққыларын жасап, 350-ден астам адамды өлтірді.<ref name="Reuters-08042026">{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}</ref> 16 сәуірде Президент Трамп Израиль мен Ливанның 10 күндік бітімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref> == Алғышарттар == 2023 жылдың қазан айында [[Газадағы соғыс]] басталғаннан кейін, Израиль мен ливандық шииттік Хезболла жасағы арасында қақтығыс өршіп кетті. Бұл — Хезболла құрылған 1982 жылдан бері екі тарап арасында жалғасып келе жатқан ұзаққа созылған өшпенділіктің бір бөлігі. Хезболла 2023 жылғы 7 қазандағы шабуылдардан кейін Израильге соққы бере бастады. Топ бұл әрекеттерін Газа секторын бомбалау басталғаннан кейін палестиналықтармен ынтымақтастық белгісі ретінде жасағанын мәлімдеді.<ref>{{Cite|web|last1=Goldenberg|first1=Tia|last2=Shurafa|first2=Wafaa|date=8 October 2023|title=Hezbollah and Israel exchange fire as Israeli soldiers battle Hamas on second day of surprise attack|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|access-date=3 March 2026|work=[[Associated Press News]]|language=en|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008051308/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite|news|date=8 October 2023|title=Israel, Hezbollah exchange artillery, rocket fire|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|access-date=3 March 2026|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008065933/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|url-status=live}}</ref> Бір жылға созылған қақтығыстан соң, 2024 жылдың қазан айында Израиль [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Оңтүстік Ливанға басып кірді]]. Қараша айының соңында АҚШ-тың делдалдығымен жасалған атысты тоқтату келісімінен кейін әскерін шығарғанымен, оған дейін Хезболла жетекшісі, діни қайраткер [[Хасан Насралла]]ны өлтіріп үлгерді. Алайда 2024 жылдың қарашасы мен 2026 жылдың наурызы аралығында екі тараптан да атысты тоқтату режимін бұзудың бірнеше жағдайы тіркелді. Израиль келісім шарттарын орындату және Хезболланың әскери күшін қайта қалпына келтіруіне жол бермеу мақсатында<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Spotlight on Terrorism: Hezbollah and Lebanon (February 23 – March 2, 2026) |url=https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-terrorism-hezbollah-and-lebanon-february-23-march-2-2026/ |access-date=9 April 2026 |website=The Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center}}</ref> бітімнен кейін бір жыл бойы Ливан аумағына дерлік күн сайын шабуыл жасап отырды.<ref>{{Cite news |last1=Cohen |last2=Guttenfelder |date=26 November 2025 |title='Imperial Israel' in the New Middle East |url=https://www.nytimes.com/2025/11/26/world/middleeast/imperial-israel-in-the-new-middle-east.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331|first1=Roger|author-link1=Roger Cohen|first2=David|author-link2=David Guttenfelder}}</ref> Ал Хезболла болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта құру арқылы атысты тоқтату талаптарын бұзды.<ref name="hezvio">{{Cite news |last=Rahal |first=Layal Abou |date=14 March 2026 |title=Hezbollah goes 'all in' on an 'existential' war against Israel. It could be its last |url=https://www.timesofisrael.com/hezbollah-goes-all-in-on-an-existential-war-against-israel-it-could-be-its-last/ |access-date=25 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 2026 жылғы 28 ақпанда АҚШ пен Израильдің Иранға жасаған бірлескен соққыларынан кейін [[Хезболла]] бұл шабуылдарды айыптап: «Америка мен Израиль сияқты жауларымыз тиісті жазасын алатынына, олардың озбыр әрі қылмыстық агрессиясы тек сәтсіздікке ұшырайтынына сенімдіміз», — деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's weakened proxies condemn US-Israeli strikes without carrying out retaliatory attacks |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=2 March 2026 |publisher=CNN |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228100114/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |url-status=live }}</ref> 1 наурызда Иран тарапы АҚШ пен Израиль соққысынан [[Әли Хаменеи]]дің қаза тапқанын растаған соң, Хезболланың бас хатшысы [[Наим Касем]] кек алуға және «агрессияға қарсы тұру міндетін орындауға» уәде беріп, Хезболланың «намыс пен қарсыласу майданын» тастамайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Live updates: Trump says Iran operation could take "four weeks or less," 3 U.S. troops killed |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ |access-date=2 March 2026 |publisher=CBS News |language=en-US}}</ref> Кейінірек Хезболла бұл шабуылдарды бір жылдан астам уақыт бойы бітімге қарамастан жалғасып келген Израиль соққыларына қарсы «қорғаныс әрекеті» деп атады.<ref name="Namibia-Press-Agency-2026">{{cite web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act' |url=https://www.nampa.org/text/22875145 |access-date=5 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]] |website=Namibia Press Agency}}</ref> Сондай-ақ, топ Израильді агрессияны тоқтатуға және басып алынған Ливан аумақтарынан әскерін шығаруға мәжбүрлеу үшін соғысты қайта бастағанын мәлімдеп, бұл қадамның [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғысқа]] қатысы жоқтығын баса айтты.<ref name="United-Press-International-2026">{{cite web |date=5 March 2026 |title=Hezbollah leader: Resumed fighting with Israel not linked to war on Iran |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/03/04/lebanon-hezbollah-leader-israel-aggression/6851772658355/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307044609/https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/03/04/lebanon-hezbollah-leader-israel-aggression/6851772658355/ |archive-date=7 March 2026 |website=[[United Press International]]}}</ref> == Барысы == === Бірінші апта (2–8 наурыз) === 2 наурызда Хезболла [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|2024 жылғы бітімнен]] бері алғаш рет Израильдің солтүстігіне бірнеше снаряд ұшырып, [[Хайфа]]ның оңтүстігіндегі зымыранға қарсы қорғаныс нысанын нысанаға алды.<ref name="Bernama-2026" /> Хезболла бұл әрекетін Израильді агрессияны тоқтатуға және басып алынған Ливан аумақтарынан әскерін шығаруға мәжбүрлеу үшін жасағанын, сондай-ақ бұл қадамның Ирандағы соғысқа қатысы жоқтығын баса айтты.<ref name="United-Press-International-2026" /> Израиль қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Ливаннан ұшырылған бір снарядтың атып түсірілгенін, ал қалғандарының ашық жерлерге құлағанын хабарлады.<ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=2 March 2026 |title=Hezbollah confirms it fired rockets at Israel as 'revenge' for Khamenei |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-confirms-it-fired-rockets-at-israel-as-revenge-for-khamenei/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909 |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302011743/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-confirms-it-fired-rockets-at-israel-as-revenge-for-khamenei/ |url-status=live }}</ref> Бұған жауап ретінде Израиль жойғыш ұшақтары жергілікті уақыт бойынша түнгі сағат 03:00-де Ливан астанасы [[Бейрут]]ке соққы беріп,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war|website=The Guardian|last=Christou|first=William|title=Israel strikes Hezbollah in Lebanon after Iran-allied group launches missiles over the border|date=2 March 2026}}</ref> [[Оңтүстік Ливан]] мен [[Бекаа алабы]]ндағы 50 ауылдың тұрғындарына эвакуация туралы бұйрық шығарды.<ref name="ALJ">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/israel-bombs-beirut-after-hezbollah-launches-rocket-attack|title=Israel kills 31 in Beirut strike following Hezbollah rocket attack|publisher=Al Jazeera|date=2 March 2025}}</ref> ​Израиль әскерилері Бейрут аймағындағы «Хезболла террористік ұйымының жоғары лауазымды өкілдеріне» және Оңтүстік Ливандағы «орталық лауазымды тұлғасына» қарсы «дәлдігі жоғары әрі нысаналы» соққылар жасалғанын мәлімдеді.<ref name="L'Orient" /> Алғашқы мәліметтер бойынша, шабуылдың негізгі нысаналары [[Наим Касем]] мен [[Мохаммад Раад]] болғандығы айтылды.<ref name="Lehmann">{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=2 March 2026 |title=Head of Hezbollah parliamentary bloc said killed in IDF strike on Beirut |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/head-of-hezbollah-parliamentary-bloc-said-killed-in-idf-strike-on-beirut/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909 |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302113526/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/head-of-hezbollah-parliamentary-bloc-said-killed-in-idf-strike-on-beirut/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек Сауд Арабиясының «[[Әл-Хадат]]<nowiki/>» телеарнасы Раадтың тағдыры белгісіз екенін және оның денесі үйінділер астынан ізделіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title="الحدث": البحث عن جثة نائب أمين عام حزب الله محمد رعد لا يزال مستمراً |url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1658402/-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB---%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D8%AC%D8%AB%D8%A9-%D9%86%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7- |access-date=2 March 2026 |website=MTV Lebanon |language=ar}}</ref><ref>{{cite news |title=Hezbollah Parliamentary Chief Mohammad Raad Killed In Israeli Airstrikes On Beirut |url=https://www.news18.com/world/hezbollah-parliamentary-chief-mohammad-raad-killed-in-israeli-airstrikes-on-beirut-9937596.html |access-date=2 March 2026 |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302073744/https://www.news18.com/world/hezbollah-parliamentary-chief-mohammad-raad-killed-in-israeli-airstrikes-on-beirut-9937596.html |url-status=live |work=News18}}</ref> ЦАХАЛ өкілдері бұл соққылар кезінде Хезболланың барлау қызметінің басшысы Хусейн Макледтің көзі жойылғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-head-hezbollahs-intelligence-headquarters-2026-03-02/|title=Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters|accessdate=3 March 2026|website=Reuters}}</ref> 3 наурызда Хезболла Израильдің үш әскери базасын — «[[Рамат-Давид әуе базасы|Рамат-Давид]]<nowiki/>» әуе базасын, «[[ Мерон бақылау базасы|Мерон]]<nowiki/>» бақылау базасын және «[[Ицхак лагері|Ицхак]]<nowiki/>» лагерін нысанаға алып, зымырандар мен дрондармен соққы берді.<ref name="france24.com" /><ref>{{Cite web |title=Hezbollah Says Targeted 3 Israeli Bases after Strikes on Lebanon |url=https://english.aawsat.com/node/5246844 |access-date=3 March 2026 |website=english.aawsat.com |language=en}}</ref> Израиль Хезболланың бекіністеріне әуеден соққы жасап, сонымен қатар Бейруттегі «Әл-Манар» телеарнасының штаб-пәтерін нысанаға алды.<ref>{{Cite web |title=Israel strikes Al-Manar TV's headquarters in Beirut |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israel-strikes-al-manar-tv-s-headquarters-in-beirut/3847445 |access-date=3 March 2026 |website=www.aa.com.tr}}</ref> Күннің екінші жартысында Израиль күштеріне Ливан аумағындағы позицияларды басып алу туралы бұйрық берілді.<ref>{{Cite web |title=Israel defense minister says told troops to seize new positions in Lebanon |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/909653/lbci-lebanon-articles/en |access-date=3 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Израиль өз әскерилерінің Оңтүстік Ливандағы «стратегиялық аймақтарды» басып алғанын мәлімдеп, жақын маңдағы Ливан қалаларының тұрғындарына эвакуациялануды бұйрық етті.<ref>{{Cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=3 March 2026 |title=Israel Advances in Lebanon and Seizes More Land, as Hezbollah Fight Escalates |url=https://www.nytimes.com/2026/03/03/world/middleeast/israeli-forces-in-lebanon.html |access-date=3 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Израиль [[Йомор]] елді мекеніне халықаралық құқық бойынша тыйым салынған ақ фосформен соққы жасады, соның салдарынан бірнеше үй өртке оранды.<ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Lebanese parliament extends term by 2 years as Israel intensifies attacks on Lebanon |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-hrw-white-phosphorus-dcb94eb15145a3e9194f05727757822f |access-date=10 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Israel unlawfully used white phosphorus in Lebanon: HRW |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/9/israel-unlawfully-used-white-phosphorus-in-lebanon-hrw |access-date=10 March 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> 4 наурызда Хезболла Израильдің әскери базалары мен мұнай-газ инфрақұрылымына соққы беру мақсатында дрондар мен зымырандар ұшырды.<ref name="english.nepalnews.com">{{Cite web |title=Israeli airstrike kills 4 in Eastern Lebanon |url=https://english.nepalnews.com/s/international/israeli-airstrike-kills-4-in-eastern-lebanon/ |access-date=4 March 2026 |website=Nepal News |language=en}}</ref> Оңтүстік Ливанда Хезболланың танкіге қарсы атқан оғынан Израильдің екі сарбазы орташа деңгейде жарақат алды; бұл осы қақтығыстағы Израиль тарапынан болған алғашқы жаралану жағдайы еді.<ref name="Boxerman-2026">{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Update from Aaron Boxerman |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/04/world/iran-war-israel-lebanon-trump/18bb977d-7910-5bc0-8cb0-756e9875453f?smid=url-share |access-date=4 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Израиль Хезболланың байланыс орталықтарына соққы берді, шабуыл кезінде «Әл-Манар» телестанциясы мен «Әл-Нұр» радиостанциясына соққы жасалды.<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Union condemns strikes on al-Manar and al-Nour, Hezbollah says broadcasting will continue |url=https://today.lorientlejour.com/article/1497159/union-condemns-strikes-on-al-manar-and-al-nour-hezbollah-says-broadcasting-will-continue.html |access-date=4 March 2026 |website=L'Orient Today |language=en}}</ref> Соққылардың көбі Хезболла пайдаланатын Оңтүстік Ливандағы ауылдарға бағытталды.<ref name="english.nepalnews.com" /> Хезболланың үздіксіз шабуылдарынан кейін Израиль Оңтүстік Ливан тұрғындарына шұғыл эвакуация туралы ескерту жасап, оларды Литани өзенінің солтүстігіне көшуге шақырды.<ref>{{Cite web |title=Israeli army issues urgent evacuation warning to South Lebanon residents, move north of Litani River: Avichay Adraee |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910236/lbci-lebanon-articles/en |access-date=4 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> БҰҰ бітімгершілік күштері Израиль сарбаздарының Оңтүстік Ливандағы [[Кфар-Кила]], [[Хула]], [[Кфар-Шуба]], [[Ярун]] және [[Хиам]] сияқты бірнеше қала мен ауылға кіргенін хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Israeli forces have entered several Lebanese villages: UNIFIL source to AFP |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910436/lbci-lebanon-articles/en |access-date=4 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> ​4 наурызда Израиль [[Сирия]]ның оңтүстігіне басып кіріп, Дараа провинциясындағы [[Жамла]] мен [[Сайсун]] арасындағы аймақты атқылады және төрт бейбіт тұрғынды тұтқындады. Израиль Сирияны Сирия [[Голан шыңдары|Голан жоталарына]] жауынгерлік бөлімшелерді орналастырды деп айыптап, Хезболла мен Израиль арасындағы соққыларды Сирияның оңтүстігіндегі «дүрзілерге зиян келтіру» үшін сылтау ретінде пайдалануға жол бермейтінін мәлімдеді. Сондай-ақ, Израиль Сирия үкіметінен ирактық жасақтардың Сирия аумағы арқылы Голан жоталарына қарай өтуіне тосқауыл қоюды талап етті.<ref>{{Cite web |author1=Mariamne Everett |author2=Caolán Magee |author3=Virginia Pietromarchi |author4=Fiona Kelliher |title=Iran death toll at 1,045; Turkiye says missile destroyed in east Med |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/4/iran-live-news-us-embassy-in-dubai-hit-israel-pounds-tehran-beirut?update=4365242 |access-date=4 March 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Ultra Syria |date=3 March 2026 |title=Israeli Incursion in Quneitra and Accusations of Syrian Military Deployment in the Golan |work=The Syrian Observer |url=https://syrianobserver.com/foreign-actors/israeli-incursion-in-quneitra-and-accusations-of-syrian-military-deployment-in-the-golan.html |access-date=4 March 2026 |language=en-US}}</ref> 5 наурызда БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері (UNIFIL) 2 наурыздан бері Хезболла тарапынан Израильге қарай ұшырылған 210-нан астам зымыранды тіркегенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=LBCI sources: UNIFIL monitors 210 rockets fired from Lebanon toward Israel since early Monday |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910809/lbci-lebanon-articles/en |access-date=5 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Израиль Бейрутке жасаған соққысы кезінде Хамас шенеунігінің көзін жойды, сондай-ақ күннің алғашқы жартысында бірнеше шабуыл жасады, соның ішінде екеуі Хезболланың бекінісі саналатын Оңтүстік Бейрутке бағытталды. Шабуылдар әрі қарай жалғасып, Хезболланың нысандары мен содырлары нысанаға алынды; осы тұста Израиль Оңтүстік Ливан тұрғындарына өздері соққы беретін нысандарға жақын жерлерден кету туралы эвакуациялық ескертуін жаңартты.<ref>{{Cite web |title=Israeli strike targets vehicle on Zahle-Karak highway |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910681/lbci-lebanon-articles/en |access-date=5 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Israeli army renews evacuation warning to residents located south of Litani River |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910692/lbci-lebanon-articles/en |access-date=5 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Ali |first1=Taz |last2=Fulton |first2=Adam |date=5 March 2026 |title=Middle East crisis live: Israel launches fresh strikes on Tehran; Iran claims to have targeted Kurdish groups in Iraq |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/05/iran-war-latest-updates-canada-carney-trump-israel-tehran-strikes |access-date=5 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Түс кезінде ЦАХАЛ Бейруттің оңтүстік маңындағы аудандарға, атап айтқанда [[Бурдж-әл-Баражне]], [[Хадат]], [[Харет-Хрейк]] және [[Шиях]] тұрғындарына шұғыл эвакуациялау туралы хабарлама жариялады. ЦАХАЛ тұрғындарға солтүстік пен шығысқа қарай жылжуға кеңес берді.<ref>{{Cite web |title=Israeli army issues immediate evacuation warning for Beiruts southern suburbs |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/910854/lbci-lebanon-articles/en |access-date=5 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Израиль Литани өзенінің оңтүстігіндегі бүкіл Ливан аумағының (және басқа да кейбір аймақтардың) тұрғындарына эвакуациялануға бұйрық бергеннен кейін, Хезболла да Ливанмен шекаралас Израиль аумағындағы ені бес шақырымдық белдеуде тұратын бейбіт тұрғындарға өз эвакуациялау бұйрығын шығарды. Хезболла бұл хабарламаны иврит тілінде жариялап, оған эвакуациялануы тиіс аймақтың карталарын қоса тіркеді. Израильдік дереккөздер Хезболланың бұл «эвакуациялау бұйрықтарын» психологиялық соғыс деп сипаттады; Израиль бұл аймақты эвакуацияламайтынын мәлімдеді. Хезболла аталған эвакуациялау бұйрығын кейінгі күндер мен апталарда бірнеше рет қайталады.<ref>{{Cite web |title=Lebanon: Israeli blanket displacement orders bring more misery to civilians |url=https://www.ohchr.org/en/press-briefing-notes/2026/03/lebanon-israeli-blanket-displacement-orders-bring-more-misery |access-date=9 April 2026 |website=OHCHR |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 March 2026 |title=Hezbollah taunts Israel with own evacuation order |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-taunts-israel-with-own-evacuation-order/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 March 2026 |title=Spotlight on Terrorism: Hezbollah and Lebanon (March 16-23, 2026) |url=https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-terrorism-hezbollah-and-lebanon-march-16-23-2026/ |access-date=9 April 2026 |website=The Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center}}</ref> ​6 наурызда Хезболла Израиль мен оның қарулы күштеріне қарсы бірқатар шабуылдар жасап, [[Голан шыңдары|Голан жоталары]] мен [[Хайфа]] бағытына зымырандар мен артиллериялық снарядтар ұшырды.<ref>{{Cite web |title=Hezbollah claims responsibility for strikes on Israeli army |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911199/lbci-lebanon-articles/en |access-date=6 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Түнде және таңертең Израиль бейбіт тұрғындар арасындағы шығынды азайту үшін алдын ала ескерту жасағаннан кейін, Бейруттегі он зәулім ғимаратта орналасқан Хезболланың штаб-пәтерлеріне бірқатар әуе соққыларын берді. Сондай-ақ, соққылар Израильге қарсы шабуылдарда қолданылатын дрондар сақталған қоймаларға да бағытталды.<ref>{{Cite web |title=Israeli army claims it carried out overnight strikes on headquarters and ten high-rise buildings housing Hezbollah military infrastructure |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911208/lbci-lebanon-articles/en |access-date=6 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Ливан шекарасына жақын жерден Хезболла атқан снаряд 8 израильдік сарбазды жаралады, оның бесеуі ауыр хәлде.<ref>{{Cite news |date=6 March 2026 |title=Update from Euan Ward |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/06/world/iran-war-trump-israel-lebanon/d5dd7691-258f-5eea-ba58-587ba3ea54db |access-date=6 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Жараланғандардың арасында аса оңшыл қаржы министрі [[Бецалель Смотрич]]тің ұлы да болды.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Smotrich's son wounded on Lebanon border |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-889088 |access-date=7 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> Израильдің екі зымыран соққысы [[Бинт-Джубайл]]дағы [[Әл-Кауза]] елді мекенінде орналасқан БҰҰ-ның бітімгершілік күштерінің (UNIFIL) батальон штаб-пәтеріне тиіп, [[Гана]]дан келген үш бітімгер жараланды.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Israeli strike wounds UNIFIL peacekeepers in southern Lebanon |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260307-israeli-strike-wounds-unifil-peacekeepers-in-southern-lebanon/ |access-date=7 March 2026 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref name="The Times of Israel-20260307"/> ​7 наурызда Хезболла Израильдің солтүстік аймақтарына зымырандар мен ракеталар атуын жалғастырды, адам шығыны туралы ақпарат түскен жоқ.<ref>{{Cite web |last=Astley |first=Alex Martin |date=6 March 2026 |title=Hezbollah's Attack on Israel Drags Lebanon Back to War |url=https://newlinesmag.com/spotlight/hezbollahs-attack-on-israel-drags-lebanon-back-to-war/ |access-date=7 March 2026 |website=New Lines Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=7 March 2026 |title=Rocket fire from Lebanon triggers sirens in northern towns |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rocket-fire-from-lebanon-triggers-sirens-in-northern-towns/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Израильдің қарымта әрекеттері Ливанның шығысындағы [[Наби-Шит]] қаласына жасалған шабуылдарды қамтыды; мәліметтерге қарағанда, мұнда [[Рон Арад]]ты іздеу операциясы жүргізілген.<ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Lebanon says at least 16 dead in Israeli strikes on eastern town |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-says-least-16-dead-israeli-strikes-eastern-town-2026-03-07/|work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |title=Death toll from Israeli strikes on Lebanons Nabi Chit town rises to 16 |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911596/lbci-lebanon-articles/en |access-date=7 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mystery surrounds Israeli raid in Lebanons Nabi Chit as army searches for missing pilot Ron Arad |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911588/lbci-lebanon-articles/en |access-date=7 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Ливанның Денсаулық сақтау министрлігі Израиль әскерилерінің бұл жерде 41-ден астам адамды өлтіріп, тағы 40 адамды жаралағанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=At least 41 people killed in Israeli attacks on Lebanon's Nabi Chit: Ministry |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374831 |website=Al Jazeera}}</ref> Қаза тапқандар арасында Ливан Қарулы Күштерінің кем дегенде үш сарбазы және Ливанның Жалпы қауіпсіздік дирекциясының бір қызметкері бар.<ref name="Al Jazeera-20260307" /> Сол күні кешірек ЦАХАЛ [[Тир (қала)|Тир]] қаласындағы [[Зкук әл-Муфди]] ауданына эвакуациялау туралы ескерту жасады.<ref>{{Cite web |title=Israels Avichay Adraee issues urgent warning to residents in Zqouq El Mufdi, Tyre |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911638/lbci-lebanon-articles/en |access-date=7 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Бұл ескертулерден кейін тұрғындарға «Өз өмірлеріңізді сақтаңыздар» деген хабарламалар мен үйлерінен аулақ болу керектігі туралы ескертпелер жіберілді.<ref>{{Cite web |title='Save your lives:' Israeli army orders residents of Beirut's southern suburbs to evacuate |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911744/lbci-lebanon-articles/en |access-date=7 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> ​8 наурызда Израиль Бейруттың орталығындағы «Рамада» қонақүйінің ғимаратына әуеден соққы беріп, Израильге қарсы террорлық шабуылдарды жоспарлаған [[Ислам революциясы сақшыларының корпусы|Ислам революциясы сақшылар корпусының]] (ИРСК) элиталық «Құдыс» күштерінің төрт негізгі ирандық қолбасшысының көзін жойды.<ref>{{Cite news |date=2026 |title=Four killed in Beirut hotel strike, Israel says it targeted Iranian commanders |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/least-two-killed-strike-hotel-building-central-beirut-security-source-says-2026-03-08/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lebanon says Israeli strike on Beirut hotel kills four |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/911919/lbci-lebanon-articles/en |access-date=8 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Кейінірек Израиль әскері Бейрутке жасалған дәлдігі жоғары соққы нәтижесінде Ислам революциясы сақшылар корпусы «Құдыс» күштерінің Ливан корпусынан бес жоғары лауазымды қолбасшыны өлтіргенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Israeli army: Five senior commanders from the IRGC's Lebanon Corps killed in precise Beirut strike |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/912153/lbci-lebanon-articles/en |access-date=8 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> Нетаньяху: «Кімде-кім қаруын тастаса, өз өмірін сақтап қалады, ал кім тастамаса, оның қаны төгіледі», — деді.<ref>{{Cite web |date=8 March 2026 |title=بعد إنزال مرعب في "النبي شيت"... إسرائيل للبنان: انزعوا سلاح "الحزب" وإلّا |url=https://www.nidaalwatan.com/article/368946-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A5%D9%86%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%B9%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D8%AA-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D9%84%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D9%88%D8%A5%D9%84%D8%A7 |access-date=8 March 2026 |website=Nida Al Watan |language=ar}}</ref> Ливанның оңтүстігінде Хезболланың зымырандық шабуылы нәтижесінде [[Puma брондалған инженерлік машина]]сы зақымданып, оған көмекке келген [[Caterpillar D9]] бульдозеріне соққы тиіп, екі сарбаз қаза тапты.<ref name="The Jerusalem Post-20260308">{{Cite web |date=8 March 2026 |title=Two IDF soldiers killed in Hezbollah ambush in Lebanon |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-889199 |access-date=8 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> === Тоғызыншы апта (27 сәуір – қазіргі уақыт) === ​27 сәуірде Израиль Ливанның шығысындағы Бекаа алқабының жаңа аймақтарына әуе соққыларын жасады.<ref>{{Cite web |title=Israeli strikes hit east Lebanon, expanding scope despite ceasefire |date=27 April 2026 |access-date=27 April 2026 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-strikes-hit-east-lebanon-expanding-scope-despite-ceasefire-2026-04-27/ }}</ref> Сондай-ақ сол күні Хезболланың бас хатшысы Наим Касем Ливан үкіметі мен Израиль арасындағы бейбіт келіссөздерден «түпкілікті бас тартатынын» және Израильге қарсы «қарсыласу» жалғаса беретінін мәлімдеді. Ливан президенті Джозеф Аун бұған жауап ретінде Ливанның «қорлайтын келісімге» қол қоймайтынын айтты.<ref>{{Cite web |title=Aoun defends Israel-Lebanon talks amid Hezbollah criticism |work=[[The New Arab]] |date=27 April 2026 |access-date=27 April 2026 |url=https://www.newarab.com/news/aoun-defends-israel-lebanon-talks-amid-hezbollah-criticism }}</ref> 28 сәуірде Ливанның оккупацияланған аймақтарында ғимараттарды бұзу жұмыстарын жүргізіп жатқан Израиль Қорғаныс министрлігінің мердігері Хезболла дронының соққысынан қаза тапты.<ref name="IDFcontractor">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/israeli-contractor-killed-his-son-wounded-by-hezbollah-drone-in-southern-lebanon/|title=Israeli contractor killed, son wounded by Hezbollah drone in southern Lebanon|work=The Times of Israel|date=29 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, Мадждал-Зун елді мекенінде Израильдің соққысынан бұған дейінгі шабуыл орнында жұмыс істеп жатқан азаматтық қорғаныс қызметінің үш мүшесі мерт болды; дәл осы жерде тағы екі адам қаза тапты.<ref name="liveblog29apr">https://today.lorientlejour.com/article/1505229/trump-reportedly-asked-advisers-to-prepare-for-prolonged-blockade-of-iran-death-toll-from-israeli-strikes-on-jibsheet-continues-to-rise-live.html</ref> 29 сәуірде үйіне мотоциклмен бара жатқан Ливан әскерінің сарбазы Израиль соққыларының бірінен қаза тапты.<ref name="liveblog29apr" /> 30 сәуірде Кантар елді мекенінде Хезболланың жарылғыш тиелген дронының соққысынан ЦАХАЛ сарбазы қаза тапты. Сонымен қатар, Израильдің әуе соққысынан Ливан әскерінің сарбазы өз үйінде қаза тауып, онымен бірге отбасының бірнеше мүшесі де мерт болды.<ref name="IDFCas30052026">{{cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1505350/trump-to-be-briefed-by-centcom-on-new-military-options-against-iran-including-potential-middle-east-hypersonic-missile-deployment-live.html|title=Trump says direct talks between Lebanon, Israel within 'two weeks'; UAE bans its citizens from traveling to Lebanon }}</ref> Израиль эвакуациялау туралы (сондай-ақ мәжбүрлі қоныс аудару деп те аталатын) бұйрықтарының ауқымын тағы 15 қала мен ауылға кеңейтті; бұл жолы тізімге ірі [[Набатия]] қаласының айналасындағы түрлі елді мекендер енді.<ref name="IDFCas30052026"/> Екі күн ішінде (30 сәуір мен 1 мамыр) Хезболла дрондарының Израиль аумағына өтіп, сарбаздар жұмыс істеп жатқан көліктерге тікелей соққы беруінің екі бөлек оқиғасы тіркелді. Бұл шабуылдардан он төрт израильдік сарбаз жараланды, ал бейбіт тұрғындар арасында зардап шеккендер жоқ. Оқиғаның бірінде жойылған көлік ЦАХАЛ-дың артиллериялық снаряд тасымалдаушысы болған.<ref>https://www.jpost.com/israel-news/article-894709</ref><ref>https://www.ynetnews.com/article/8hegokip6</ref> Израиль соққыларынан қаза тапқандардың тәуліктік саны артты; 2026 жылғы 1 мамырда 40-тан астам адам, ал 2 мамырда тағы 40-тан астам адам қаза тапты (бұл мәліметтер әр күннің түстен кейінгі уақытына дейінгі соңғы 24 сағатты қамтитын есептеулерге негізделген).<ref>https://today.lorientlejour.com/article/1505521/israeli-attacks-in-lebanon-death-toll-rises-to-2618-killed-8094-wounded.html</ref><ref>https://today.lorientlejour.com/article/1505545/israel-says-it-destroyed-50-hezbollah-infrastructures-friday-and-continues-pounding-nabatieh-iranian-military-official-says-renewed-conflict-is-likely.html</ref> == Дипломатиялық талпыныстар == ​9 сәуірде Израиль мен Ливан арасындағы келіссөздер кезеңі АҚШ-тың [[Вашингтон]] қаласында өтетіні хабарланды. Келіссөздерге АҚШ-тың Ливандағы елшісі [[Мишель Исса]], Израильдің АҚШ-тағы елшісі [[Йехиэль Лейтер]] және Ливанның АҚШ-тағы елшісі [[Нада Хамаде Моавад]] қатысады деп жоспарланды. Дегенмен, Израиль ресмилері келіссөздер қарсаңында Ливандағы Хезболламен атысты тоқтатудан бас тартты, бұл ақпаратты 10 сәуірде Премьер-министр Беньямин Нетаньяху растады.<ref>{{Cite web |first=Said |last=Amori |title=Israel's Netanyahu says 'no ceasefire in Lebanon' despite ordering talks with Beirut |url=https://www.aa.com.tr/en/world/israels-netanyahu-says-no-ceasefire-in-lebanon-despite-ordering-talks-with-beirut/3900336 |work=Anadolu Agency |date=10 April 2026 |access-date=11 April 2026 }}</ref> 12 сәуірде Ливан премьер-министрі Науаф Салам өз үкіметінің «осы соғысты тоқтату, Израиль әскерін біздің барлық аумағымыздан шығаруды қамтамасыз ету және барлық тұтқындарымызды қайтару» бағытында жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |first=Stephanie |last=Rady |title=Lebanon says working to stop Israeli war, secure withdrawal |date=12 April 2026 |access-date=12 April 2026 |work=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/world/lebanon-says-working-to-stop-israeli-war-secure-withdrawal/3903203 }}</ref> Екі үкімет арасындағы соңғы онжылдықтардағы алғашқы тікелей келіссөздер 14 сәуірде мемлекеттік хатшы [[Марко Рубио]]ның қатысуымен өтті.<ref name="NPR-14042026">{{Cite web |first1=Kat |last1=Lonsdorf |first2=Daniel |last2=Estrin |title=Israel and Lebanon are holding rare diplomatic talks in D.C. |date=14 April 2026 |access-date=14 April 2026 |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/04/14/nx-s1-5784551/lebanon-israel-talks }}</ref> == Салдары мен шығындар == === ​Адам шығыны === ​1 мамырдағы жағдай бойынша, соғыс кезінде Ливанда Израиль соққыларынан кем дегенде 2 618 адам қаза тауып, 8 094 адам жараланды.<ref name="Lebanon1" /> Хезболланың ішкі дереккөздері соғыста 1 000-нан астам Хезболла содыры қаза тапқанын хабарласа,<ref name="Hezbollah1" /> Израиль Қорғаныс күштері (ЦАХАЛ) 1 700 содырдың көзін жойғанын мәлімдеді.<ref name="Hezbollah2" /> [[Сурет:Tyre Funeral 21 April.jpg|thumb|2026 жылғы 21 сәуірде Тир қаласында қаза тапқан Хезболла содырын жерлеу рәсімі.]] Соғыстың алғашқы күні, 2 наурызда Ливанның Денсаулық сақтау министрлігі Израильдің алғашқы соққыларынан кем дегенде 31 адам қаза тауып, 149 адам жараланғанын хабарлады; оның ішінде 20 адам қаза тауып, 91 адам Бейруттің оңтүстік маңында жарақат алса, 11 адам қаза тауып, 58 адам Ливанның оңтүстігінде жараланған.<ref name="L'Orient">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Israel issues dozen evacuation orders to residents of Burj al-Barajneh, Bekaa and the South; threatens strikes on al-Qard al-Hassan: LIVE |url=https://today.lorientlejour.com/article/1496827/israeli-army-says-strikes-on-lebanon-will-continue-and-their-intensity-will-increase-live.html |access-date=2 March 2026 |website=L'Orient Today |language=en}}</ref> Бейбіт тұрғындардың қоныс аударуы жаппай сипат алып, отбасылар оңтүстік аймақтардан [[Сидон]] сияқты қалаларға қарай қаша бастады.<ref name="Ravid">{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=2 March 2026 |title=Hezbollah launches missiles at Israel from Lebanon, Israeli military says |url=https://www.axios.com/2026/03/02/iran-war-israel-hezbollah-lebanon |access-date=2 March 2026 |website=Axios (website) |language=en}}</ref> Түстен кейін ЦАХАЛ Бейрутке жасалған түнгі соққылар кезінде Хезболланың барлау штабының басшысы Хусейн Макледтің көзі жойылғанын жариялады. Сондай-ақ жергілікті БАҚ [[Харет-Хрейк]]тегі соққылардың салдарынан марқұм [[Мұхаммед Хусейн Фадлалла]]ның ағасы мен оның әйелі қаза тапқанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=استشهاد شقيق الراحل السيد محمد حسين فضل الله وزوجته في الغارة الإسرائيلية على حارة حريك |url=https://www.lebanon24.com/news/lebanon/1488730/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%82%D9%8A%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%AC%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A |access-date=2 March 2026 |website=Lebanon24 |language=ar}}</ref> Ливандағы «[[Палестина ислам жиһады]]<nowiki/>» ұйымы Бейруттің оңтүстік маңында өздерінің қолбасшысы Адхам Аднан әл-Османның қаза тапқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes |url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html |access-date=2 March 2026 |website=L'Orient Today |language=en}}</ref> Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, түнге қарай қаза тапқандар саны 52-ге, ал жараланғандар 154-ке жетті.<ref name="L'Orient" /> ​8 сәуірде Америка Құрама Штаттары мен Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісімге келгеннен және Хезболла осыған сәйкес Израильге қарсы шабуылдарын тоқтататынын білдіргеннен кейін көп ұзамай,<ref>{{Cite web |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say |access-date=12 April 2026 |website=[[Al-Monitor]] |language=en}}</ref> Израиль Ливанға өзінің «ең жойқын шабуылдары» деп сипатталған соққыларын жасап, кем дегенде 357 адамды өлтірді.<ref name="AJ357">{{Cite news |date=10 April 2026 |title=Lebanon says death toll from Israel's Wednesday attacks at 357 |url=https://aje.news/8znvvy?update=4480964 |access-date=10 April 2026 |publisher=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref name="ha">{{Cite web |date=8 April 2026 |title=Israel launches huge attack in Lebanon after Iran ceasefire declared |url=https://www.nbcnews.com/world/lebanon/lebanon-israel-attack-iran-ceasefire-hezbollah-rcna267260 |access-date=8 April 2026 |website=[[NBC News]] |language=en}}</ref> Бұл көрсеткіш соғыс басталғалы бергі ең жоғары адам шығындарының бірі болды.<ref name="ha" /><ref name="Reuters-08042026" /> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ливандағы соғыс (2026)]] [[Санат:2026 жылғы қақтығыстар]] [[Санат:Израиль-Ливан қақтығысы]] [[Санат:Биньямин Нетаньяху]] [[Санат:Хезболла соғыстары]] [[Санат:Израиль соғыстары]] [[Санат:Ливан соғыстары]] f6djar0gol5vmjq6eq3nyb42ju431uv Анна Комнина 0 780635 3599852 3599024 2026-05-04T17:03:26Z Kasymov 10777 +[[Санат:Византия тарихшылары]]; ±[[Санат:Тарихшылар]]→[[Санат:Ортағасыр тарихшылары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599852 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Анна Комнина | Шынайы есімі = {{lang-gr|Ἄννα Κομνηνή}} | Суреті = Anna Komnene (cropped).jpg | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Түсініктемелер = | Діні = [[христиандық]] | Азаматтығы = Византия | Туған күні = 1.12.1083 | Туған жері = Порфира залы, Үлкен Константинополь Сарайы, [[Византия империясы]] | Қайтыс болған күні = 1153 | Қайтыс болған жері = Кечаритомен монастырі, Константинополь, Византия империясы | Жерленді = | Династия = Комниндер үйі | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[I Алексей Комнин|Алексей I Комнин]] | Анасы = Ирина Дукина | Жұбайы = Константин Дукас<br />Никефорос Бриеннос | Балалары = Алексиос Комнин Джон Дукас Ирен Дукаина Мария Бриеннайна Комнин | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = [[философия]], [[теология]], [[тарих]] | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Анна Комнина''' ({{lang-gr|Ἄννα Κομνηνή}}; [[1083 жыл]] [[1 желтоқсан]] – [[1153 жыл]]<ref>Ashe, L., Biddlecombe, S., Frankopan, P., Kempf, D., Naus, J., Ní Chléirigh, L., . . . Sweetenham, C. (2014). ''Writing the Early Crusades: Text, Transmission and Memory'' (M. Bull & D. Kempf, Eds.). Boydell & Brewer. p 41.</ref>) — [[Византия империясы|Византия]] ханшайымы және тарихшысы. Оның есімі латынша Anna Comnena деп жазылады. Анна — Византия императоры [[I Алексей Комнин|Алексей I Комнин]]ның қызы. Ол әйгілі Алексиада еңбегінің авторы. Бұл шығарма әкесінің билік құрған кезеңін сипаттайды. «Алексиада» — [[XI ғасыр]]дың соңы мен [[XII ғасыр]]дың басындағы Византия тарихы үшін ең маңызды дереккөздердің бірі. Сонымен қатар, ол [[Крест жорықтары]]ның алғашқы кезеңдері туралы да құнды мәлімет береді. Анна тек тарихшы ғана емес, сонымен бірге саясатқа да белсенді араласқан. Ол өз ағасы — Иоанн II Комнинды тақтан тайдырып, оның орнына күйеуі Кіші Никефорос Бриенниосты император еткісі келген. Алайда бұл әрекеті сәтсіз аяқталған.<ref name=":23">Hanawalt 1982, p. 303.</ref><ref>{{Cite web |title=Anna Comnena {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Anna-Comnena |language=en}}</ref> Анна туған кезде Константин Дукаспен атастырылған,<ref name=":23">Hanawalt 1982, p. 303.</ref><ref name=":0">Neville 2016, p. 2.</ref> әрі оның анасының үйінде тәрбиеленген. Анна жоғары деңгейде білім алған: грек әдебиеті мен тарихы, философия, теология, математика және медицина салаларын меңгерген. Бастапқыда Анна мен Константин Византия тағына негізгі мұрагерлердің қатарында болған. Бірақ [[1092 жыл]]ы оның інісі — Иоан II Комнин ресми мұрагер болып жарияланды.<ref>Larmour 2004, pp. 203–205.</ref> Шамамен [[1094 жыл]]ы Константин қайтыс болғаннан кейін, Анна 1097 жылы Кіші Никефорос Бриенниосқа тұрмысқа шықты.<ref name=":4">Neville 2016, p. 3.</ref> Олардың бірнеше баласы болған, ал Никифорос шамамен 1136 жылы қайтыс болды. Көптеген деректерде [[1118 жыл]]ы әкесі Алексей I Комнин қайтыс болғаннан кейін, Анна мен анасы ағасы — Иоанн II-ге қарсы билікті тартып алуға әрекет жасады деп айтылады. Аңыз бойынша, оның күйеуі бұл жоспарды қолдаудан бас тартқан, сондықтан төңкеріс сәтсіз аяқталған. Осының салдарынан, Иоанн II Аннаны Кечаритомен монастыріне жер аударған.<ref name=":23" /> Өмірінің қалған бөлігін сол жерде өткізіп, Анна өзінің атақты еңбегі — Алексиаданы жазған.<ref name=":3">Larmour 2004, p. 204.</ref><ref>Neville 2016, p. 111.</ref> Дегенмен, қазіргі заман зерттеушілері Аннаның нақты қастандық немесе өлтіру әрекетіне қатысқанын дәлелдейтін замандас деректер жоқ екенін атап өтеді. == Ерте өмірі және отбасы == Анна Комнина [[1083 жыл]]ғы [[1 желтоқсан]]да [[I Алексей Комнин|Алексий I Комнин]] мен Ирина Дукинаның отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Алексий I Комнин [[1081 жыл]]ы бұрынғы [[Византия империясы|Византия]] императоры Никифор III Вотаниатты тақтан тайдырып, билікке келген. Анасы Ирина Дукина Византиядағы ықпалды Дукастар әулетінің өкілі болған. Анна өзінің «Алексиада» еңбегінде ата-анасына деген ерекше сүйіспеншілігін атап өтіп, Алексий мен Иринамен қарым-қатынасын жылы сипаттайды. Ол жеті баланың тұңғышы болған. Оның інілері мен сіңлілері: Мария, Иоанн II Комнин, Андроник, Исаак, Евдокия және Феодора. Анна Константинопольдегі император сарайының Порфира (күлгін бөлме) деп аталатын арнайы бөлмесінде дүниеге келген. Бұл оның порфирородты (яғни, билеуші император билікте отырған кезде туған) екенін білдіріп, оның императорлық мәртебесін айқындаған. Анна бұл туралы өзінің «Алексиада» еңбегінде айтып, өзін «күлгін түсте туып-өскенмін» деп сипаттайды. Аннаның айтуынша, анасы Ирина Дукина оның әкесі Алексий I Комнин соғыстан оралғанша босануды күткен. Соған сәйкес, Анна да әкесі келгенше «күткен» деп баяндалады. Туған кезде Анна император Михаил VII-нің ұлы Константин Дукасқа атастырылған. Бұл екеуі шамамен 1088–1092 жылдарға дейін, яғни Аннаның інісі Иоанн II Комнин дүниеге келгенге дейін, империяның негізгі мұрагерлері болып саналған. Зерттеушілердің пікірінше, бұл атастыру саяси мақсатта жасалған. Себебі Алексий I Комнин бұрынғы императорды тақтан тайдырып билікке келгендіктен, өзінің билігінің заңдылығын күшейту үшін бұрынғы әулетпен туыстық байланыс орнатуға тырысқан. Шамамен 1090 жылдан бастап Константин Дукасның анасы — Мария Аланиялық Аннаны өз үйінде тәрбиелеген. Византияда келіндерді енесі тәрбиелеуі қалыпты жағдай болған. 1094 жылы Мария Аланиялық Алексий I Комнинге қарсы жасалған төңкеріс әрекетіне қатысы бар деп айыпталған. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, Аннаның Константин Дукасқа атастырылуы сол жерде бірден тоқтамаған, өйткені Константиннің өзі бұл қастандыққа қатыспаған. Дегенмен, оның шамамен 1094 жылы қайтыс болуымен бұл байланыс толық аяқталған. Аннаның енесі Мария Аланиялықпен, әжесі Анна Далассенамен және анасы Ирина Дукинамен қарым-қатынасы оның өміріне үлкен әсер еткен. Бұл әйелдер Анна үшін үлгі әрі шабыт көзі болған. Мысалы, зерттеуші Фалия Гума-Петерсонның пікірінше, Ирина Дукинаның «ойшылдық пен зияткерлік мәселелерді ұштастыра алатын аналық қабілеті» Аннаның жоғары білімді, өз еңбегінде өзін сенімді түрде ғалым ретінде көрсететін тұлға болып қалыптасуына ықпал еткен. == Білімі == Анна Комнина өзінің «Алексиада» еңбегінің басында-ақ алған білімін ерекше атап өтеді. Ол әдебиет, грек тілі, шешендік өнер (риторика) және ғылымдар бойынша терең білім алғанын жазады. Ұстаздары оған астрономия, медицина, тарих, әскери іс, география және математика пәндерін үйреткен. Ортағасырлық ғалым Никита Хониат Аннаның білімін жоғары бағалап, оны «барлық ғылымдардың патшайымы — философияға шын берілген және барлық салада білім алған» деп сипаттаған. Аннаның өз біліміне көзқарасы оның өсиетінде де көрінеді: ол ата-анасына білім алуына мүмкіндік бергені үшін алғыс білдіреді. Алайда бұл пікір замандасы Георгий Торник айтқан деректермен қайшылыққа келеді. Торниктің айтуынша, Анна ежелгі поэзияны, мысалы «Одиссеяны», ата-анасы көпқұдайшылық пен «қауіпті» мазмұны үшін құптамағандықтан, жасырын түрде оқыған. Ол тіпті Аннаның «жан әлсіздігін жеңіп», байқалмай оқу үшін барынша сақ болғанын жазады. Анна тек теориялық тұрғыда ғана емес, практикалық жағынан да қабілетті болған. Ол медицина саласында айтарлықтай тәжірибе жинақтап, медициналық еңбектерді зерттеген және өз отбасы мүшелерін емдеген. Әкесінің соңғы ауруы кезінде дәрігерлермен бірге ем жүргізуге қатысқан. Сонымен қатар, ол подагра (буын ауруы) бойынша маман саналған және Константинопольде ірі аурухананы басқарған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ортағасыр тарихшылары]] [[Санат:Византия тарихшылары]] awpshn803mu3jwlhu7dvffeb1sh45zm Арыстан Жүрек I Ричард 0 780639 3599854 3599217 2026-05-04T17:05:06Z Kasymov 10777 «[[Санат:Англия корольдері|Англия корольдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599854 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Арыстан Жүрек Ричард | Шынайы есімі = Richard the Lionheart | Суреті = Church of Fontevraud Abbey Richard I effigy.jpg | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = Royal Arms of England.svg | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = Хенри II | Ізбасары = Джон | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = Элеонора Аквитандық | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = христиандық | Азаматтығы = | Туған күні = 8.09.1157 | Туған жері = Бомонт сарайы, [[Оксфорд]], [[Англия]] | Қайтыс болған күні = 06.04.1199 | Қайтыс болған жері = Шалю, [[Франция]] | Жерленді = Фонтеввро аббаттығы, Анжу, Франция | Династия = Плантагенет | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Хенри II Англиялық | Анасы = Элеонора Аквитандық | Жұбайы = Беренгария Наварлық | Балалары = Филипп Конячтық | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Арыстан Жүрек I Ричард''' ({{lang-en|Richard the Lionheart}} [[1157 жыл]] [[8 қыркүйек]] – [[1199 жыл]] [[6 сәуір]]) – өзінің әскери қолбасшылық қабілетімен және жауынгерлігімен әйгілі болған [[Англия]] билеушісі.<ref>{{Cite book |last=Saunders |first=Connie J. |title=Writing War: Medieval Literary Responses to Warfare |publisher=D.S. Brewer |date=2004 |isbn=978-0-8599-1843-5 |pages=38}}</ref><ref>Trudgill, Peter (2021) ''European Language Matters: English in Its European Context'', Cambridge University Press,p. 61.</ref> Ол [[1189 жыл]]дан [[1199 жыл]]ға дейін Англия королі болды. Сонымен қатар әртүрлі кезеңдерде Нормандия, Аквитания және Гасконь герцогі, Кипр мырзасы, Пуатье, Анжу, Мен және Нант графы, сондай-ақ Бретаньның үстем билеушісі болды. Ричард – Генрих II мен Аквитаниялық Элеонораның үшінші ұлы болған, сондықтан бастапқыда тақ мұрагері ретінде қарастырылмаған. Алайда оның екі үлкен ағасы әкесінен бұрын қайтыс болып, ол таққа отырды. 16 жасында-ақ Ричард өз әскерін басқарып, әкесіне қарсы Пуатьедегі көтерілістерді басып-жаныштады.<ref>{{Cite book|last1=Gillingham|first1=John|title=Richard the Lionheart|page=243|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1978|isbn=978-0-8129-0802-2}}</ref> Ол Үшінші крест жорығында маңызды христиан қолбасшыларының бірі болды және француз королі Филипп II кеткеннен кейін жорықты басқарды. Мұсылман қолбасшысы Салах ад-Динге қарсы бірнеше жеңіске жеткеніне қарамастан, Иерусалимді қайта ала алмай, жорықты аяқтауға мәжбүр болды. Ричард I бәлкім француз және окситан тілдерінде сөйлеген, сондай-ақ Роже де Хоуденнің куәлігіне сүйенсек, орта ағылшын тілін де түсінген болуы мүмкін.<ref name="Gillingham 2004">{{Harvnb|Gillingham|2004}}</ref> Ол Англияда туған, балалық шағын сол жерде өткізген. Алайда Аквитания герцогы болғанға дейін ол өзінің ересек өмірінің көп бөлігін Францияның оңтүстік-батысындағы Аквитания герцогтігінде өткізді. Англия тағына отырғаннан кейін ол Англияда өте аз уақыт болды — бар болғаны шамамен алты айдай ғана болуы мүмкін. Оның билігінің көп бөлігі крест жорықтарында, тұтқында немесе Анжуй империясының француз аймақтарын белсенді қорғаумен өтті. Өз дәуірінде және қайтыс болғаннан кейін шамамен төрт ғасыр бойы ол үлгілі король және рыцарлықтың идеалды бейнесі ретінде қарастырылды.<ref>{{Harvnb|Turner|Heiser|2000}}</ref> Сондай-ақ оны өз қол астындағы халық діндар әрі ержүрек қаһарман деп санады.<ref>{{Harvnb|Harvey|1948|pp=62–64.}}</ref> Алайда кейінгі тарихшылар оны Англияны тек өз әскерлеріне қаржы көзі ретінде пайдаланған, ал елді басқаруға берілген жер ретінде қарастырмаған билеуші ретінде бағалады.<ref name="Gillingham 2004"/><ref>{{Harvnb|Harvey|1948|p=58.}}</ref> Бұл көзқарас қазіргі заманғы тарихшылар тарапынан жиі сынға алынып, оны анахронистік түсінік ретінде қарастырады. Richard I Англия мен Франция тарихында әлі күнге дейін маңызды әрі символдық тұлға болып қала береді. == Аквитаниядағы ерте өмірі және билікке келуі == === Балалық шағы === [[File:Seal - Richard I of England.jpg |thumb| Ричард I-дің 1189 жылғы Ұлы мөрі]] Ричард I 1157 жылғы 8 қыркүйекте, шамамен Оксфордтағы Бомонт сарайында (Англия) дүниеге келген. Ол Англия королі Генрих II мен Аквитаниялық Элеонораның ұлы болды. Ол Уильям, Генрих Жас король және Матильда атты бауырларының інісі еді; алайда Уильям Ричард дүниеге келмей тұрып қайтыс болған. Генрих II-нің кіші ұлы болғандықтан, Ричард бастапқыда тақ мұрагері ретінде қарастырылмады. Генрих II мен Элеонораның тағы төрт баласы болды: Геоффри, Элеонора, Жанна және Джон. Сонымен қатар Ричардтың анасы Элеонораның Франция королі Людовик VII-мен алғашқы некесінен туған екі өгей әпкесі болған: Мария және Аликс. Ричард I көбіне анасының сүйікті ұлы ретінде сипатталады. Оның әкесі анжуй-норман әулетінен шыққан және Англияны жаулап алған Уильям I-дің шөбересі болған. Замандас тарихшы Ральф де Дицето оның әулет шежіресін Шотландияның Матильдасы арқылы Англияның англосаксон корольдеріне және Ұлы Альфредке дейін таратып, одан әрі аңыздық түрде Нұх пен Вотанға (Воденге) дейін жалғастырған. Анжуй әулетінің дәстүрі бойынша, олардың тегінде тіпті «тозақтық қан» бар деп те айтылған, яғни ертегідегі пері немесе әйел-демон Мелюзинадан тараған деген аңыз болған. Әкесі Шотландиядан Францияға дейінгі жерлерін аралап жүрсе де, Ричард балалық шағын көбіне Англияда өткізген болуы мүмкін. Оның Еуропа құрлығына алғаш рет барғаны 1165 жылдың мамыр айында тіркелген — сол кезде анасы оны Нормандияға алып барған. Оның емізуші күтушісі Сент-Олбанс қаласынан келген Ходиерна болған, және Ричард кейін патша болған соң оған үлкен зейнетақы тағайындаған. Ричардтың білімі туралы ақпарат өте аз сақталған. Ол Оксфордта туып, сегіз жасына дейін Англияда өскеніне қарамастан, оның ағылшын тілін қаншалықты білгені белгісіз. Дегенмен, ол білімді адам болған: поэзия жазған және Лимузен тілінде (lenga d’òc) әрі француз тілінде еркін жазып, сөйлеген. [[File:France 1154-en (Angevin Empire).svg|thumb|Анжуй иеліктері (қызыл түстің әртүрлі реңктерімен көрсетілген) құрлықта, оларды Ричард кейін ата-анасынан мұраға алған.]] Ричард I тұтқында болған кезінде ағылшындардың шетелдіктерге деген теріс көзқарасы оның інісі Джон тарапынан әдейі пайдаланылды. Бұл Ричардтың канцлері Уильям Лонгшамптың беделін түсіріп, оның билігін әлсіретуге бағытталды. Лонгшамп норман текті болған. Джонның жақтасы Хью Нонант Лонгшампқа тағылған нақты айыптардың бірі ретінде оның ағылшын тілінде сөйлей алмауын келтірді. Бұл XII ғасырдың соңына қарай Англиядағы жоғары лауазымды тұлғалардан ағылшын тілін білу күтіле бастағанын көрсетеді. Ричард I туралы Үшінші крест жорығына қатысты латын тіліндегі Itinerarium peregrinorum et gesta regis Ricardi еңбегінде былай сипатталады: «Ол бойшаң, әсем дене бітімді; шашының түсі қызыл мен алтынның арасындағы реңкте болды; аяқ-қолдары икемді әрі тік еді. Қылыш қолдануға өте қолайлы ұзын қолдары бар еді. Ұзын аяқтары дене бітіміне сай келетін». Ортағасырлық корольдер арасында неке одақтары өте кең таралған еді. Олар саяси одақтар мен бейбіт келісімдер жасауға, сондай-ақ әулеттерге басқа жерлерге мұрагерлік талап қоюға мүмкіндік берді. 1159 жылдың наурызында Richard I-дің Барселона графы Рамон Беренгер IV-тің қыздарының бірімен үйленуі жоспарланған болатын. Алайда бұл келісім жүзеге аспай, неке болмай қалды. Оның ағасы Генрих Жас король 1160 жылдың 2 қарашасында Франция королі Людовик VII-нің қызы Маргаритаға үйленді. Плантагенеттер мен Капетингтер әулеті арасында бұл одақ болғанына қарамастан, екі әулет кейде бір-бірімен қақтығысып отырды. 1168 жылы олардың арасындағы бітім орнату үшін Рим папасы Александр III-тің араласуы қажет болды. Сол кезеңде Генрих II Бретаньды бағындырып, Джизор мен Вексен аймақтарын өз бақылауына алды. Бұл жерлер бұрын Маргаританың жасауына (дотына) кірген болатын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Англия корольдері]] 06vc74bbdlahbjr75af0he829z1oksx Қатысушы:Ductish/зертхана 2 780644 3599955 3598985 2026-05-04T21:22:01Z Ductish 180756 3599955 wikitext text/x-wiki '''Josip Heit''' блокчейн инновациялары мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, миллионер бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} pmrkasesnt3ru5tfyw21wut2uppgygq 3599956 3599955 2026-05-04T21:22:21Z Ductish 180756 3599956 wikitext text/x-wiki '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, миллионер бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} lfrqspyu8tvliobk2ruft7a2yg266ow 3599957 3599956 2026-05-04T21:22:53Z Ductish 180756 3599957 wikitext text/x-wiki '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} lvwebhts1k6vlzasx72a8p3jl50c96c 3599958 3599957 2026-05-04T21:33:01Z Ductish 180756 3599958 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Туған жері = [[Хорватия]] |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]] |Мамандықтары = [[Кәсіпкер]], [[финтех-стратег]], [[инвестор]] |Жұмыс саласы = [[Блокчейн]], [[цифрлық активтер]], [[қаржылық технологиялар]] |Ұйымдары = GSB Gold Standard Banking Group, Apertum }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} 14o91axhtwnaq09sec5mdeq5v3xh3ei 3599959 3599958 2026-05-04T21:33:43Z Ductish 180756 3599959 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Туған жері = [[Хорватия]] |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]] |Мамандықтары = [[Кәсіпкер]], [[финтех-стратег]], [[инвестор]] |Жұмыс саласы = [[Блокчейн]], [[цифрлық активтер]], [[қаржылық технологиялар]] }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} o9onetf3gu74o7ufsna0250w39pc7x2 3599960 3599959 2026-05-04T21:34:02Z Ductish 180756 3599960 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Туған жері = [[Хорватия]] |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]] |Мамандықтары = [[Кәсіпкер]], [[финтех-стратег]], [[инвестор]] }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} 0mag0iqhz37mog6b541sder9q81rdbt 3599961 3599960 2026-05-04T21:34:15Z Ductish 180756 3599961 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Туған жері = [[Хорватия]] |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт |Мемлекет = {{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]] }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} 06lmk1ag7p1jzge7c9q0bu47m2fde40 3599962 3599961 2026-05-04T21:34:36Z Ductish 180756 3599962 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Туған жері = [[Хорватия]] |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} fxvsosolentjz55svfnogyxjs798wt7 3599963 3599962 2026-05-04T21:37:32Z Ductish 180756 3599963 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} 3qmc9tw845hwk0v5jbcw3tn1gjevunh 3599964 3599963 2026-05-04T21:38:33Z Ductish 180756 3599964 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} jcr9av2120490mg2ex8kbo8wq6kntuu Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995) 0 780659 3599856 3599559 2026-05-04T17:11:16Z Kasymov 10777 3599856 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамызда жалпыхалықтық референдумда қабылданған констииуция. 1995 жылғы Конституция Қазақстанның тәуелсіздігін түпкілікті ресімдеді. Ол мемлекет пен азаматтық қоғам институттарының қалыптасуы мен нығаюы үшін берік іргетас жасады, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сенімді қорғаудың кепілдіктерін белгіледі, елдің экономикалық, әлеуметтік және мәдени әлеуетінің динамикалық дамуы үшін жағдай жасады. Конституция негізінде барлық мемлекеттік басқару институттары қалыптасып, құқықтық негіздемемен қамтамасыз етілді. Кәсіби екі палаталы Парламент тиімді жұмыс жасайды, Үкімет басқаратын атқарушы билік органдары жаңа принциптер бойынша жұмыс істейді, адам құқықтарын сенімді қорғауға қабілетті тәуелсіз сот жүйесі қалыптасты. Конституция ағымдағы заңнаманы қалыптастырудың құқықтық негізі ретінде қызмет атқарады. Оның негізінде және ережелерін дамыту мақсатында алғашқы 15 жыл ішінде 1700-ден астам заң қабылданды. 1995 жылғы Конституция екі палаталы Парламент құрды: Сенат — жоғарғы палата Мәжіліс — төменгі палата. 1995 жылы желтоқсанда екі палаталы (жоғарғы палата — Сенат, төменгі палата — Мәжіліс) Парламентке сайлау өткізілді. 1995 жылғы Конституция бойынша Конституциялық Сот жойылып, оның орнына Конституциялық Кеңес құрылды. Конституциялық Кеңес қолданыстағы заңдардың Конституцияға сәйкестігін алдын ала және кейінгі бақылау арқылы қадағалайды. Оның нормативтік қаулылары Конституцияның принциптері мен нормаларын дұрыс түсіндіруге ықпал етеді. == Тарихы == === Тәуелсіздік алдындағы кезең === 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауымен Қазақ КСР Қазақстан Республикасы болып қайта аталды. 1991 жылғы желтоқсанда бірнеше тарихи оқиға қатар жүрді: 1 желтоқсанда Мемлекет басшысы жалпыхалықтық сайлаумен алғаш рет сайланды, 10 желтоқсанда республика Қазақстан Республикасы деп қайта аталды, 16 желтоқсанда «Тәуелсіздік туралы Заң» қабылданды. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ел ауыр экономикалық және саяси жағдайда болды. Халыққа жалақы, зейнетақы, стипендия төлеу мәселелері өткір тұрды. Қоғамда жаңа үкіметтік емес ұйымдар белсенді жұмыс жасап, кейде тұрақсыздыққа жол ашатын талаптар қоя бастады. Осы күрделі жағдайда жаңа мемлекеттің барлық салалары — экономика, саясат, әлеуметтік сала — үшін құқықтық нормалар мен ережелер жасау қажеттілігі туындады. Осы кезеңде 1978 жылы қабылданған Қазақ КСР Конституциясы ескіріп, жаңа тәуелсіз мемлекеттің талаптарына сай болмайтыны анықталды. 1990–1992 жылдар аралығында Қазақ КСР Конституциясына үздіксіз өзгерістер мен толықтырулар енгізілді, алайда бұл шаралар жеткіліксіз болды. === Тәуелсіз Қазақстанның бірінші Конституциясы (1993) === Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңес тарапынан қабылданды. Бұл Конституцияны жасауға кең ауқымды жұмыс жүргізілді: 33 мыңнан астам ұжымдық талқылаулар өткізілді, 55 бапқа 1100-ден астам түзету мен толықтыру енгізілді. Конституциялық комиссияны Нұрсұлтан Назарбаев өзі басқарды, комиссияның төрағасы орынбасары болып Зинаида Федотова тағайындалды. Сарапшылар тобын белгілі заңгер, ғылым докторы, профессор, академик Ғайрат Сапарғалиев басқарды. Комиссия құрамына Бауыржан Мұхамеджанов, Константин Қолпақов, Талғат Донақов, Юрий Ким және басқалар кірді. 1993 жылғы Конституцияны дайындаудың ерекшелігі — оны жасауға барлық парламент комитеттерінің төрағалары, үкімет өкілдері мен ғалымдар кірген кең конституциялық комиссия қатысты. Алайда бұл жағдай кемшіліктерге де алып келді: кімде-кім болсын өзі атқаратын лауазымына сәйкес заңды «өзіне ыңғайлы» етіп жасауға тырысты — депутаттар заң шығарушы билікке, үкімет шенеуніктері атқарушы билікке көбірек өкілеттік беруге ұмтылды. 1993 жылғы Конституцияның басты кемшіліктерінің бірі ретінде адам құқықтары туралы бөлімнің болмауы аталды. Онда тек «Азамат құқықтары» деген бөлім болды, адам құқықтары туралы тек бір бапта қысқаша айтылып өтілді. === 1993 жылғы саяси дағдарыс және жаңа Конституция қажеттілігі === 1993 жылғы Конституцияда биліктің бөліну мәселелері толық шешілмеді. Президенттік басқару нысаны бекітілсе де, Жоғарғы Кеңес пен жергілікті халық депутаттары Кеңестері де кең өкілеттіктерге ие болды. Сонымен қатар бұл қайшылықтарды шешудің тетігі әзірленбеді. 1993 жылғы қарашада жергілікті халық депутаттары Кеңестері өзін-өзі таратты, 13 желтоқсанда Жоғарғы Кеңес те өзін-өзі тарқатты. Осыдан кейін Конституцияға өзгерістер енгізу жұмыстары басталды. 1995 жылғы наурызда жаңа саяси дағдарыс туындады: Конституциялық Сот Жоғарғы Кеңесті заңсыз деп таныды. Осы жағдайда жаңа Конституция дайындау мәселесі күн тәртібіне қойылды. === Конституцияны дайындау. Сарапшылық-консультациялық Кеңес === 1995 жылғы 22 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің қаулысымен жаңа Конституция жобасы бойынша Президент жанынан Сарапшылық-консультациялық Кеңес құрылды. Кеңестің жұмысын аяқтауға 10 маусымға дейін, яғни бір айдан аз уақыт берілді. Конституция идеологы — Президент [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы]] болды. Ол өзінің кітабында 20 елдің конституциясын оқып шыққанын, содан кейін заңгерлерді шақырғанын жазды. '''Лауазымды тұлғалар:''' * [[Шайкенов Нағашбай Амангалиұлы]] — Әділет министрі, заң ғылымдарының докторы (негізгі әзірлеуші) * [[Қолпақов Константин Алексеевич]] — Жоғарғы Кеңестегі Президент өкілі, заң ғылымдарының кандидаты * [[Мұхамеджанов Бауыржан Амангелдіұлы]] — Президент аппаратының заң бастамалары және құқықтық сараптама бөлімінің меңгерушісі ==== Ғалымдар: ==== * Сапарғалиев Ғайрат Сапарғалиұлы — академик, конституциялық құқық маманы * Ким В.А. — профессор, конституциялық құқық маманы * Котов А.Қ. — профессор, конституциялық құқық маманы * Нүрпейісов Е.Қ. — профессор, конституциялық құқық маманы * [[Басин Юрий Григорьевич|Басин Ю.Г.]] — профессор, азаматтық құқық маманы * Сүлейменов М.Қ. — профессор, азаматтық құқық маманы (Кеңестің ғылыми жетекшісі) ==== '''Шетелдік сарапшылар:''' ==== * Жак Аттали — Франция Мемлекеттік Кеңесінің кеңесшісі * Роллан Дюма — Франция Конституциялық Кеңесінің төрағасы * Алексеев Сергей Сергеевич — Ресей Федерациясының жеке құқық зерттеу орталығы Ғылыми кеңесінің төрағасы Кеңес мүшелері «Алатау» санаториінде орналастырылып, жұмысқа кірісті. Лоббистік қысымды болдырмау мақсатында Президент оларға жобаны ешкіммен талқыламауды міндеттеді. Конституция мәтінінің негізгі авторы Шайкенов Нағашбай Амангалиұлы (1947–2000) болды — заң ғылымдарының докторы, [[Алексеев С.С.|С.С. Алексеевтің]] шәкірті, Орал заң академиясының қызметкері. Президент оны өз кеңесшісі ретінде шақырып, кейін Әділет министрі қызметіне тағайындады. Н.А. Шайкеновтің жұбайы Лидия Алексеевнаның естеліктері бойынша: «Нағашбай Амангалиұлының конституция жасауға жетекшілік еткен кезін жақсы есімде. Шығармашылық рухтың биіктігі, жігер тасып тұрды! Тоғыз адамнан тұрған топ бір ай демалыссыз жұмыс істеді. Тамақ ішуді де ұмытатын. Президентпен тәулік бойы дерлік байланыста болды, әрбір бапты талқылады». Сарапшылық-консультациялық Кеңес мүшелері, оның ішінде Сүлейменов М.Қ. баяндауынша, олар автор емес, сарапшылар болды: олар дайын мәтінді талқылады, пікір білдірді, бірақ өздері мәтін жазбады. === Конституцияның жалпыхалықтық талқылануы және қабылдануы === Конституция жобасы кең жұртшылықтың назарына ұсынылды. Жоба бойынша халық арасында кеңінен талқылаулар жүргізілді. Сарапшылық-консультациялық Кеңес жобаны 1995 жылғы маусымда аяқтап, Президентке ұсынды. 1995 жылғы 30 тамызда жалпыхалықтық референдумда Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды. == Конституцияның мазмұны мен құрылымы == === Жалпы ережелер === Конституция кіріспеден (преамбуладан) және бірнеше бөлімнен тұрады: * I бөлім — Жалпы ережелер * II бөлім — Адам және азамат * III бөлім — Президент * IV бөлім — Парламент V бөлім — Үкімет * VI бөлім — Конституциялық Кеңес * VII бөлім — Соттар және сот төрелігі * VIII бөлім — Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару * IX бөлім — Қорытынды және өтпелі ережелер === Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары === 1993 жылғы Конституциядан айырмашылығы — 1995 жылғы Конституция (Жалпы ережелерден кейін) «Адам және азамат» деп аталатын бөліммен ашылады. Бұл Н.А. Шайкеновтің ұстанымын бейнелейді: Конституцияда адам құқықтары бірінші орынға қойылуы тиіс. Конституцияның 12-бабы бойынша Қазақстан Республикасында адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары Конституцияға сәйкес танылады және кепілдендіріледі. «Конституцияға сәйкес» деген сөздер адамның табиғи құқықтары Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген жағдайда ғана құқықтық қорғауға ие болатынын білдіреді. 12-баптың 2-тармағы бойынша: «Адамның құқықтары мен бостандықтары туған кезінен бастап әрбір адамға тиесілі, олар абсолютті және иеліктен шығарылмайтын деп танылады, заңдар мен өзге де нормативтік актілердің мазмұны мен қолданылуын айқындайды». Бұл тұжырымдамадан маңызды қорытынды шығады: Қазақстанның заңдары адам құқықтарының мазмұнын айқындамайды, керісінше, адамның құқықтары мен бостандықтары заңдардың мазмұны мен қолданылуын айқындайды. 12-баптың 5-тармағы бойынша: «Адамның және азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруы басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын бұзбауы, конституциялық құрылысқа және қоғамдық имандылыққа қысым жасамауы тиіс». Бұл ереже адам мен азамат құқықтарының өзге адамдардың құқықтарымен және бостандықтарымен, сондай-ақ құқықпен және адамгершілікпен ажырамас байланысын білдіреді. == Конституциялық реформалар == === 7 қазан 1998 жыл === Конституцияның 19 бабына түзету енгізілді. Президенттікке кандидаттың жас шегі 40-қа дейін көтеріліп, 65 жасқа дейінгі шектеу алынып тасталды. Президент 5 жыл емес, 7 жыл мерзімге сайланады деген өзгеріс енді. Мәжіліс депутаттарының саны 67-ден 77-ге дейін артты. === 2007 жылғы конституциялық реформа === 2007 жылғы 21 мамырда «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң қабылданды. Реформа нәтижесінде: * Парламенттің өкілеттіктері айтарлықтай кеңейтілді * Парламент санының ұлғаюы жүргізілді * Мәжіліске сайлаудың тәртібі түбегейлі өзгертілді: пропорционалдық жүйе енгізілді * Жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару жүйесі жаңартылды * Мемлекеттік және қоғамдық институттардың өзара іс-қимылы жақсартылды Реформа аясында Президент, Үкімет, Парламент туралы, Конституциялық Кеңес туралы, сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы, жергілікті өзін-өзі басқару туралы, саяси партиялар туралы, сайлау туралы заңдарға, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық бірлестіктер мәселелері бойынша заң актілеріне өзгерістер енгізілді. Жергілікті өзін-өзі басқару туралы, Жоғарғы сот кеңесі туралы, Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы жаңа заңдар қабылданды. Конституция қабылданғаннан бастап оған бірқатар өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Конституцияның кепілін беру, оны толықтыру және дамыту мақсатында 15 жыл ішінде оның негізінде 1700-ден астам заң қабылданды. Қазақстанның елордасы Астана қаласы екендігі Конституцияға енгізілді. Өлім жазасы адамдардың қаза болуымен байланысты террористік қылмыстар жасағаны үшін, сондай-ақ соғыс уақытында ерекше ауыр қылмыстар жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленді. Президент енді 7 жыл емес, 5 жыл мерзімге сайланатын болды. Сондай-ақ президенттікке кандидат Қазақстанда кемiнде 15 жыл емес, соңғы 15 жыл бойы тұруы керектігі айқындалды. Бiр адам қатарынан екi реттен артық президент болып сайланбайтыны, бірақ бұл шектеу ҚР Тұңғыш Президентіне қолданылмайтыны жазылды. Республика Президентi өз өкiлеттiгiн жүзеге асыру кезеңiнде саяси партиядағы қызметiн тоқтата тұрады деген тармақ алынып тасталды. Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге дейін артып, 98 депутат жалпыға бірдей, тең және төте сайланатыны және қалған 9 депутатты Қазақстан Халқы ассамблеясы сайлайтыны жазылды. ; 2 ақпан 2011 жыл 41-бап «Президенттің кезектен тыс сайлауы президент шешімімен тағайындалады және конституциялық заңда белгіленген тәртіп пен мерзімде өткізіледі» деген тармақпен толықтырылды. ; 10 наурыз 2017 жыл Президенттің бірқатар өкілеттігі биліктің басқа тармақтарына берілді. Азаматтықтан айыруға террористік қылмыстар жасағаны, сондай-ақ Қазақстан Республикасының өмірлік маңызы бар мүдделеріне өзге де ауыр зиян келтіргені үшін соттың шешімімен ғана жол берілетіні жазылды. ; 23 наурыз 2019 жыл 19 наурызда Нұрсұлтан Назарбаев мерзімінен бұрын президенттік өкілеттігін тоқтататынын мәлімдеді. 20 наурызда ҚР Парламенті Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант беріп, уақытша президент болды. Сол күні ол ел астанасына Нұрсұлтан Назарбаевтың есімін беруді ұсынып, парламент жедел түрде Астана атауын Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы заң жобасын қабылдады. 23 наурызда Президент заңға қол қойды. ; 8 маусым 2022 жыл 5 маусымда өткен жалпыұлттық референдум нәтижесінде Конституцияның 33 бабына 56 өзгеріс енгізілді. Соның ішінде: * Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі екені атап өтілді * Президенттің жақын туыстарының саяси мемлекеттік қызметші, квазимемлекеттік сектор субъектісі басшылары лауазымдарын атқаруға және Президент өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болуына тыйым салынды * Мемлекеттік хатшы лауазымы жойылып, орнына мемлекеттік кеңесші лауазымы құрылды * Конституциялық сот қайта құрылды * Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті Жоғары аудиторлық палата болып құрылды * Өлім жазасына тыйым салынды * Мәжілістің депутаттық корпусы аралас сайлау жүйесі бойынша құрылады * Мәжіліс депутаттары 107-ден 98-ге қысқарды * Сенаттағы президенттік квота қысқарды, мәжілістегі [[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы ассамблеясының]] квотасы жойылды * Мажоритарлық жүйе депутатты сайлаушылардың қалауы бойынша шақыртып алуға мүмкіндік береді * Тұңғыш президенттің ерекше рөлі мен артықшылықтары туралы ережелер алып тасталды ; 17 қыркүйек 2022 жыл Қазақстанның елордасына бұрынғы Астана атауы қайтарылуына байланысты өзгерістер енгізілді. Президент 5 жыл емес, 7 жыл мерзімге сайланады деген өзгеріс қайта енгізіліп, бір мерзімге ғана сайланатыны және бұл ереженің енді өзгермейтіні айқындалды. Конституциялық соттың өкілеттігі 6 жылдан 8 жылға дейін көтеріліп, бір судья тек бір рет тағайындалатыны жазылды. == Конституция Күні == Қазақстан Республикасында '''Конституция Күні''' жыл сайын '''30 тамызда''' атап өтіледі. Бұл күні елде мемлекеттік мерекелер, ғылыми конференциялар, семинарлар, олимпиадалар мен байқаулар өткізіледі. Астанада мерекелік шерулер, концерттер ұйымдастырылады. Мерекелер аясында мемлекеттік қызметке жаңадан қабылданған мемлекеттік қызметшілер ресми түрде ант береді, 16 жасқа толған азаматтарға куәліктер мен паспорттар тапсырылады. Қазақстан Конституциясы халықаралық стандарттарды ескере отырып жасалды. Тәуелсіздік алған мемлекеттер арасындағы казақстандық демократиялық транзит моделі тиімді заманауи демократиялық мемлекет құрудың ең көрнекті үлгілерінің бірі ретінде танылады. Конституцияның жеке адамдардың өзара қарым-қатынасын, меншікті, кәсіпкерлікті реттейтін нормаларды, сондай-ақ басқа да халықаралық стандарттарға сәйкес келетін ережелерді қамтуы оны демократиялық мемлекеттің заманауи Конституциясы ретінде сипаттауға мүмкіндік берді. Қазақстан Конституциясының Венецианская комиссиямен (Еуропа Кеңесінің «Демократия арқылы құқыққа» комиссиясы) сәйкестігі де зерделенді. Қазақстан осы комиссияның мүшесі болып табылады. == Қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы]] * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] * [[Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі]] * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] * [[Адам құқықтары]] * [[Конституциялық құқық]] == Әдебиеттер == * Назарбаев Н.А. «Қазақстандық жол» — Алматы: Атамұра, 2003. * Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы. — Алматы: Жеті жарғы, 1998. * Сүлейменов М.Қ. Конституциялық құқықтың суперсала ретіндегі мәселелері. — Алматы, 2015.Шайкенов Н.А. Теория государства и права: курс лекций. — Алматы: Жеті жарғы, 1996. * Н. Белоруков: «1995 жылғы Конституция Қазақстанның тәуелсіздігін түпкілікті ресімдеді». — ҚазАқпарат, 17 тамыз 2010. * Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности. Краткий сравнительный анализ положений Конституции РК 1993 г., * Конституции РК 1995 г. и проекта новой редакции Конституции РК. — 10 ақпан 2026. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Республикасының Конституциясы]] [[Санат:1995 жылғы нормативтік құжаттар]] ffxd4uicodaseflp3am1ndkmhgr8wk2 Ұлы Константин 0 780661 3599890 3599124 2026-05-04T17:58:41Z 1nter pares 146705 /* */ 3599890 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[I Константин]] oiwg1dvvkuzn1ud1z8mb0ncezsiwyxi Эпигенетика 0 780680 3599837 3599317 2026-05-04T16:47:08Z Kasymov 10777 3599837 wikitext text/x-wiki '''Эпигенетика''' [[ДНҚ]] ішіндегі [[нуклеотидтер]]дің реттілігін өзгермейтін механизмдерден туындаған [[ген]]дер [[Геннің экспрессиясы|экспрессиясының]] немесе жасушаның [[фенотип]]інің өзгеруін зерттейді. Эпигенетикалық өзгерістер соматикалық жасушалардың [[митоз]]дық бөліністерінде сақталады, сондай-ақ келесі ұрпаққа берілуі мүмкін. Эпигенетикалық өзгерістердің мысалдары ДНҚ метилденуі және [[гистондар]]дың деацетилденуі болып табылады. Эпигеном — гендердің белсенділігін реттейтін, бірақ ДНҚ бастапқы құрылымын өзгертпейтін молекулалық белгілер. Эпигенетика шеңберінде парамутация, генетикалық букмаркинг, геномдық импринтинг, x-хромосоманың инактивациясы, жағдай әсері, аналық әсерлер, репрограммалау, сондай-ақ гендер экспрессиясының реттелуінің басқа да механизмдері сияқты процестер зерттеледі. 2011 жылы [[Ақпараттық РНҚ|мРНК]] метилденуі диабетке бейімділікте рөл атқаратындығы көрсетілді, бұл жаңа саланың — РНК-эпигенетиканың бастауы болды. Мысалы: эукариоттың эпигенетикалық өзгерістерінің бір мысалы [[Жасушалар дифференциясы|жасушалық саралау]] (дифференцаланады) процесі болып табылады. Морфогенез кезінде плюрипотенттің жасушалары эмбрионның әртүрлі полипотентті жасушалық желілерін қалыптастырады, олар өз кезегінде толық сараланған жасушаларға бастау береді. Басқа сөзбен айтқанда, бір ұрықтандырылған жұмыртқа-зигота-нейрондарды, бұлшықет жасушаларын, эпителияларды, тамырлардың эндотелияларын және т.б. қоса алғанда, жасушалардың әртүрлі типтеріне сараланады. == Тағы қарау == * [[Экспосом]] * [[Пангенезис]] * [[Эпигенетикалық дрейф]] * [[Эпигенетикалық терапия]] {{Генетика}} [[Санат:Генетика]] kcogrgr6ofwofiivqwmvfzh8lqxgedj Үлгі:Қазақ мифологиясы кейіпкерлері 10 780681 3599860 3599359 2026-05-04T17:14:04Z Kasymov 10777 3599860 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақ мифологиясы кейіпкерлері |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |тақырып = Қазақ мифологиясы кейіпкерлері |бөлім1 = Ертегі кейіпкерлері |тізім1 = {{nobr|[[Таусоғар]] •}} {{nobr|[[Желаяқ]] •}} {{nobr|[[Толағай]] •}} {{nobr|[[Ер Төстік]] •}} {{nobr|[[Саққұлақ]] •}} {{nobr|[[Көлтауысар]] •}} {{nobr|[[Бапы хан]] •}} {{nobr|[[Тазша бала]] •}} {{nobr|[[Аяз би Жаманұлы|Аяз би]]}} |бөлім2 = Аңыз кейіпкерлері |тізім2 = {{nobr|[[Алдар Көсе]] •}} {{nobr|[[Жиренше шешен]] •}} {{nobr|[[Қожанасыр]] •}} {{nobr|[[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]] •}} {{nobr|[[Қорқыт ата]]}} |бөлім3 = Жыр кейіпкерлері |тізім3 = {{nobr|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобыланды батыр]] •}} {{nobr|[[Бату хан|Ер Сайын]] •}} {{nobr|[[Ер Көкше]] •}} {{nobr|[[Ер Тарғын]] •}} {{nobr|[[Ер Қосай]]}} |асты = }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан]]</noinclude> d2q3mpquufs9hpvlw6fpbvdxntlsia8 Санат:2020-жылдардағы Азия 14 780721 3599715 3599644 2026-05-04T13:45:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3599715 wikitext text/x-wiki [[Санат:2020-жылдар құрлықтар бойынша]] [[Санат:Азиядағы онжылдықтар]] [[Санат:XXI ғасырдағы Азия]] 31yt73i3rhjhr1gx1kz9i4l9qnjeh6b Maxi Чай 0 780722 3599677 3599654 2026-05-04T12:06:31Z Ashina 7704 3599677 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name = <big>'''''Maxi Чай'''''</big> |image = |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын|Суық шай]] ([[Ice tea]]) |manufacturer = Galanz Bottlers АҚ |origin = {{ту|Қазақстан}} |introduced = [[2004]] |color = Қара шай мен жасыл шайдың табиғи түсі (карамель бояуы қосылуы мүмкін) |flavor = Лимон, Орман жидектері (Лесные ягоды), Шабдалы (Персик), Малина, Клубника және басқа да жеміс-дәмдер |variants = Қара шай және Жасыл шай негізіндегі әртүрлі дәмдер<br />Көлемдері: 0,45 л, 0,5 л, 1,2 л, 2 л |related = [[Lipton Ice Tea]]<br />[[Nestea]]<br />[[Fuze Tea]]<br />Басқа жергілікті суық шай брендтері |website = [https://galanz.kz/maxi galanz.kz/maxi] }} '''Макси Чай (Maxi Чай)''' — қазақстандық танымал суық шай бренді, [[GALANZ bottlers|Galanz Bottlers]] компаниясының негізгі өнімі. Бренд 2004 жылы іске қосылған және [[Қазақстан]] мен [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] суық шай санатындағы көшбасшылардың бірі болып табылады<ref>{{Cite web|title=Основатель «Maxi чай» Турсенгали Алагузов хочет зайти в Узбекистан и Афганистан|url=https://kz.kursiv.media/2026-02-09/svan-osnovatel-maxi-chaj-tursengali-alaguzov-hochet-zajti-v-uzbekistan-i-afganistan/}}</ref>. == Тарихы == Galanz Bottlers АҚ 1998 жылы құрылған. 2004 жылы Қазақстан нарығында алғашқы суық шай — Maxi Чай шығарылды. Бренд көк шай және қара шайдың табиғи экстракттарынан дайындалады, әртүрлі дәмдерде (лимон, орман жидектері, шабдалы және т.б.) қолжетімді. Өнімдер пластикалық бөтелкелерде (0,5 л, 1,2 л, 2 л) шығарылады. [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]] — Galanz Bottlers компаниясының негізін қалаушы және негізгі иесі<ref name=":0">{{Cite web|title=Как Турсенгали Алагузов оценивает свое состояние|url=https://forbes.kz/articles/kak-tursengali-alaguzov-otsenivaet-svoe-sostoyanie}}</ref>, Maxi Чай брендінің авторы<ref>{{Cite web|title=Алагузов открыл производство Maxi чая на знаменитом заводе|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-otkryil-proizvodstvo-maxi-chaya-znamenitom-zavode-572366/}}</ref>. Тұрсынғали Алагөзов 2025 жылы [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша елдің ең бай 75 кәсіпкерінің қатарына енген. Оның байлығы шамамен 130 миллион АҚШ долларына бағаланған<ref name=":1">{{Cite web|title=Во сколько Турсенгали Алагузову обошлось строительство нового завода. Основатель бренда «Maxi чай» поделился с Forbes Kazakhstan подробностями проекта|url=https://forbes.kz/articles/voskolko-tursengali-alaguzovu-oboshlos-stroitelstvo-novogo-zavoda}}</ref>. 2016 жылға дейін ол акциялардың 100%-дық пакетіне иелік етті. Алайда, жұбайы [[Ляйсира Марат|Ляйсира Маратпен]] ажырасу процесінің нәтижесінде активтер бөліске түсті: 43,25% — Ляйсира Маратқа (сыйға тарту шарты негізінде); 13,5% — туыстары мен сенімді тұлғаларына; 43,25% — Тұрсынғали Алагөзовтің меншігінде қалды<ref name=":2">{{Cite web|title=Похищение, угрозы жизни детей: Как Алагузов и Мекешева отписывали бизнес Гульмире Сатыбалды|url=https://informburo.kz/novosti/poxishhenie-ugrozy-zizni-detei-kak-alaguzov-i-mekeseva-otpisyvali-biznes-gulmire-satybaldy}}</ref>. 2018-2020 жылдар аралығында компания [[Гүлмира Сатыбалды|Гүлмира Сатыбалдының]] бақылауына өте бастады<ref name=":2" />. 2021 жылы кәсіпкер өз компаниясын қайтару үшін [[Қайрат Сатыбалдыұлы|Қайрат Сатыбалдымен]] келіссөзге келіп, 29 млн доллар төлеуге міндеттелді. Оның 10 млн долларын қолма-қол өткізіп, қалған сомаға фиктивті қарыз шарттарын рәсімдеді<ref name=":2" />. Сот шешімдерінің нәтижесінде «Galanz Bottlers» АҚ-ның бақылау пакеті Тұрсынғали Алагөзовке қайтарылды. Кәсіпкер келтірілген материалдық және моральдық шығындарды өндіру және компанияның 90% үлесін толық заңдастыру процестерін аяқтады<ref name=":2" />. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Алагузов «шай» бағытынан түсетін табыс 130–140 млрд теңге деңгейінде болады деп болжайды. Қазіргі уақытта өндіріс жеті брендті және алкогольсіз сусындардың шамамен 27 түрін қамтиды. Соған қарамастан, өнім тапшылығын жою әзірге мүмкін болмай отыр».<ref name=":0" /> 2025 жылы кәсіпкер [[Алматы облысы]] [[Іле ауданы]] [[Байсерке ауылдық округі|Байсерке ауылында]] орналасқан жаңа алкогольсіз сусындар өндіретін зауыттың іске қосылатынын жариялады. Зауыт индустриалды-логистикалық Damu Logistics орталығы аумағында орналасқан және шамамен 55 мың шаршы метрді алып жатыр<ref>{{Cite web|title=Алагузов об итогах года: “Для меня важно, чтобы то, что мы производим, было качественным“|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-itogah-goda-dlya-vajno-to-myi-proizvodim-588622/}}</ref>. Кәсіпорын құрылысы 2024 жылдың тамыз айында басталып, шамамен бір жыл ішінде салынған. Зауытта заманауи өндірістік желілер орнатылып, теміржол инфрақұрылымы қарастырылған. Кешенде 200 адамды жұмыспен қамтып, өндіріс көлемін жылына миллион тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытының]] негізінде ауданы 20 мың шаршы метр болатын жаңа цех іске қосылып, онда «Maxi чай» және Garden сусындары шығарыла бастады. 2026 жылы мұнда 60 миллион литр шырын құрамдас және шай сусындары өндірілуі тиіс, олар [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] экспортқа жіберіледі.<ref name=":0" /> Зауыт құрылысына жұмсалған жалпы инвестиция көлемі шамамен 45 миллион еуро болған. Жобаның шамамен 60%-ы компанияның өз қаражаты есебінен, ал 40%-ы жеткізушілермен жасалған бөліп төлеу келісімдері арқылы қаржыландырылған. Банктік несие қолданылмаған.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов раскрыл стоимость нового завода в Алматинской области|url=https://finratings.kz/news/9361-tursengali-alaguzov-raskryl-stoimost-novogo-zavoda-v-almatinskoi-oblasti/}}</ref> Инвестиция құрылымы: * Француздық Sidel асептикалық желісі — ~14 млн еуро * Қаптама өндірісін дамыту (бөтелке, қақпақ, жапсырма) — ~5 млн еуро * Жер телімі (6 гектар) — ~3,5 млн еуро * Инженерлік инфрақұрылым мен қуат көздерін кеңейту — қалған бөлігі 2025 жылы бренд иесі компаниясында қызмет ететін қыөзметкерлердің ата-аналарына арналған несие жобасын жариялады. Жоба аясында 100 шақты зейнеткер өмірбойы компания атынан ай сайын 50 000 теңге зейнетақы алатын болады.<ref name=":3">{{Cite web|title=“Пенсия“ от Алагузова: кто будет получать пожизненные выплаты|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/pensiya-alaguzova-budet-poluchat-pojiznennyie-vyiplatyi-592550/}}</ref> Жобаның ажлпы құны ай сайын 30-35 миллион теңге болмақ<ref name=":3" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5749elet34syaw562de2259rnymrfue 3599678 3599677 2026-05-04T12:07:00Z Ashina 7704 3599678 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name = <big>'''''Maxi Чай'''''</big> |image = |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын|Суық шай]] ([[Ice tea]]) |manufacturer = Galanz Bottlers АҚ |origin = {{ту|Қазақстан}} |introduced = [[2004]] |color = Қара шай мен жасыл шайдың табиғи түсі (карамель бояуы қосылуы мүмкін) |flavor = Лимон, Орман жидектері (Лесные ягоды), Шабдалы (Персик), Малина, Клубника және басқа да жеміс-дәмдер |variants = Қара шай және Жасыл шай негізіндегі әртүрлі дәмдер<br />Көлемдері: 0,45 л, 0,5 л, 1,2 л, 2 л |related = [[Lipton Ice Tea]]<br />[[Nestea]]<br />[[Fuze Tea]]<br />Басқа жергілікті суық шай брендтері |website = [https://galanz.kz/maxi galanz.kz/maxi] }} '''Макси Чай (Maxi Чай)''' — қазақстандық танымал суық шай бренді, [[GALANZ bottlers|Galanz Bottlers]] компаниясының негізгі өнімі. Бренд 2004 жылы іске қосылған және [[Қазақстан]] мен [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] суық шай санатындағы көшбасшылардың бірі болып табылады<ref>{{Cite web|title=Основатель «Maxi чай» Турсенгали Алагузов хочет зайти в Узбекистан и Афганистан|url=https://kz.kursiv.media/2026-02-09/svan-osnovatel-maxi-chaj-tursengali-alaguzov-hochet-zajti-v-uzbekistan-i-afganistan/}}</ref>. == Тарихы == Galanz Bottlers АҚ 1998 жылы құрылған. 2004 жылы Қазақстан нарығында алғашқы суық шай — Maxi Чай шығарылды. Бренд көк шай және қара шайдың табиғи экстракттарынан дайындалады, әртүрлі дәмдерде (лимон, орман жидектері, шабдалы және т.б.) қолжетімді. Өнімдер пластикалық бөтелкелерде (0,5 л, 1,2 л, 2 л) шығарылады. [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]] — Galanz Bottlers компаниясының негізін қалаушы және негізгі иесі<ref name=":0">{{Cite web|title=Как Турсенгали Алагузов оценивает свое состояние|url=https://forbes.kz/articles/kak-tursengali-alaguzov-otsenivaet-svoe-sostoyanie}}</ref>, Maxi Чай брендінің авторы<ref>{{Cite web|title=Алагузов открыл производство Maxi чая на знаменитом заводе|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-otkryil-proizvodstvo-maxi-chaya-znamenitom-zavode-572366/}}</ref>. Тұрсынғали Алагөзов 2025 жылы [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша елдің ең бай 75 кәсіпкерінің қатарына енген. Оның байлығы шамамен 130 миллион АҚШ долларына бағаланған<ref name=":1">{{Cite web|title=Во сколько Турсенгали Алагузову обошлось строительство нового завода. Основатель бренда «Maxi чай» поделился с Forbes Kazakhstan подробностями проекта|url=https://forbes.kz/articles/voskolko-tursengali-alaguzovu-oboshlos-stroitelstvo-novogo-zavoda}}</ref>. 2016 жылға дейін ол акциялардың 100%-дық пакетіне иелік етті. Алайда, жұбайы [[Ляйсира Марат|Ляйсира Маратпен]] ажырасу процесінің нәтижесінде активтер бөліске түсті: 43,25% — Ляйсира Маратқа (сыйға тарту шарты негізінде); 13,5% — туыстары мен сенімді тұлғаларына; 43,25% — Тұрсынғали Алагөзовтің меншігінде қалды<ref name=":2">{{Cite web|title=Похищение, угрозы жизни детей: Как Алагузов и Мекешева отписывали бизнес Гульмире Сатыбалды|url=https://informburo.kz/novosti/poxishhenie-ugrozy-zizni-detei-kak-alaguzov-i-mekeseva-otpisyvali-biznes-gulmire-satybaldy}}</ref>. 2018-2020 жылдар аралығында компания [[Гүлмира Сатыбалды|Гүлмира Сатыбалдының]] бақылауына өте бастады<ref name=":2" />. 2021 жылы кәсіпкер өз компаниясын қайтару үшін [[Қайрат Сатыбалдыұлы|Қайрат Сатыбалдымен]] келіссөзге келіп, 29 млн доллар төлеуге міндеттелді. Оның 10 млн долларын қолма-қол өткізіп, қалған сомаға фиктивті қарыз шарттарын рәсімдеді<ref name=":2" />. Сот шешімдерінің нәтижесінде «Galanz Bottlers» АҚ-ның бақылау пакеті Тұрсынғали Алагөзовке қайтарылды. Кәсіпкер келтірілген материалдық және моральдық шығындарды өндіру және компанияның 90% үлесін толық заңдастыру процестерін аяқтады<ref name=":2" />. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Алагузов «шай» бағытынан түсетін табыс 130–140 млрд теңге деңгейінде болады деп болжайды. Қазіргі уақытта өндіріс жеті брендті және алкогольсіз сусындардың шамамен 27 түрін қамтиды. Соған қарамастан, өнім тапшылығын жою әзірге мүмкін болмай отыр».<ref name=":0" /> 2025 жылы кәсіпкер [[Алматы облысы]] [[Іле ауданы]] [[Байсерке ауылдық округі|Байсерке ауылында]] орналасқан жаңа алкогольсіз сусындар өндіретін зауыттың іске қосылатынын жариялады. Зауыт индустриалды-логистикалық Damu Logistics орталығы аумағында орналасқан және шамамен 55 мың шаршы метрді алып жатыр<ref>{{Cite web|title=Алагузов об итогах года: “Для меня важно, чтобы то, что мы производим, было качественным“|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-itogah-goda-dlya-vajno-to-myi-proizvodim-588622/}}</ref>. Кәсіпорын құрылысы 2024 жылдың тамыз айында басталып, шамамен бір жыл ішінде салынған. Зауытта заманауи өндірістік желілер орнатылып, теміржол инфрақұрылымы қарастырылған. Кешенде 200 адамды жұмыспен қамтып, өндіріс көлемін жылына миллион тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытының]] негізінде ауданы 20 мың шаршы метр болатын жаңа цех іске қосылып, онда «Maxi чай» және Garden сусындары шығарыла бастады. 2026 жылы мұнда 60 миллион литр шырын құрамдас және шай сусындары өндірілуі тиіс, олар [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] экспортқа жіберіледі.<ref name=":0" /> Зауыт құрылысына жұмсалған жалпы инвестиция көлемі шамамен 45 миллион еуро болған. Жобаның шамамен 60%-ы компанияның өз қаражаты есебінен, ал 40%-ы жеткізушілермен жасалған бөліп төлеу келісімдері арқылы қаржыландырылған. Банктік несие қолданылмаған.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов раскрыл стоимость нового завода в Алматинской области|url=https://finratings.kz/news/9361-tursengali-alaguzov-raskryl-stoimost-novogo-zavoda-v-almatinskoi-oblasti/}}</ref> Инвестиция құрылымы: * Француздық Sidel асептикалық желісі — ~14 млн еуро * Қаптама өндірісін дамыту (бөтелке, қақпақ, жапсырма) — ~5 млн еуро * Жер телімі (6 гектар) — ~3,5 млн еуро * Инженерлік инфрақұрылым мен қуат көздерін кеңейту — қалған бөлігі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} blv207ngrjhjhc3n97b2vgo1pmnzajb 3599865 3599678 2026-05-04T17:19:59Z Kasymov 10777 3599865 wikitext text/x-wiki {{Сусын |name = <big>'''''Maxi Чай'''''</big> |image = |caption = |type = [[Алкогольсіз сусын|Суық шай]] ([[Ice tea]]) |manufacturer = Galanz Bottlers АҚ |origin = {{ту|Қазақстан}} |introduced = [[2004]] |color = Қара шай мен жасыл шайдың табиғи түсі (карамель бояуы қосылуы мүмкін) |flavor = Лимон, Орман жидектері (Лесные ягоды), Шабдалы (Персик), Малина, Клубника және басқа да жеміс-дәмдер |variants = Қара шай және Жасыл шай негізіндегі әртүрлі дәмдер<br />Көлемдері: 0,45 л, 0,5 л, 1,2 л, 2 л |related = [[Lipton Ice Tea]]<br />[[Nestea]]<br />[[Fuze Tea]]<br />Басқа жергілікті суық шай брендтері |website = [https://galanz.kz/maxi galanz.kz/maxi] }} '''Макси Чай (Maxi Чай)''' — қазақстандық танымал суық шай бренді, [[GALANZ bottlers|Galanz Bottlers]] компаниясының негізгі өнімі. Бренд 2004 жылы іске қосылған және [[Қазақстан]] мен [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] суық шай санатындағы көшбасшылардың бірі болып табылады<ref>{{Cite web|title=Основатель «Maxi чай» Турсенгали Алагузов хочет зайти в Узбекистан и Афганистан|url=https://kz.kursiv.media/2026-02-09/svan-osnovatel-maxi-chaj-tursengali-alaguzov-hochet-zajti-v-uzbekistan-i-afganistan/}}</ref>. == Тарихы == Galanz Bottlers АҚ 1998 жылы құрылған. 2004 жылы Қазақстан нарығында алғашқы суық шай — Maxi Чай шығарылды. Бренд көк шай және қара шайдың табиғи экстракттарынан дайындалады, әртүрлі дәмдерде (лимон, орман жидектері, шабдалы және т.б.) қолжетімді. Өнімдер пластикалық бөтелкелерде (0,5 л, 1,2 л, 2 л) шығарылады. [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]] — Galanz Bottlers компаниясының негізін қалаушы және негізгі иесі<ref name=":0">{{Cite web|title=Как Турсенгали Алагузов оценивает свое состояние|url=https://forbes.kz/articles/kak-tursengali-alaguzov-otsenivaet-svoe-sostoyanie}}</ref>, Maxi Чай брендінің авторы<ref>{{Cite web|title=Алагузов открыл производство Maxi чая на знаменитом заводе|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-otkryil-proizvodstvo-maxi-chaya-znamenitom-zavode-572366/}}</ref>. Тұрсынғали Алагөзов 2025 жылы [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша елдің ең бай 75 кәсіпкерінің қатарына енген. Оның байлығы шамамен 130 миллион АҚШ долларына бағаланған<ref name=":1">{{Cite web|title=Во сколько Турсенгали Алагузову обошлось строительство нового завода. Основатель бренда «Maxi чай» поделился с Forbes Kazakhstan подробностями проекта|url=https://forbes.kz/articles/voskolko-tursengali-alaguzovu-oboshlos-stroitelstvo-novogo-zavoda}}</ref>. 2016 жылға дейін ол акциялардың 100%-дық пакетіне иелік етті. Алайда, жұбайы [[Ляйсира Марат|Ляйсира Маратпен]] ажырасу процесінің нәтижесінде активтер бөліске түсті: 43,25% — Ляйсира Маратқа (сыйға тарту шарты негізінде); 13,5% — туыстары мен сенімді тұлғаларына; 43,25% — Тұрсынғали Алагөзовтің меншігінде қалды<ref name=":2">{{Cite web|title=Похищение, угрозы жизни детей: Как Алагузов и Мекешева отписывали бизнес Гульмире Сатыбалды|url=https://informburo.kz/novosti/poxishhenie-ugrozy-zizni-detei-kak-alaguzov-i-mekeseva-otpisyvali-biznes-gulmire-satybaldy}}</ref>. 2018-2020 жылдар аралығында компания [[Гүлмира Сатыбалды|Гүлмира Сатыбалдының]] бақылауына өте бастады<ref name=":2" />. 2021 жылы кәсіпкер өз компаниясын қайтару үшін [[Қайрат Сатыбалдыұлы|Қайрат Сатыбалдымен]] келіссөзге келіп, 29 млн доллар төлеуге міндеттелді. Оның 10 млн долларын қолма-қол өткізіп, қалған сомаға фиктивті қарыз шарттарын рәсімдеді<ref name=":2" />. Сот шешімдерінің нәтижесінде «Galanz Bottlers» АҚ-ның бақылау пакеті Тұрсынғали Алагөзовке қайтарылды. Кәсіпкер келтірілген материалдық және моральдық шығындарды өндіру және компанияның 90% үлесін толық заңдастыру процестерін аяқтады<ref name=":2" />. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Алагузов «шай» бағытынан түсетін табыс 130–140 млрд теңге деңгейінде болады деп болжайды. Қазіргі уақытта өндіріс жеті брендті және алкогольсіз сусындардың шамамен 27 түрін қамтиды. Соған қарамастан, өнім тапшылығын жою әзірге мүмкін болмай отыр».<ref name=":0" /> 2025 жылы кәсіпкер [[Алматы облысы]] [[Іле ауданы]] [[Байсерке ауылдық округі|Байсерке ауылында]] орналасқан жаңа алкогольсіз сусындар өндіретін зауыттың іске қосылатынын жариялады. Зауыт индустриалды-логистикалық Damu Logistics орталығы аумағында орналасқан және шамамен 55 мың шаршы метрді алып жатыр<ref>{{Cite web|title=Алагузов об итогах года: “Для меня важно, чтобы то, что мы производим, было качественным“|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/alaguzov-itogah-goda-dlya-vajno-to-myi-proizvodim-588622/}}</ref>. Кәсіпорын құрылысы 2024 жылдың тамыз айында басталып, шамамен бір жыл ішінде салынған. Зауытта заманауи өндірістік желілер орнатылып, теміржол инфрақұрылымы қарастырылған. Кешенде 200 адамды жұмыспен қамтып, өндіріс көлемін жылына миллион тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытының]] негізінде ауданы 20 мың шаршы метр болатын жаңа цех іске қосылып, онда «Maxi чай» және Garden сусындары шығарыла бастады. 2026 жылы мұнда 60 миллион литр шырын құрамдас және шай сусындары өндірілуі тиіс, олар [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] экспортқа жіберіледі.<ref name=":0" /> Зауыт құрылысына жұмсалған жалпы инвестиция көлемі шамамен 45 миллион еуро болған. Жобаның шамамен 60%-ы компанияның өз қаражаты есебінен, ал 40%-ы жеткізушілермен жасалған бөліп төлеу келісімдері арқылы қаржыландырылған. Банктік несие қолданылмаған.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов раскрыл стоимость нового завода в Алматинской области|url=https://finratings.kz/news/9361-tursengali-alaguzov-raskryl-stoimost-novogo-zavoda-v-almatinskoi-oblasti/}}</ref> Инвестиция құрылымы: * Француздық Sidel асептикалық желісі — ~14 млн еуро * Қаптама өндірісін дамыту (бөтелке, қақпақ, жапсырма) — ~5 млн еуро * Жер телімі (6 гектар) — ~3,5 млн еуро * Инженерлік инфрақұрылым мен қуат көздерін кеңейту — қалған бөлігі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sumvrlc1qverpdmpqz7m5kqdwdaet5h Қатысушы талқылауы:Gulsaya Ganibekkyzy 3 780726 3599682 2026-05-04T12:16:34Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599682 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gulsaya Ganibekkyzy}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 17:16, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) a4dto740vmny7ls50lofqsgumlfufce STEM және креативтілік оқу-зертханасы 0 780728 3599686 2026-05-04T12:24:06Z Шерзод Раманкулов 180591 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала}} '''STEM және креативтілік оқу-зертханасы''' — білім алушылардың [[STEM|STEM]] бағытындағы зерттеушілік, инженерлік және креативті дағдыларын<ref name="higde2022">Hiğde, E., & Aktamış, H. (2022). The effects of STEM activities on students' STEM career interests, motivation, science process skills, science achievement and vi... 3599686 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''STEM және креативтілік оқу-зертханасы''' — білім алушылардың [[STEM|STEM]] бағытындағы зерттеушілік, инженерлік және креативті дағдыларын<ref name="higde2022">Hiğde, E., & Aktamış, H. (2022). The effects of STEM activities on students' STEM career interests, motivation, science process skills, science achievement and views. ''Thinking Skills and Creativity'', 43. [https://doi.org/10.1016/j.tsc.2022.101000 doi:10.1016/j.tsc.2022.101000]</ref> дамытуға арналған оқу-зертханалық құрылым. == Құрылу тарихы == [[STEM|STEM]] және креативтілік оқу-зертханасы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде]] 2024 жылы 26 сәуірде құрылған<ref name="govkz">[https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/760144 Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ресми сайты]</ref>. [[File:STEM және креативтілік оқу-зертханасының ашылуы.jpg|thumb|[[STEM|STEM]] және креативтілік оқу-зертханасының ашылуы]] Оқу-зертханасы [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің]] Ғылым комитеті тарапынан қаржыландырылған AP19579398 «Индустрия 4.0 жағдайында студенттердің креативтілігін [[STEM|STEM]] білім беру негізінде дамыту» атты ғылыми жоба шеңберінде ұйымдастырылды<ref name="ayu">[https://ayu.edu.kz/birimler/kz/1-bilimsel-calismalar/programlar/AP19579398 AP19579398 ғылыми жобасының парақшасы] — Қожа Ахмет Ясауи атындағы ХҚТУ ресми сайты.</ref>. == Оқу-зертханасының мақсаты == [[STEM|STEM]] білім беру элементтерін оқу үдерісіне жүйелі түрде енгізу, тәжірибеге бағытталған жобалық жұмыстарды ұйымдастыру және білім алушылардың ғылыми-зерттеушілік әлеуетін дамыту. Оқу-зертханасы білім алушылардың теориялық білімін практикалық іс-әрекетпен ұштастырып, шығармашылық қабілетін, цифрлық сауаттылығын және инновациялық шешім қабылдау дағдыларын қалыптастыруға және дамытуға бағытталған. == Оқу-зертханасының құрылымы == [[STEM|STEM]] бағытындағы оқу, зерттеу және жобалық жұмыстарды ұйымдастыруға арналған бірнеше функционалдық аймақтан тұрады. Оның құрамына: * тәжірибелік-зерттеу алаңы<ref name="ualikhan2025">Уәлихан А., Скаков М., Раманкулов Ш., Чорух А. Білім беру бағдарламаларында STEM элементтерін интеграциялау тәжірибесі // ''Абай атындағы ҚазҰПУ хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы''. — 2025. — №3 (91). — [https://doi.org/10.51889/2959-5894.2025.91.3.029 doi:10.51889/2959-5894.2025.91.3.029]</ref>; * цифрлық модельдеу және 3D жобалау бөлімі<ref name="usembayeva2024">Usembayeva, I., Kurbanbekov, B., Ramankulov, S., Batyrbekova, A., Kelesbayev, K., & Akhanova, A. (2024). 3D Modeling and Printing in Physics Education: The Importance of STEM Technology for Interpreting Physics Concepts. ''Qubahan Academic Journal'', 4(3), 45–58. [https://doi.org/10.48161/qaj.v4n3a727 doi:10.48161/qaj.v4n3a727]</ref>; * робототехника және инженерлік құрастыру аймағы<ref name="ouyang2024">Ouyang, F., & Xu, W. (2024). The effects of educational robotics in STEM education: a multilevel meta-analysis. ''International Journal of STEM Education''. Springer. [https://doi.org/10.1186/s40594-024-00469-4 doi:10.1186/s40594-024-00469-4]</ref>; * баламалы энергия көздерін зерттеу секторы<ref name="ramankulov2023">Раманкулов Ш., Битибаева Ж., Курбанбеков Б., Мұсахан Н., Паттаев А. STEM — мектеп физика курсының «энергия» ұғымын қалыптастырудың технологиясы ретінде // ''Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы''. — 2023. — Т. 83, №3. — Б. 237–245. — [https://doi.org/10.51889/2959-5894.2023.83.3.026 doi:10.51889/2959-5894.2023.83.3.026]</ref>; * білім алушылардың креативті жобаларын әзірлеуге арналған шығармашылық кеңістік<ref name="ramankulov2019">Ramankulov, S. Z., Dosymov, E., Mintassova, A. S., & Pattayev, A. M. (2019). Assessment of student creativity in teaching physics in a foreign language. ''European Journal of Contemporary Education'', 8(3), 587–599. [https://doi.org/10.13187/ejced.2019.3.587 doi:10.13187/ejced.2019.3.587]</ref> кіреді. == Оқу-зертханасының мүмкіндіктері == STEM және креативтілік оқу-зертханасы пәнаралық жобалар орындауға және ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысуына жағдай жасайды<ref name="amran2021">Amran, M. S., Bakar, K. A., Surat, S., Mahmud, S. N. D., & Shafie, A. A. B. M. (2021). Assessing Preschool Teachers' Challenges and Needs for Creativity in STEM Education. ''Asian Journal of University Education'', 17(3), 99–108. [https://doi.org/10.24191/ajue.v17i3.14517 doi:10.24191/ajue.v17i3.14517]</ref>. [[File:STEM және креативтілік оқу-зертханасының мүмкіндіктері.jpg|thumb|STEM және креативтілік оқу-зертханасының мүмкіндіктерін баяндау]] Зертхана мектеп-университет-өндіріс арасындағы байланысты нығайтуға, оқушылар мен студенттердің бірлескен STEM жобаларын жүзеге асыруына және олардың ғылыми-шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған<ref name="zhabayev2025">Жабаев Е., Келесбаев К., Орманова Ғ. Болашақ мамандарды оқу үдерісіндегі 3D принтермен тиімді өндіріске даярлау: инженерлік және техникалық білім мысалында // ''Ясауи университетінің хабаршысы''. — 2025. — №2 (136). — Б. 407–418. [https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.220 doi:10.47526/2025-2/2664-0686.220]</ref>. Зертхана университеттің ғылыми-білім беру инфрақұрылымын дамытуға, болашақ мамандардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыруға және заманауи технологияларды білім беру үдерісіне кіріктіруге ықпал етеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://ayu.edu.kz/birimler/kz/1-bilimsel-calismalar/programlar/AP19579398 AP19579398 ғылыми жобасы — Қожа Ахмет Ясауи атындағы ХҚТУ] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/760144 ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі — ресми жаңалықтар] [[Санат:STEM білім беру]] [[Санат:Қазақстандағы білім беру]] [[Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті]] [[Санат:Ғылыми зертханалар]] cias2waidkdvmkf6kh9dpf1cq0iswq8 Санат:3-мыңжылдықтағы Азия 14 780729 3599688 2026-05-04T12:38:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Азиядағы мыңжылдықтар]] [[Санат:3-мыңжылдық құрлықтар бойынша]] 3599688 wikitext text/x-wiki [[Санат:Азиядағы мыңжылдықтар]] [[Санат:3-мыңжылдық құрлықтар бойынша]] cdtzzcuggam8svh877szo0c32k4ltld Санат:Азиядағы мыңжылдықтар 14 780730 3599690 2026-05-04T12:40:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мыңжылдықтар құрлықтар бойынша]] [[Санат:Кезеңдер бойынша Азия тарихы]] 3599690 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мыңжылдықтар құрлықтар бойынша]] [[Санат:Кезеңдер бойынша Азия тарихы]] 3by1uyli36w2zcg9uuy4nrrnpasy38t Қатысушы:19642206g/Мұса Жанәділов 2 780731 3599691 2026-05-04T12:42:14Z 19642206g 179570 уикилендіру 3599691 wikitext text/x-wiki {{Тұлға | есімі = Мұса Жанәділов | туған күні = 25 мамыр 1941 | туған жері = Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Текес ауылы | қайтыс болған күні = 18 желтоқсан 2022 | қайтыс болған жері = Талғар қаласы | қызметі = ақын, журналист, драматург | ұлты = қазақ | мүшелігі = Қазақстан Журналистер одағы, Қазақстан Жазушылар одағы }} '''Мұса Жанәділов''' (25 мамыр 1941 — 18 желтоқсан 2022) — қазақ ақыны, журналист, драматург, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/59903</ref> == Өмірбаяны == Мұса Жанәділов Алматы облысы Нарынқол ауданының Текес ауылында дүниеге келген.<ref>https://alatau-zhuldyzy.kz/?p=20376</ref> 1957 жылы орта мектепті аяқтаған. 1960–1964 жылдары Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы мәдени-ағарту училищесінде білім алған.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/zetisuda-kitap-zaugan-kun__3595</ref> 1980 жылы С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тәмамдаған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/59903</ref> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 1957–1960 жылдары шопан болып бастаған.<ref>https://qarqaragazeti.kz/archives/4875</ref> 1965 жылдан бастап «Советтік шекара», «Қарқара» газеттерінде қызмет атқарған.<ref>https://qarqaragazeti.kz/archives/4875</ref> Кейін «Талғар» аудандық газетінде жұмыс істеп, тілші, жауапты хатшы, редактор орынбасары және бас редактор міндеттерін атқарған.<ref>https://qazdauiri.kz/news/kok-tuyndy-zelbiret</ref> == Шығармашылығы == Ақынның шығармалары поэзия, проза және драматургия жанрларын қамтиды.<ref>https://egemen.kz/article/168465-dramalyq-shygharmalar-bayqauynynh-dgenhimpazdary-anyqtaldy</ref> === Жыр жинақтары === * «Көктем тынысы» * «Шыңдар» * «Кегенім менің – өлеңім» * «Жүрек лүпілі» * «Мен келгенде Талғарда күз болатын» * «Түлеп ұшты жүректен жыр құстарым» === Прозалық шығармалары === * «Шопан ауылының шырайы» * «Түлеген өңір» === Драмалық шығармалары === * «Арманым сізге аманат» * «Ереуіл төбе ерлері» * «Тойланбаған той» === Ән мәтіндері === * «Ақ тілек» * «Кегенімді сағындым» * «Нарынқол жастарының вальсі» == Марапаттары == * «Еңбек ардагері» * Талғар, Райымбек, Кеген аудандарының Құрметті азаматы<ref>https://moldir-bulak.kz/zhaksynyn-aty-olmejdi/</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * https://www.youtube.com/watch?v=79X-rQ-WbP4 * https://www.youtube.com/playlist?list=PLjzUgIWu5SsooIbO1xvwTj_PLjFRHx2pl [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақ драматургтері]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]] spguovxzid3hbbmb1oekzk17es0n1ks 3599696 3599691 2026-05-04T12:52:32Z 19642206g 179570 дереккөз 3599696 wikitext text/x-wiki {{Тұлға | = Мұса Жанәділов | туған күні = 25 мамыр 1941 | туған жері = Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Текес ауылы | қайтыс болған күні = 18 желтоқсан 2022 | қайтыс болған жері = Талғар қаласы | қызметі = ақын, журналист, драматург | ұлты = қазақ | мүшелігі = Қазақстан Журналистер одағы, Қазақстан Жазушылар одағы }} '''Мұса Жанәділов''' (25 мамыр 1941 — 18 желтоқсан 2022) — қазақ ақыны, журналист, драматург, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/59903</ref> == Өмірбаяны == Мұса Жанәділов Алматы облысы Нарынқол ауданының Текес ауылында дүниеге келген.<ref>https://alatau-zhuldyzy.kz/?p=20376</ref> 1957 жылы орта мектепті аяқтаған. 1960–1964 жылдары Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы мәдени-ағарту училищесінде білім алған.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/zetisuda-kitap-zaugan-kun__3595</ref> 1980 жылы С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тәмамдаған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/59903</ref> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 1957–1960 жылдары шопан болып бастаған.<ref>https://qarqaragazeti.kz/archives/4875</ref> 1965 жылдан бастап «Советтік шекара», «Қарқара» газеттерінде қызмет атқарған.<ref>https://qarqaragazeti.kz/archives/4875</ref> Кейін «Талғар» аудандық газетінде жұмыс істеп, тілші, жауапты хатшы, редактор орынбасары және бас редактор міндеттерін атқарған.<ref>https://qazdauiri.kz/news/kok-tuyndy-zelbiret</ref> == Шығармашылығы == Ақынның шығармалары поэзия, проза және драматургия жанрларын қамтиды.<ref>https://egemen.kz/article/168465-dramalyq-shygharmalar-bayqauynynh-dgenhimpazdary-anyqtaldy</ref> === Жыр жинақтары === * «Көктем тынысы» * «Шыңдар» * «Кегенім менің – өлеңім» * «Жүрек лүпілі» * «Мен келгенде Талғарда күз болатын» * «Түлеп ұшты жүректен жыр құстарым» === Прозалық шығармалары === * «Шопан ауылының шырайы» * «Түлеген өңір» === Драмалық шығармалары === * «Арманым сізге аманат» * «Ереуіл төбе ерлері» * «Тойланбаған той» === Ән мәтіндері === * «Ақ тілек» * «Кегенімді сағындым» * «Нарынқол жастарының вальсі» == Марапаттары == * «Еңбек ардагері» * Талғар, Райымбек, Кеген аудандарының Құрметті азаматы<ref>https://moldir-bulak.kz/zhaksynyn-aty-olmejdi/</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * https://www.youtube.com/watch?v=79X-rQ-WbP4 * https://www.youtube.com/playlist?list=PLjzUgIWu5SsooIbO1xvwTj_PLjFRHx2pl [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақ драматургтері]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]] n2y63qfvpe9zjyrq13ttrhu97kv0fcl Санат:Мыңжылдықтар құрлықтар бойынша 14 780732 3599692 2026-05-04T12:42:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Кезеңдер бойынша құрлықтар тарихы]] [[Санат:Мыңжылдықтар]] [[Санат:Құрлықтар бойынша тарих]] 3599692 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кезеңдер бойынша құрлықтар тарихы]] [[Санат:Мыңжылдықтар]] [[Санат:Құрлықтар бойынша тарих]] 9rzly5cdwhk7pbcjfkcy4oyjwc3lzq7 Санат:3-мыңжылдық құрлықтар бойынша 14 780733 3599693 2026-05-04T12:49:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:3-мыңжылдық]] [[Санат:Мыңжылдықтар құрлықтар бойынша]] 3599693 wikitext text/x-wiki [[Санат:3-мыңжылдық]] [[Санат:Мыңжылдықтар құрлықтар бойынша]] 07virb42ni1gfs1k104dn4etnpbo3ws Санат:XXI ғасыр құрлықтар бойынша 14 780734 3599694 2026-05-04T12:51:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша ғасырлар]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қазіргі заман тарихы]] [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:3-мыңжылдық құрлықтар бойынша]] 3599694 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша ғасырлар]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қазіргі заман тарихы]] [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:3-мыңжылдық құрлықтар бойынша]] drqktze0roryuyul5nve9jxz6bd27nl Санат:Құрлықтар бойынша қазіргі заман тарихы 14 780735 3599697 2026-05-04T12:53:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қазіргі заман тарихы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша тарих]] 3599697 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қазіргі заман тарихы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша тарих]] jlkagntqh1hpa5ygwrm07gdpsy4qfz2 Санат:Қазіргі заман тарихы 14 780736 3599712 2026-05-04T13:40:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жаңа дәуір]] [[Санат:Тарих бөлімдері]] [[Санат:Кейінгі жаңа заман]] [[Санат:Тарихи кезеңдер]] 3599712 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жаңа дәуір]] [[Санат:Тарих бөлімдері]] [[Санат:Кейінгі жаңа заман]] [[Санат:Тарихи кезеңдер]] q9hw8xesczlr9pgwp7u6mm0d7543ixw Санат:Кейінгі жаңа заман 14 780737 3599713 2026-05-04T13:41:45Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тарихи кезеңдер]] [[Санат:Жаңа дәуір]] [[Санат:2-мыңжылдық]] 3599713 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тарихи кезеңдер]] [[Санат:Жаңа дәуір]] [[Санат:2-мыңжылдық]] 8izttr6jmtdl64njzq1guylfx1gj2p1 Санат:2020-жылдар құрлықтар бойынша 14 780738 3599716 2026-05-04T13:46:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2020 жж.]] [[Санат:Құрлықтар бойынша онжылдықтар]] [[Санат:XXI ғасыр құрлықтар бойынша]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қазіргі заман тарихы]] 3599716 wikitext text/x-wiki [[Санат:2020 жж.]] [[Санат:Құрлықтар бойынша онжылдықтар]] [[Санат:XXI ғасыр құрлықтар бойынша]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қазіргі заман тарихы]] dyz363oj3221nd58k9ufkwsgay6i9wf Санат:2020-жылдардағы қақтығыстар 14 780739 3599717 2026-05-04T13:50:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:XXI ғасыр қақтығыстары]] [[Санат:2020 жылдардағы әскери тарих]] [[Санат:Қақтығыстар онжылдықтар бойынша]] 3599717 wikitext text/x-wiki [[Санат:XXI ғасыр қақтығыстары]] [[Санат:2020 жылдардағы әскери тарих]] [[Санат:Қақтығыстар онжылдықтар бойынша]] oo005msaueo9lk0te2h05hfm9ibimlm 3599718 3599717 2026-05-04T13:53:11Z 1nter pares 146705 3599718 wikitext text/x-wiki [[Санат:XXI ғасыр қақтығыстары]] [[Санат:2020-жылдардағы әскери тарих]] [[Санат:Қақтығыстар онжылдықтар бойынша]] 0nghmkgn2t9p3l2db7y9kpi81sxvkqp Санат:XXI ғасыр қақтығыстары 14 780740 3599719 2026-05-04T13:53:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:3-мыңжылдық қақтығыстары]] [[Санат:XXI ғасырдағы әскери тарих]] [[Санат:Қақтығыстар ғасырлар бойынша]] [[Санат:Кейінгі жаңа заман кезеңіндегі соғыс қимылдары]] 3599719 wikitext text/x-wiki [[Санат:3-мыңжылдық қақтығыстары]] [[Санат:XXI ғасырдағы әскери тарих]] [[Санат:Қақтығыстар ғасырлар бойынша]] [[Санат:Кейінгі жаңа заман кезеңіндегі соғыс қимылдары]] 92vzsux92v4n3t2fcu6xixox0xphxzc Санат:3-мыңжылдық қақтығыстары 14 780741 3599721 2026-05-04T13:55:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қақтығыстар мыңжылдықтар бойынша]] [[Санат:3-мыңжылдық]] 3599721 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қақтығыстар мыңжылдықтар бойынша]] [[Санат:3-мыңжылдық]] 6tqcqcy7d1xynevc6ccjmfklvp7zas6 Қатысушы талқылауы:Seda2846 3 780742 3599723 2026-05-04T13:57:05Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599723 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Seda2846}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:57, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) 8th1m4qa1mtl0az8u9xgi5s08zxousm Қатысушы талқылауы:Аймурок 3 780743 3599730 2026-05-04T14:09:30Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599730 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Аймурок}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 19:09, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) 4htoexjrwhk841f2jhzjw2crwb045o7 Бостандық жобасы операциясы 0 780744 3599731 2026-05-04T14:14:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''Бостандық жобасы операциясы''' (ағылш. Operation Project Freedom) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты коалицияның Америка Құрама Штаттары бастаған әскери операциясы.{{efn|Бірнеше дерек... 3599731 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' (ағылш. Operation Project Freedom) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты коалицияның Америка Құрама Штаттары бастаған әскери операциясы.{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы Иран соғысы кезінде және Иранның Ормуз бұғазын қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, Иран бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 мина қоюшы кемесін суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық сүңгуір қайықтары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде Дональд Трамп АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} 5tdorsfd5agtd0ho7nvkxgp48o8huqv 3599732 3599731 2026-05-04T14:15:06Z 1nter pares 146705 3599732 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты коалицияның Америка Құрама Штаттары бастаған әскери операциясы.{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы Иран соғысы кезінде және Иранның Ормуз бұғазын қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, Иран бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 мина қоюшы кемесін суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық сүңгуір қайықтары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде Дональд Трамп АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ght2d0ioiha2m5guc9q8op1gwyz1h7f 3599734 3599732 2026-05-04T14:19:55Z 1nter pares 146705 3599734 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты коалицияның Америка Құрама Штаттары бастаған әскери операциясы.{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы Иран соғысы кезінде және Иранның Ормуз бұғазын қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, Иран бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 мина қоюшы кемесін суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық сүңгуір қайықтары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде Дональд Трамп АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және Парсы шығанағындағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0w2sqn1kmdwu4mz70terxagep62ow8k 3599737 3599734 2026-05-04T14:22:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3599737 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы Иран соғысы кезінде және Иранның Ормуз бұғазын қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, Иран бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 мина қоюшы кемесін суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық сүңгуір қайықтары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде Дональд Трамп АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және Парсы шығанағындағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3lnwe9rbvxcponls0qg7goduyweck01 3599740 3599737 2026-05-04T14:25:08Z 1nter pares 146705 3599740 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cbqnmhxvi7hfc2ta3p0qjyqfwox1qmn 3599741 3599740 2026-05-04T14:28:35Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Халықаралық қатынастардағы 2026 жыл]]; +[[Санат:2026 жылдағы Иран]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599741 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Халықаралық қатынастардағы 2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] g9j31zjrgecf0rqccgbqay247i3cg1c 3599743 3599741 2026-05-04T14:28:48Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]],[[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3599743 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Халықаралық қатынастардағы 2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] h9z4aqgngq3qmov3kofdndg6w046g0q 3599744 3599743 2026-05-04T14:31:24Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Теңіздегі операциялар мен шайқастар]]; +[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599744 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Халықаралық қатынастардағы 2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Теңіздегі операциялар мен шайқастар]] [[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштері]] 5dh69da7zlai53ai8yspiia7qh4st03 3599749 3599744 2026-05-04T14:45:21Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3599749 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Теңіздегі операциялар мен шайқастар]] [[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштері]] ia821qusclcckm2zfmp3o9vlfd5shge 3599750 3599749 2026-05-04T14:45:33Z 1nter pares 146705 3599750 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамыр айында құрылған көпұлтты [[коалиция]]ның [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операциясы]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Теңіздегі операциялар мен шайқастар]] [[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштері]] smr2608u0w4feevha3bipatmo9de0eh 3599915 3599750 2026-05-04T18:41:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3599915 wikitext text/x-wiki '''Бостандық жобасы операциясы''' ({{lang-en|Operation Project Freedom}}) — Иранның Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2026 жылдың мамырында [[Америка Құрама Штаттары]] бастаған [[Операция (әскери іс)|әскери операция]].{{efn|Бірнеше дереккөз мәліметі:<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-war-trump-strait-of-hormuz-israel-lebanon-ceasefire/|title=Live Updates: Bulk carrier reports 1st attack in weeks near Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livenowfox.com/video/fmc-xrlusfacq3hn7hp6|title=Videos|website=LiveNOW from FOX &#124; Breaking News, Live Events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/911900/slug|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz|date=May 3, 2026|website=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Out of Strait of Hormuz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/3/trump-says-us-will-help-free-up-ships-stuck-in-hormuz-strait|title=Trump says US will ‘help free up’ ships stuck in Hormuz Strait|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-895004|title=Donald Trump says US to begin escorting ships through Strait of Hormuz &#124; The Jerusalem Post|date=May 3, 2026|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/foreign-policy/4553042/trump-says-project-freedom-help-innocent-ships-in-strait-of-hormuz/|title=Trump: 'Project Freedom' will help escort 'neutral' ships out of Strait|first=Carter|last=Schroppe|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vinnews.com/2026/05/03/trump-announces-project-freedom-to-escort-neutral-ships-through-strait-of-hormuz/|title=Trump Announces ‘Project Freedom’ to Escort Neutral Ships Through Strait of Hormuz &#124; VINnews|date=May 3, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |publisher=Internazionale }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/strait-of-hormuz-stranded-ships-trump-project-freedom-2906029-2026-05-04|title=Trump unveils Project Freedom to escort stranded ships through Hormuz|first=Zafar|last=Abbas|date=May 4, 2026|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/world-en/2026/05/04/NE7JQXVYFJBGROCLELY6X475MM/|title=Trump Launches 'Project Freedom' to Extract Strait of Hormuz Ships|first=The Chosun|last=Daily|date=May 3, 2026|website=The Chosun Daily}}</ref>}} == Алғышарттары мен дайындық == ​2026 жылғы [[Ирандағы соғыс (2026)|Иран соғысы]] кезінде және Иранның [[Ормуз бұғазы]]н қоршауға алуынан кейін, 2026 жылдың наурызында АҚШ Ормуз бұғазының бойындағы Иранның нығайтылған кемеге қарсы қанатты зымыран кешендеріне салмағы 5000 фунттық бункер тескіш бомбалар тастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/us-bunker-buster-bombs-hammer-iranian-anti-ship-missile-sites-near-strait-hormuz|title=US bunker-buster bombs hammer Iranian anti-ship missile sites near Strait of Hormuz|first=Stephen|last=Sorace|date=March 18, 2026|website=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/u-s-used-its-new-5000-pound-bunker-busters-to-hit-iranian-anti-ship-missile-sites-reports|title=U.S. Used Its New 5,000-Pound Bunker Busters To Hit Iranian Anti-Ship Missile Sites: Reports|first1=Thomas|last1=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=March 18, 2026}}</ref> Сондай-ақ, [[Иран]] бұғазды миналауға әрекеттенген кезде АҚШ күштері Иранның 16 [[Миналы бөгет қойғыш|мина қоюшы кемесін]] суға батырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bairdmaritime.com/security/naval/naval-ships/top-us-general-us-military-striking-iranian-mine-laying-vessels|title=Top US general: US military striking Iranian mine-laying vessels|date=March 10, 2026|website=Baird Maritime / Work Boat World}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2026/03/11/us-strikes-iran-mine-ships-strait-of-hormuz-war-oil.html|title=U.S. forces sink 16 Iranian minelayers as reports say Tehran is mining the Strait of Hormuz|first=Lim Hui|last=Jie|date=March 11, 2026|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://katv.com/news/nation-world/iran-reportedly-starts-mining-the-strait-of-hormuz-as-us-readies-intensified-strikes-pete-hegseth-trade-oil-military-operation-epic-fury-donald-trump-benjamin-netanyahu-israel-marco-rubio-islamic-revolutionary-guard-corps|title=US forces destroy 16 Iranian mine-laying boats near Strait of Hormuz|first=MINA|last=ALLEN|date=March 10, 2026|website=KATV}}</ref> 2026 жылғы Иран соғысында отты тоқтату режимі күшіне енгенге дейін Иран әскери-теңіз флотының 16 класына жататын 150-ден астам әскери кемесі жойылды және барлық [[сүңгуір қайық]]тары батырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/releases/2026/04/peace-through-strength-operation-epic-fury-crushes-iranian-threat-as-ceasefire-takes-hold/|title=Peace Through Strength: Operation Epic Fury Crushes Iranian Threat as Ceasefire Takes Hold|first=The White|last=House|date=April 8, 2026}}</ref> 2026 жылдың сәуірінде [[Дональд Трамп]] АҚШ әскерилері Иранның 158 әскери кемесін жойып, Иран флоты «талқандалды» және теңіз түбінде жатыр деп мәлімдеді. Трамп сонымен қатар 28 мина қоюшы кеме батырылғанын, тек бірнеше кішігірім жылдам шабуылдаушы қайықтар ғана қалғанын атап өтті.<ref>{{Cite web | url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-us-war-donald-trump-strait-of-hormuz-trumps-warning-after-hormuz-blockade-irans-pure-propaganda-retort-11352589 | title=Trump's Iran Blockade Sees "Elimination" Warning, "Pure Propaganda" Retort | website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.com/world/2105951|title=US destroys 158 Iranian ships, Trump claims|website=TASS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/artc-trump-says-u-s-is-starting-the-process-of-clearing-hormuz-mines|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/region/were-now-clearing-out-strait-of-hormuz-trump-3217902|title='We're now clearing out Strait of Hormuz': Trump|website=Türkiye Today}}</ref> == Іске асырылуы == ​Трамп «Бостандық жобасы» операциясын жариялағаннан кейін, Ормуз бұғазында бір танкерге снарядтар тиді.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/may/04/iran-war-live-updates-trump-hormuz-us-operation-tanker-strikes|title=Middle East crisis live: tanker hit by ‘projectiles’ in strait of Hormuz after Trump says US will help ‘guide’ stranded ships|first=Adam|last=Fulton|date=May 4, 2026|via=www.theguardian.com}}</ref> Иран тарапы бұғазға кіруіне жол бермеу мақсатында АҚШ әскери кемесіне қарай зымырандар ұшырылғанын және екі зымыран АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеціне (мина тасушысына) тигенін мәлімдеді.<ref name="auto1">{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Iran says it fired missiles at US warship to prevent it entering Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/5/4/iran-says-it-fired-missiles-at-us-warship-to-prevent-it-entering-hormuz |access-date=4 May 2026 |website=Al Jazeera }}</ref> АҚШ Ормуз бұғазын қайта ашу әрекеті кезінде Иранның әскери кемеге соққы жасағанын жоққа шығарды. Сондай-ақ, Америка туы астындағы екі сауда кемесінің «Ормуз бұғазы арқылы сәтті өткенін» және [[Парсы шығанағы]]ндағы Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыран эсминецтері коммерциялық кеме қатынасын қалпына келтіруге көмектесіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-ceasefire-negotiations-strait-a4857f28d9b47e0170b65ced19451a25|title=US denies Iran struck a military vessel during new effort to reopen Strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Schreck|first2=SAM METZ Leer en|last2=español|date=May 4, 2026|website=AP News}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы Иран]] [[Санат:Таяу Шығыс дағдарысы (2023 жылдан)]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Теңіздегі операциялар мен шайқастар]] [[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштері]] 8x278235zsevt6sgo5bh4djynmf3q7x Қатысушы талқылауы:Мар Двенадцатый 3 780745 3599745 2026-05-04T14:37:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599745 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мар Двенадцатый}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:37, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) bt5tr0dtpu20ap3nynpfj0lxn9l6eib Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар 14 780746 3599746 2026-05-04T14:41:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы саясат]] [[Санат:Елдер бойынша 2026 жыл]] [[Санат:2020-жылдардағы халықаралық қатынастар]] 3599746 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы саясат]] [[Санат:Елдер бойынша 2026 жыл]] [[Санат:2020-жылдардағы халықаралық қатынастар]] cf6cfmo8y9394cx2r2givlh0q9uu4eo 3599748 3599746 2026-05-04T14:44:56Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Халықаралық қатынастардағы 2026 жыл]] бетін [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3599746 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша халықаралық қатынастар]] [[Санат:2026 жылдағы саясат]] [[Санат:Елдер бойынша 2026 жыл]] [[Санат:2020-жылдардағы халықаралық қатынастар]] cf6cfmo8y9394cx2r2givlh0q9uu4eo Қатысушы талқылауы:Reiszza 3 780747 3599753 2026-05-04T14:49:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599753 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Reiszza}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:49, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) ogscqz6psvfxx008frwx5wt7fgnlaq6 Санат:Жылдар бойынша халықаралық қатынастар 14 780748 3599754 2026-05-04T14:50:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша саясат]] [[Санат:Кезеңдер бойынша халықаралық қатынастар]] 3599754 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша саясат]] [[Санат:Кезеңдер бойынша халықаралық қатынастар]] 13sumbnm3xrm5ts9r0xjvftnfb08vak Санат:Кезеңдер бойынша халықаралық қатынастар 14 780749 3599757 2026-05-04T14:53:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Халықаралық қатынастар тарихы]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] 3599757 wikitext text/x-wiki [[Санат:Халықаралық қатынастар тарихы]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] jpykh0ctgp0qy8jxauob6ot4u4agyij Санат:Халықаралық қатынастар тарихы 14 780750 3599758 2026-05-04T14:55:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Халықаралық қатынастар]] [[Санат:Саяси тарих]] [[Санат:Дүниежүзі тарихы]] [[Санат:Дипломатия тарихы]] 3599758 wikitext text/x-wiki [[Санат:Халықаралық қатынастар]] [[Санат:Саяси тарих]] [[Санат:Дүниежүзі тарихы]] [[Санат:Дипломатия тарихы]] rchcwpmn3mz9zfc5mrzddv566b02d8i Санат:Дипломатия тарихы 14 780751 3599761 2026-05-04T14:56:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тақырыптар бойынша тарих]] [[Санат:Дипломатия]] 3599761 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тақырыптар бойынша тарих]] [[Санат:Дипломатия]] barcjqpbudj0i3l5kekvqhijwul251e Санат:2026 жылдағы саясат 14 780752 3599763 2026-05-04T14:59:11Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша саясат]] [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:2020-жылдардағы саясат]] 3599763 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша саясат]] [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:2020-жылдардағы саясат]] g2xkyowsbp724uenwg0aucy1l3ss9sj Санат:2020-жылдардағы саясат 14 780753 3599764 2026-05-04T15:02:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша саясат]] [[Санат:2020 жж.]] [[Санат:XXI ғасырдағы саясат]] [[Санат:Қазіргі заман тарихы]] 3599764 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша саясат]] [[Санат:2020 жж.]] [[Санат:XXI ғасырдағы саясат]] [[Санат:Қазіргі заман тарихы]] g7i67rpk13l92nq81hbg1v0xosxljfn Санат:Онжылдықтар бойынша саясат 14 780754 3599766 2026-05-04T15:03:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша санаттар]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] 3599766 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша санаттар]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] f3x1ack8i6ciwn71lrwqzzzm76ypbhw Санат:XXI ғасырдағы саясат 14 780755 3599767 2026-05-04T15:05:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар бойынша саясат]] 3599767 wikitext text/x-wiki [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар бойынша саясат]] 88oa978tylkckkyt2xkyh6hy6cjzah1 Санат:Ғасырлар бойынша саясат 14 780756 3599769 2026-05-04T15:06:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғасырлар бойынша санаттар]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] 3599769 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғасырлар бойынша санаттар]] [[Санат:Уақыт бойынша саясат]] n60hp2302krd2niqgp7co9wr2lrim5v Санат:Елдер бойынша 2026 жыл 14 780757 3599770 2026-05-04T15:09:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:Елдер бойынша 2020 жылдар]] [[Санат:Елдер бойынша ХХІ ғасыр жылдары]] 3599770 wikitext text/x-wiki [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:Елдер бойынша 2020 жылдар]] [[Санат:Елдер бойынша ХХІ ғасыр жылдары]] pkloc48kvztohckqtp4zab2l101u7z0 Санат:2020-жылдардағы халықаралық қатынастар 14 780758 3599773 2026-05-04T15:12:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша халықаралық қатынастар]] [[Санат:2020-жылдардағы саясат]] [[Санат:Елдер бойынша 2020 жылдар]] [[Санат:XXI ғасырдағы халықаралық қатынастар]] 3599773 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша халықаралық қатынастар]] [[Санат:2020-жылдардағы саясат]] [[Санат:Елдер бойынша 2020 жылдар]] [[Санат:XXI ғасырдағы халықаралық қатынастар]] 3wz63oautexgnnv89cqpblcq55e069c Қатысушы талқылауы:Ariisan 3 780759 3599782 2026-05-04T15:38:37Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599782 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ariisan}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:38, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) p93839wrxm8b9qcylk9ld70r2or6nad Изабель Пиночет 0 780760 3599783 2026-05-04T15:41:05Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі... 3599783 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 oja1hrupva47l3y9zvku96unqc5n46o 3599784 3599783 2026-05-04T15:41:32Z С.Жания 172404 «[[Санат:1845 жылы туғандар|1845 жылы туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599784 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:1845 жылы туғандар]] a43yia5t58evu5kbvysqbahaszeq1td 3599786 3599784 2026-05-04T15:41:51Z С.Жания 172404 «[[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар|1930 жж. қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599786 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] afquroeaws6yacju1cmsedzwjeutyix 3599788 3599786 2026-05-04T15:42:24Z С.Жания 172404 «[[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар|25 маусымда қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599788 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] 63u5eosc0k62pe1viue83g45ka8o8ff 3599789 3599788 2026-05-04T15:43:28Z С.Жания 172404 «[[Санат:Феминистер|Феминистер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599789 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] [[Санат:Феминистер]] kl3lmit8kemkodkrxha9pd9qs65jy04 3599797 3599789 2026-05-04T15:50:29Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1845 жылы туғандар|1845 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599797 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] [[Санат:Феминистер]] dfhcn83mzlxswtjyw4ayyc55v8b932q 3599798 3599797 2026-05-04T15:50:34Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар|1930 жж. қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599798 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] [[Санат:Феминистер]] fbxaqkjpqpks302jfuqww57z47k1j1d 3599799 3599798 2026-05-04T15:50:38Z 1nter pares 146705 «[[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар|25 маусымда қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599799 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] 7dz7o79va8a9yk2t5jq9kqgm0ss4jmz 3599816 3599799 2026-05-04T16:18:45Z С.Жания 172404 «[[Санат:1845 жылы туғандар|1845 жылы туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599816 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] hfjusqm97zp2k194f82chfai865u45k 3599818 3599816 2026-05-04T16:19:03Z С.Жания 172404 «[[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар|1930 жж. қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599818 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] 1kemmvoatu52yd8zpq47vpz8pemoxuz 3599819 3599818 2026-05-04T16:19:18Z С.Жания 172404 «[[Санат:25 маусымда туғандар|25 маусымда туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599819 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда туғандар]] sjqihu3e4syjd69icwxakfc7yptw63b 3599821 3599819 2026-05-04T16:19:25Z С.Жания 172404 «[[Санат:25 маусымда туғандар|25 маусымда туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599821 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] 1kemmvoatu52yd8zpq47vpz8pemoxuz 3599822 3599821 2026-05-04T16:19:42Z С.Жания 172404 «[[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар|25 маусымда қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599822 wikitext text/x-wiki '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] fq2mla1m22zon6ms8lr8iajqutccfq9 3599847 3599822 2026-05-04T16:58:10Z Kasymov 10777 3599847 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] 8kyvu4u8zv63q7ikl9jr7ooc8dep0ho 3600096 3599847 2026-05-05T07:30:01Z Jumadulla1997 180834 3600096 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Isabel Lebrun de Pinochet, hacia 1895.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған. Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты<ref>Babson College</ref>. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады<ref name=":0">Karin Sánchez Manríquez </ref>. Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды<ref name=":0" />. Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған. Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген. == Ескертпелер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil & Chile] at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008 * [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008 [[Санат:Феминистер]] [[Санат:1845 жылы туғандар]] [[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]] [[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]] 967pis984b9i6lchtvlea8hkeyfnlz2 Қатысушы талқылауы:QWERTYUIOP374774 3 780761 3599791 2026-05-04T15:45:23Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599791 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=QWERTYUIOP374774}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) t09av0lor50emu0wehuwwrdsc0srzoz Қатысушы талқылауы:Kroyvrot 3 780762 3599796 2026-05-04T15:50:22Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599796 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kroyvrot}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:50, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) 5x763vclxd4xr16y105go9yw127i7zh Қатысушы талқылауы:Kudaibergen Yerassyl 3 780763 3599800 2026-05-04T15:58:57Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599800 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kudaibergen Yerassyl}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 20:58, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) h16fm0kftopj7mlh8nfmuj3kkl2fspf Сурет:Persona Poster.jpg 6 780764 3599801 2026-05-04T16:05:45Z TalgatSnow 143530 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [http://goodfellamovies.blogspot.com/2009/08/1966-persona-ingmar-bergman.html] | жасалған уақыты = 1966 | авторы = Svensk Filmindustri }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Персона (фильм) | мақсаты = Персона мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} 3599801 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [http://goodfellamovies.blogspot.com/2009/08/1966-persona-ingmar-bergman.html] | жасалған уақыты = 1966 | авторы = Svensk Filmindustri }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Персона (фильм) | мақсаты = Персона мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == hvkhtnwyr211upkj9s7gei7r7wa7tp4 3599802 3599801 2026-05-04T16:05:58Z TalgatSnow 143530 /* Лицензиялау */ 3599802 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [http://goodfellamovies.blogspot.com/2009/08/1966-persona-ingmar-bergman.html] | жасалған уақыты = 1966 | авторы = Svensk Filmindustri }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Персона (фильм) | мақсаты = Персона мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == {{Non-free poster}} nj6cxzrddgyyovwteccaob581cxrn00 Персона (фильм) 0 780765 3599803 2026-05-04T16:06:32Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Персона |Шынайы атауы = {{lang-sv|Persona}} |Суреті = Persona Poster.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = |Жанры = [[психологиялық драма]] |Режиссёрі = [[Ингмар Бергман]] |Продюсері = [[Ингмар Бергман]] |Сценарист... 3599803 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Персона |Шынайы атауы = {{lang-sv|Persona}} |Суреті = Persona Poster.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = |Жанры = [[психологиялық драма]] |Режиссёрі = [[Ингмар Бергман]] |Продюсері = [[Ингмар Бергман]] |Сценарист = [[Ингмар Бергман]] |Актерлер = [[Биби Андерссон]]<br>[[Лив Ульман]] |Операторы = [[Свен Нюквист]] |Композиторы = [[Ларс Юхан Верле]] |Компания = [[AB Svensk Filmindustri]] |Дистрибьютор = AB Svensk Filmindustri |Ұзақтығы = 84 мин.<ref>{{cite web |url=http://berlinfilmjournal.com/2014/05/revisited-ingmar-bergmans-persona/ |title=Revisited: Ingmar Bergman's 'Persona' |last=Li |first=Charmaine |work=Berlin Film Journal |date=May 2014 |access-date=6 October 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007120419/http://berlinfilmjournal.com/2014/05/revisited-ingmar-bergmans-persona/ |archive-date=7 October 2017}}</ref> |Бюджеті = |Түсім = 250 000 [[АҚШ доллары|$]] (АҚШ) |Мемлекет = {{Байрақ|Швеция}} |Тілі = [[Швед тілі|швед]] |Жыл = 1966 |imdb_id = 0060827 |Сайты = }} «'''Персона'''» ({{lang-sv|Persona}}) — 1966 жылы шыққан [[Ингмар Бергман]]ның [[Авангардизм|авангард]]тық психологиялық драмасы. Сценарий авторы, режиссері және продюсері — Ингмар Бергман. Басты рөлдерде — [[Биби Андерссон]] және [[Лив Ульман]]. Сюжет желісі Альма есімді жас медбике (Андерссон) мен оның емделушісі — кенеттен үндемей қалған танымал театр актрисасы Элизабет Фоглердің (Ульман) айналасында өрбиді. Оқшаулаудағы саяжайға көшкен соң, Альма актрисаға күтім жасап қана қоймай, оған ішкі сырын ақтара бастайды. Уақыт өте келе медбике өзін емделушісінен ажырата алмайтын халге жетеді. «Персона» — психологиялық драмаға тән элементтерге толы, сан қырлы сыни талдаулар мен қызу пікірталастардың нысанына айналған туынды. Фильмдегі [[дуализм]], ақыл-естен адасу және [[Идентити (әлеуметтану)|тұлғалық бірегейлік]] мәселелерін зерттеу — [[Карл Юнг|Юнг]]тің «персона» теориясының көрінісі ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, шығарма кино түсіру өнері, вампиризм, гомосексуалдылық, ана мен бала қарым-қатынасы және түсік тастау сияқты күрделі тақырыптарды қозғайды. Фильмнің прологындағы, баяндау мәнеріндегі және соңындағы эксперименталды стиль ерекше атап өтіледі. Бұл жұмбаққа толы туынды кинотану саласындағы «[[Джомолунгма|Эверест]] шыңы» деп аталып кеткен; кинотарихшы Питер Коуидің айтуынша: «"Персона" туралы айтылған кез келген тұжырымға қарсы уәж айтуға болады, және ол қарама-қайшы пікір де шындыққа жанасады». «Персона» алғаш жарық көргенде, ондағы даулы тақырыптарға байланысты фильм монтаждалып, кейбір тұстары қиып тасталды. Соған қарамастан, швед баспасөзі фильмді жылы қабылдап, оның жанкүйерлерін сипаттау үшін «Персона-культ» (Person-a-kult) деген терминді ойлап тапты. Туынды «Гулдбагге» марапатында «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алып,<ref name="SFI"/> Швеция атынан «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылды. 2001 жылы фильмнің ағылшын тіліндегі реставрацияланған нұсқасында цензураланған кадрлар қайта қалпына келтірілді. Уақыт өте келе «Персона» әлемдік деңгейде мойындалып, сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Әсіресе Бергманның режиссурасы мен сценарийі, Свен Нюквистің операторлық жұмысы және Андерссон мен Ульманның актерлік шеберлігі ерекше атап өтіледі. Көптеген сыншылар бұл фильмді кино тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі, Бергманның басты шығармасы (magnum opus) және эксперименттік киноның жауһары деп санайды. «[[Sight & Sound]]» журналының сауалнамасы бойынша, ол 1972 жылы ең үздік фильмдер рейтингінде 5-орынды, ал 2012 жылы 17-орынды иеленді.<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/list/ls046949631/|title=Sight & Sound Top 10 Greatest Films of All Time, 1972 critics' poll|publisher=IMDb|access-date=2019-12-03|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123201314/https://www.imdb.com/list/ls046949631/|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар, «Персона» [[Роберт Олтмен]], [[Дэвид Линч]] және [[Дени Вильнёв]] сияқты танымал режиссерлердің шығармашылығына үлкен ықпал еткен. == Сюжеті == Элизабет Фоглер — театр сахнасында танымал болған ақсүйек актриса. Кезекті бір қойылым үстінде ол кенеттен үндемей қалып, жұртты таңғалдырады. Оның бұл әрекеті — еріксіз мылқаулық па, әлде бүкіл әлемге деген өкпе-реніш пе, ол жағы беймәлім күйінде қалады. Көмекке зәру актриса психиатрдың кеңесіне жүгінеді. Дәрігер оның психикалық тұрғыдан сау екенін, бірақ әлдебір есеңгіреу күйінде екенін анықтайды. Маман актрисаға қала қарбаласынан алыстап, табиғат аясында демалуға кеңес береді. Осылайша, Элизабет теңіз жағалауына аттанады, ал оған жас медбике Альма серік болады. Теңіз жиегіндегі оңашалықта екі әйелдің тағдыры тоғысады: Элизабет үнемі үнсіздік сақтаса, Альма оның көңілін аулау үшін өз өмірінің ең жасырын сырларын ақтара бастайды. == Рөлдерде == * [[Биби Андерссон]] — ''Альма, медбике'' * [[Лив Ульман]] — ''Элизабет Фоглер, актриса'' * Маргарета Крук — ''дәрігер'' * Гуннар Бьёрнстранд — ''мырза Фоглер'' * Йорген Линдстрём — ''бала, Элизабеттің ұлы'' == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |- align="center" ! style="background: #CCCCCC; width: 15%;" | Марапат ! style="background: #CCCCCC; width: 15%;" | Рәсім күні ! style="background: #CCCCCC;" | Санат ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC; width: 10%;" | Нәтиже ! style="background: #CCCCCC; width: 5%;" | Дереккөз |- ! scope="row" | [[BAFTA]] | 1968 жылғы 28 наурыз | Үздік шетелдік актриса | [[Биби Андерссон]] | {{Номинация}} | align="center" | <ref>{{Cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1968/film/foreign-actress|title=Foreign Actress in 1968|publisher=British Academy of Film and Television Arts}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | Guldbagge Award | rowspan="2" | 1967 жылғы 9 қазан | Үздік фильм | [[Ингмар Бергман]] | {{Жеңіс}} | rowspan="2" align="center" |<ref name="SFI">{{cite web |url=http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=4743&iv=Awards |title=Persona |publisher=Swedish Film Institute |date=1 March 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311135515/http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=4743&iv=Awards |archive-date=11 March 2014}}</ref> |- | Үздік актриса | Биби Андерссон | {{Жеңіс}} |- ! scope="row" | [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] | 1967 жылғы 31 желтоқсан | Үздік бес шетелдік фильм | Ингмар Бергман | {{Жеңіс}} | align="center" | <ref>{{Cite web |url=http://www.nationalboardofreview.org/award-years/1967/ |title=1967 Award Winners |publisher=[[Ұлттық киносыншылар кеңесі]]}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="5" | Киносыншылардың ұлттық қоғамы | rowspan="5" | 1968 жылғы қаңтар | Үздік фильм | Ингмар Бергман | {{Жеңіс}} | rowspan="5" align="center" | <ref name="NationalSocietyCritics">{{Cite web |url=https://nationalsocietyoffilmcritics.com/about-2/ |title=Past Awards |publisher=National Society of Film Critics}}</ref> |- | Үздік режиссёр | Ингмар Бергман | {{Жеңіс}} |- | Үздік актриса | Биби Андерссон | {{Жеңіс}} |- | Үздік сценарий | Ингмар Бергман | {{Жеңіс|2-орын}} |- | Үздік операторлық жұмыс | [[Свен Нюквист]] | {{Жеңіс|3-орын}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0060827}} {{рейтинг-10|8.0}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ингмар Бергман фильмдері]] [[Санат:Швед тіліндегі фильмдер]] [[Санат:1963 жылғы Швеция фильмдері]] [[Санат:Швеция драма-фильмдері]] [[Санат:Швеция ақ-қара түсті фильмдері]] sjzpwiba8k8x1jx9wv1k6z8l4dz3w5v Санат:Ингмар Бергман фильмдері 14 780766 3599805 2026-05-04T16:10:31Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by Ingmar Bergman}} {{басты мақала|Ингмар Бергман}} [[Санат:Швеция режиссёрлерінің фильмдері]] 3599805 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by Ingmar Bergman}} {{басты мақала|Ингмар Бергман}} [[Санат:Швеция режиссёрлерінің фильмдері]] lvd5id0ai0b28mn61v8mzm4wn1bqrip Акрам Вали 0 780767 3599806 2026-05-04T16:12:58Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] Жазушы|жаз... 3599806 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] iyacwnyi54gw9934zffv8td351grbr0 3599808 3599806 2026-05-04T16:14:52Z С.Жания 172404 «[[Санат:1908 жылы туғандар|1908 жылы туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599808 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] 292sglc5c8wyypqlv5eku57oqlf47ai 3599809 3599808 2026-05-04T16:15:09Z С.Жания 172404 «[[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар|1963 жылы қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599809 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] 59b4z9ku6cu1siboibcfakqm1mbeypv 3599810 3599809 2026-05-04T16:15:26Z С.Жания 172404 «[[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар|19 наурызда қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599810 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] s6kqnz1na5zgv7fyyvblh5zpksrw3g6 3599811 3599810 2026-05-04T16:15:45Z С.Жания 172404 «[[Санат:Башқұрт ақындары|Башқұрт ақындары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599811 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Башқұрт ақындары]] ja0meauz0c3vnf13lxta79csl392tm3 3599812 3599811 2026-05-04T16:16:22Z С.Жания 172404 «[[Санат:Аудармашылар|Аудармашылар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599812 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Башқұрт ақындары]] [[Санат:Аудармашылар]] 745fyuggizkv06sfyvut77wobmacn26 3599813 3599812 2026-05-04T16:17:06Z С.Жания 172404 «[[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары|Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599813 wikitext text/x-wiki '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Башқұрт ақындары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] 70qvxqh4po0v5pol64uabryduysr0f2 3599848 3599813 2026-05-04T16:58:15Z Kasymov 10777 3599848 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан Башқұрт кітап баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала] * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Башқұрт ақындары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] 71lij25bzln3qpg0wvj97612tw2r5tn Қатысушы талқылауы:Kingleone017 3 780768 3599875 2026-05-04T17:44:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599875 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kingleone017}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 22:44, 2026 ж. мамырдың 4 (+05) 77mn2uievs5ttomjpb8r5ryfln95vh2 Қатысушы:Muz researcher/Кетегенова Нұрғиян Сәлімқызы 2 780769 3599880 2026-05-04T17:49:47Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Кетегенова Нұрғиян Сәлімқызы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Кетегенова Н.С.jpg|250px|Кетегенова Н.С.]] |- ! Туған күні | 16 ақпан 1937 |- ! Туған ж... 3599880 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Кетегенова Нұрғиян Сәлімқызы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Кетегенова Н.С.jpg|250px|Кетегенова Н.С.]] |- ! Туған күні | 16 ақпан 1937 |- ! Туған жері | Аягөз, Семей облысы, Қазақ КСР |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | музыкатанушы, педагог, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану ғылымдарының кандидаты |- ! Ғылыми атағы | профессор (ЖАК) |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |- ! Мүшелігі | Қазақстан Республикасы Композиторлар одағы<br> Қазақстан Республикасы Халықаралық ақпараттандыру академиясы |} '''Кетегенова Нұрғиян Сәлімқызы''' — қазақстандық музыкатанушы, педагог, профессор (ЖАК), өнертану ғылымдарының кандидаты, «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері», Қазақстан Республикасы Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі, еңбек майданының қатысушысы, Қазақстан Республикасы Композиторлар одағының мүшесі == Өмірбаяны == Кетегенова Нұргиян Салимқызы 1937 жылғы 16 ақпанда Семей облысы Аягөз қаласында қуғын-сүргінге ұшыраған отбасында дүниеге келген. Кетегенова Н.С. – 60 жылдық еңбек өтілі бар ардагер педагог, көрнекті музыкатанушы, еңбек майданының қатысушысы, қазақ музыка ғылымының іргесін қалаған А.К. Жұбанов пен Б.Г. Ерзакович сынды аға буын ғалым-музыкатанушылардың лайықты ізбасары. Оның ғылыми-педагогикалық қызметі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясымен және Қазақстанның музыкалық мәдениетімен тығыз байланысты. Оқу орнын (профессор М.Р. Копытманның сыныбын) аяқтағаннан кейін аспирантураға ұсынылып, оны 1967 жылы «Мұқан Төлебаев мелодикасының халықтық-әндік қайнаркөзі» тақырыбындағы кандидаттық диссертациясын қорғаумен аяқтады (ғылыми жетекшісі – профессор А.К. Жұбанов). Көпқырлы тұлға ретінде Н.С. Кетегенова тек музыкатанушы емес, ғылыми-зерттеу, оқу-әдістемелік, әкімшілік, ағартушылық, дәрістік, редакторлық, публицистикалық және қоғамдық-ұйымдастырушылық қызметтерді қамтитын кең шығармашылық ауқымымен ерекшеленеді. Сонымен қатар ол – Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры, жоғары білікті ұстаз. == Білімі және ғылыми дәрежесі == Профессор М.Р. Копытманның сыныбында білім алып, кейін аспирантурада оқыды. 1967 жылы «Мұқан Төлебаев мелодикасының халықтық-әндік қайнаркөзі» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады (ғылыми жетекшісі – А.К. Жұбанов). == Ғылыми және педагогикалық қызметі == Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында 60 жылдан астам педагогикалық қызмет атқарды. Ұзақ жылдар бойы факультет басқарып, «Гармония және сольфеджио» кафедрасының меңгерушісі болды. Ғылыми-зерттеу, оқу-әдістемелік, ағартушылық және ұйымдастырушылық қызметтерді қатар жүргізді. == Ғылыми зерттеу бағыттары == Негізгі ғылыми зерттеу нысаны – композитор Мұқан Төлебаевтың шығармашылығы. Сонымен қатар музыка тарихы, теориясы және ұлттық музыкалық мәдениет мәселелерін зерттеді. == Еңбектері == Н.С. Кетегенова – 200-ге жуық ғылыми және публицистикалық еңбектің авторы. Оның зерттеулері Қазақстан композиторларының шығармашылығына, музыка тарихы мен теориясына, стиль мәселелеріне, фольклор мен кәсіби өнердің өзара байланысына арналған. Ғалымның көпжылдық ғылыми ізденістерінің негізгі нысаны – композитор Мұқан Төлебаевтың шығармашылығы. === Негізгі еңбектері === * «Макпал» этнографиялық жинағы (М. Төлебаев жазып алған 100 ән, 1979) * «М. Төлебаевтың өмірі мен шығармашылығы» (1993) * «Біржан мен Сара» операсының редакциясы (1983, 2 басылым) * «Мұқан Төлебаев» альбом-кітабы (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде) * «Мұқан Төлебаев. Өмірі мен шығармашылығы» (2013) === Композиторлар туралы зерттеулер сериясы === * «Қазақ музыкасының корифейі» (Е. Брусиловский туралы, 1999) * «Ән өлкесінің даңқты перзенті» (М. Төлебаев туралы, 1999) * «Өнер өрiнде. На вершине» (Е. Рахмадиев туралы, 2000) * «Жизнь как подвиг» (Қ. Мусин туралы, 2002) * «Композитор Мансур Сагатов» (2002) * «Жизнь в искусстве» (Ғ. Жұбанова туралы, 2003) * «Әуелеп ұшқан ән-ғұмыр. Крылатая муза Мукана» (2003) * «Евгений Брусиловский» (2005) * «Родному вузу – наш талант» (2005) * «Ахмет Жұбанов» (2006, А.К. Омаровамен бірге) * «Творческие портреты композиторов Казахстана» (2009) * «Композиторы Казахстана» (I том, 2012) * «Композиторы Казахстана» (II–III томдар, 2017) === Оқу-әдістемелік еңбектері === * «Қазақ музыкалық әдебиеті (1920–1980 жылдар)» (оқулық, 1995, 2000, 2014, У.Р. Жұмақовамен бірге) * «Гармония бойынша хрестоматия» (2015, А. Нусупова, Г. Бегембетова бірлесіп) == Ғылыми-педагогикалық қызметінің нәтижелері == Н.С. Кетегенова Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында 60 жылдан астам педагогикалық қызмет атқарды. Ұзақ жылдар бойы факультет басқарып, «Гармония және сольфеджио» кафедрасының меңгерушісі болды. Оның жетекшілігімен 35 музыкатанушы даярланып, бірқатар кандидаттық диссертациялар қорғалды (Г. Бегембетова, Ж. Нәжмеденов, Ж. Төлебаева). Ғалым докторлық және кандидаттық диссертацияларға, монографиялар мен ғылыми еңбектерге рецензент ретінде қатысқан. Оның шәкірттері Қазақстанның жетекші музыкалық мекемелерінде қызмет етеді. == Қоғамдық қызметі == Ғылыми-публицистикалық мақалалар жариялап, радио, теледидар және концерттік алаңдарда ағартушылық қызмет жүргізді. 2015 жылы Ұлттық музей жанынан мәдени жобалардың жүзеге асуына бастамашы болды. <br /> 2016 жылы «Астана Опера» театрында М. Төлебаев шығармасына қатысты жобалар жүзеге асырылды. <br /> 2015 жылы Н.С. Кетегенованың бастамасымен Астана қаласындағы Ұлттық музей жанынан Ұлттық мәдениет музейі құрылды, ал 2016 жылы «Астана Опера» театрында М. Төлебаевтың аяқталмаған «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» операсының премьерасы дайындалып, сахналанды. Музыкалық ағартушы және публицист ретінде ол газеттер мен журналдарда, радио мен теледидарда, сондай-ақ концерт залдарында тұрақты түрде сөз сөйлеп келеді. == Марапаттары == * «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» * «Білім беру ісінің құрметті қызметкері» * «Мәдениет қайраткері» * «Ерен еңбегі үшін» медалі * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» == Дереккөздер == <ref>[https://kazneb.kz/ru/catalogue/view/1109478 Кетегенова Н.С. "Творческие портреты композиторов Казахстана"]</ref> <ref>[https://musicnews.kz/nurgiyan-ketegenova/ Нургиян Кетегенова: беззаветное служение искусству]</ref> <ref>[https://books.google.ru/books/about/Мукан_Тулебаев.html?id=Yys4AAAAMAAJ&redir_esc=y Кетегенова Н.С. "Мукан Тулебаев: жизнь и творчество"]</ref> <ref>[https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1777913678&tld=kz&lang=ru&name=008-professor-ketegenova-n.pdf&text=кетегенова%20нургиян%20биография&url=https%3A%2F%2Fwww.conservatoire.edu.kz%2Fupload%2Fsaryn%2F2017-t-5-1%2F008-professor-ketegenova-n.pdf&lr=162&mime=pdf&l10n=ru&sign=596157e1bde9fcd711bbd87536de7bbb&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1777913678%26tld%3Dkz%26lang%3Dru%26name%3D008-professor-ketegenova-n.pdf%26text%3D%25D0%25BA%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B0%2B%25D0%25BD%25D1%2583%25D1%2580%25D0%25B3%25D0%25B8%25D1%258F%25D0%25BD%2B%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B8%25D1%258F%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.conservatoire.edu.kz%2Fupload%2Fsaryn%2F2017-t-5-1%2F008-professor-ketegenova-n.pdf%26lr%3D162%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D596157e1bde9fcd711bbd87536de7bbb%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Материалы круглого стола к 80-летию заслуженного деятеля Республики Казахстан, профессора Н. С. Кетегеновой]</ref> fd7w1m10u0xk9mnxjpzdm8pwzghcp7f Үлгі:Potd/2026-05-05 10 780772 3599895 2026-05-04T18:00:56Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-05|POTD 2026-05-05]]: filename only 3599895 wikitext text/x-wiki Handhabung, Doppeldecker Häfeli DH-5 (Militär) für Aerofotogrammetrie Aufnahmen, 000398822, edit.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> srlu1bmjwfhyxyftyxu61o4h76yq604 Қатысушы:Muz researcher/Өміров Ермек Қасымұлы 2 780773 3599916 2026-05-04T18:44:36Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Өміров Ермек Қасымұлы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Умиров Е.К.jpg|250px|Өміров Ермек Қасымұлы]] |- ! Туған күні | 28 шілде 1954 |- ! Туған жері | Са... 3599916 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Өміров Ермек Қасымұлы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Умиров Е.К.jpg|250px|Өміров Ермек Қасымұлы]] |- ! Туған күні | 28 шілде 1954 |- ! Туған жері | Сарыөзек ауылы, Кербұлақ ауданы |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | композитор, музыкант, педагог |- ! Білімі | Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерватория |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |- ! Мүшелігі | Қазақстан композиторлар одағы<br> Қазақстан кинематографистер одағы конфедерациясы |} '''Өміров Ермек Қасымұлы''' (1954 ж. 28 шілде Кербулак ауданы Сарыөзек ауылы) - Қазақстандық композитор, Қазақстан композиторлар одағының мүшесі, Қазақстан кинематографисттер одағы конфедерациясының мүшесі, музыка теориясы пәндерінің оқытушысы, музыкант. == Өмірбаяны == Ермек Қасымұлы Оміров 1954 жылы Алматы облысы Кербұлақ ауданына қарасты Сарыөзек ауылында дүниеге келген. 1975 жылы Чайковский атындағы музыкалық училищенің фортепиано сыныбын (оқытушысы — Е. И. Гилева) тәмамдаған. 1981 жылы Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияда композиция мамандығы бойынша профессор А. В. Бычковтың сыныбында білім алған. 1981–1986 жылдары «Отырар сазы» оркестрінде қызмет атқарады және осы ұжымның негізін қалаушылардың бірі болды. Оркестрге арнап «Ауыл табиғаты», «Шаттық елім», «Қымыз той» поэмаларын, сондай-ақ «Құлыншақ», «Боташым», «Тасбақалар жарысы», «Қаңбақ шал» күйлерін жазды. Сонымен қатар «Мың жылқы», «Назым», «Құсни-Қорлан», «Қараторғай» ән-күйлерін өңдеген. Қазақ күйлері мен әндерін оркестрге салу, жаңа шығармалар жазу, шеберлермен (Н.Тілендиев, С.Хұсайынов, Қ.Күміспеков, М.Маңғытаев) партитураларды зерттеп, пікірлесу және орындауға қатысу арқылы композитор терең ұлттық туындылары дүниеге келді. 1986–1989 жылдары Алматы облыстық филармониясында көркемдік жетекші қызметін атқарып, «Адырна», «Сазген», «Алтынай» ансамбльдерінің оркестрлік шығармашылығымен айналысты. 1989–1991 жылдары шығармашылық қызметпен шұғылданып, осы кезеңде домбыраға арналған «Қоңыр жай», «Ақбөкен», «Толғау» және басқа да күйлерді жазды. 1991- 1994 жылдары Абай атындағы Мемлекеттік университетінің оқутышы боп жұмыс істеген. 1985 жылдан бастап КСРО Композиторлар одағының мүшесі. 2005 жылдан ТМД және Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі. 2003 – 2008 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында музыка теориясы пәндерінен оқытушы болып қызмет атқарды. 2007 жылдан, кәзіргі ұақытқа дейін Құрманғазы атындағы Қазақстан ұлттық Консерваториясының доценті болып қызмет атқарып келеді . Оның шәкірттері: Молдажанова Дина, Канарбай Толкын, Нурсултанов, Аділхан Үлан == Шығармашылығы == Музыкалық стилі әуезділігімен, пішінінің айқындылығымен, сондай-ақ қазақ фольклоры мен заманауи композициялық тәсілдерді ұштастыруымен сипатталады. Композитор шығармаларында қазақтың дәстүрлі музыкалық мұрасын қазіргі музыкалық тілдің әртүрлі элементтерімен үйлестіре отырып, ұлттық музыкаға тән әнділік пен әуезділікті күй жанрының өзіндік интерпретациясымен сабақтастырады. Сонымен қатар, оның туындыларында полифониялық құрылым аясында гармониялық вертикальдарды шебер ұйымдастыру ерекшелігі байқалады. Мысалы, оның «Ауыл табиғаты» симфониялық оркестріне арналған увертюрасы. Композитор Құрманғазы атындағы қазақ академиялық халық аспаптар оркестріне арнап «Арал» поэмасын, «Беласар», «Іле», «Ертіс», «Есіл», «Бурыл жорға» күйлерін жазды. Симфониялық оркестрге арналған «Концерт-поэма», «Дала сыры» шығармалары мен симфониясы бар. Оміров шығармашылығында балаларға арналған музыка ерекше орын алады. Ол «Қаңбақ шал», «Қауіпті жол», «Сырттан арлан», «Арыстан мен түлкі», «Нашақор мысық», «Тігінші» сияқты 15 мультфильмге музыка жазған. Музыкалық мектептердің репертуарына арнап 24 қазақ халық әні мен күйін өңдеген, олардың қатарында «Арбиян қоңыр», «Бала уату», «Кеңес күйі», «Балқадиша», «Бипыл», «Ақсисa» бар. Сонымен қатар фортепианоға арналған «Атамның әңгімесі», «Торғай», «Жаңбырлы таң», «Самал жел», «Би» сияқты 24 пьеса мен 3 сонатаның авторы. Балаларға арналған «Керек бізге тыныштық», «Ардақты жан анам», «Шекарашы», «Бөбектері әлемнің», «Наурыз», «Ақша қар», «Қаздарым», «Көбелек», «Анашым» секілді елуге жуық ән жазған. == Шетелдік және жергілікті басылымдар == * «Жан анам» сөзі К.Жаленованыкі 30-31 бет (2013, Алматы кітап) * «Айды әперші, Апатай» сөзі Ө. Турманжанов 36-37 бет (2013, Алматы кітап). * «Ақша қар» сөзі Қ.Жаленова .86-87 бет (2013, Алматы кітап). * «Қайырлы таң» сөзі А.Тойшанұлы 102-105 бет. (2013, Алматы кітап). * «Момышұлы Бауыржан» сөзі С.Тұрғынбеков 115-117 бет (2013, Алматы кітап). * «Жан сырым» сөзі Х.Талғаров 21-22 бет (2013, Алматы кітап). * «Атамның әңгімесі» пьеса для фортепиано стр. 23-25 (2013, Алматы кітап). * «Жан сырым» сөзі Х.Талғаров 22-23 бет (2017, Алматы кітап). == Марапаттаулары == * В.А. Шапиловтың Мультимедиялық техникасын оқу процесінде қолдану атты тренингтерінің қатысушы (2011 ж. 17-28 қантар). * Ресейдің Халық артисі Р Калимулинның Мастер класстарының қатысушы (2011 ж. 27 қазан- 5 қараша). * Украин композиторлар Одағының мүшесі В. Рунчактың Мастер класстарынын қатысушы (2011 ж. 2-9 желтоқсан). * Израиль Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Б. Юсуповтың Мастер класстарынын қатысушы (2011 ж. 12-16 желтоқсан). * Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясының Профессоры Юрий Каспаровтың Мастер класстарынын қатысушы (2012 ж. 16-30 сәуір). * Гнесиндар атындағы РАМ профессоры Д.Қ.Кирнарскаяның Мастер класстарынын қатысышу (2016 ж. 26-30 қараша). * Франция музыка зерттеушісі Т.М. Сапаргалиеваның Мастер класстарынын қатысушы (2016 ж. 03-05 қараша). * «Кестелі орамал» атты Республикалық конкурсының лауреаты және Бас жүлдесының иегері (2013, Қазақстан). * «Тәүелсіздік толғауы» конкурсының лауреаты және 3 орнының иегері (2013, Қазақстан). * «Тәүелсіздік толғауы» конкурсының лауреаты және 1 жүлденің иегері (2014, Қазақстан). * «Аруақты атам Ер-Қосай» атты Республикалық конкурсының лауреаты және Бас жүлдесының иегері (2016, Қазақстан). == Шығармашылық тізім == Домбыраға арналған шығармалар (күйлер): * «Қоңыр жай» * «Ақбөкен» * «Толғау» * «Құлыншақ» * «Боташым» * «Тасбақалар жарысы» * «Қаңбақ шал» * «Беласар» * «Іле» * «Ертіс» * «Есіл» * «Бурыл жорға» '''Оркестрге арналған шығармалар:''' * «Ауыл табиғаты» (поэма) * «Шаттық елім» (поэма) * «Қымыз той» (поэма) * «Арал» (поэма) '''Симфониялық оркестрге арналған шығармалар:''' * «Концерт-поэма» * «Дала сыры» (поэма) * Симфония '''Фортепианоға арналған шығармалар:''' * «Атамның әңгімесі» * «Торғай» * «Жаңбырлы таң» * «Самал жел» * «Би» * 3 соната '''Дауысқа арналған әндер:''' * «Керек бізге тыныштық» * «Ардақты жан анам» * «Шекарашы» * «Бөбектері әлемнің» * «Наурыз» * «Ақша қар» * «Қаздарым» * «Көбелек» * «Анашым» '''Өңдеулер (халық әндері мен күйлері):''' * «Арбиян қоңыр» * «Бала уату» * «Кеңес күйі» * «Балқадиша» * «Бипыл» * «Ақcиса» '''Мультфильмдерге арналған музыка:''' * «Қаңбақ шал» * «Қауіпті жол» * «Сырттан арлан» * «Арыстан мен түлкі» * «Нашақор мысық» * «Тігінші» == Дереккөздер == * К 13 Каякстай композиторлары, Композиторы Казахстана. Анықтамалык, Справочник/ Құраст.: Бағысбек Құат.-Алматы: ''Sansam'', 2011. - 216 бет. * https://www.conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/Omirov_Ermek/ * https://musicnews.kz/sila-sudby-v-rukax-studentov/ * https://www.azbyka.kz/files/pdf/1864/1864.pdf * http://ruhdk.kz/index.php/ru/kompozitory/item/43-умиров-ермек-касимович 3ivm689e4wuamzwubjhoix548flshv9 Қатысушы:Muz researcher/Қарақұлов Болат Ишанбайұлы 2 780774 3599919 2026-05-04T19:15:11Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Болат Ишанбайұлы Қарақұлов |- ! Туған күні | 27 наурыз 1942 |- ! Туған жері | Алматы |- ! Қайтыс болған күні | 16 желтоқсан 2014 |- ! Қайтыс болған же... 3599919 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Болат Ишанбайұлы Қарақұлов |- ! Туған күні | 27 наурыз 1942 |- ! Туған жері | Алматы |- ! Қайтыс болған күні | 16 желтоқсан 2014 |- ! Қайтыс болған жері | Алматы |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | этномузыкатанушы, ғалым, педагог |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану докторы |- ! Ғылыми атағы | профессор |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы<br> М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты |} '''Болат Ишанбайұлы Қарақұлов''' - қазақстандық көрнекті этномузыкатанушы, өнертану докторы, профессор, қазақтың дәстүрлі музыкалық мәдениетін зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздерін тереңдеткен ірі ғалым. Ол отандық этномузыкатану ғылымында жаңа бағыттар қалыптастырып, ұлттық музыкалық мұраны зерттеудің заманауи үлгілерін ұсынған зерттеушілердің бірі болып саналады.<ref name="ruwiki">{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Каракулов,_Булат_Ишанбаевич |title=Каракулов, Булат Ишанбаевич |language=ru }}</ref> == Өмірбаяны == Болат Ишанбайұлы Қарақұлов 1942 жылы 27 наурызда Алматы қаласында дүниеге келген.<ref name="ruwiki"/> Оның отбасы ғылыми ортаға жақын болды: әкесі - медицина ғылымдарының докторы, эпидемиология саласының маманы Ишанбай Қарақұлов, анасы - физиотерапевт, медицина ғылымдарының кандидаты Надежда Колесникова. Мұндай интеллектуалдық орта болашақ ғалымның дүниетанымының қалыптасуына, ғылым мен өнерге қызығушылығының артуына ықпал етті. Музыкаға бейімділігі ерте байқалғанымен, ол арнайы музыка мектебінде білім алмаған. Жеке сабақтар арқылы музыкалық сауатын ашып, өз қабілетінің арқасында кәсіби деңгейге көтерілді. Кейін Алматы консерваториясының дайындық бөлімінде оқып, одан соң негізгі курсына қабылданды. Мұнда «хормен дирижерлеу» мамандығын меңгерді. Білімін жетілдіру мақсатында П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясында оқуын жалғастырып, кәсіби музыкалық білім алды. Мәскеудегі оқу жылдары оның ғылыми көзқарасының қалыптасуында шешуші рөл атқарды. Осы кезеңде ол «Жас тұлпар» қозғалысына қатысып, ұлттық тарих, мәдениет, философия және өркениет мәселелерін талқылаған ортада болды. Бұл орта оның ғылыми ізденістерінің бағыт-бағдарын айқындады. 1967 жылы Қазақстанға оралған соң Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында еңбек жолын бастады. Біраз уақыттан кейін М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты аспирантурасына түсіп, ғылыми қызметке біржола бет бұрды. 1973 жылы Борис Григорьевич Ерзакович жетекшілігімен кандидаттық диссертация («Локальные особенности ладовой организации казахского песенного мелоса») қорғады. Бұл еңбекте қазақ әндерінің ладтық құрылымының аймақтық ерекшеліктері алғаш рет жүйелі түрде қарастырылды.<ref name="ruwiki"/> 1991 жылы «Музыкальная симметрология» тақырыбында докторлық диссертация қорғап, жаңа ғылыми бағыттың негізін қалады.<ref name="ruwiki"/> 1992 жылы Кембридж университетінің «Жыл адамы» атағына ие болды.<ref name="ruwiki"/> == Ғылыми қызметі == === Педагогикалық қызметі === Б.Қарақұловтың ғылыми және педагогикалық қызметі М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты мен Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясымен тығыз байланысты болды. Ол осы мекемелерде 40 жылға жуық қызмет атқарып, ғылыми зерттеулер жүргізді және жас мамандарды даярлауға белсенді қатысты. Консерваторияда ол бірнеше авторлық пәндерді енгізіп, этномузыкатану білімінің мазмұнын жаңартты. Олардың қатарында: * «Музыкалық фольклор шығармаларын талдау»; * «Музыкалық-этнографиялық практика»; * «Музыкалық симметрология»; * «Музыкалық құрылымдарды талдау». Ғалымның жетекшілігімен ондаған аспиранттар мен ізденушілер ғылыми жұмыстарын қорғап, этномузыкатану ғылымының дамуына үлес қосты. Ғалым 7 ғылым кандидатын даярлаған.<ref name="ruwiki"/> === Ғылыми дәрежелері мен академиялық қызметі === Б.Қарақұлов ғылыми-педагогикалық қызметімен қатар ғылыми-ұйымдастырушылық жұмыстарға да белсенді қатысты. Әртүрлі жылдары диссертациялық кеңестердің мүшесі, мемлекеттік емтихан комиссияларының төрағасы және ғылыми сарапшы ретінде қызмет атқарды.<ref name="ruwiki"/> === Ғылыми зерттеу бағыттары === Б.Қарақұловтың ғылыми еңбектері мазмұнының кеңдігімен, әдіснамалық тереңдігімен және жаңашылдығымен ерекшеленеді. Оның зерттеулері қазақтың дәстүрлі музыкалық мәдениетін әртүрлі қырынан қарастыруға мүмкіндік береді. == Ғылыми мұрасы == Ғалымның шығармашылығы шартты түрде екі кезеңге бөлінеді: === Бірінші кезең (1970-1990 жж.) === Бұл кезеңде ол негізінен эмпирикалық материал жинақтау мен жүйелеуге көңіл бөлді. Негізгі зерттеу бағыттары: * қазақ әндерінің ладтық құрылымы; * дыбысқатар жүйесі; * аймақтық музыкалық ерекшеліктер; * музыкалық диалектология; * музыка мен этногенез мәселелері. Осы кезеңде жүргізілген фольклорлық экспедициялар барысында жиналған материалдар кейінгі зерттеулердің негізіне айналды. === Екінші кезең (1990-2014 жж.) === Бұл кезеңде ғалым теориялық деңгейге көтеріліп, музыкалық симметрология бағытында терең зерттеулер жүргізді. Сонымен қатар: * музыкалық формалардың құрылымы; * ырғақ жүйесінің теориясы; * эпикалық жанрлардың музыкалық табиғаты; * пәнаралық зерттеу әдістері қарастырылды. == Ғылыми бағыттары мен жаңалықтары == === Музыкалық симметрология === Б.Қарақұлов негізін қалаған бұл бағыт музыкалық құрылымдарды симметрия заңдылықтары арқылы зерттеуге бағытталған. Бұл әдіс әсіресе дәстүрлі музыканың күрделі формаларын талдауда тиімді болып шықты. === Музыкалық диалектология === Ғалым қазақтың әртүрлі аймақтарындағы ән дәстүрлерін салыстыра отырып, олардың айырмашылықтарын анықтады. Ол музыкалық диалектілердің қалыптасуын тарихи, әлеуметтік және этникалық факторлармен байланыстырды. === Музыка және этногенез === Б.Қарақұлов музыкалық тілдің халықтың этникалық тарихымен байланысын зерттеп, этномузыкатануда жаңа бағыттың қалыптасуына ықпал етті. Бұл тәсіл музыканы тарихи дереккөз ретінде қарастыруға мүмкіндік берді. === Картография әдісі === Ғалым музыкалық құбылыстарды картаға түсіру арқылы зерттеу әдісін ұсынды. Бұл әдіс музыкалық дәстүрлердің таралу аймақтарын және олардың өзара байланысын анықтауға мүмкіндік берді. === Релятивті нотация === Б.Қарақұлов қазақ әндері мен жырларын домбыра бұрауына негізделген релятивті жүйеде нотаға түсіруді енгізді. Бұл тәсіл венгр ғалымы Бела Барток және қазақ композиторы Ахмет Жұбанов дәстүрлерімен сабақтасып, ұлттық музыканы зерттеуде тиімді құралға айналды. === Ырғақ теориясы === Ғалым ән құрылымындағы екі түрлі ырғақты: поэтикалық және музыкалық ырғақты - ажыратып, олардың өзара байланысын зерттеді. Бұл тәсіл қазақ әндерінің құрылымдық ерекшеліктерін терең түсіндіруге мүмкіндік берді. === Музыкалық эпосты зерттеу === Б.Қарақұлов қазақ эпосының музыкалық табиғатын зерттеп, жыр мақамдарын талдаудың жаңа әдістемесін жасады. Бұл әдіс ірі музыкалық формаларды зерттеуде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар оның ғылыми қызығушылықтары музыкалық фольклористика, түркітану және музыкалық құрылымдардың теориялық мәселелерін қамтыды. == Ұйымдастырушылық қызметі == 1990-жылдары Б.Қарақұлов Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ғылыми жұмыс жөніндегі проректор қызметін атқарды. Оның бастамасымен «Этномузыкатану» мамандығы ашылып, ұлттық музыкалық ғылымның институционалдық дамуына негіз қаланды. Бұл шешім тәуелсіз Қазақстан жағдайында ұлттық мәдени мұраны зерттеудің маңызды кезеңі болды. == Ғылыми мектебі және ықпалы == Б.Қарақұлов қалыптастырған ғылыми мектеп қазіргі қазақ этномузыкатану ғылымының негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Оның шәкірттері: * музыкалық фольклорды құрылымдық талдау; * симметрологиялық әдістер; * аймақтық музыкалық дәстүрлерді зерттеу бағыттарында еңбек етуде. Ғалымның идеялары тек Қазақстанда ғана емес, халықаралық этномузыкатану ғылымында да өзекті болып табылады. == Еңбектері == Б.Қарақұлов 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы болып табылады. Оның зерттеулері этномузыкатану, музыкалық теория және дәстүрлі мәдениет мәселелеріне арналған.<ref name="ruwiki"/> * Каракулов Б. И. ''Локальные особенности ладовой организации казахского песенного мелоса''. — Алматы, 1973. * Каракулов Б. И. ''Музыкальная симметрология''. — Алматы, 1991. * Каракулов Б. И. Проблемы музыкальной диалектологии казахской народной музыки. * Каракулов Б. И. Музыка и этногенез казахского народа. * Каракулов Б. И. Структурный анализ казахского музыкального фольклора. * Каракулов Б. И. Музыкальные формы и симметрия. * Каракулов Б. И. Вопросы теории ритма в традиционной музыке. * Каракулов Б. И. Исследования по музыкальному эпосу. == Марапаттары == * Кембридж университетінің «Жыл адамы» атағы (1992)<ref name="ruwiki"/> == Маңызы == Болат Қарақұловтың ғылыми мұрасы: * қазақ этномузыкатану ғылымының теориялық негізін кеңейтті; * дәстүрлі музыканы зерттеудің жаңа әдістерін енгізді; * ұлттық мәдени мұраны ғылыми айналымға енгізді; * пәнаралық зерттеулердің дамуына ықпал етті. Оның еңбектері қазіргі таңда да өзектілігін жоғалтпай, этномузыкатану ғылымының әрі қарай дамуына негіз болып отыр. == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Каракулов,_Булат_Ишанбаевич |title=Каракулов Булат Ишанбаевич |language=ru }} * {{cite web |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1418957352 |title=Каракулов Булат Ишанбаевич |publisher=Centrasia |language=ru }} * {{cite web |url=http://www.conservatory.kz/index.php?id=562 |title=Каракулов Булат Ишанбаевич |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=http://www.inform.kz/rus/article/2727792 |title=Памяти Булата Каракулова |publisher=Inform.kz |language=ru }} == Сыртқы сілтемелер == * {{iw|ru|Каракулов,_Булат_Ишанбаевич|Булат Ишанбаевич Каракулов}} d091c4odcgztve0cjhqfwrfsthsgvoo Үлгі:ТФильмде 10 780775 3599920 2026-05-04T19:19:36Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: <includeonly>|- bgcolor="#E0E0E0" {{ФильмдеҰяшықтар|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|lang={{{lang|}}}|ф=<span title="телефильм">дер</span>}}</includeonly><noinclude>[[Санат:Үлгілер:Фильмография]]{{doc|ФильмдеЖоғ/doc}}</noinclude> 3599920 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- bgcolor="#E0E0E0" {{ФильмдеҰяшықтар|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|lang={{{lang|}}}|ф=<span title="телефильм">дер</span>}}</includeonly><noinclude>[[Санат:Үлгілер:Фильмография]]{{doc|ФильмдеЖоғ/doc}}</noinclude> g1ydsoqr5mam887099zr22vhx5up6pq 3599921 3599920 2026-05-04T19:21:48Z TalgatSnow 143530 3599921 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- bgcolor="#E0E0E0" {{ФильмдеҰяшықтар|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|lang={{{lang|}}}|ф=<span title="телефильм">тф</span>}}</includeonly><noinclude>[[Санат:Үлгілер:Фильмография]]{{doc|ФильмдеЖоғ/doc}}</noinclude> ljp8l4j7pq310hqyfoprvr84ft2y8f0 3599924 3599921 2026-05-04T19:31:23Z TalgatSnow 143530 3599924 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- bgcolor= #f8f9fa; {{ФильмдеҰяшықтар|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|lang={{{lang|}}}|ф=<span title="телефильм">тф</span>}}</includeonly><noinclude>[[Санат:Үлгілер:Фильмография]]{{doc|ФильмдеЖоғ/doc}}</noinclude> oknpydcp76w2s7lhc296v11lj4ax7d8 3599925 3599924 2026-05-04T19:32:09Z TalgatSnow 143530 3599925 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- bgcolor= "#f2ebf7" {{ФильмдеҰяшықтар|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|lang={{{lang|}}}|ф=<span title="телефильм">тф</span>}}</includeonly><noinclude>[[Санат:Үлгілер:Фильмография]]{{doc|ФильмдеЖоғ/doc}}</noinclude> a7vbpcnv7r2xljwovr1psa9zi5hbwaz Қатысушы:Muz researcher/Мейірбеков Алмабек Ордабекұлы 2 780776 3599923 2026-05-04T19:28:44Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Мейірбеков Алмабек Ордабекұлы |- ! Туған күні | 9 тамыз 1955 |- ! Туған жері | Алматы, Қазақстан |- ! Қайтыс болған күні | 17 шілде 2008 |- ! Қайтыс б... 3599923 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Мейірбеков Алмабек Ордабекұлы |- ! Туған күні | 9 тамыз 1955 |- ! Туған жері | Алматы, Қазақстан |- ! Қайтыс болған күні | 17 шілде 2008 |- ! Қайтыс болған жері | Алматы |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | композитор |- ! Мүшелігі | КСРО Композиторлар одағы<br> Қазақстан Композиторлар одағы |} '''Мейірбеков Алмабек Ордабекұлы''' (1955 жыл, 9 тамыз, Алматы, Қазақстан — 2008 жыл, 17 шілде, Алматы) — қазақстандық композитор, КСРО Композиторлар одағының және Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі. == Өмірбаяны == 1955 жылғы 9 тамызда Алматы қаласында музыканттар отбасында дүниеге келген. Әкесі Ордабек — Қаратау бөктеріндегі Қарағаш ауылында өмір сүрген шаруа отбасынан шыққан. Атасы Мейірбек пен әжесі Батпа музыкаға жақын болған, ән айтып, домбыра тартқан. Әкесі мен анасы Зере Бейсембаева Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясында профессор Фатима Балғаеванің үш ішекті қобыз класын тәмамдаған, кейін Ахмет Жұбановтың жетекшілігінде Құрманғазы атындағы оркестрде жұмыс істеген. Бастапқы кәсіби білімді К. Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған РССМШИ-де (1963—1974) алған, мұнда баян класы бойынша Рашид Гарифуллович Заировдан білім алып, қосымша түрде композицияны Нагим Мендыгалиевич Мендыгалиевдан оқыған. 1974 жылы мектепті тәмамдағаннан кейін Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясына түсіп, профессор, КСРО халық әртісі Куддус Қужамьяровтың композиция класы бойынша білім алды. Оқу жылдары ішінде бірқатар камералық шығармалар мен «Симфониялық поэма» (дипломдық жұмыс, 1974) жазылды. Екінші ішекті квартеті («Қазақстан комсомолдарының рухына») үшін А. Мейірбеков 1980 жылы Мәскеу қаласында өткен Бүкілодақтық композиторлар конкурсында лауреат атағына ие болды. Студент кезінде А. Жұбанов атындағы РССМШИ-де (1976—1980) оқытушы болып жұмыс істеді. 1980—1984 жылдары Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясының ассистентура-стажировкасында білімін жалғастырды. 1982 жылы 9 шілдеде А. Мейірбеков КСРО Композиторлар одағының мүшесі атанды. 1985—1988 жылдары Қазақстан Композиторлар одағы театрлар бөлімінің аға әдіскері қызметін атқарды. 1988—1992 жылдары шығармашылық жұмыспен айналысты. 1992 жылдан 2000 жылға дейін Қазақ радиосында редактор болып жұмыс істеді (1994 жылдан — Қазақстан Телевидение және радио республикалық корпорациясы). 2000 жылдан бастап Республикалық эстрадалық-цирктік колледж-де музыкалық-теориялық пәндерден сабақ берді. == Музыкалық стиль == Алмабек Мейірбековтің стилі ұлттық композиторлық мектеп өкілдеріне тән — ұлттық бастауларды әлемдік академиялық музыка жетістіктерімен ұштастыру жолдарын іздеу үрдісін бейнелейді. Өнертану ғылымдарының докторы, профессор С. А. Күзембаева композитор шығармаларына «айқын ұлттық колорит, эмоциялық қанықтық, әуездік жылылық және оркестрлік тапқырлық» тән екенін айтып, жоғары бағалаған. Мейірбеков 1980-жылдары қалыптасқан қазақстандық композиторлар тобына жатады. Бұл топты ұлттық және жалпыәлемдік бастауларды жаңа деңгейде синтездеуге ұмтылыс, фольклорлық әуендерді тікелей дәйектеу мен транскрипциялаудан бас тарту, оларды гармониялық өңдеу арқылы игеру, сондай-ақ музыкалық-көркемдік құралдар аясын кеңейту секілді ортақ эстетикалық ұстанымдар біріктіреді. Екінші (1980) және Үшінші (1987) квартеттері, фортепианоға арналған соната-фантазия (1983), скрипка мен фортепианоға арналған соната (1985), гобой мен камералық оркестрге арналған концерт (1989) сияқты шығармаларында А. Мейірбеков неоклассицизм мен полистилистика идеяларына сүйенеді. Бір жағынан, ол әндерінде және аспаптық шығармаларында XIX ғасырдағы қазақ ақындарының лирикалық әндерінің әуезділігін жүзеге асырады, екінші жағынан, барокко мен классицизмге тән полифониялық фактураға, музыкалық ойдың ықшамдылығына, форма қатаңдығына ұмтылады. Өмірінің соңғы жылдарында халық аспаптары оркестріне арналған шығармалары жеке бір стильдік саланы құрайды. Бұл туындыларда композитордың дәстүрлі өнерді тереңірек түсінуге деген талпынысы көрініс табады. Қазақ халық аспаптары оркестріне арналған күйлерінің басым бөлігі домбыра күйлеріне тән формақұрау, ладтық және ырғақтық ойлау қағидаттарына негізделген. == Шығармалары == === Симфониялық шығармалар === * «Симфониялық поэма» (1979) * «Поэма» симфониялық оркестрге арналған (1984) * «Алдар — Көсе» балетінен симфониялық оркестрге арналған сюита (1986) * «Жастық» увертюрасы (1987) * «Шабыт» симфониялық күй (1987) * «Вальс» оркестрлік пьеса (1990) * «Проделки плута» вокалды-симфониялық сюита /сөзі П. Штифман/ (1990) * «Бақсы» симфониялық картина (1991) * D-dur симфониясы (1991) * «Қобыз сазы» симфониялық күй (1991) === Камералық шығармалар === * Скрипка мен фортепианоға арналған пьеса (1974) * «Шығыс биі» фортепианоға арналған пьеса (1976) * Скрипка мен фортепианоға арналған пьеса (1976) * «Мажор квартет» (1978) * Скрипка, альт, виолончель және фортепианоға арналған вариациялар (1979) * №2 квартет «Қазақстан комсомолдарының рухына» (1980) * Фортепианоға арналған соната-фантазия (1983) * Скрипка мен фортепианоға арналған соната (1985) * №3 квартет (екі скрипка, альт, виолончель үшін) (1987) * Фортепианоға арналған екі пьеса (1988) * Гобой мен камералық оркестрге арналған концерт (1989) === Халық аспаптары оркестріне арналған шығармалар === * «Қобыз сазы» күй (1986) * «Надыр» (1992) * «Шаттық күй» (2005) * «Бастау» халық аспаптары оркестріне арналған күй (2007) * «Ерден» халық аспаптары оркестріне арналған пьеса (1989) === Спектакльдер мен кинофильмдерге арналған музыка === * «Слова заветные» спектакліне музыка (Л. Симонов бойынша, 2 акт, симфониялық оркестрге арналған 16 нөмір) (1982) * «Ақ құс туралы аңыз» спектакліне музыка (Н. Оразалин пьесасы бойынша, 2 акт, 14 нөмір) (1982) * «Бука» спектакліне музыка (кіші симфониялық оркестрге арналған 10 нөмір) (1983) * «Таулардан биік» көркем фильміне музыка (камералық оркестр үшін) (1986) * «Дымың ішіңде болсын» спектакліне музыка (2 акт, 6 нөмір) (1991) * «Дархан» көркем фильміне музыка (2003) === Хорлар мен әндер === * «Бесік жыры» (1976) * «Маған сенуге мүмкіндік бер» (С. Капутикян) (1980) * «Бұл — шындық» (1980) * «Сиқырлы гүл» /сөзі Н. Стеценко/ (1984) * «Қайда жүрдің» /сөзі Э. Орманова/ (1986) * «Хорал» хорға арналған (1986) * «Алматым менің» /сөзі С. Жиенбаев/ (1987) * «Ескі достар туралы ән» балалар хоры үшін (1989) * «Кездесу» /сөзі И. Шугаев/ (1990) * «Туған жер» (1990) * «Кешір мені» /сөзі Багаев/ (1990) * «Тамаша» (1991) * «Айнұрым» (1991) * «Қандай тамаша» /сөзі Ж. Нұрқан/ (1995) * «Жігерлі жеткіншек» /сөзі Ж. Нұрқан/ (1995) * «Жаңа жыл» /сөзі Ж. Нұрқан/ (1995) * «Айналайын халқымнан» /сөзі Ж. Нұрқан/ (1996) * «Ана рухы» /сөзі А. Аймах/ (1998) * «Ауылымды еске алып» /сөзі Ж. Нұрқан/ (2002) * «Мен саған еркелеймін» /сөзі К. Қазыбекова/ (2003) * «Алматы сазы» /Д. Қанатбаев/ (2004) * «Бесік жыры» /сөзі А. Асылбекова/ (2005) * «Құрдастарым» /сөзі А. Асылбекова/ (2005) * «Көктем думан» /сөзі А. Асылбекова/ (2005) * «Үрбибі» /сөзі Б. Бекахметова/ (2006) * «Алматы асқақта» /сөзі А. Әлімова/ (2006) * «Құрышқан» халық шығармасын өңдеу (2006) * «Мінезі жүйріктердің соқпа-соқпа» Абай әнін өңдеу (2006) * «Сәулем қыздар» Жаяу Мұса әнін өңдеу (2006) * «Ғашықпын аяулым» /сөзі Ш. Сариев/ (2008) * «Шолпан» халық шығармасын өңдеу (2008) == Әдебиет == * Мейірбеков Алмабек Ордабекұлы / Қазақстан композиторлары. Композиторы Казахстана. Анықтамалық. Справочник / Құраст. Бағысбек Қ. — Алматы: «Sansam», 2011. — 141–143-бб. * Недлина В. Е. Алмабек Мейірбеков / Қазақстан композиторлары туралы очерктер / Құраст. А. С. Нусупова. — Алматы: «Алматы-Болашақ», 2013. — 379–401-бб. * Оларға Адиль Бестыбаев, Серік Еркімбеков, Серікжан Әбдинұров, Әліби Мәмбетов, Төлеген Мұхамеджанов, Алмас Серкебаев, Ақтоты Райымқұлова, Артық Тоқсанбаев, Балнұр Қадырбек, Бахтияр Аманжол және басқа да көптеген авторларды жатқызуға болады. hp5lrn8r7qoe0zkp1t7wysdf04m73e2 Исламабад келіссөздері 0 780777 3599926 2026-05-04T19:39:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Келісім |атауы = Исламабад келіссөздері |толық_атауы = {{lang-ur|اسلام آباد مذاکرات}}, {{lang-ur|Islāmābād mazakarat}} |сурет = Jinnah Convention Centre, Islamabad.jpg |ені = |тақырып = |тип = [[Дипломатия|Дипломатиялық келіссөздер]] |дайындалу_д... 3599926 wikitext text/x-wiki {{Келісім |атауы = Исламабад келіссөздері |толық_атауы = {{lang-ur|اسلام آباد مذاکرات}}, {{lang-ur|Islāmābād mazakarat}} |сурет = Jinnah Convention Centre, Islamabad.jpg |ені = |тақырып = |тип = [[Дипломатия|Дипломатиялық келіссөздер]] |дайындалу_датасы = |қол_қойылу_датасы = |қол_қойылған_жер = |мөр_басылды = |күшіне_енді = |шарты = |әрекет_етуін_тоқтатты = |қол_қойылды = |жақтар = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Пәкістан}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |сақталу_орны = |статусы = Келіссөздерде ортақ мәмілеге келу мүмкін болмады; келіссөздердің екінші кезеңі өтуі ықтимал.<ref>{{Cite news |date=2026-04-11 |title=Direct U.S.-Iran talks fail to reach resolution after lengthy negotiation |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/11/us-iran-islamabad-hormuz-ceasefire/ |access-date=2026-04-12 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=US and Iran fail to reach a deal after marathon talks in Pakistan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/us-and-iran-fail-to-reach-peace-deal-after-marathon-talks-in-pakistan |access-date=2026-04-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=2026-04-12 |title=JD Vance says talks failed due to Iran's refusal to give up nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/jd-vance-says-no-deal-us-iran-pakistan-talks-islamabad |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |тіл = |тілдер = |website = |wikisource = }} '''Исламабад келіссөздері''', сондай-ақ '''Исламабад бейбіт келіссөздері''' ретінде белгілі, 2026 жылғы 11–12 сәуірде [[Исламабад]] қаласында, Пәкістан аумағында өтті. Келіссөздер [[Ирандағы соғыс (2026)|2026 жылғы Ирандағы соғыста]] атысты тоқтатуды тұрақтандыруға және осы соғысты реттеудің ықтимал жолдарын талқылауға бағытталды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2wyn8wdz0o |access-date=2026-04-11 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> [[Пәкістан]] келіссөздерді модерациялап, атысты тоқтатуды қамтамасыз етуде және келіссөздерді ұйымдастыруда негізгі рөл атқарды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=FO clarifies visa-on-arrival facility for 'Islamabad Talks' limited to US, Iran delegates, journalists |url=https://tribune.com.pk/story/2601998/pakistan-to-grant-visa-on-arrival-for-islamabad-talks-2026-participants-ishaq-dar |access-date=2026-04-11 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=Prism>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=US-Iran talks in Islamabad: Who is involved and why it matters |url=https://www.dawn.com/news/1990170 |access-date=2026-04-11 |website=Dawn |language=en}}</ref> Құрамында 300 адамы бар АҚШ келіссөздер тобын Вице-президент [[Джей Ди Вэнс]] бастап келді, оның қатарында арнайы өкілдер Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер болды; ал 70 адамнан тұратын Иран тобын парламент спикері [[Мохаммад Багер Галибаф]] пен сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бастап барды. Пәкістандық делдалдар тобын Премьер-министр [[Шехбаз Шариф]], фельдмаршал [[Асим Мунир]] және Премьер-министрдің орынбасары әрі сыртқы істер министрі [[Исхақ Дар]] басқарды. Келіссөздер 2026 жылғы 11 және 12 сәуір аралығында 21 сағатқа созылды<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Twenty-one hours of back and forth leave US and Iran far apart |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y7k4y0veyo |access-date=2026-04-13 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> және үш кезеңнен тұрды: біріншісі — жанама, ал екінші және үшінші кезеңдері тікелей форматта өтті. Тараптардың 10 тармақтан тұратын отты тоқтату келісімінің негізгі шарттары бойынша келісімге келгені хабарланды, тек [[Ормуз бұғазы]] мен [[Иран ядролық бағдарламасы|Иранның ядролық бағдарламасы]]на қатысты мәселелер шешімін таппады. Келіссөздер ешқандай келісімге қол жеткізілмей аяқталды<ref>{{cite web |last1=Shahid |first1=Ariba |last2=Shahzad |first2=Asif |last3=Hafezi |first3=Parisa |website=Reuters |title=US negotiators leaving without a peace deal with Iran |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-talks-pause-now-disagreements-remain-2026-04-11/ |date=11 April 2026 |access-date=11 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=Vance departs Islamabad after failing to clinch deal with Iran: US media |url=https://www.dawn.com/news/1990743 |access-date=2026-04-12 |website=Dawn |language=en}}</ref> және өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылмады.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/apr/12/middle-east-crisis-live-us-iran-pakistan-peace-talks-jd-vance-delegation-leaves-without-a-deal|title=Middle East crisis live: Iranian negotiator says 'we will not bow to any threats' as Trump says US navy will blockade strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Fulton|first2=Marina|last2=Dunbar|first3=Yohannes|last3=Lowe|first4=Hayden|last4=Vernon|first5=Imogen|last5=Dewey|date=13 April 2026|website=www.theguardian.com}}</ref> Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, 13 сәуірде АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] Иранға теңіз блокадасын енгізіп, Иран порттарына кіретін немесе одан шығатын кез келген кеменің қозғалысына тыйым салды.<ref>{{Cite news |date=2026-04-12 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=2026-04-13 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412184839/https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o2edusry61zmzgud0ym0x6p9ucytghn 3599927 3599926 2026-05-04T19:40:48Z 1nter pares 146705 «[[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар|2026 жылдағы халықаралық қатынастар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3599927 wikitext text/x-wiki {{Келісім |атауы = Исламабад келіссөздері |толық_атауы = {{lang-ur|اسلام آباد مذاکرات}}, {{lang-ur|Islāmābād mazakarat}} |сурет = Jinnah Convention Centre, Islamabad.jpg |ені = |тақырып = |тип = [[Дипломатия|Дипломатиялық келіссөздер]] |дайындалу_датасы = |қол_қойылу_датасы = |қол_қойылған_жер = |мөр_басылды = |күшіне_енді = |шарты = |әрекет_етуін_тоқтатты = |қол_қойылды = |жақтар = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Пәкістан}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |сақталу_орны = |статусы = Келіссөздерде ортақ мәмілеге келу мүмкін болмады; келіссөздердің екінші кезеңі өтуі ықтимал.<ref>{{Cite news |date=2026-04-11 |title=Direct U.S.-Iran talks fail to reach resolution after lengthy negotiation |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/11/us-iran-islamabad-hormuz-ceasefire/ |access-date=2026-04-12 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=US and Iran fail to reach a deal after marathon talks in Pakistan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/us-and-iran-fail-to-reach-peace-deal-after-marathon-talks-in-pakistan |access-date=2026-04-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=2026-04-12 |title=JD Vance says talks failed due to Iran's refusal to give up nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/jd-vance-says-no-deal-us-iran-pakistan-talks-islamabad |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |тіл = |тілдер = |website = |wikisource = }} '''Исламабад келіссөздері''', сондай-ақ '''Исламабад бейбіт келіссөздері''' ретінде белгілі, 2026 жылғы 11–12 сәуірде [[Исламабад]] қаласында, Пәкістан аумағында өтті. Келіссөздер [[Ирандағы соғыс (2026)|2026 жылғы Ирандағы соғыста]] атысты тоқтатуды тұрақтандыруға және осы соғысты реттеудің ықтимал жолдарын талқылауға бағытталды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2wyn8wdz0o |access-date=2026-04-11 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> [[Пәкістан]] келіссөздерді модерациялап, атысты тоқтатуды қамтамасыз етуде және келіссөздерді ұйымдастыруда негізгі рөл атқарды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=FO clarifies visa-on-arrival facility for 'Islamabad Talks' limited to US, Iran delegates, journalists |url=https://tribune.com.pk/story/2601998/pakistan-to-grant-visa-on-arrival-for-islamabad-talks-2026-participants-ishaq-dar |access-date=2026-04-11 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=Prism>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=US-Iran talks in Islamabad: Who is involved and why it matters |url=https://www.dawn.com/news/1990170 |access-date=2026-04-11 |website=Dawn |language=en}}</ref> Құрамында 300 адамы бар АҚШ келіссөздер тобын Вице-президент [[Джей Ди Вэнс]] бастап келді, оның қатарында арнайы өкілдер Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер болды; ал 70 адамнан тұратын Иран тобын парламент спикері [[Мохаммад Багер Галибаф]] пен сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бастап барды. Пәкістандық делдалдар тобын Премьер-министр [[Шехбаз Шариф]], фельдмаршал [[Асим Мунир]] және Премьер-министрдің орынбасары әрі сыртқы істер министрі [[Исхақ Дар]] басқарды. Келіссөздер 2026 жылғы 11 және 12 сәуір аралығында 21 сағатқа созылды<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Twenty-one hours of back and forth leave US and Iran far apart |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y7k4y0veyo |access-date=2026-04-13 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> және үш кезеңнен тұрды: біріншісі — жанама, ал екінші және үшінші кезеңдері тікелей форматта өтті. Тараптардың 10 тармақтан тұратын отты тоқтату келісімінің негізгі шарттары бойынша келісімге келгені хабарланды, тек [[Ормуз бұғазы]] мен [[Иран ядролық бағдарламасы|Иранның ядролық бағдарламасы]]на қатысты мәселелер шешімін таппады. Келіссөздер ешқандай келісімге қол жеткізілмей аяқталды<ref>{{cite web |last1=Shahid |first1=Ariba |last2=Shahzad |first2=Asif |last3=Hafezi |first3=Parisa |website=Reuters |title=US negotiators leaving without a peace deal with Iran |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-talks-pause-now-disagreements-remain-2026-04-11/ |date=11 April 2026 |access-date=11 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=Vance departs Islamabad after failing to clinch deal with Iran: US media |url=https://www.dawn.com/news/1990743 |access-date=2026-04-12 |website=Dawn |language=en}}</ref> және өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылмады.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/apr/12/middle-east-crisis-live-us-iran-pakistan-peace-talks-jd-vance-delegation-leaves-without-a-deal|title=Middle East crisis live: Iranian negotiator says 'we will not bow to any threats' as Trump says US navy will blockade strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Fulton|first2=Marina|last2=Dunbar|first3=Yohannes|last3=Lowe|first4=Hayden|last4=Vernon|first5=Imogen|last5=Dewey|date=13 April 2026|website=www.theguardian.com}}</ref> Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, 13 сәуірде АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] Иранға теңіз блокадасын енгізіп, Иран порттарына кіретін немесе одан шығатын кез келген кеменің қозғалысына тыйым салды.<ref>{{Cite news |date=2026-04-12 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=2026-04-13 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412184839/https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] faenvw7tpgwr2jovs3bm50gxg8gsf7b 3599928 3599927 2026-05-04T19:41:04Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]],[[Санат:Ирандағы соғыс (2026)]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3599928 wikitext text/x-wiki {{Келісім |атауы = Исламабад келіссөздері |толық_атауы = {{lang-ur|اسلام آباد مذاکرات}}, {{lang-ur|Islāmābād mazakarat}} |сурет = Jinnah Convention Centre, Islamabad.jpg |ені = |тақырып = |тип = [[Дипломатия|Дипломатиялық келіссөздер]] |дайындалу_датасы = |қол_қойылу_датасы = |қол_қойылған_жер = |мөр_басылды = |күшіне_енді = |шарты = |әрекет_етуін_тоқтатты = |қол_қойылды = |жақтар = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Пәкістан}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |сақталу_орны = |статусы = Келіссөздерде ортақ мәмілеге келу мүмкін болмады; келіссөздердің екінші кезеңі өтуі ықтимал.<ref>{{Cite news |date=2026-04-11 |title=Direct U.S.-Iran talks fail to reach resolution after lengthy negotiation |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/11/us-iran-islamabad-hormuz-ceasefire/ |access-date=2026-04-12 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=US and Iran fail to reach a deal after marathon talks in Pakistan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/us-and-iran-fail-to-reach-peace-deal-after-marathon-talks-in-pakistan |access-date=2026-04-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=2026-04-12 |title=JD Vance says talks failed due to Iran's refusal to give up nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/jd-vance-says-no-deal-us-iran-pakistan-talks-islamabad |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |тіл = |тілдер = |website = |wikisource = }} '''Исламабад келіссөздері''', сондай-ақ '''Исламабад бейбіт келіссөздері''' ретінде белгілі, 2026 жылғы 11–12 сәуірде [[Исламабад]] қаласында, Пәкістан аумағында өтті. Келіссөздер [[Ирандағы соғыс (2026)|2026 жылғы Ирандағы соғыста]] атысты тоқтатуды тұрақтандыруға және осы соғысты реттеудің ықтимал жолдарын талқылауға бағытталды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2wyn8wdz0o |access-date=2026-04-11 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> [[Пәкістан]] келіссөздерді модерациялап, атысты тоқтатуды қамтамасыз етуде және келіссөздерді ұйымдастыруда негізгі рөл атқарды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=FO clarifies visa-on-arrival facility for 'Islamabad Talks' limited to US, Iran delegates, journalists |url=https://tribune.com.pk/story/2601998/pakistan-to-grant-visa-on-arrival-for-islamabad-talks-2026-participants-ishaq-dar |access-date=2026-04-11 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=Prism>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=US-Iran talks in Islamabad: Who is involved and why it matters |url=https://www.dawn.com/news/1990170 |access-date=2026-04-11 |website=Dawn |language=en}}</ref> Құрамында 300 адамы бар АҚШ келіссөздер тобын Вице-президент [[Джей Ди Вэнс]] бастап келді, оның қатарында арнайы өкілдер Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер болды; ал 70 адамнан тұратын Иран тобын парламент спикері [[Мохаммад Багер Галибаф]] пен сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бастап барды. Пәкістандық делдалдар тобын Премьер-министр [[Шехбаз Шариф]], фельдмаршал [[Асим Мунир]] және Премьер-министрдің орынбасары әрі сыртқы істер министрі [[Исхақ Дар]] басқарды. Келіссөздер 2026 жылғы 11 және 12 сәуір аралығында 21 сағатқа созылды<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Twenty-one hours of back and forth leave US and Iran far apart |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y7k4y0veyo |access-date=2026-04-13 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> және үш кезеңнен тұрды: біріншісі — жанама, ал екінші және үшінші кезеңдері тікелей форматта өтті. Тараптардың 10 тармақтан тұратын отты тоқтату келісімінің негізгі шарттары бойынша келісімге келгені хабарланды, тек [[Ормуз бұғазы]] мен [[Иран ядролық бағдарламасы|Иранның ядролық бағдарламасы]]на қатысты мәселелер шешімін таппады. Келіссөздер ешқандай келісімге қол жеткізілмей аяқталды<ref>{{cite web |last1=Shahid |first1=Ariba |last2=Shahzad |first2=Asif |last3=Hafezi |first3=Parisa |website=Reuters |title=US negotiators leaving without a peace deal with Iran |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-talks-pause-now-disagreements-remain-2026-04-11/ |date=11 April 2026 |access-date=11 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=Vance departs Islamabad after failing to clinch deal with Iran: US media |url=https://www.dawn.com/news/1990743 |access-date=2026-04-12 |website=Dawn |language=en}}</ref> және өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылмады.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/apr/12/middle-east-crisis-live-us-iran-pakistan-peace-talks-jd-vance-delegation-leaves-without-a-deal|title=Middle East crisis live: Iranian negotiator says 'we will not bow to any threats' as Trump says US navy will blockade strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Fulton|first2=Marina|last2=Dunbar|first3=Yohannes|last3=Lowe|first4=Hayden|last4=Vernon|first5=Imogen|last5=Dewey|date=13 April 2026|website=www.theguardian.com}}</ref> Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, 13 сәуірде АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] Иранға теңіз блокадасын енгізіп, Иран порттарына кіретін немесе одан шығатын кез келген кеменің қозғалысына тыйым салды.<ref>{{Cite news |date=2026-04-12 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=2026-04-13 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412184839/https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Ирандағы соғыс (2026)]] fe89nh6otrrhst7gfe33tuekcaq9sm8 3599930 3599928 2026-05-04T19:45:13Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3599930 wikitext text/x-wiki {{Келісім |атауы = Исламабад келіссөздері |толық_атауы = {{lang-ur|اسلام آباد مذاکرات}}, {{lang-ur|Islāmābād mazakarat}} |сурет = Jinnah Convention Centre, Islamabad.jpg |ені = |тақырып = |тип = [[Дипломатия|Дипломатиялық келіссөздер]] |дайындалу_датасы = |қол_қойылу_датасы = |қол_қойылған_жер = |мөр_басылды = |күшіне_енді = |шарты = |әрекет_етуін_тоқтатты = |қол_қойылды = |жақтар = {{Байрақ|Иран}}<br>{{Байрақ|Пәкістан}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |сақталу_орны = |статусы = Келіссөздерде ортақ мәмілеге келу мүмкін болмады; келіссөздердің екінші кезеңі өтуі ықтимал.<ref>{{Cite news |date=2026-04-11 |title=Direct U.S.-Iran talks fail to reach resolution after lengthy negotiation |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/11/us-iran-islamabad-hormuz-ceasefire/ |access-date=2026-04-12 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=US and Iran fail to reach a deal after marathon talks in Pakistan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/us-and-iran-fail-to-reach-peace-deal-after-marathon-talks-in-pakistan |access-date=2026-04-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=2026-04-12 |title=JD Vance says talks failed due to Iran's refusal to give up nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/jd-vance-says-no-deal-us-iran-pakistan-talks-islamabad |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |тіл = |тілдер = |website = |wikisource = }} '''Исламабад келіссөздері''', сондай-ақ '''Исламабад бейбіт келіссөздері''' ретінде белгілі, 2026 жылғы 11–12 сәуірде [[Исламабад]] қаласында, Пәкістан аумағында өтті. Келіссөздер [[Ирандағы соғыс (2026)|2026 жылғы Ирандағы соғыста]] атысты тоқтатуды тұрақтандыруға және осы соғысты реттеудің ықтимал жолдарын талқылауға бағытталды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2wyn8wdz0o |access-date=2026-04-11 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> [[Пәкістан]] келіссөздерді модерациялап, атысты тоқтатуды қамтамасыз етуде және келіссөздерді ұйымдастыруда негізгі рөл атқарды.<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=FO clarifies visa-on-arrival facility for 'Islamabad Talks' limited to US, Iran delegates, journalists |url=https://tribune.com.pk/story/2601998/pakistan-to-grant-visa-on-arrival-for-islamabad-talks-2026-participants-ishaq-dar |access-date=2026-04-11 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=Prism>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=US-Iran talks in Islamabad: Who is involved and why it matters |url=https://www.dawn.com/news/1990170 |access-date=2026-04-11 |website=Dawn |language=en}}</ref> Құрамында 300 адамы бар АҚШ келіссөздер тобын Вице-президент [[Джей Ди Вэнс]] бастап келді, оның қатарында арнайы өкілдер Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер болды; ал 70 адамнан тұратын Иран тобын парламент спикері [[Мохаммад Багер Галибаф]] пен сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бастап барды. Пәкістандық делдалдар тобын Премьер-министр [[Шехбаз Шариф]], фельдмаршал [[Асим Мунир]] және Премьер-министрдің орынбасары әрі сыртқы істер министрі [[Исхақ Дар]] басқарды. Келіссөздер 2026 жылғы 11 және 12 сәуір аралығында 21 сағатқа созылды<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Twenty-one hours of back and forth leave US and Iran far apart |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y7k4y0veyo |access-date=2026-04-13 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> және үш кезеңнен тұрды: біріншісі — жанама, ал екінші және үшінші кезеңдері тікелей форматта өтті. Тараптардың 10 тармақтан тұратын отты тоқтату келісімінің негізгі шарттары бойынша келісімге келгені хабарланды, тек [[Ормуз бұғазы]] мен [[Иран ядролық бағдарламасы|Иранның ядролық бағдарламасы]]на қатысты мәселелер шешімін таппады. Келіссөздер ешқандай келісімге қол жеткізілмей аяқталды<ref>{{cite web |last1=Shahid |first1=Ariba |last2=Shahzad |first2=Asif |last3=Hafezi |first3=Parisa |website=Reuters |title=US negotiators leaving without a peace deal with Iran |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-talks-pause-now-disagreements-remain-2026-04-11/ |date=11 April 2026 |access-date=11 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=Vance departs Islamabad after failing to clinch deal with Iran: US media |url=https://www.dawn.com/news/1990743 |access-date=2026-04-12 |website=Dawn |language=en}}</ref> және өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылмады.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/apr/12/middle-east-crisis-live-us-iran-pakistan-peace-talks-jd-vance-delegation-leaves-without-a-deal|title=Middle East crisis live: Iranian negotiator says 'we will not bow to any threats' as Trump says US navy will blockade strait of Hormuz|first1=Adam|last1=Fulton|first2=Marina|last2=Dunbar|first3=Yohannes|last3=Lowe|first4=Hayden|last4=Vernon|first5=Imogen|last5=Dewey|date=13 April 2026|website=www.theguardian.com}}</ref> Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, 13 сәуірде АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] Иранға теңіз блокадасын енгізіп, Иран порттарына кіретін немесе одан шығатын кез келген кеменің қозғалысына тыйым салды.<ref>{{Cite news |date=2026-04-12 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=2026-04-13 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412184839/https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы халықаралық қатынастар]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:Ирандағы соғыс (2026)]] [[Санат:2026 жылдағы Исламабад]] [[Санат:Пәкістандағы дипломатиялық конференциялар]] [[Санат:Иран-АҚШ қатынастары]] [[Санат:Пәкістан-АҚШ қатынастары]] [[Санат:Иран-Пәкістан қатынастары]] djkq8u4m9oqok6b9zz3oi7kd2uhf952 Қатысушы:Muz researcher/Аманжол Бахтияр Тұтқабайұлы 2 780778 3599929 2026-05-04T19:42:23Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Бахтияр Тұтқабайұлы Аманжол |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Аманжол Б.Т.png|250px|Бахтияр Тұтқабайұлы Аманжол]] |- ! Туған жылы | 1952 |- ! Қайтыс... 3599929 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Бахтияр Тұтқабайұлы Аманжол |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Аманжол Б.Т.png|250px|Бахтияр Тұтқабайұлы Аманжол]] |- ! Туған жылы | 1952 |- ! Қайтыс болған жылы | 2021 |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | композитор, музыкатанушы, педагог |- ! Білімі | Мәскеу мемлекеттік консерваториясы |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |} '''Бахтияр Тұтқабайұлы Аманжол''' (1952–2021) — қазақ композиторы, музыкатанушы, педагог, Қазақстанның заманауи композиторлық мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі. Оның шығармашылығы этномәдени дәстүрлер мен заманауи музыкалық тілдің синтезімен ерекшеленеді. == Өмірбаяны == Бахтияр Аманжол 1952 жылы дүниеге келген. Алғашқы музыкалық білімін Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық музыкалық мектепте алып, кәсіби музыкалық дайындықтың бастапқы кезеңінен өтті. Кейін П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық училищесінде білімін жалғастырып, композиция және музыка теориясы саласында терең білім алды. 1970–1980 жылдары ол Мәскеу мемлекеттік консерваториясында композиция мамандығы бойынша білім алды. Бұл кезең композитордың шығармашылық көзқарасының қалыптасуымен ерекшеленеді. Консерваторияны аяқтағаннан кейін ассистентурада оқып, ғылыми және шығармашылық бағыттағы ізденістерін жалғастырды. 1980 жылдан бастап Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында педагогикалық қызмет атқарды. Ол әртүрлі кафедраларда дәріс беріп, кәсіби музыканттар мен композиторларды даярлауға қатысып, ұлттық музыкалық білім беру жүйесінің дамуына үлес қосты. 2000–2021 жылдары оның ғылыми және шығармашылық қызметі жалғасып, композитордың теориялық еңбектері мен музыкалық туындылары жарық көрді. == Шығармашылығы == Бахтияр Аманжолдың шығармашылығы жанрлық және стильдік тұрғыдан алуан түрлілігімен сипатталады. Ол симфониялық, камералық, вокалдық және хор жанрларында шығармалар жазған. Композитордың музыкалық тілі қазақтың дәстүрлі музыкасына негізделе отырып, этномәдени және философиялық мазмұнмен байытылады. Оның шығармаларында музыкалық кеңістік ұғымы ерекше орын алады. Композитор дыбысты тек уақыттық процесс ретінде емес, кеңістіктік құрылым ретінде қарастырады. Осыған байланысты оның туындыларында тембрлік қабаттар, регистрлік ұйымдасу және дыбыстық өріс маңызды мәнге ие болады. Аманжол туындыларында ұлттық дүниетаным, мифологиялық және рухани категориялар көрініс табады. Бұл ерекшеліктер оның музыкалық ойлау жүйесінің негізін құрап, шығармаларының мазмұндық және құрылымдық тұтастығын айқындайды. Сонымен қатар, оның шығармаларында импровизация элементтері шығармашылық әдіс ретінде кеңінен қолданылады. == Шығармашылық кезеңдері == Композитор шығармашылығының эволюциясы бірнеше кезеңге бөлінеді. Алғашқы кезеңде (1970–1990) оның шығармаларында камералық және вокалдық жанрлар басым болып, стильдік ізденістер жүргізілді. Бұл кезеңде композитордың жеке музыкалық тілі қалыптаса бастады. Орта кезеңде (1990–2010) ірі симфониялық формаларға бет бұру байқалады. Бұл уақытта оның шығармаларында философиялық мазмұн күшейіп, музыкалық кеңістік ұғымы айқын көрініс табады. Жетілген кезеңде (2010–2021) композитордың шығармашылығы концептуалдық сипатқа ие болып, этномәдени және рухани идеялар тереңдей түседі. Бұл кезеңде оның музыкалық және ғылыми ізденістері өзара тығыз байланыста дамиды. == Негізгі шығармалары == === Вокалдық шығармашылығы === Композитордың вокалдық шығармалары қазақ және әлем поэзиясына негізделіп, романс, ән, вокалдық цикл және вокалды-аспаптық композициялар түрінде көрініс табады. Романстар мен әндер: * Абай Құнанбайұлы сөздеріне: «Есіңде бар ма жас күнің», «Жаз», «Күз» (романстар, 1974) * «Көзімнің қарасы», «Айттым сәлем, Қаламқас» (өңдеулер, 2013) * «Қараңғы түнде тау қалғып», «Даланың кештері» (романстар) * Мағжан Жұмабаев сөзіне «Анама» (романс, 1997) * Ерсайын Жапақ сөзіне «Кешкі әуен» (2001) * «Алматым – бақ орда», «Аққу қалам – Алматы» (лирикалық әндер, 2000–2001) Вокалдық циклдер: * «Өмір мен өлім туралы әндер» (Гарсия Лорка сөзіне, 1972) * Олжас Сүлейменов өлеңдеріне үш ән (1973) * Омар Хайям өлеңдеріне «Алты рубай» (1980) Вокалды-аспаптық шығармалар: * «Аңыз Абай сөзі» (2015–2020) * «Күлтегін» (Йоллыг-тегин мәтіні бойынша, 2021) * «Құмды жер» («Песчанное место», 2003) Халық әндеріне өңдеулер: * «Гауһартас», «Бір бала», «Жиырма бес», «Жеңеше» * «Ағажай Алтай», «Сұңқарым-ай», «Екі жирен» * «Балқұрай», «Дауысым» және т.б. === Хорға арналған шығармалар === * «Мақалдар» (хор циклі, 1987) * «Жаңылтпаштар» (балалар хорына арналған, 1989) * «В пути» хор циклі (2001) * «Алты рубай» (хорлық нұсқа) * «Санамақ», «Аяз ата» === Симфониялық және оркестрлік шығармалар === * «Арқа» симфониялық поэма (1977) * Скрипка мен оркестрге арналған концерт (1980) * «На пустом берегу» (2000) * «Есіктер» симфониясы (2007) * «Арқаның киелі лебі» (1997) * Сюита (1997) === Камералық-аспаптық шығармалар === * Кларнетке арналған соната (1975) * Скрипка мен фортепианоға соната (1977) * Виолончель мен фортепианоға соната * Ішекті квартет (1979) * «Он екі пьеса» (1982) * «Рисунки» (1985) * Прелюдия және фуга (1986) === Күйлер және өңдеулер === * «Жандану» (1989) * «Аққу» (2000) * «Күй» * Дәулеткерей, Тәттімбет, Махамбет шығармалары негізінде өңдеулер == Ғылыми қызметі == Бахтияр Аманжол қазақ музыкасын зерттеген музыкатанушы ғалым ретінде де белгілі. Оның ғылыми еңбектері музыкалық кеңістік, тембр семантикасы және дәстүрлі музыканың философиялық негіздерін қарастыруға бағытталған. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Маңызы == Бахтияр Аманжолдың ғылыми және шығармашылық қызметі қазақ музыка мәдениетінің дамуына елеулі ықпал етті. Ол ұлттық композиторлық мектептің қалыптасуы мен дамуына үлес қосып, этномәдени дәстүрлерді заманауи музыкалық ойлаумен ұштастыруға ұмтылды. Сонымен қатар, оның еңбектері қазақстандық музыкатану ғылымында жаңа бағыттардың қалыптасуына негіз болды. Композитордың идеялары қазақ музыкасының философиялық және мәдени кеңістігін кеңейтуге ықпал етті. == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://www.conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/amanzhol-bakhtiyar-tutkabayuly/ |title=Аманжол Бахтияр Тұтқабайұлы |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://musicnews.kz/baxtiyar-amanzhol/ |title=Бахтияр Аманжол |publisher=Musicnews.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://dalatunes.kz/biography/43919/ |title=Бахтияр Аманжол — биография |publisher=Dalatunes.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://newtimes.kz/eksklyuziv/137320-smerti-net-poka-igraesh-na-kobyze |title=Смерти нет, пока играешь на кобызе |publisher=NewTimes.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://dknews.kz/ru/dk-life/196904-izvestnyy-kazahstanskiy-kompozitor-skonchalsya-ot |title=Известный казахстанский композитор |publisher=DKNews.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/49957-bakhtiyar-amanzhol-o-tengrianskoy-priro |title=Бахтияр Аманжол о музыкальной традиции |publisher=Qazaquni.kz |language=ru }} c8ybwovyf0u33zxrpjyosus0ggdfi9b Санат:2026 жылдағы Исламабад 14 780779 3599931 2026-05-04T19:47:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2026 жыл қалалар бойынша]] [[Санат:2026 жылдағы Пәкістан]] [[Санат:2020-жылдардағы Исламабад]] 3599931 wikitext text/x-wiki [[Санат:2026 жыл қалалар бойынша]] [[Санат:2026 жылдағы Пәкістан]] [[Санат:2020-жылдардағы Исламабад]] s43ifo6r0ji11mewtog29hqcp1a9y8b Санат:Иран-АҚШ қатынастары 14 780780 3599932 2026-05-04T19:49:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Иран екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ-Таяу Шығыс қатынастары]] 3599932 wikitext text/x-wiki [[Санат:Иран екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ-Таяу Шығыс қатынастары]] orolqjrfc2idies264a6dx7y3shne3p Санат:Пәкістан-АҚШ қатынастары 14 780781 3599934 2026-05-04T19:51:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Пәкістан екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ-Оңтүстік Азия қатынастары]] 3599934 wikitext text/x-wiki [[Санат:Пәкістан екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ екіжақты қатынастары]] [[Санат:АҚШ-Оңтүстік Азия қатынастары]] dmrjsvfwl7ea8atd8u1te919ainr31e Санат:Иран-Пәкістан қатынастары 14 780782 3599935 2026-05-04T19:52:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Иран екіжақты қатынастары]] [[Санат:Пәкістан екіжақты қатынастары]] 3599935 wikitext text/x-wiki [[Санат:Иран екіжақты қатынастары]] [[Санат:Пәкістан екіжақты қатынастары]] pji3zzozynhdjj30nozc9inqbuhciwp Қатысушы:Muz researcher/Узенбаева Гульжан Эркиновна 2 780783 3599936 2026-05-04T19:53:38Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Гульжан Эркиновна Узенбаева |- ! Туған жылы | 1964 |- ! Туған жері | Ташкент |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | к... 3599936 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Гульжан Эркиновна Узенбаева |- ! Туған жылы | 1964 |- ! Туған жері | Ташкент |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | композитор, пианист, педагог |- ! Ғылыми атағы | профессор |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |} '''Гульжан Эркиновна Узенбаева''' – қазақстандық композитор, пианист және педагог. Әртүрлі қызмет салаларында өзін танытқан талантты әрі жан-жақты музыкант. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының арнайы фортепиано кафедрасының профессоры. Композитор, фортепианоға арналған, камералық және оркестрлік шығармалардың, сондай-ақ қазақ халық әуендерінің транскрипциялары мен өңдеулерінің авторы. == Өмірбаяны == Гульжан Эркиновна Узенбаева 1964 жылы Ташкент қаласында, қазақтың музыкалық дәстүрі қадірленген отбасында дүниеге келген. Бес жасында В. Успенский атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектебіне оқуға түсіп, көрнекті музыканттардың класында алғашқы кәсіби білім алды. Фортепиано бойынша Е. В. Зародинадан, композиция бойынша Б. И. Зейдманнан тәлім алып, кейін Ф. М. Янов-Яновскийдің класында білімін жалғастырды. 1987 жылы Алма-Ата мемлекеттік консерваториясын (қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы) тәмамдады. Композиция пәнін Ғ. А. Жұбанова мен А. В. Бычковтан, ал фортепианоны Е. Б. Коган мен Л. Ф. Зельцердің класында оқыды. Консерваторияны бітіргеннен кейін концерттік, композиторлық және педагогикалық қызметті қатар алып жүрді. 1994 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы ассистентура-тағылымдамасын аяқтады. == Кәсіби қызметі == * 1995 жылдан бастап – Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Арнайы фортепиано» кафедрасының оқытушысы. * 1987–1992 жылдары – К. Байсейітова атындағы республикалық орта арнаулы музыка мектеп-интернатының фортепиано пәнінің оқытушысы және концертмейстері. * 2004–2007 жылдары – Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының фортепиано факультетінің деканы. * 2006–2025 жылдары – Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының солисті. Гульжан Узенбаева консерваторияда арнайы фортепиано класын жүргізеді, концерттерде өнер көрсетеді, Қазақстанда және шетелде өтетін фестивальдерге, ғылыми-тәжірибелік конференцияларға қатысады, байқаулар қазылар алқасының құрамында жұмыс істейді, сондай-ақ музыка жазады. == Шығармашылығы == Г. Узенбаева әртүрлі жанрларда шығарма жазады: жеке аспаптық туындылар, камералық музыка, оркестрлік шығармалар, халық музыкасын өңдеу және транскрипциялар. Оның шығармашылығында қазақтың әуендік-интонациялық дәстүрінің элементтері заманауи композиция тәсілдерімен және академиялық формалармен шебер ұштасады. Г. Узенбаеваның музыкасы музыкалық оқу орындарының репертуарында кеңінен қолданылады. Композитор шығармалары Қазақстан сахналарында және өзге елдерде орындалып келеді. Композитор үшін әсіресе өз шығармаларының АҚШ, Румыния секілді елдердің студенттері тарапынан орындалуы қуанышты. Сондай-ақ скрипкаға арналған авторлық «Жарыс» шығармасының мектеп тәжірибесінде саксофон сүйемелдеуімен, әрі өз бетінше транспозиция жасап орындалуы күтпеген әрі қызықты құбылыс болды. Осындай жағдай Литвада да байқалған. Композитор скрипка сонатасының ноталарын сыйға тартқан, ал жас музыканттар өз бастамаларымен оны саксофонға лайықтап, басқа тональдікте өңдеп орындаған. == Избранные произведения == === Камералық-аспаптық шығармалар === * 1982 – фортепианоға арналған Токката. * 1985 – скрипка мен фортепианоға арналған Соната. * 1997 – фортепианоға арналған Фантазия. * 1997 – скрипкашылар ансамбліне арналған «Жарыс» концерттік пьесасы. * 2003 – екі фортепианоға арналған «Самғау» концерттік пьесасы. * 2000–2004 – фортепиано мен скрипкаға арналған хрестоматиялар үшін қазақ халық әндерінің өңдеулері және төл шығармалар. * 2008 – триоға арналған қазақ тақырыптарына Фантазия. * 2009 – фортепианоға арналған Прелюдия мен фуга. * 2013 – Мұқан Төлебаевтің Биржан и Сара операсынан «Би» – екі рояльге (8 қол) арналған өңдеу. * 2013 – Александр Бородиннің Князь Игорь операсынан «Половец билері». * 2013 – Төлеген Қажғалиевтің Дала аңызы сюитасынан «Қыз қуу» – екі рояльге (8 қол) арналған өңдеу. * 2014 – үрмелі триоға арналған «Шутка» пьесасы. * 2017 – Ғ. Жұбанованың рухына арналған «GAsEsA» триосы. * 2018 – фортепианолық «Tocca» (Токка) пьесасы. * 2019 – Ахмет Жұбановтің Екі тәжік биі – екі рояльге арналған өңдеу. * 2020 – органға арналған Вариациялар. * 2023 – скрипка мен фортепианоға арналған Вальс. === Оркестрлік шығармалары === * 1987 – фортепиано мен оркестрге арналған Концерт * 1994 – «Миржан» балеттік сюитасы. * 1999 – камералық оркестрге арналған «Жарыс» концерттік пьесасының өңделген нұсқасы. * 2001 – фортепиано мен оркестрге арналған Концерттің екінші редакциясы. * 2007 – виолончель мен оркестрге арналған Концерт. * 2010 – фортепиано мен камералық оркестрге арналған «Ғасыр елесі» эпикалық поэмасы. * 2011 – Құрманғазы Сағырбайұлынің «Адай» және Махамбет Өтемісұлынің «Жұмыр қылыш» күйлерінің ішекті квартетке арналған өңдеулері. * 2014 – қазақтың «Дударай» әнінің скрипка, фортепиано және камералық оркестрге арналған өңдеуі. == Орындаушылық қызметі == Гульжан Узенбаева – халықаралық байқаулардың лауреаты, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің мәдениет үздігі. Ол сахнада жетекші музыканттармен бірге өнер көрсеткен. Олардың қатарында қазақстандықтар: А. Аюпова, Н. Усенбаева, Е. Курманаев, Д. Жубанова–Али, Г. Нургалиева, Б. Абильханов, сондай-ақ шетелдік музыканттар: Д. Шаповалов, А. Лундин, Н. Попов, Э. Асаналиев, Б. Бараз және басқалар бар. Г. Узенбаеваның репертуарында классикалық және заманауи музыкамен қатар, өз шығармалары мен транскрипциялары да бар. Ол белгілі орындаушылармен және ұжымдармен ынтымақтасады. Олардың ішінде қазақстандық дирижерлер Канат Омаров, Ернар Нуртазин, Айдар Торыбаев, Петр Грибанов, сондай-ақ шетелдік дирижерлер Дориан Уилсон, Ваг Папян, Кристоф Мангу, Николас Краузе бар. Композитордың жан-жақты қызметі, соның ішінде әртүрлі құрамдарға арналған өңдеулер жазуы, оның шығармашылығын шетелде таныстыруға мүмкіндік берді. 2014 жылы Лугано қаласындағы фестивальде Martha Argerich қатысуымен өнер көрсетті. Іс-шараны ұйымдастырған Жания Аубакированың шақыруымен Гульжан Узенбаева концертке қатысып, отандық және шетелдік музыканттармен бірге екі рояльге сегіз қолмен орындалатын үш авторлық өңдеуін орындады. Бұл туындылар көрермен тарапынан жылы қабылданды. Сол сахнада Martha Argerich те өнер көрсетіп, композитор онымен жеке жүздескен. 2018 жылы Кадиша Оналбаеваның шақыруымен АҚШ-қа барып, концерттер берді, шеберлік сабақтарын өткізді және қазылар алқасының жұмысына қатысты. Концерттердің бірі жеке кеш болса, екіншісі басқа қалада Кадиша Оналбаевамен ансамбльде өтті. Кейін Оналбаева Алматыға келіп, Канат Омаров басқарған оркестрмен бірге Дж. Гершвиннің «Рапсодия в стиле блюз» шығармасын орындады, ал Гульжан Узенбаева С. Рахманиновтің Паганини тақырыбына рапсодиясын ұсынды. 2024 жылы Румыниядағы Қазақстан елшілігінің шақыруымен Бухарест қаласына барып, Дана Жубанова–Алимен бірге өнер көрсетті. Олардың шығармашылық ынтымақтастығы Алматы, Астана және Друскининкай қалаларындағы концерттерді де қамтыды. Дана Жубанова–Алидің бастамасымен концерт бағдарламаларында қазақ және румын шығармаларының өңдеулері орындалды. === Таңдамалы концерттік шығармашылығы === * 25.01.2019 – концерт с ГАСО РК под управлением Д. Уилсона (Ф. Лист, Концерт №2 для фортепиано с оркестром), Казгосфилармония им. Жамбыла * 19.03.2019 – концерт к 85–летию Союза композиторов РК, Астана * 03.04.2020 – фестиваль камерной музыки * 18.08.2020 – сольный онлайн–концерт * 12.03.2021 – фортепианный дуэт * 28.03.2023 – концерт с ГАСО РК * 13.10.2023 – концерт–закрытие фестиваля * 27.03.2024 – концерт кафедры * 28.05.2024 – юбилейный концерт == Педагогикалық қызметі == Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы арнайы фортепиано кафедрасының профессоры. Педагогикалық тәжірибесінде орындаушылық және композиторлық тәсілдерді ұштастырып, дыбыс мәдениетіне, техникаға, форманы талдамалық тұрғыдан меңгеруге және оқытуды дараландыруға ерекше мән береді. Республикалық және халықаралық байқаулардың бірқатар лауреаттарын даярлаған. Консерваторияның шеберлік сабақтарын жүргізіп, ғылыми-тәжірибелік іс-шараларына қатысады. Халықаралық байқаулар лауреаты атанған шәкірттері қатарында Е. Нуртазин, Н. Нусипжанова, Ж. Садыкова, Н. Базарбаев, Н. Кажгалиев және тағы басқалар бар. == Жарияланымдары және ғылыми қызметі == Орындаушылық өнер, фортепианолық транскрипция және музыкалық мәдениет мәселелері бойынша мақалалар мен баяндамалардың авторы. Конференцияларға қатысып, ғылыми-тәжірибелік жинақтарда жарияланымдар шығарған. Өз шығармаларының авторлық жинақтарын жарыққа шығарған. Әртүрлі өңірлердегі музыканттарға арналған онлайн-дәрістер өткізеді. == Марапаттары мен атақтары == * 1991 – Қазақстан Республикасы Композиторлар одағы мүшесі. * 2007 – Қазақстан Республикасының мемлекеттік гранты. * 2007 – Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы доценті. * 2012 – ТҮРКСОЙ медалі. * 2016 – «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» атағы. * 2018 – профессор атағы. * 2020 – Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің «Мәдениет саласының үздігі» атағы. == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://www.conservatoire.edu.kz/ |title=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru}} * {{cite web |url=https://musicnews.kz/ |title=Musicnews.kz |language=ru}} g7mowwde4jmly8hd7cwnfxpb73apuja Қатысушы:Muz researcher/Елеманова Саида Әбдірахимқызы 2 780784 3599951 2026-05-04T20:06:00Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Елеманова Саида Әбдірахимқызы |- ! Туған жылы | 1949 |- ! Туған жері | Новосібір, Ресей |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- !... 3599951 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Елеманова Саида Әбдірахимқызы |- ! Туған жылы | 1949 |- ! Туған жері | Новосібір, Ресей |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | музыкатанушы, педагог, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану докторы |- ! Жұмыс орны | Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |- ! Мүшелігі | Қазақстан Республикасы Композиторлар Одағы<br> Дәстүрлі музыка жөніндегі Халықаралық кеңес (ICTM) |} '''Елеманова Саида Әбдірахимқызы''' – белгілі музыкатанушы, өнертану докторы (2022), Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының музыкатану және композиция кафедрасының профессоры, Еуразия Халықаралық университетінің (Бішкек қ.) құрметті профессоры, дәстүрлі музыка жөніндегі Халықаралық кеңестің (ICTM), мүшесі, Мәдениет қайраткері (екі рет Мәдениет қайраткері құрмет белгісімен, Еңбек ардагері Құрмет белгісімен және Еңбек даңқы медалімен марапатталған), Қазақстан Республикасы Композиторлар Одағының мүшесі. Екі монографияның, тоғыз оқулықтың, әртүрлі басылымдарда және елдерде (Ресей, Қазақстан, АҚШ, Ұлыбритания, Оңтүстік Корея, Тәжікстан, Қырғызстан) жарияланған жүзден астам мақаланың авторы, оның ішінде "Grove Dictionary" - де (2019) Ұлыбританиядағы Sage Encyclopedia-да жарияланған. Қазақ дәстүрлі музыкасының жазбаларың 30-дан астам CD-диск, оның ішінде "Асыл мұра" жобасын (15-тен астам CD-диск) шығаруға дайындады, сонымен бірге Ксавье Алле және Фредерик Леотармен бірлесіп жазған «Қобыз. Бақсылардың көне виоласы» Париждегі әлемдік мәдениеттер үйінде Арқа ән дәстүрінің заманауи әртістер туралы ағылшын тілінде 10 бейне шығарды (https://www.youtube.com/user/suinbikeful). Бірнеше (20-дан астам) халықаралық дәстүрлі музыка фестивалін ұйымдастырушы. Қазақ дәстүрлі ән туралы 10 видеороликтің, сонымен бірге қазақ дәстүрлі музыка туралы «Саз құдіреті» деген толық метражды фильмінің сценарийдың авторы және продюсері. Елеманова Саида Абдрахимовна - Қазақстан Республикасының Материалдық емес мәдени мұраны қорғау жөніндегі Ұлттық комитетінің мүшесі, «Қазақ домбыра күй өнері» бірінші ұлттық номинациясының авторы (2014ж.). Исеско ислам елдерінің мәдениет, өнер және ғылым ұйымының өкілдік тізіміне енгізілген «Қармақшы жыраулары» номинациясының авторы (2026ж.). == Өмірбаяны == Елеманова Саида Әбдірахимқызы 1949 жылы Ресейдің Новосібір қаласында дүниеге келген. Әкесі Әбдірахым Еламановтың кызмет бабына байланысты Алматыға көшіп келген соң К.Байсейітова атындағы Республикалық дарынды балалар музыка мектебінде оқыды (1957-1968)ж.ж. Одан кейін, Н.А. Римский-Корсаков атындағы Ленинград консерваториясының аспирантурасында оқуын жалғастырды (1973-1978)ж.ж. 1984 жылы профессор, өнертану докторы А.Н.Сохордың жетекшілігімен «Қазақтыны ауызша дамыған кәсіби ән дәстүрі» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Кейінгі жылдары оқытушы, аға оқытушы, доцент, ал 1979 бен 2009 жылдар аралығында Казак Ұлттық консерваториясында қызмет етіп профессор ататын еленді. 2009-дан 2019-шы жыла дейін Астана қаласында, Казак Ұлттық өнер университетінің Қорқыт ата атындағы ғылыми зерттеу институтының казак халық музыка өнерінің зертхана жетекшісі болды. 2015 жылы С.А.Елеманова - 43-і Дәстүрлі музыка Халықаралық Кенесінің (ІСТМ) конференциясы Аймақтық ұйымдастыру комитетінін қосарлас төрайымы, Executive Board ІСТМ басқарма мүшесі (2013-2015) болып тағайындалды. Қазіргі таңда Дәстүрлі музыка Халықаралық Кенесінің (ICTM) «Түркі халықтарының музыкасы» зерттеу тобы Басқарманың қосарлас тең төрайымы жұмысын атқарады. == Ғылыми және педагогикалық қызметі == Саида Елеманова әдіскер-ұстаз ретінде де еңбегі ұшан теңіз. Ол жалпы білім беретін мектептерге арналған 9 «Музыка» оқулықтарының және орта және арнаулы білім беретін мектептерге арналған «Қазақ музыка әдебиеті» оқулықтарының авторы. Жоғарғы оқу орындарында «Қазақ музыкасының тарихы», «Халық музыка шығармашылығы» және «Дәстүрлі музыка мен фольклор», «Фольклор мен ауызша кәсіби шығармаларды талдау» пәндерінің бағдармаларын құрастырып, әрі «Қазақ музыкасын тарихы» пәні бойынша тұнғыш типтік бағдарламасын жарыққа шығарды (1989 ж.). Ұстаздың ғылыми жетекшілігімен жазылған отыздан астам дипломдық жұмыстар, сансыз магистрлік және кандидаттық диссертациялар (Г. Әбдірахман, Ә.Сабырова, Р.Аманова) арқылы С.Елеманова өзін жоғары санатты білгір маман ретінде көрсетті. == Марапаттары == Ғалым енбегі бағаланып С.Елеманова Тюрксой Түркі мәдениеттерінің Халықаралық қорынын бірнеше медальдарымен (соның ішінде – Тюрксойдын 20 жылдығы, түркі халықтарының зерттеу тобының (study group) 10 жылдық мерейтойына байланысты, т.б.), «Мәдениет қайраткері» атағымен екі мәрте марапатталған. == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://www.conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/kafedra-muzykovedeniya-i-kompozitsii/ |title=Кафедра музыковедения и композиции |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://el.kz/ru/saida_elemanova__neobhodimo_sohranit__muzikal_nie_traditsii_26814/ |title=Саида Елеманова: Необходимо сохранить музыкальные традиции |publisher=El.kz |date=2018 |language=ru }} * {{cite web |url=https://scholar.google.com/citations?hl=ru&user=D2EhLm0AAAAJ |title=Saida Yelemanova |publisher=Google Scholar |language=ru }} * {{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/zvuk-kak-znak-kultury-semantika-zvuka-v-kazahskoy-traditsionnoy-muzykalnoy-kulture |title=Звук как знак культуры. Семантика звука в казахской традиционной музыкальной культуре |publisher=CyberLeninka |language=ru }} * {{cite web |url=https://conservatoire.edu.kz/upload/saryn/2021-t-9-2/001-elemanova-s-i-dr.pdf |title=Саида Елеманова. Ғылыми мақала / автор туралы мәлімет |publisher=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://eurasia.mosconsv.ru/wp-content/uploads/2020/10/5.-%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0-%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf |title=Александр Затаевич и проблемы современного изучения казахской традиционной музыки |publisher=Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского |language=ru }} se02fn91wmm1tb2i8z0y2by7d0ttcsc Қатысушы:Muz researcher/Өтеғалиева Сәуле Ысқаққызы 2 780785 3599952 2026-05-04T20:13:51Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Өтеғалиева Сәуле Ысқаққызы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Утегалиева С.И.jpg|250px|Сәуле Ысқаққызы Өтеғалиева]] |- ! Туған күні | 31 мамыр 1958 |-... 3599952 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Өтеғалиева Сәуле Ысқаққызы |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Утегалиева С.И.jpg|250px|Сәуле Ысқаққызы Өтеғалиева]] |- ! Туған күні | 31 мамыр 1958 |- ! Туған жері | Астрахань, Ресей |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | этномузыкатанушы, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану ғылымдарының докторы |} '''Сәуле Ысқаққызы Өтеғалиева''' (1958 жылғы 31 мамыр, Астрахань қаласы, Ресей Федерациясы, КСРО) – қазақтың ғалым-этномузыкатанушысы, этноаспаптанушысы, өнертану ғылымдарының докторы (2017), профессор (2019), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2019), «Құрмет» орденінің иегері (2025). Музыкалық түркітану, Орталық Азия халықтарының музыкалық аспаптар және қазақтың аспаптық музыкасы мәселелеріне арналған 7 кітаптың және 300-ден аса ғылыми мақалалардық авторы. == Өмірбаяны == 1958 жылы 31 мамырда Ресейдің Астрахань қаласында дүниеге келген. Беріш руының Есенгүл атасынан тарайды. 1976 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік (қазіргі Қазақ ұлттық) консерваториясының тарихи-теориялық және композиторлық факультетіне оқуға түсіп, оны 1981 жылы «Музыкатану» мамандығы бойынша аяқтаған. 1984-1986 жылдары Н. Черкасов атындағы Ленинград мемлекеттік театр, музыка және кинематография институтының (қазіргі Санкт-Петербург қаласындағы Ресей өнер тарихы институты) ғылыми-зерттеу бөлімінің Фольклор секторы жанындағы аспирантурада білім алды. 1987 жылы осында «Қазақ домбырашыларының музыкалық ой-өрісінің функциональдық контексті» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 2011-2013 жылдары П. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының «Шетел музыкасының тарихы» кафедрасында ғылыми тағылымдамадан өтіп, «Түркі халықтары музыкасының дыбыс әлемі: теория, тарих, тәжірибе (Орталық Азияның аспаптық дәстүрлер материалы негізінде)» тақырыбында докторлық диссертациясын дайындап, оны 2017 жылы қорғады. == Еңбек қызметі == * 1981-1984 – Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының гармония және сольфеджио кафедрасының оқытушысы * 1987-1992 – аға оқытушы * 1992-1997 – доцент, кафедра меңгерушісі * 2000-2002 – музыка теориясы кафедрасының аға ғылыми қызметкері * 2002-2006 – музыка теориясы кафедрасының меңгерушісі * 2007-2011 – «Музыкатану және композиция» кафедрасының профессоры * 2011-2013 – ғылыми тағылымдама * 2013 жылдан бастап – Құрманғазы атындағы ҚҰК профессоры Ғалым «Этносольфеджио» (1979-2015), «Қазақ домбыра музыкасын талдау», «Қазақ домбыра музыкасының теориялық зерттеулері», «Орталық Азия халықтарының музыкалық аспаптары», «Түркі музыкасының дыбыстық әлемі» пәндері бойынша авторлық курстар әзірледі. == Қоғамдық қызметі == * Еуропалық этномузыкатану семинарының мүшесі (1990 жылдан) * ICTM мүшесі (1994 жылдан) * Диссертациялық кеңес мүшесі * Диссертациялық кеңес төрағасы * «Қазақстанның ғалым әйелдері» қоғамының мүшесі * Scopus журналдарының редакциялық алқа мүшесі == Ғылыми қызметі == Ғылыми қызығушылық саласы: музыкалық түркітану, қазақ және Орталық Азия халықтарының аспаптық музыкасы, музыкалық аспаптану, компьютерлік зерттеу. == Марапаттары == * «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» (2019) * «Құрмет» ордені (2025) * «Үздік ғалым» (2019) * «Білім беру ісінің үздігі» (2014) * ТҮРКСОЙ марапаттары * ҚР министрліктерінің құрмет грамоталары == Ескертпелер == # Сәуле Ысқаққызы Өтеғалиева. Биобиблиографиялық көрсеткіш. – Алматы, 2018. == Дереккөздер == * Өтеғалиева Сәуле Ысқаққызы // Женщина и наука. Энциклопедия. Алматы, 2023. * Утегалиева Сауле Исхаковна // Жизнь в науке. Алматы, 2013. * Қожырұлы Б. Өтеғалиева Сәуле. Антология. Алматы, 2015. * Сәуле Ысқаққызы Өтеғалиева. Биобиблиографиялық көрсеткіш. Алматы, 2018. * Джумакова У. Казахстанская правда, 2018. * Соколова А.Н. Культура и искусство, 2018. egra9o2n63j92ypmuilmv0zcwsz39zj Қатысушы:Muz researcher/Кузембай Сара Әділгерейқызы 2 780786 3599953 2026-05-04T20:20:47Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Сара Әділгерейқызы Кузембай |- ! Туған күні | 23 наурыз 1937 |- ! Қайтыс болған күні | 17 наурыз 2020 |- ! Туған жері | Алматы облысы, Қарасай аудан... 3599953 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; width:280px; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;" | Сара Әділгерейқызы Кузембай |- ! Туған күні | 23 наурыз 1937 |- ! Қайтыс болған күні | 17 наурыз 2020 |- ! Туған жері | Алматы облысы, Қарасай ауданы, Іргелі ауылы |- ! Азаматтығы | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px|border]] Қазақстан |- ! Қызметі | музыкатанушы-ғалым, профессор |- ! Ғылыми дәрежесі | өнертану докторы |- ! Ғылыми атағы | профессор |- ! Бағыты | музыкатану, музыкалық білім |- ! Мүшелігі | ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі |- ! Марапаттары | Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері |} '''Сара Әділгерейқызы Кузембай''' (23.03.1937, Алматы облысы, Қарасай ауданы, «Іргелі ауылы» – ) – қазақ музыкасының келелі мәселелерін зерттеп, ғылыми айналымға енгізіп, саналы өмірінің бәрін ғылымға арнаған, қоғамдық тұрғыдан да көптеген еңбек еткен музыкатанушы-ғалым. Кузембай Сара – өнертану докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі. Өнертану саласындағы ҚР ҰҒА жалғыз академигі Ахмет Жұбанов болса, корреспондент-мүшесі – Б.Ерзакович пен С.Ә.Кузембай. 2004 жылы ол «Әлемнің көрнекті әйелдері» сертификатының иегері болып, оның есімі Америка Құрама Штаттарының Солтүстік Каролина штатының Дүниежүзілік Өмірбаян институтының кітабына енгізілген. == Ғылыми қызметі == Өзінің ғылыми-шығармашылық қызметінде ол ұлттық музыкалық өнердің өзекті мәселелерін жемісті дамытты. 50 жылға жуық ғылыми жолда ол 400-ден астам ғылыми және музыкалық-сыни еңбектер жариялады, олардың ішінде 10-ға жуық монографиялар, кітаптар мен зерттеулері бар. С.Ә. Күзембай Қазақстанда құрастырылған сольфеджио бойынша алғашқы оқулықтардың авторы болып табылады, онда музыкалық есту, есте сақтау, ритақты дамытуға қазақ халық және кәсіби музыкасының материалдары арқылы қол жеткізіледі. Оқулықтың әдістемелік ұсынымдарының ойластырылуы мен әзірленуі оны Республиканың музыкалық білім беру жүйесінде кеңінен қолдануды алдын-ала анықтады. == Қоғамдық қызметі == Сара Күзембай үлкен қоғамдық жұмыстар жүргізді. Әдебиет және өнер институты жанындағы 53.40.03-ке Кандидаттық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі, кейіннен Төрағасы, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының Философия докторы (PhD) дәрежесін беру жөніндегі диссертациялық Кеңес төрағасы болды. Ол көптеген жылдар аталған консерваторияның проректоры, М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты «Музыкатану» бөлімінің меңгерішісі қызметтерін үлкен абыроймен атқарды. Күзембай С. тікелей басшылығымен 11 кандидаттық және 2 докторлық диссертация қорғалды. == Дереккөздер == * {{cite web |url=https://www.conservatoire.edu.kz/ |title=Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |language=ru }} * {{cite web |url=https://el.kz/ |title=El.kz |language=ru }} * {{cite web |url=https://cyberleninka.ru/ |title=CyberLeninka |language=ru }} bbozwu574rh3oaj2n3ropeerpngzy57 Қатысушы талқылауы:Hajime Huta HATU 3 780787 3599971 2026-05-05T00:14:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599971 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Hajime Huta HATU}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 05:14, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 7p3cyve62i48vr44z7lovph1zg1h4cn Ауғанстан–Пәкістан соғысы 0 780788 3599972 2026-05-05T01:32:16Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ауғанстан–Пәкістан соғысы |бөлім = |сурет = Pakistan Afghanistan locator.svg |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл) |дата = 21 ақпан 2026 жылдан бері |орын = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}} |себеп =... 3599972 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ауғанстан–Пәкістан соғысы |бөлім = |сурет = Pakistan Afghanistan locator.svg |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл) |дата = 21 ақпан 2026 жылдан бері |орын = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}} |себеп = |нәтиже = |статусы = Жалғасуда |өзгерістер = |қарсылас1 = {{байрақ|Пәкістан}} |қарсылас2 = {{ublist |{{байрақ|Ауғанстан}} |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]<ref name="ttp">{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}</ref><ref name="ttpjua">{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}</ref> }} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{ublist |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]] |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]] |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]] }} |командир2 = {{ublist |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]] |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]] |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]] }} |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды<ref name="anadoluagency1" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды<ref name="Ariana">{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}</ref> }} |шығындар2 = {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.<ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref>}} |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында<ref name="nuristan clashes">{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді<ref name="Yousaf-2026">{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}</ref> |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды<ref>{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}</ref> }} |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = {{ublist |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,<ref name="Hasht-e Subh-2026a" /> 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.<ref name="amutv11">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}</ref>}} |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.<ref name="Sirat-2026">{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}</ref><ref name="Mohammadi-2026">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}</ref> 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.<ref name="anadoluagency1">{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}</ref> нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.<ref name="anadoluagency1" />}} |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)<ref name="unhcr">{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}</ref> |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties">{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}</ref><ref name="pakciviliancasualties2">{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}</ref> 28 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties1">{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01 |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}</ref> 2 наурызда 4 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties3">{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}</ref> 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties4">{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref><ref name="pakciviliancasualties5">{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties6">{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}</ref> 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.<ref name="pakcasualties8">{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}</ref> 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="ET15April2026">{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}</ref>}} |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды |(БЖКБ ақпаратынша)<ref name="unhcr" /> }} |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.<ref name="Hasht-e Subh-2026a">{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}</ref> Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.<ref>{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Mitchell">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Al Jazeera-2026">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}</ref> Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'<ref name="kazorda" />}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.<ref>{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}</ref><ref name="France 24-2026">{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}</ref> Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрды.<ref>{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}</ref><ref name="ET1">{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}</ref><ref name="civilian infrastructure">{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}</ref><ref name="AI1">{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}</ref> Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.<ref name="bbc1">{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}</ref><ref name="bbc3">{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}</ref><ref name="AT1">{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}</ref><ref name="Independent1">{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}</ref> Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелді. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.<ref name="unama1">{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="Peltier-2026">{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name="unhcr1">{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.<ref name="kunar">{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}</ref><ref name="nangarhar">{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}</ref><ref name="exsoldiers">{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="8amdaily1">{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}</ref> == Алғышарттары == 2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref name="kazorda" /> == Барысы == 2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.<ref name="kazorda" /> 27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.<ref name="kazorda" /> 2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.<ref name="kazorda">{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}</ref> 27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4bqdd7rzp8n6oklti48i3oningkecq3 3599973 3599972 2026-05-05T01:32:47Z Nurken 111493 Nurken [[Ауғанстан-Пәкістан соғысы (2026)]] бетін [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] бетіне жылжытты 3599972 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ауғанстан–Пәкістан соғысы |бөлім = |сурет = Pakistan Afghanistan locator.svg |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл) |дата = 21 ақпан 2026 жылдан бері |орын = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}} |себеп = |нәтиже = |статусы = Жалғасуда |өзгерістер = |қарсылас1 = {{байрақ|Пәкістан}} |қарсылас2 = {{ublist |{{байрақ|Ауғанстан}} |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]<ref name="ttp">{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}</ref><ref name="ttpjua">{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}</ref> }} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{ublist |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]] |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]] |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]] }} |командир2 = {{ublist |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]] |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]] |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]] }} |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды<ref name="anadoluagency1" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды<ref name="Ariana">{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}</ref> }} |шығындар2 = {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.<ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref>}} |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында<ref name="nuristan clashes">{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді<ref name="Yousaf-2026">{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}</ref> |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды<ref>{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}</ref> }} |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = {{ublist |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,<ref name="Hasht-e Subh-2026a" /> 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.<ref name="amutv11">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}</ref>}} |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.<ref name="Sirat-2026">{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}</ref><ref name="Mohammadi-2026">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}</ref> 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.<ref name="anadoluagency1">{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}</ref> нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.<ref name="anadoluagency1" />}} |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)<ref name="unhcr">{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}</ref> |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties">{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}</ref><ref name="pakciviliancasualties2">{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}</ref> 28 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties1">{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01 |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}</ref> 2 наурызда 4 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties3">{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}</ref> 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties4">{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref><ref name="pakciviliancasualties5">{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties6">{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}</ref> 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.<ref name="pakcasualties8">{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}</ref> 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="ET15April2026">{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}</ref>}} |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды |(БЖКБ ақпаратынша)<ref name="unhcr" /> }} |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.<ref name="Hasht-e Subh-2026a">{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}</ref> Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.<ref>{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Mitchell">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Al Jazeera-2026">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}</ref> Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'<ref name="kazorda" />}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.<ref>{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}</ref><ref name="France 24-2026">{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}</ref> Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрды.<ref>{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}</ref><ref name="ET1">{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}</ref><ref name="civilian infrastructure">{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}</ref><ref name="AI1">{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}</ref> Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.<ref name="bbc1">{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}</ref><ref name="bbc3">{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}</ref><ref name="AT1">{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}</ref><ref name="Independent1">{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}</ref> Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелді. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.<ref name="unama1">{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="Peltier-2026">{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name="unhcr1">{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.<ref name="kunar">{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}</ref><ref name="nangarhar">{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}</ref><ref name="exsoldiers">{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="8amdaily1">{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}</ref> == Алғышарттары == 2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref name="kazorda" /> == Барысы == 2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.<ref name="kazorda" /> 27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.<ref name="kazorda" /> 2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.<ref name="kazorda">{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}</ref> 27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4bqdd7rzp8n6oklti48i3oningkecq3 3599977 3599973 2026-05-05T01:36:24Z Nurken 111493 Nurken [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] бетін [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] бетіне жылжытты 3599972 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ауғанстан–Пәкістан соғысы |бөлім = |сурет = Pakistan Afghanistan locator.svg |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл) |дата = 21 ақпан 2026 жылдан бері |орын = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}} |себеп = |нәтиже = |статусы = Жалғасуда |өзгерістер = |қарсылас1 = {{байрақ|Пәкістан}} |қарсылас2 = {{ublist |{{байрақ|Ауғанстан}} |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]<ref name="ttp">{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}</ref><ref name="ttpjua">{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}</ref> }} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{ublist |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]] |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]] |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]] }} |командир2 = {{ublist |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]] |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]] |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]] }} |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды<ref name="anadoluagency1" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды<ref name="Ariana">{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}</ref> }} |шығындар2 = {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.<ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref>}} |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында<ref name="nuristan clashes">{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді<ref name="Yousaf-2026">{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}</ref> |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды<ref>{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}</ref> }} |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = {{ublist |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,<ref name="Hasht-e Subh-2026a" /> 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.<ref name="amutv11">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}</ref>}} |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.<ref name="Sirat-2026">{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}</ref><ref name="Mohammadi-2026">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}</ref> 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.<ref name="anadoluagency1">{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}</ref> нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.<ref name="anadoluagency1" />}} |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)<ref name="unhcr">{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}</ref> |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties">{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}</ref><ref name="pakciviliancasualties2">{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}</ref> 28 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties1">{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01 |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}</ref> 2 наурызда 4 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties3">{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}</ref> 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties4">{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref><ref name="pakciviliancasualties5">{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties6">{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}</ref> 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.<ref name="pakcasualties8">{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}</ref> 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="ET15April2026">{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}</ref>}} |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды |(БЖКБ ақпаратынша)<ref name="unhcr" /> }} |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.<ref name="Hasht-e Subh-2026a">{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}</ref> Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.<ref>{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Mitchell">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Al Jazeera-2026">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}</ref> Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'<ref name="kazorda" />}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.<ref>{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}</ref><ref name="France 24-2026">{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}</ref> Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрды.<ref>{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}</ref><ref name="ET1">{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}</ref><ref name="civilian infrastructure">{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}</ref><ref name="AI1">{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}</ref> Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.<ref name="bbc1">{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}</ref><ref name="bbc3">{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}</ref><ref name="AT1">{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}</ref><ref name="Independent1">{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}</ref> Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелді. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.<ref name="unama1">{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="Peltier-2026">{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name="unhcr1">{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.<ref name="kunar">{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}</ref><ref name="nangarhar">{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}</ref><ref name="exsoldiers">{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="8amdaily1">{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}</ref> == Алғышарттары == 2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref name="kazorda" /> == Барысы == 2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.<ref name="kazorda" /> 27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.<ref name="kazorda" /> 2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.<ref name="kazorda">{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}</ref> 27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4bqdd7rzp8n6oklti48i3oningkecq3 3599982 3599977 2026-05-05T01:40:56Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3599982 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ауғанстан–Пәкістан соғысы |бөлім = |сурет = Pakistan Afghanistan locator.svg |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл) |дата = 21 ақпан 2026 жылдан бері |орын = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}} |себеп = |нәтиже = |статусы = Жалғасуда |өзгерістер = |қарсылас1 = {{байрақ|Пәкістан}} |қарсылас2 = {{ublist |{{байрақ|Ауғанстан}} |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]<ref name="ttp">{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}</ref><ref name="ttpjua">{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}</ref> }} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{ublist |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]] |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]] |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]] }} |командир2 = {{ublist |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]] |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]] |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]] }} |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды<ref name="anadoluagency1" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды<ref name="Ariana">{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}</ref> }} |шығындар2 = {{ublist |'''Ауғанстан ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.<ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}</ref>}} |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:''' |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында<ref name="nuristan clashes">{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}</ref> }} ---- {{ublist |'''Пәкістан ақпаратынша:''' |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді<ref name="Yousaf-2026">{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}</ref> |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды<ref>{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}</ref> }} |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = {{ublist |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,<ref name="Hasht-e Subh-2026a" /> 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.<ref name="amutv11">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}</ref>}} |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.<ref name="Sirat-2026">{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}</ref><ref name="Mohammadi-2026">{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}</ref> 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.<ref name="anadoluagency1">{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}</ref> нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.<ref name="anadoluagency1" />}} |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)<ref name="unhcr">{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}</ref> |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties">{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}</ref><ref name="pakciviliancasualties2">{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}</ref> 28 ақпанда 6 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties1">{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01 |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}</ref> 2 наурызда 4 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties3">{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}</ref> 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties4">{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref><ref name="pakciviliancasualties5">{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="pakciviliancasualties6">{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}</ref> 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.<ref name="pakcasualties8">{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}</ref> 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.<ref name="ET15April2026">{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}</ref>}} |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды |(БЖКБ ақпаратынша)<ref name="unhcr" /> }} |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.<ref name="Hasht-e Subh-2026a">{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}</ref> Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.<ref>{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Mitchell">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}</ref><ref name="Al Jazeera-2026">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}</ref> Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'<ref name="kazorda" />}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.<ref>{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}</ref><ref name="France 24-2026">{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}</ref> Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрды.<ref>{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}</ref><ref name="ET1">{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}</ref><ref name="civilian infrastructure">{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}</ref><ref name="AI1">{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}</ref> Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.<ref name="bbc1">{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}</ref><ref name="bbc3">{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}</ref><ref name="AT1">{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}</ref><ref name="Independent1">{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}</ref> Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелді. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.<ref name="unama1">{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="Peltier-2026">{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name="unhcr1">{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}</ref> Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.<ref name="kunar">{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}</ref><ref name="nangarhar">{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}</ref><ref name="exsoldiers">{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}</ref><ref name="8amdaily1">{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}</ref> == Алғышарттары == 2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref name="kazorda" /> == Барысы == 2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.<ref name="kazorda" /> 27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.<ref name="kazorda" /> 2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.<ref name="kazorda">{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}</ref> 27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ауғанстан соғыстары]] [[Санат:Пәкістан соғыстары]] [[Санат:XXI ғасыр соғыстары]] [[Санат:Қазірге дейін жалғасып жатқан соғыстар]] [[Санат:2026 жылдағы Ауғанстан]] [[Санат:2026 жылдағы Пәкістан]] [[Санат:Ауғанстан-Пәкістан қатынастары]] 6kwepk4qrrzydn5ibvabnpgqs5jc943 Ауғанстан-Пәкістан соғысы (2026) 0 780789 3599974 2026-05-05T01:32:47Z Nurken 111493 Nurken [[Ауғанстан-Пәкістан соғысы (2026)]] бетін [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] бетіне жылжытты 3599974 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] md40hc0q4wp5mf26jgwvnaucg72dkgj 3599980 3599974 2026-05-05T01:37:12Z Nurken 111493 Changed redirect target from [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] to [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] 3599980 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] 2th5k1azx26x9sljd3n5v5dezvaah42 Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026) 0 780790 3599978 2026-05-05T01:36:24Z Nurken 111493 Nurken [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы (2026)]] бетін [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] бетіне жылжытты 3599978 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] 2th5k1azx26x9sljd3n5v5dezvaah42 Ауғанстан-Пәкістан соғысы 0 780791 3599979 2026-05-05T01:36:53Z Nurken 111493 «[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3599979 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]] 2th5k1azx26x9sljd3n5v5dezvaah42 Санат:Ауғанстан соғыстары 14 780792 3599983 2026-05-05T01:41:31Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Ауғанстан әскери тарихы]] [[Санат:Елдер бойынша соғыстар|Ауғанстан]] 3599983 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ауғанстан әскери тарихы]] [[Санат:Елдер бойынша соғыстар|Ауғанстан]] 7yk5kb9vu5y9b2a7hw37883d1oiq1pi Қатысушы талқылауы:Kassanov Moldir 3 780793 3599984 2026-05-05T01:42:29Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599984 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kassanov Moldir}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 06:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) l1uo89rmqbt4e2824eha03rd44d7cl7 Санат:Ауғанстан әскери тарихы 14 780794 3599985 2026-05-05T01:42:57Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|Military history of Afghanistan}} [[Санат:Ауғанстандағы әскер ісі]] [[Санат:Тақырыптары бойынша Ауғанстан тарихы]] [[Санат:Елдер бойынша әскери тарих]] [[Санат:Азия елдері әскери тарихы]] 3599985 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Military history of Afghanistan}} [[Санат:Ауғанстандағы әскер ісі]] [[Санат:Тақырыптары бойынша Ауғанстан тарихы]] [[Санат:Елдер бойынша әскери тарих]] [[Санат:Азия елдері әскери тарихы]] iclu6wzeumv2a9gxg31v4srhc7rzxib 3599986 3599985 2026-05-05T01:43:40Z Nurken 111493 3599986 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Military history of Afghanistan}} [[Санат:Ауғанстандағы әскери іс]] [[Санат:Тақырыптары бойынша Ауғанстан тарихы]] [[Санат:Елдер бойынша әскери тарих]] [[Санат:Азия елдері әскери тарихы]] eawhb4qt5986aywk5z67pif1wqbd7jn Санат:Ауғанстандағы әскери іс 14 780795 3599987 2026-05-05T01:44:20Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Ауғанстан қоғамы]] [[Санат:Елдер бойынша әскери іс]] [[Санат:Азия елдері бойынша әскери іс]] 3599987 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ауғанстан қоғамы]] [[Санат:Елдер бойынша әскери іс]] [[Санат:Азия елдері бойынша әскери іс]] k006875xrii83mu7wtzvhll0614ukeo Санат:Елдер бойынша әскери іс 14 780796 3599988 2026-05-05T01:45:09Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Географиялық орналасу бойынша әскери іс| ]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам|*]] 3599988 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша әскери іс| ]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам|*]] h00639o9f1f6y1avt0na15dggcxefzg Санат:Азия елдері бойынша әскери іс 14 780797 3599989 2026-05-05T01:47:22Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Азиядағы әскери іс|*]] [[Санат:Азия елдері бойынша қоғам|*]] [[Санат:Дүние бөліктері және елдер бойынша әскери іс|Азия]] 3599989 wikitext text/x-wiki [[Санат:Азиядағы әскери іс|*]] [[Санат:Азия елдері бойынша қоғам|*]] [[Санат:Дүние бөліктері және елдер бойынша әскери іс|Азия]] pnx0rk4if24cqw0sv7riv9hqwrfm3v3 Санат:Дүние бөліктері және елдер бойынша әскери іс 14 780798 3599990 2026-05-05T01:48:02Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша әскери іс|.]] [[Санат:Дүние бөліктері бойынша әскери іс|.]] [[Санат:Дүние бөліктері және елдер бойынша қоғам|*]] 3599990 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша әскери іс|.]] [[Санат:Дүние бөліктері бойынша әскери іс|.]] [[Санат:Дүние бөліктері және елдер бойынша қоғам|*]] 8a1fdpr7sbohpvncoubx74m24m2bby7 Санат:Тақырыптары бойынша Ауғанстан тарихы 14 780799 3599991 2026-05-05T01:49:17Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Ауғанстан тарихы| тақырыптар]] [[Санат:Тақырыптары бойынша елдер тарихы|Ауғанстан]] [[Санат:Тақырыптары бойынша Азия елдері тарихы|Ауғанстан]] 3599991 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ауғанстан тарихы| тақырыптар]] [[Санат:Тақырыптары бойынша елдер тарихы|Ауғанстан]] [[Санат:Тақырыптары бойынша Азия елдері тарихы|Ауғанстан]] eiu871ms55bzidn78qyx75uoy1g2mjn Санат:Пәкістан соғыстары 14 780800 3599992 2026-05-05T01:50:57Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша тарих|Пәкістан]] [[Санат:Пәкістан әскери тарихы]] 3599992 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша тарих|Пәкістан]] [[Санат:Пәкістан әскери тарихы]] qwgzjo9q7stm3dghu4pvcqybepvejks Қатысушы талқылауы:Unavailing1 3 780801 3599993 2026-05-05T01:51:49Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3599993 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Unavailing1}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 06:51, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) orllzrgnif8iuiv531qx5cm6o229tom Қатысушы талқылауы:Тасенова 3 780802 3600016 2026-05-05T05:26:17Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600016 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Тасенова}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 10:26, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 54b8cwz8jhzs9eo67ctnemry33gbsmy Қатысушы талқылауы:TigerPaw01 3 780803 3600023 2026-05-05T05:53:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600023 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=TigerPaw01}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 10:53, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) ndvmrz4aoj4a2toozbmi48hh944kf03 Қатысушы талқылауы:Jumadulla1997 3 780804 3600025 2026-05-05T06:05:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600025 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jumadulla1997}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:05, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) rlh223n5byam09uw21gb2hvqrmx591r Қатысушы:Эльмира Ералиева/зертхана 2 780805 3600040 2026-05-05T06:36:35Z Эльмира Ералиева 179349 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Түркістан амфитеатры''' '''Түркістан амфитеатры''' — Түркістан қаласының мәдени-туристік аймағында орналасқан заманауи ашық аспан астындағы сахналық кешен. Нысан қаладағы ірі қоғамдық-мәдени іс-шарал... 3600040 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Түркістан амфитеатры''' '''Түркістан амфитеатры''' — Түркістан қаласының мәдени-туристік аймағында орналасқан заманауи ашық аспан астындағы сахналық кешен. Нысан қаладағы ірі қоғамдық-мәдени іс-шараларды өткізуге арналған және сәулеттік келбетімен ерекшеленеді. ==Жалпы сипаттамасы== :Амфитеатрдың ерекше архитектуралық шешімі келушілерге эстетикалық әсер сыйлайды.---- Нысан ашық форматта салынған, көпшілік жиналатын концерттер, театрландырылған қойылымдар, фестивальдер мен ресми шараларды өткізуге бейімделген. :Кешеннің жалпы аумағы шамамен 2400 шаршы метрді құрайды. Көрермендерге арналған орын саны 1000 адамға есептелген. ==Орналасуы== :Амфитеатр Түркістан қаласының тарихи-мәдени және туристік инфрақұрылымы дамыған бөлігінде орналасқан. Ол қала тұрғындары мен қонақтарының демалыс орны ретінде де маңызға ие. ==Мәдени маңызы== :Түркістан амфитеатры қаладағы мәдени өмірдің маңызды орталықтарының бірі саналады. Мұнда түрлі концерттік бағдарламалар, мерекелік кештер, жастар фестивальдері және мемлекеттік деңгейдегі іс-шаралар ұйымдастырылады. ==Сәулеті== :Нысанның сыртқы келбеті ұлттық нақыш пен заманауи стильді үйлестіре отырып жобаланған. Дөңгелек пішінді сахна алаңы мен сатылы көрермен орындықтары классикалық амфитеатр үлгісін еске түсіреді.---- ==Дереккөздер== ##Түркістан қаласының туристік таныстырылым материалдары ##Қалалық инфрақұрылым жөніндегі ашық ақпараттар ##Түркістан облысының туризм басқармасы ##Түркістан облысының цифрландыру басқармасы ##[[Әзірет Сұлтан]]мемлекеттік тарихи-мәдени қорық мұражайы ##Назарбаев [[Ұлы даланың жеті қыры]].[[2018 жылдың]][[21қарашасы]] 5ugha9t9ka1ibqvo03tg1ca5wez1spa Полоцк 0 780806 3600042 2026-05-05T06:39:55Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} Санат:Витебск облысы қ... 3600042 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 58yq4j7ypxy38d84uy5oh280lp51v3r 3600095 3600042 2026-05-05T07:28:45Z Мағыпар 100137 толықтыру 3600095 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] az72mnmihqmsxr50r135h35828oyshp 3600098 3600095 2026-05-05T07:30:27Z Мағыпар 100137 дереккөз 3600098 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] iw8uvmikbfhjrbtb299f5i6h2sd0e3p 3600104 3600098 2026-05-05T07:33:03Z Мағыпар 100137 3600104 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 93ljttkhjaeg8b2ljebhg09p564mter 3600143 3600104 2026-05-05T08:29:45Z Мағыпар 100137 дереккөз 3600143 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] aoxynurpptu72zcmr34abjuzl65lcny 3600144 3600143 2026-05-05T08:32:14Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ толықтыру 3600144 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] s42b2ltuaa2ec5xhh4tebxiwlytf13t 3600145 3600144 2026-05-05T08:33:37Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3600145 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады.<ref>{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/polotck/about?ysclid=mor2ogjgvd420680540&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Полоцке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] pe63mnm4d6eexkatk13j4hi8dogtsv0 3600151 3600145 2026-05-05T08:43:09Z Мағыпар 100137 толықтыру 3600151 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады.<ref>{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/polotck/about?ysclid=mor2ogjgvd420680540&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Полоцке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Бұл Беларусьтегі ең көне қала. Кривичи қонысы VIII ғасырдың соңында пайда болды. «Өткен жылдар туралы әңгіме»де Полоцкіге сілтеме 862 жылдан басталады. Содан кейін князьдік құрылады, ол XI ғасырда — орыс княздіктерінің арасында алғашқылардың бірі болып тәуелсіз мемлекетке бөлінеді. XII ғасыр-көршілермен үнемі әскери қақтығыстар, олар XIII ғасырда Ливон орденінің көтерілуімен күшейе түсті. XIV ғасырда Полоцк тәуелсіздігін жоғалтады, Литва Ұлы Герцогтігінің бақылауына өтті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 3zqmu294ka5b8kywhukng7a58tmegff 3600153 3600151 2026-05-05T08:46:02Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3600153 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады.<ref>{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/polotck/about?ysclid=mor2ogjgvd420680540&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Полоцке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Бұл Беларусьтегі ең көне қала. Кривичи қонысы VIII ғасырдың соңында пайда болды. «Өткен жылдар туралы әңгіме»де Полоцкіге сілтеме 862 жылдан басталады. Содан кейін князьдік құрылады, ол XI ғасырда — орыс княздіктерінің арасында алғашқылардың бірі болып тәуелсіз мемлекетке бөлінеді. XII ғасыр-көршілермен үнемі әскери қақтығыстар, олар XIII ғасырда Ливон орденінің көтерілуімен күшейе түсті. XIV ғасырда Полоцк тәуелсіздігін жоғалтады, Литва Ұлы Герцогтігінің бақылауына өтті. 1504 жылдан 1772 жылға дейін Полоцк Литва мемлекетінің воеводтығының, ал Люблин одағынан кейін (1569) Польша-Литва Достастығының орталығы болды. Полоцк 1563-79 (Ливон соғысы) және 1654-67 (Ресей-Польша соғысы) жылдары орыс әскерлері басып алды. Сол дәуірдегі қала униат шіркеуінің күштеп енгізілуіне қарсылық көрсетумен және еврейлерге қарсы көтерілістермен ерекшеленді. Полоцк 1772 жылы Ресей империясының құрамына кірді. Ол 1802 жылы Витебск губерниясының уездік қаласы болғанға дейін бірнеше рет әкімшілік мәртебесін өзгертті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] mxf5dg8bk9i7uca6lnupyswpriqlwyg 3600154 3600153 2026-05-05T08:48:53Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3600154 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады.<ref>{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/polotck/about?ysclid=mor2ogjgvd420680540&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Полоцке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Бұл Беларусьтегі ең көне қала. Кривичи қонысы VIII ғасырдың соңында пайда болды. «Өткен жылдар туралы әңгіме»де Полоцкіге сілтеме 862 жылдан басталады. Содан кейін князьдік құрылады, ол XI ғасырда — орыс княздіктерінің арасында алғашқылардың бірі болып тәуелсіз мемлекетке бөлінеді. XII ғасыр-көршілермен үнемі әскери қақтығыстар, олар XIII ғасырда Ливон орденінің көтерілуімен күшейе түсті. XIV ғасырда Полоцк тәуелсіздігін жоғалтады, Литва Ұлы Герцогтігінің бақылауына өтті. 1504 жылдан 1772 жылға дейін Полоцк Литва мемлекетінің воеводтығының, ал Люблин одағынан кейін (1569) Польша-Литва Достастығының орталығы болды. Полоцк 1563-79 (Ливон соғысы) және 1654-67 (Ресей-Польша соғысы) жылдары орыс әскерлері басып алды. Сол дәуірдегі қала униат шіркеуінің күштеп енгізілуіне қарсылық көрсетумен және еврейлерге қарсы көтерілістермен ерекшеленді. Полоцк 1772 жылы Ресей империясының құрамына кірді. Ол 1802 жылы Витебск губерниясының уездік қаласы болғанға дейін бірнеше рет әкімшілік мәртебесін өзгертті. 1812 жылы Наполеонның шабуылы кезінде Полоцк маңында екі ірі шайқас болды. 1839 жылы Полоцкіде шіркеу кеңесі өтті, нәтижесінде Униат шіркеуі Православие шіркеуімен біріктірілді. Екі теміржол желісінің салынуы қаланың экономикалық өсуіне ықпал етті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 2p2r4yo3dlf7ndk8b9r4jvt6kdnwz6w 3600156 3600154 2026-05-05T08:51:58Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3600156 wikitext text/x-wiki Полоцк ({{lang-be|По́лацк}}) — —Беларусьтің солтүстігіндегі [[Витебск облысы]]ндағы қала, [[Полоцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Батыс Двина өзенінің екі жағалауында, Полота өзеніне құятын жерде орналасқан. Полоцк халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 786 адамды құрады. Полоцк Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 17-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-polotsk-9190.html?ysclid=mor2hij2zy721112936|title=Население Полоцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Беларусьтің және Ескі Ресей мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Батыс Двинаға құятын Полота өзенінің сағасында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> Полоцк қаласы Беларусь астанасынан 250 км қашықтықта орналасқан. Қаланың климаты елдің солтүстігінде орналасқандықтан, Беларусьтің көп бөлігіне қарағанда сәл суық. Қаңтардағы орташа температура -7°C, ал шілдеде +18°C. Атлантикалық ауа массаларының жоғары ылғалдылығы айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан Полоцктағы қар жамылғысы Беларусьтің басқа аймақтарына қарағанда ертерек пайда болады және ұзаққа созылады.<ref>{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/polotck/about?ysclid=mor2ogjgvd420680540&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Полоцке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Бұл Беларусьтегі ең көне қала. Кривичи қонысы VIII ғасырдың соңында пайда болды. «Өткен жылдар туралы әңгіме»де Полоцкіге сілтеме 862 жылдан басталады. Содан кейін князьдік құрылады, ол XI ғасырда — орыс княздіктерінің арасында алғашқылардың бірі болып тәуелсіз мемлекетке бөлінеді. XII ғасыр-көршілермен үнемі әскери қақтығыстар, олар XIII ғасырда Ливон орденінің көтерілуімен күшейе түсті. XIV ғасырда Полоцк тәуелсіздігін жоғалтады, Литва Ұлы Герцогтігінің бақылауына өтті. 1504 жылдан 1772 жылға дейін Полоцк Литва мемлекетінің воеводтығының, ал Люблин одағынан кейін (1569) Польша-Литва Достастығының орталығы болды. Полоцк 1563-79 (Ливон соғысы) және 1654-67 (Ресей-Польша соғысы) жылдары орыс әскерлері басып алды. Сол дәуірдегі қала униат шіркеуінің күштеп енгізілуіне қарсылық көрсетумен және еврейлерге қарсы көтерілістермен ерекшеленді. Полоцк 1772 жылы Ресей империясының құрамына кірді. Ол 1802 жылы Витебск губерниясының уездік қаласы болғанға дейін бірнеше рет әкімшілік мәртебесін өзгертті. 1812 жылы Наполеонның шабуылы кезінде Полоцк маңында екі ірі шайқас болды. 1839 жылы Полоцкіде шіркеу кеңесі өтті, нәтижесінде Униат шіркеуі Православие шіркеуімен біріктірілді. Екі теміржол желісінің салынуы қаланың экономикалық өсуіне ықпал етті. Ұлы Отан соғысы кезінде Полоцк қаласын Батыс майданының 22-ші армиясы қорғады. Қаланы жау 1941 жылдың 16 шілдесінде басып алды, неміс оккупациясы шамамен үш жылға созылды. 1944 жылдың 20 қыркүйегінен 1954 жылдың 8 қаңтарына дейін Полоцк Беларусь КСР құрамындағы Полоцк облысының әкімшілік орталығы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ek9swynv8f8b45webhf3k0tnxiusyvz I Константин 0 780807 3600048 2026-05-05T06:48:27Z Ashina 7704 Ashina [[I Константин]] бетін [[Константин I]] деген бағыттау үстіне жылжытты: Алдымен адамның есімі, содан кейін реттілігі жазылады 3600048 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Константин I]] ipkfg4bmw9fq9rl5ias28mcbxp7xzax Талқылау:I Константин 1 780808 3600050 2026-05-05T06:48:27Z Ashina 7704 Ashina [[Талқылау:I Константин]] бетін [[Талқылау:Константин I]] бетіне жылжытты: Алдымен адамның есімі, содан кейін реттілігі жазылады 3600050 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Талқылау:Константин I]] 6p1bdzbyijiyg7saefiuov7rs8tgvq3 Қатысушы талқылауы:Spiderylex 3 780809 3600061 2026-05-05T06:58:58Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600061 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Spiderylex}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 11:58, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 9rawvd6270oiic63o9k5vcewe0526o5 Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы 0 780811 3600140 2026-05-05T08:17:53Z Ashina 7704 Жаңа бетте: Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы — Қазақстан Футбол федерациясының бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер футзал құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады және Қазақстанның жас буын футзалшыларын дайындауда маңызды рөл атқарады.... 3600140 wikitext text/x-wiki Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы — Қазақстан Футбол федерациясының бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер футзал құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады және Қазақстанның жас буын футзалшыларын дайындауда маңызды рөл атқарады. Тарихы Қазақстан U-19 футзал құрамасы 2010-шы жылдардың соңынан бастап жүйелі түрде халықаралық турнирлерге қатыса бастады. Команда UEFA-ның жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдерінде тұрақты өнер көрсетеді. Маңызды жетістіктері: 2025 жылы UEFA U-19 Futsal EURO-ның негізгі іріктеу раундында (main round) алғашқы жеңісін жеңіп алды (Беларусьті 2:1 есебімен жеңді). Топта үшінші орын алды. 2027 жылы UEFA U-19 Futsal EURO финалдық турнирі Астанада (Jekpe-Jek Hall) өтеді. Қазақстан құрамасы үй иесі ретінде автоматты түрде финалдық кезеңге шығады. Бұл — құраманың финалдық турнирдегі алғашқы қатысуы. Бапкерлер штабы (2026 жылғы мәлімет бойынша) Бас бапкер: Василий Смолин (Ayat клубынан). Көмекші бапкер: Жақсылық Алишбаев. Қақпашылар бапкері: Сержан Шуманбаев және т.б. Соңғы шақырылған құрам (мысал, 2026 ж.) Қақпашылар: Сұнқар Мұхтаров («Семей»), Әдіс Ахметов («Қарағанды»), Амир Рымжанов («Тұлпар») және т.б. Алаң ойыншылары: Ильнар Байқасинов, Владимир Волман («Тұлпар»), Заур Гайдаржи, Асанали Мұнбаев, Владимир Тихоплав, Тимофей Морозов, Никита Ковылин («Аят»), Серікбол Төлеш («Бәйтерек»), Артур Ерошенков («Қайрат»), Расул Ерболұлы, Жанмұрат Амандасов, Олжас Мейрамұлы, Нияз Алпысбай («Атырау») және басқалар. Жетістіктері мен қатысуы UEFA U-19 Futsal EURO іріктеу турнирлеріне тұрақты қатысушы. Жолдастық матчтарда Орталық Азия құрамаларымен (әсіресе Өзбекстан U-19) жиі кездеседі. 2026 жылы Түркістанда Өзбекстанға қарсы жеңіске жетті (3:1). Қазақстандық клубтардың («Қайрат», «Аят», «Атырау» және т.б.) тәрбиеленушілері негізгі құрамды толықтырады. 2027 жылғы үй чемпионаты 2025 жылы қыркүйекте UEFA Атқару комитеті Астананы 2027 жылғы U-19 Futsal EURO финалдық турнирінің иесі ретінде бекітті. Турнир 8 команда арасында өтеді, ал Қазақстан үй иесі ретінде тікелей қатысады. Бұл жас футзалшылар үшін үлкен мүмкіндік болмақ. Сыртқы сілтемелер UEFA ресми парақшасы: Kazakhstan U19 Қазақстан Футбол федерациясы: kff.kz Instagram: @kff_team_futsal == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1gthmflxz10ocy4fqnoex1htb1v9zxz 3600146 3600140 2026-05-05T08:39:21Z Ashina 7704 3600146 wikitext text/x-wiki '''Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы''' — [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан Футбол федерациясының]] бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер [[футзал]] құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады, бірақ финалдық кезеңге шыққан емес.<ref name=":0">{{Cite web|title=Kazakhstan U19 Squad|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/teams/2610103--kazakhstan/squad/}}</ref> == Тарихы == Қазақстан U-19 футзал құрамасы 2010-шы жылдардың соңынан бастап жүйелі түрде халықаралық турнирлерге қатыса бастады. Команда [[УЕФА|UEFA]]-ның жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдерінде тұрақты өнер көрсетеді. 2025 жылы UEFA U-19 Futsal EURO-ның негізгі іріктеу раундында (main round) алғашқы жеңісін жеңіп алды (Беларусьті 2:1 есебімен жеңді). Топта үшінші орын алды.<ref name=":0" /> * 27 наурыз 2025 жыл, Франция 3 — 1 Қазақстан * 28 наурыз 2025 жыл, Португалия 3 — 1 Қазақстан * 30 наурыз 2025 жыл, Қазақстан 2 — 1 Беларусь 2027 жылы UEFA U-19 Futsal EURO финалдық турнирі [[Астана|Астанада]] (Жекпе-жек аренада) өтеді. Қазақстан құрамасы үй иесі ретінде автоматты түрде финалдық кезеңге шығады. Бұл — құраманың финалдық турнирдегі алғашқы қатысуы<ref name=":1">{{Cite web|title=2027 Under-19 Futsal EURO to be staged in Astana, Kazakhstan|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/news/029d-1eb2db4290c1-2141e2ef802a-1000--2027-under-19-futsal-euro-to-be-staged-in-astana-kazakhstan/}}</ref>. == Құрамы == === Бапкерлер штабы (2026 жылғы мәлімет бойынша)<ref>{{Cite web|title=Футзалдан U-19 Қазақстан ұлттық құрамасы.|url=https://kff.kz/kk/leagues/fw-national}}</ref> === * '''Бас бапкер:''' [[Василий Смолин]] (Ayat клубынан). * '''Көмекші бапкер:''' [[Жақсылық Алишбаев|Жақсылық Алишбаев.]] * '''Қақпашылар бапкері:''' Сержан Шуманбаев және т.б. * '''Қақпашылар''': Сұнқар Мұхтаров («[[Семей (футзал клубы)|Семей]]<nowiki/>»), Әдіс Ахметов («Қарағанды»), Амир Рымжанов («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>») және т.б. * '''Алаң ойыншылары:''' Ильнар Байқасинов, Владимир Волман («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>»), Заур Гайдаржи, Асанали Мұнбаев, Владимир Тихоплав, Тимофей Морозов, Никита Ковылин («[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>»), Серікбол Төлеш («[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]<nowiki/>»), Артур Ерошенков («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>»), Расул Ерболұлы, Жанмұрат Амандасов, Олжас Мейрамұлы, Нияз Алпысбай («[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]<nowiki/>») және басқалар. == Жетістіктері мен қатысуы == * UEFA U-19 Futsal EURO іріктеу турнирлеріне тұрақты қатысушы. * Жолдастық матчтарда [[Орталық Азия]] құрамаларымен (әсіресе Өзбекстан U-19) жиі кездеседі. 2026 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] қарсы жеңіске жетті (3:1).<ref name=":2">{{Cite web|title=ФУТЗАЛДАН ҚАЗАҚСТАН U-19 ҚҰРАМАСЫ ЖОЛДАСТЫҚ КЕЗДЕСУДЕ ӨЗБЕКСТАНДЫ ЖЕҢДІ|url=https://kff.kz/kk/news/27632}}</ref><ref>{{Cite web|title=KAZAKHSTAN U-19 TO FACE UZBEKISTAN IN TWO FUTSAL FRIENDLIES|url=https://kff.kz/en/news/27614}}</ref> Голдар''':''' Амандос (1:0), Байқасинов (2:0), Гайдаржи (3:1) – Абдулвосиев (2:1)<ref name=":2" />. * Қазақстандық клубтардың («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>», «[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>», «[[Атырау]]<nowiki/>» және т.б.) тәрбиеленушілері негізгі құрамды толықтырады. === 2027 жылғы үй чемпионаты === 2025 жылы қыркүйекте UEFA Атқару комитеті Астананы 2027 жылғы U-19 Futsal EURO финалдық турнирінің иесі ретінде бекітті. Турнир 8 команда арасында өтеді, ал Қазақстан үй иесі ретінде тікелей қатысады. <ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8jqgzh3w9ftqyuvlmdefw7h72kb9o3i 3600147 3600146 2026-05-05T08:41:06Z Ashina 7704 Ashina [[Қазақстан U-19 футзал құрамасы]] бетін [[Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы]] бетіне жылжытты 3600146 wikitext text/x-wiki '''Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы''' — [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан Футбол федерациясының]] бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер [[футзал]] құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады, бірақ финалдық кезеңге шыққан емес.<ref name=":0">{{Cite web|title=Kazakhstan U19 Squad|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/teams/2610103--kazakhstan/squad/}}</ref> == Тарихы == Қазақстан U-19 футзал құрамасы 2010-шы жылдардың соңынан бастап жүйелі түрде халықаралық турнирлерге қатыса бастады. Команда [[УЕФА|UEFA]]-ның жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдерінде тұрақты өнер көрсетеді. 2025 жылы UEFA U-19 Futsal EURO-ның негізгі іріктеу раундында (main round) алғашқы жеңісін жеңіп алды (Беларусьті 2:1 есебімен жеңді). Топта үшінші орын алды.<ref name=":0" /> * 27 наурыз 2025 жыл, Франция 3 — 1 Қазақстан * 28 наурыз 2025 жыл, Португалия 3 — 1 Қазақстан * 30 наурыз 2025 жыл, Қазақстан 2 — 1 Беларусь 2027 жылы UEFA U-19 Futsal EURO финалдық турнирі [[Астана|Астанада]] (Жекпе-жек аренада) өтеді. Қазақстан құрамасы үй иесі ретінде автоматты түрде финалдық кезеңге шығады. Бұл — құраманың финалдық турнирдегі алғашқы қатысуы<ref name=":1">{{Cite web|title=2027 Under-19 Futsal EURO to be staged in Astana, Kazakhstan|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/news/029d-1eb2db4290c1-2141e2ef802a-1000--2027-under-19-futsal-euro-to-be-staged-in-astana-kazakhstan/}}</ref>. == Құрамы == === Бапкерлер штабы (2026 жылғы мәлімет бойынша)<ref>{{Cite web|title=Футзалдан U-19 Қазақстан ұлттық құрамасы.|url=https://kff.kz/kk/leagues/fw-national}}</ref> === * '''Бас бапкер:''' [[Василий Смолин]] (Ayat клубынан). * '''Көмекші бапкер:''' [[Жақсылық Алишбаев|Жақсылық Алишбаев.]] * '''Қақпашылар бапкері:''' Сержан Шуманбаев және т.б. * '''Қақпашылар''': Сұнқар Мұхтаров («[[Семей (футзал клубы)|Семей]]<nowiki/>»), Әдіс Ахметов («Қарағанды»), Амир Рымжанов («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>») және т.б. * '''Алаң ойыншылары:''' Ильнар Байқасинов, Владимир Волман («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>»), Заур Гайдаржи, Асанали Мұнбаев, Владимир Тихоплав, Тимофей Морозов, Никита Ковылин («[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>»), Серікбол Төлеш («[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]<nowiki/>»), Артур Ерошенков («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>»), Расул Ерболұлы, Жанмұрат Амандасов, Олжас Мейрамұлы, Нияз Алпысбай («[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]<nowiki/>») және басқалар. == Жетістіктері мен қатысуы == * UEFA U-19 Futsal EURO іріктеу турнирлеріне тұрақты қатысушы. * Жолдастық матчтарда [[Орталық Азия]] құрамаларымен (әсіресе Өзбекстан U-19) жиі кездеседі. 2026 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] қарсы жеңіске жетті (3:1).<ref name=":2">{{Cite web|title=ФУТЗАЛДАН ҚАЗАҚСТАН U-19 ҚҰРАМАСЫ ЖОЛДАСТЫҚ КЕЗДЕСУДЕ ӨЗБЕКСТАНДЫ ЖЕҢДІ|url=https://kff.kz/kk/news/27632}}</ref><ref>{{Cite web|title=KAZAKHSTAN U-19 TO FACE UZBEKISTAN IN TWO FUTSAL FRIENDLIES|url=https://kff.kz/en/news/27614}}</ref> Голдар''':''' Амандос (1:0), Байқасинов (2:0), Гайдаржи (3:1) – Абдулвосиев (2:1)<ref name=":2" />. * Қазақстандық клубтардың («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>», «[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>», «[[Атырау]]<nowiki/>» және т.б.) тәрбиеленушілері негізгі құрамды толықтырады. === 2027 жылғы үй чемпионаты === 2025 жылы қыркүйекте UEFA Атқару комитеті Астананы 2027 жылғы U-19 Futsal EURO финалдық турнирінің иесі ретінде бекітті. Турнир 8 команда арасында өтеді, ал Қазақстан үй иесі ретінде тікелей қатысады. <ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8jqgzh3w9ftqyuvlmdefw7h72kb9o3i 3600149 3600147 2026-05-05T08:41:31Z Ashina 7704 «[[Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары|Қазақстан ұлттық құрамалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3600149 wikitext text/x-wiki '''Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы''' — [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан Футбол федерациясының]] бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер [[футзал]] құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады, бірақ финалдық кезеңге шыққан емес.<ref name=":0">{{Cite web|title=Kazakhstan U19 Squad|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/teams/2610103--kazakhstan/squad/}}</ref> == Тарихы == Қазақстан U-19 футзал құрамасы 2010-шы жылдардың соңынан бастап жүйелі түрде халықаралық турнирлерге қатыса бастады. Команда [[УЕФА|UEFA]]-ның жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдерінде тұрақты өнер көрсетеді. 2025 жылы UEFA U-19 Futsal EURO-ның негізгі іріктеу раундында (main round) алғашқы жеңісін жеңіп алды (Беларусьті 2:1 есебімен жеңді). Топта үшінші орын алды.<ref name=":0" /> * 27 наурыз 2025 жыл, Франция 3 — 1 Қазақстан * 28 наурыз 2025 жыл, Португалия 3 — 1 Қазақстан * 30 наурыз 2025 жыл, Қазақстан 2 — 1 Беларусь 2027 жылы UEFA U-19 Futsal EURO финалдық турнирі [[Астана|Астанада]] (Жекпе-жек аренада) өтеді. Қазақстан құрамасы үй иесі ретінде автоматты түрде финалдық кезеңге шығады. Бұл — құраманың финалдық турнирдегі алғашқы қатысуы<ref name=":1">{{Cite web|title=2027 Under-19 Futsal EURO to be staged in Astana, Kazakhstan|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/news/029d-1eb2db4290c1-2141e2ef802a-1000--2027-under-19-futsal-euro-to-be-staged-in-astana-kazakhstan/}}</ref>. == Құрамы == === Бапкерлер штабы (2026 жылғы мәлімет бойынша)<ref>{{Cite web|title=Футзалдан U-19 Қазақстан ұлттық құрамасы.|url=https://kff.kz/kk/leagues/fw-national}}</ref> === * '''Бас бапкер:''' [[Василий Смолин]] (Ayat клубынан). * '''Көмекші бапкер:''' [[Жақсылық Алишбаев|Жақсылық Алишбаев.]] * '''Қақпашылар бапкері:''' Сержан Шуманбаев және т.б. * '''Қақпашылар''': Сұнқар Мұхтаров («[[Семей (футзал клубы)|Семей]]<nowiki/>»), Әдіс Ахметов («Қарағанды»), Амир Рымжанов («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>») және т.б. * '''Алаң ойыншылары:''' Ильнар Байқасинов, Владимир Волман («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>»), Заур Гайдаржи, Асанали Мұнбаев, Владимир Тихоплав, Тимофей Морозов, Никита Ковылин («[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>»), Серікбол Төлеш («[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]<nowiki/>»), Артур Ерошенков («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>»), Расул Ерболұлы, Жанмұрат Амандасов, Олжас Мейрамұлы, Нияз Алпысбай («[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]<nowiki/>») және басқалар. == Жетістіктері мен қатысуы == * UEFA U-19 Futsal EURO іріктеу турнирлеріне тұрақты қатысушы. * Жолдастық матчтарда [[Орталық Азия]] құрамаларымен (әсіресе Өзбекстан U-19) жиі кездеседі. 2026 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] қарсы жеңіске жетті (3:1).<ref name=":2">{{Cite web|title=ФУТЗАЛДАН ҚАЗАҚСТАН U-19 ҚҰРАМАСЫ ЖОЛДАСТЫҚ КЕЗДЕСУДЕ ӨЗБЕКСТАНДЫ ЖЕҢДІ|url=https://kff.kz/kk/news/27632}}</ref><ref>{{Cite web|title=KAZAKHSTAN U-19 TO FACE UZBEKISTAN IN TWO FUTSAL FRIENDLIES|url=https://kff.kz/en/news/27614}}</ref> Голдар''':''' Амандос (1:0), Байқасинов (2:0), Гайдаржи (3:1) – Абдулвосиев (2:1)<ref name=":2" />. * Қазақстандық клубтардың («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>», «[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>», «[[Атырау]]<nowiki/>» және т.б.) тәрбиеленушілері негізгі құрамды толықтырады. === 2027 жылғы үй чемпионаты === 2025 жылы қыркүйекте UEFA Атқару комитеті Астананы 2027 жылғы U-19 Futsal EURO финалдық турнирінің иесі ретінде бекітті. Турнир 8 команда арасында өтеді, ал Қазақстан үй иесі ретінде тікелей қатысады. <ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары]] o8a81cajhn8fga7o4b9rcitbex6h4l1 3600150 3600149 2026-05-05T08:41:52Z Ashina 7704 «[[Санат:Қазақстандағы футзал жарыстары|Қазақстандағы футзал жарыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3600150 wikitext text/x-wiki '''Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы''' — [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан Футбол федерациясының]] бақылауындағы 19 жасқа дейінгі (U-19) жасөспірімдер [[футзал]] құрамасы. Құрама UEFA U-19 Futsal EURO турнирлеріне қатысады, бірақ финалдық кезеңге шыққан емес.<ref name=":0">{{Cite web|title=Kazakhstan U19 Squad|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/teams/2610103--kazakhstan/squad/}}</ref> == Тарихы == Қазақстан U-19 футзал құрамасы 2010-шы жылдардың соңынан бастап жүйелі түрде халықаралық турнирлерге қатыса бастады. Команда [[УЕФА|UEFA]]-ның жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдерінде тұрақты өнер көрсетеді. 2025 жылы UEFA U-19 Futsal EURO-ның негізгі іріктеу раундында (main round) алғашқы жеңісін жеңіп алды (Беларусьті 2:1 есебімен жеңді). Топта үшінші орын алды.<ref name=":0" /> * 27 наурыз 2025 жыл, Франция 3 — 1 Қазақстан * 28 наурыз 2025 жыл, Португалия 3 — 1 Қазақстан * 30 наурыз 2025 жыл, Қазақстан 2 — 1 Беларусь 2027 жылы UEFA U-19 Futsal EURO финалдық турнирі [[Астана|Астанада]] (Жекпе-жек аренада) өтеді. Қазақстан құрамасы үй иесі ретінде автоматты түрде финалдық кезеңге шығады. Бұл — құраманың финалдық турнирдегі алғашқы қатысуы<ref name=":1">{{Cite web|title=2027 Under-19 Futsal EURO to be staged in Astana, Kazakhstan|url=https://www.uefa.com/futsalunder19/news/029d-1eb2db4290c1-2141e2ef802a-1000--2027-under-19-futsal-euro-to-be-staged-in-astana-kazakhstan/}}</ref>. == Құрамы == === Бапкерлер штабы (2026 жылғы мәлімет бойынша)<ref>{{Cite web|title=Футзалдан U-19 Қазақстан ұлттық құрамасы.|url=https://kff.kz/kk/leagues/fw-national}}</ref> === * '''Бас бапкер:''' [[Василий Смолин]] (Ayat клубынан). * '''Көмекші бапкер:''' [[Жақсылық Алишбаев|Жақсылық Алишбаев.]] * '''Қақпашылар бапкері:''' Сержан Шуманбаев және т.б. * '''Қақпашылар''': Сұнқар Мұхтаров («[[Семей (футзал клубы)|Семей]]<nowiki/>»), Әдіс Ахметов («Қарағанды»), Амир Рымжанов («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>») және т.б. * '''Алаң ойыншылары:''' Ильнар Байқасинов, Владимир Волман («[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]<nowiki/>»), Заур Гайдаржи, Асанали Мұнбаев, Владимир Тихоплав, Тимофей Морозов, Никита Ковылин («[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>»), Серікбол Төлеш («[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]<nowiki/>»), Артур Ерошенков («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>»), Расул Ерболұлы, Жанмұрат Амандасов, Олжас Мейрамұлы, Нияз Алпысбай («[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]<nowiki/>») және басқалар. == Жетістіктері мен қатысуы == * UEFA U-19 Futsal EURO іріктеу турнирлеріне тұрақты қатысушы. * Жолдастық матчтарда [[Орталық Азия]] құрамаларымен (әсіресе Өзбекстан U-19) жиі кездеседі. 2026 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] [[Өзбекстан|Өзбекстанға]] қарсы жеңіске жетті (3:1).<ref name=":2">{{Cite web|title=ФУТЗАЛДАН ҚАЗАҚСТАН U-19 ҚҰРАМАСЫ ЖОЛДАСТЫҚ КЕЗДЕСУДЕ ӨЗБЕКСТАНДЫ ЖЕҢДІ|url=https://kff.kz/kk/news/27632}}</ref><ref>{{Cite web|title=KAZAKHSTAN U-19 TO FACE UZBEKISTAN IN TWO FUTSAL FRIENDLIES|url=https://kff.kz/en/news/27614}}</ref> Голдар''':''' Амандос (1:0), Байқасинов (2:0), Гайдаржи (3:1) – Абдулвосиев (2:1)<ref name=":2" />. * Қазақстандық клубтардың («[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]<nowiki/>», «[[Аят (футзал клубы)|Аят]]<nowiki/>», «[[Атырау]]<nowiki/>» және т.б.) тәрбиеленушілері негізгі құрамды толықтырады. === 2027 жылғы үй чемпионаты === 2025 жылы қыркүйекте UEFA Атқару комитеті Астананы 2027 жылғы U-19 Futsal EURO финалдық турнирінің иесі ретінде бекітті. Турнир 8 команда арасында өтеді, ал Қазақстан үй иесі ретінде тікелей қатысады. <ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары]] [[Санат:Қазақстандағы футзал жарыстары]] cc3mt2nrx7a3r33upmy2ubf4fb3n312 Қазақстан U-19 футзал құрамасы 0 780812 3600148 2026-05-05T08:41:07Z Ashina 7704 Ashina [[Қазақстан U-19 футзал құрамасы]] бетін [[Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы]] бетіне жылжытты 3600148 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы]] 7v1gc5y3krnyseip63o5qpwtg4raj1v Қатысушы талқылауы:Levad2 3 780813 3600157 2026-05-05T08:56:19Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600157 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Levad2}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 13:56, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 4gdxwldfq5tfnq6iviu8b1xuaua3uff Қатысушы талқылауы:Sakon 008 3 780814 3600160 2026-05-05T09:30:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600160 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sakon 008}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:30, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 4b0xgyhjfqvf0erdljbo6ka07nk76ck Қатысушы талқылауы:Gulnazira.koshanova 3 780815 3600165 2026-05-05T09:53:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600165 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gulnazira.koshanova}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 14:53, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 1stt4k2ehbp1xcct7midk7z63ou2t5w Ұзақ жол (кітап) 0 780816 3600166 2026-05-05T09:53:37Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Ұзақ жол''' ({{Lang-ky|Узак жол}}) — қырғыз жазушысы [[Мукай Элебаев]]тың 1936 жылы жарық көрген, өз өміріне негізделген романы. Бұл шығарма қырғыз халқының 1916 жылғы Үркін кезіндегі ауыр тағдырын, Ресей патшалығына қарсы көтерілісін және кейін Қытайға босып барғанда... 3600166 wikitext text/x-wiki '''Ұзақ жол''' ({{Lang-ky|Узак жол}}) — қырғыз жазушысы [[Мукай Элебаев]]тың 1936 жылы жарық көрген, өз өміріне негізделген романы. Бұл шығарма қырғыз халқының 1916 жылғы Үркін кезіндегі ауыр тағдырын, Ресей патшалығына қарсы көтерілісін және кейін Қытайға босып барғандағы өмірін бейнелейді. Шығарма қырғыз әдебиетіндегі алғашқы роман болып саналады.<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |accessdate=2024-10-01 |language=tr}}</ref><ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref> == Тарихы == Мукай Элебаев романды 1934 жылдың қаңтарында жаза бастап, 1935 жылдың қазанында аяқтаған.<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref> Кітап 1936 жылы жарық көрген. Жазушы бұл еңбегін «романның бірінші кітабы» деп атаған, оның жалғасын жазуды жоспарлағанын білдіреді. Романның жалғасы әңгімелер мен повестер түрінде жарияланған: «Қиын дәуір» (1938), «Дауылды күн» (1939), «Зарлық» (1941), «Сасық негор» (1937). == Мазмұны == Ұзақ жол шығармасында басты кейіпкер 11 жастағы Мұқай бейнесі арқылы халықтың тарихи қасіреті мен автордың жеке өмірі көрініс табады. Кітапта қырғыз халқының сол кезеңдегі ауыр тұрмысы, Қытайға босып барғандағы қиындықтары және жеке өміріндегі трагедиялар шынайы түрде бейнеленген. Ұзақ жол шығармасында Мукай Элебаев, Бурмаке, Өрмонбет, Мамырмазин, Чөнқол, Болақұрмон сияқты тұлғалар өздерінің шынайы есімдерімен берілген.<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref> Бұл роман Үркін оқиғасына негізделген социалистік реализм бағытында жазылып, большевиктік идеологияны насихаттайды. Шығармада Ресей империясының қаталдығы көрсетілгенімен, қырғыздар мен басқа да халықтардың кейбір жағымсыз бейнелері де кездеседі. Большевиктер азаттық үшін күресушілер және езілгендердің қорғаушылары ретінде суреттеліп, олардың жаңа қоғамдық тәртіп орнатудағы рөлі ерекше атап өтіледі.<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 70al02fnrpq7z562xardgpgsvrtc5gn 3600168 3600166 2026-05-05T09:58:54Z TheNomadEditor 120280 3600168 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Ұзақ жол|Шынайы атауы={{Lang-ky|Узак жол}}|Авторы=Мукай Элебаев|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Жанр=мемориал|Жариялануы=[[1936 жыл]]|Жазылды=[[1934 жыл]]}} '''Ұзақ жол''' ({{Lang-ky|Узак жол}}) — қырғыз жазушысы [[Мукай Элебаев]]тың 1936 жылы жарық көрген, өз өміріне негізделген романы. Бұл шығарма қырғыз халқының 1916 жылғы Үркін кезіндегі ауыр тағдырын, Ресей патшалығына қарсы көтерілісін және кейін Қытайға босып барғандағы өмірін бейнелейді. Шығарма қырғыз әдебиетіндегі алғашқы роман болып саналады.<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |accessdate=2024-10-01 |language=tr}}</ref><ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref> == Тарихы == Мукай Элебаев романды 1934 жылдың қаңтарында жаза бастап, 1935 жылдың қазанында аяқтаған.<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref> Кітап 1936 жылы жарық көрген. Жазушы бұл еңбегін «романның бірінші кітабы» деп атаған, оның жалғасын жазуды жоспарлағанын білдіреді. Романның жалғасы әңгімелер мен повестер түрінде жарияланған: «Қиын дәуір» (1938), «Дауылды күн» (1939), «Зарлық» (1941), «Сасық негор» (1937). == Мазмұны == Ұзақ жол шығармасында басты кейіпкер 11 жастағы Мұқай бейнесі арқылы халықтың тарихи қасіреті мен автордың жеке өмірі көрініс табады. Кітапта қырғыз халқының сол кезеңдегі ауыр тұрмысы, Қытайға босып барғандағы қиындықтары және жеке өміріндегі трагедиялар шынайы түрде бейнеленген. Ұзақ жол шығармасында Мукай Элебаев, Бурмаке, Өрмонбет, Мамырмазин, Чөнқол, Болақұрмон сияқты тұлғалар өздерінің шынайы есімдерімен берілген.<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref> Бұл роман Үркін оқиғасына негізделген социалистік реализм бағытында жазылып, большевиктік идеологияны насихаттайды. Шығармада Ресей империясының қаталдығы көрсетілгенімен, қырғыздар мен басқа да халықтардың кейбір жағымсыз бейнелері де кездеседі. Большевиктер азаттық үшін күресушілер және езілгендердің қорғаушылары ретінде суреттеліп, олардың жаңа қоғамдық тәртіп орнатудағы рөлі ерекше атап өтіледі.<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] gzka3u49z1sxzkwbxgq1stjq0hacb7u Қатысушы талқылауы:Anar Nurgaliyeva 3 780817 3600169 2026-05-05T10:01:05Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600169 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Anar Nurgaliyeva}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 15:01, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) 5dyvdtn4drxjcxlxs3irhstqb3d9r3d Қатысушы талқылауы:Василь Михалюк 3 780818 3600170 2026-05-05T10:01:15Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3600170 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Василь Михалюк}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 15:01, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) h9yu8y1iv1urk3e7q2vpmajv8byp01a Ажар (хикаят) 0 780819 3600177 2026-05-05T10:22:17Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Ажар''' — қырғыз әдебиетіндегі алғашқы хикаяттардың бірі. 1928 жылы жарық көрген. [[Касымалы Баялыұлы]] хикаяты.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kg/20170318/Azharpovestituurasyndagyzhetifakty-1032324971.html|title="Ажар" – 1916-жылга коюлган адабияттагы эстелик. Повесть туурасындагы жети факты|author=Нургүл М... 3600177 wikitext text/x-wiki '''Ажар''' — қырғыз әдебиетіндегі алғашқы хикаяттардың бірі. 1928 жылы жарық көрген. [[Касымалы Баялыұлы]] хикаяты.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kg/20170318/Azharpovestituurasyndagyzhetifakty-1032324971.html|title="Ажар" – 1916-жылга коюлган адабияттагы эстелик. Повесть туурасындагы жети факты|author=Нургүл Макутова|date=2017-03-18|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> == Мазмұны == Ажар шығармасында 1916 жылғы [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс|Үркін кезінде]] Қытай жеріне қашуға мәжбүр болған қырғыз халқының тағдыры басты кейіпкер Ажардың өмірі арқылы бейнеленеді.<ref>{{cite journal|title=Kasımalı Bayalinov‟un “Acar” Adlı Uzun Hikâyesinde Halk Kültürü.|first=Reyhan|last=Karkınlı|journal=Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi|date=2017|page=1028-1042|number=6|volume=2|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323407}}</ref> Ажар хикаятының басты кейіпкері — Ажар атты қарапайым қырғыз қызы. Касымалы Баялыұлы бұл шығармасын ХХ ғасырдың 20-жылдарында татар, қазақ, өзбек әдебиеттерінде және солардың ықпалымен енді ғана қалыптаса бастаған қырғыз жазба әдебиетінде негізгі тақырыптардың бірі болған әйелдердің езілген тұрмысы туралы шығармалар қатарына жатқызуға болады. Алайда композициялық құрылымының ерекшелігі шығармадағы негізгі тақырып туралы әртүрлі пікір туғызады. Себебі шығармада басты кейіпкердің тағдырына тікелей қатысы жоқ эпизодтар көп орын алып, оларда 1916 жылғы Үркіннің қайғылы көріністері суреттеледі. Бұл оқиғалардың қасіреті басты кейіпкер тағдырының қасіретінен кем емес. Үшінші бөлімнің ортасынан бастап, анасы Батма сырқаттанғаннан кейін ғана оқиғалар Ажардың төңірегінде өрби бастайды.<ref>{{cite book|first=Gül Banu|last=Duman|page=125-144|title=International Academic Research & Reviews in Educational Sciences 1|chapter=Reflections of the Urkun Incident in Kyrgyz Prose|url=https://www.researchgate.net/profile/Arzu-Baykara-Taskaya/publication/371959187_MADRASAHS_IN_THE_SANJAK_OF_RHODES/links/649ee14ac41fb852dd429216/MADRASAHS-IN-THE-SANJAK-OF-RHODES.pdf#page=126|year=2023}}</ref> Ажар хикаятының соңында басты кейіпкер Ажар қасқырларға таланып қаза табады. Қырғыз жазба әдебиеті енді ғана қалыптасып келе жатқан кезеңге тән бұл шығармада көркем стиль, сюжет құру және образдарды бейнелеу жағынан белгілі бір кемшіліктер бар.<ref>{{cite journal|title=Творческий путь Касымалы Баялинова и художественный анализ его повести «Ажар»|journal=Вопросы истории|date=2022|page=135-139|first=Халит|last=Ашлар|volume=2|number=2}}</ref> Соған қарамастан, хикаяты оқырман сезіміне күшті әсер ететін қуатқа ие. Бұл қасиет сол кезеңде қырғыз халқы бастан кешкен ауыр тарихи оқиғалардың шынайы бейнеленуімен және кейіпкерлердің сезімдерінің қарапайым, табиғи түрде жеткізілуімен түсіндіріледі. Осы ерекшеліктерінің арқасында Касымалы Баялыұлы Баялиновтың «Ажар» хикаяты ұлттық әдебиеттегі маңызды орнын ұзақ уақыт бойы сақтап келеді және еркіндікке ұмтылған қыздардың бейнесін көрсететін туындылардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_short_story_ajar_1916_by_kasymaly-bayalinov/28757297.html|title=1916: “Ажар” - Үркүн алааматынын адабияттагы эстелиги|author=Бекташ Шамшиев|date=2017-09-27|work=|publisher=azattyk.org|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} iyixzevld2z3l0le9wmwml6n5jkom6j 3600183 3600177 2026-05-05T10:27:05Z TheNomadEditor 120280 3600183 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Ажар|Авторы=Касымалы Баялыұлы|Жанр=хикаят|Шынайы атауы={{lang-ky|Ажар}}|Сурет=Ajar (book cover).jpg|Ені=150px|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Баспа=Қырғызстан мемлекеттік баспасы|Жариялануы=[[1928 жыл]]|Алдыңғысы=Түлкі мен сусар, қарлығаш және жылан (1927)|Келесі=Мурат (1929)}} '''Ажар''' — қырғыз әдебиетіндегі алғашқы хикаяттардың бірі. 1928 жылы жарық көрген. [[Касымалы Баялыұлы]] хикаяты.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kg/20170318/Azharpovestituurasyndagyzhetifakty-1032324971.html|title="Ажар" – 1916-жылга коюлган адабияттагы эстелик. Повесть туурасындагы жети факты|author=Нургүл Макутова|date=2017-03-18|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> == Мазмұны == Ажар шығармасында 1916 жылғы [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс|Үркін кезінде]] Қытай жеріне қашуға мәжбүр болған қырғыз халқының тағдыры басты кейіпкер Ажардың өмірі арқылы бейнеленеді.<ref>{{cite journal|title=Kasımalı Bayalinov‟un “Acar” Adlı Uzun Hikâyesinde Halk Kültürü.|first=Reyhan|last=Karkınlı|journal=Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi|date=2017|page=1028-1042|number=6|volume=2|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323407}}</ref> Ажар хикаятының басты кейіпкері — Ажар атты қарапайым қырғыз қызы. Касымалы Баялыұлы бұл шығармасын ХХ ғасырдың 20-жылдарында татар, қазақ, өзбек әдебиеттерінде және солардың ықпалымен енді ғана қалыптаса бастаған қырғыз жазба әдебиетінде негізгі тақырыптардың бірі болған әйелдердің езілген тұрмысы туралы шығармалар қатарына жатқызуға болады. Алайда композициялық құрылымының ерекшелігі шығармадағы негізгі тақырып туралы әртүрлі пікір туғызады. Себебі шығармада басты кейіпкердің тағдырына тікелей қатысы жоқ эпизодтар көп орын алып, оларда 1916 жылғы Үркіннің қайғылы көріністері суреттеледі. Бұл оқиғалардың қасіреті басты кейіпкер тағдырының қасіретінен кем емес. Үшінші бөлімнің ортасынан бастап, анасы Батма сырқаттанғаннан кейін ғана оқиғалар Ажардың төңірегінде өрби бастайды.<ref>{{cite book|first=Gül Banu|last=Duman|page=125-144|title=International Academic Research & Reviews in Educational Sciences 1|chapter=Reflections of the Urkun Incident in Kyrgyz Prose|url=https://www.researchgate.net/profile/Arzu-Baykara-Taskaya/publication/371959187_MADRASAHS_IN_THE_SANJAK_OF_RHODES/links/649ee14ac41fb852dd429216/MADRASAHS-IN-THE-SANJAK-OF-RHODES.pdf#page=126|year=2023}}</ref> Ажар хикаятының соңында басты кейіпкер Ажар қасқырларға таланып қаза табады. Қырғыз жазба әдебиеті енді ғана қалыптасып келе жатқан кезеңге тән бұл шығармада көркем стиль, сюжет құру және образдарды бейнелеу жағынан белгілі бір кемшіліктер бар.<ref>{{cite journal|title=Творческий путь Касымалы Баялинова и художественный анализ его повести «Ажар»|journal=Вопросы истории|date=2022|page=135-139|first=Халит|last=Ашлар|volume=2|number=2}}</ref> Соған қарамастан, хикаяты оқырман сезіміне күшті әсер ететін қуатқа ие. Бұл қасиет сол кезеңде қырғыз халқы бастан кешкен ауыр тарихи оқиғалардың шынайы бейнеленуімен және кейіпкерлердің сезімдерінің қарапайым, табиғи түрде жеткізілуімен түсіндіріледі. Осы ерекшеліктерінің арқасында Касымалы Баялыұлы Баялиновтың «Ажар» хикаяты ұлттық әдебиеттегі маңызды орнын ұзақ уақыт бойы сақтап келеді және еркіндікке ұмтылған қыздардың бейнесін көрсететін туындылардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_short_story_ajar_1916_by_kasymaly-bayalinov/28757297.html|title=1916: “Ажар” - Үркүн алааматынын адабияттагы эстелиги|author=Бекташ Шамшиев|date=2017-09-27|work=|publisher=azattyk.org|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] ah7n4anqdke7uv8pvb5jkd1rb05nuie Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы 0 780820 3600195 2026-05-05T10:58:15Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы''' ({{Lang-ky|Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы}}) — XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасыр бойында [[Қоқан хандығы]] тарапынан қазіргі Қырғызстан аумағының үлкен бөлігіне саяси және әскери бақылау орнату үдерісі. Бұл ж... 3600195 wikitext text/x-wiki '''Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы''' ({{Lang-ky|Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы}}) — XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасыр бойында [[Қоқан хандығы]] тарапынан қазіргі Қырғызстан аумағының үлкен бөлігіне саяси және әскери бақылау орнату үдерісі. Бұл жағдай [[Ферғана аңғары]]нда Қоқан мемлекетінің күшеюі, оның солтүстік және шығыс аймақтарға кеңеюі, жергілікті қырғыз ру-тайпаларының қарсылығы жағдайында жүрген.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1792|title=XIX кылымдын биринчи чейрегинде кокон хандыгынын Теңир-Тоо кыргыздарын басып алышы|author=Г. Ж. Чодолдоева|date=2013-08-12|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> Қоқан хандығының Қырғызстанды өз қарамағына алуы кезеңінде Қоқан билеушілері Қырғызстан аумағында бекіністер, әскери тірек пункттерін құрып, салық жүйесін енгізіп, жергілікті халықтан алым-салық жинауға тырысқан. Алайда қырғыздардың кейбір өңірлердегі көтерілістері, ішкі саяси тұрақсыздық және хандықтағы дағдарыс бұл билікті әлсіретті. XIX ғасырдың екінші жартысында Қоқан хандығының құлау үдерісі күшейіп, 1876 жылы хандық жойылуымен бірге оның Қырғызстан аумағындағы саяси үстемдігі де аяқталды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan/2014/02/140220_history|title=Кокон хандыгы кыргызга канчалык тиешелүү?|author=|date=2014-02-20|work=|publisher=bbc.com|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоқан хандығының саяси-әкімшілік жағынан одан әрі дамуы нәтижесінде дербес ішкі және сыртқы саясат қалыптасты. Ферғана аңғарының экономикалық жағдайы нығайды. Қоқан хандығы Ферғана аңғарынан тыс жатқан аумақтарды өзіне бағындырды. Қоқан хандығындағы саяси-әлеуметтік дағдарыс және құлау кезеңі — 1842—1876 жылдар аралығында Қоқан хандығы аумағында саяси-әлеуметтік дағдарыстардың күшеюі және хандықтың құлау кезеңі. Бұл уақытта әлеуметтік топтар мен феодалдық қауымдар арасындағы ішкі қайшылықтар артып, мемлекеттік құрылым толық реформаланбады, орталық биліктің феодалдық қанауы күшейді. Соның салдарынан саяси дағдарыстар, азаматтық қақтығыстар мен көтерілістер жиілеген. 1873–1876 жылдары халық қозғалысы Қоқан мемлекетін түбегейлі жойды. Нәтижесінде Ферғана аңғарын Ресей отаршыларының қол астына өтуіне қолайлы жағдай қалыптасты. 1741—1750 жылдары Ферғанаға қалмақтар бірнеше рет басып кірген. Сыртқы қауіп кезінде Қоқан–қырғыз одағы құрылды. Қоқан бегі Абдулкарим, Фазыл би және жергілікті қырғыз-қыпшақ тайпалары қалмақтарға қарсы бірлесіп күрес жүргізді. Қақтығыстар Ақсу маңында қатты өтті. Бұл жерде Құтлық Саййид әулеті қалмақтарға белсенді қарсылық көрсеткен.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:7197|title=Бийликти легитимдештирүүдөгү тек «мифологиясынын» ролу (Кокон хандыгынын тарыхынын мисалындагы тарыхый-салыштырма анализ)|author=Жээнбек Алымбаев|date=2016-02-29|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} chencakdv00oma0qtlxr1qjlitek6bm 3600198 3600195 2026-05-05T11:01:15Z TheNomadEditor 120280 3600198 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Qoʻqon xonligi xaritasi.jpg|нобай|212x212 нүкте|Қоқан хандығы картасы]] '''Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы''' ({{Lang-ky|Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы}}) — XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасыр бойында [[Қоқан хандығы]] тарапынан қазіргі Қырғызстан аумағының үлкен бөлігіне саяси және әскери бақылау орнату үдерісі. Бұл жағдай [[Ферғана аңғары]]нда Қоқан мемлекетінің күшеюі, оның солтүстік және шығыс аймақтарға кеңеюі, жергілікті қырғыз ру-тайпаларының қарсылығы жағдайында жүрген.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1792|title=XIX кылымдын биринчи чейрегинде кокон хандыгынын Теңир-Тоо кыргыздарын басып алышы|author=Г. Ж. Чодолдоева|date=2013-08-12|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> Қоқан хандығының Қырғызстанды өз қарамағына алуы кезеңінде Қоқан билеушілері Қырғызстан аумағында бекіністер, әскери тірек пункттерін құрып, салық жүйесін енгізіп, жергілікті халықтан алым-салық жинауға тырысқан. Алайда қырғыздардың кейбір өңірлердегі көтерілістері, ішкі саяси тұрақсыздық және хандықтағы дағдарыс бұл билікті әлсіретті. XIX ғасырдың екінші жартысында Қоқан хандығының құлау үдерісі күшейіп, 1876 жылы хандық жойылуымен бірге оның Қырғызстан аумағындағы саяси үстемдігі де аяқталды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan/2014/02/140220_history|title=Кокон хандыгы кыргызга канчалык тиешелүү?|author=|date=2014-02-20|work=|publisher=bbc.com|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоқан хандығының саяси-әкімшілік жағынан одан әрі дамуы нәтижесінде дербес ішкі және сыртқы саясат қалыптасты. Ферғана аңғарының экономикалық жағдайы нығайды. Қоқан хандығы Ферғана аңғарынан тыс жатқан аумақтарды өзіне бағындырды. Қоқан хандығындағы саяси-әлеуметтік дағдарыс және құлау кезеңі — 1842—1876 жылдар аралығында Қоқан хандығы аумағында саяси-әлеуметтік дағдарыстардың күшеюі және хандықтың құлау кезеңі. Бұл уақытта әлеуметтік топтар мен феодалдық қауымдар арасындағы ішкі қайшылықтар артып, мемлекеттік құрылым толық реформаланбады, орталық биліктің феодалдық қанауы күшейді. Соның салдарынан саяси дағдарыстар, азаматтық қақтығыстар мен көтерілістер жиілеген. 1873–1876 жылдары халық қозғалысы Қоқан мемлекетін түбегейлі жойды. Нәтижесінде Ферғана аңғарын Ресей отаршыларының қол астына өтуіне қолайлы жағдай қалыптасты. 1741—1750 жылдары Ферғанаға қалмақтар бірнеше рет басып кірген. Сыртқы қауіп кезінде Қоқан–қырғыз одағы құрылды. Қоқан бегі Абдулкарим, Фазыл би және жергілікті қырғыз-қыпшақ тайпалары қалмақтарға қарсы бірлесіп күрес жүргізді. Қақтығыстар Ақсу маңында қатты өтті. Бұл жерде Құтлық Саййид әулеті қалмақтарға белсенді қарсылық көрсеткен.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:7197|title=Бийликти легитимдештирүүдөгү тек «мифологиясынын» ролу (Кокон хандыгынын тарыхынын мисалындагы тарыхый-салыштырма анализ)|author=Жээнбек Алымбаев|date=2016-02-29|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қоқан хандығы тарихы]] [[Санат:Қырғызстан тарихындағы мемлекеттер]] r11f5t2nfzr0jvby6fcq6my5sn8dv1w Қарқара (Қырғызстан) 0 780822 3600213 2026-05-05T11:50:20Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Қарқара |шынайы атауы = {{lang-ky|Каркыра}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту... 3600213 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Қарқара |шынайы атауы = {{lang-ky|Каркыра}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 45|lat_sec = 36 |lon_dir = E|lon_deg = 79|lon_min = 08|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = Түп ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Қарқара ''({{lang-ky|Каркара}})'' |статус алуы = |жер аумағы = 1,12 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = 224<ref>[[Қырғызстан]] 2022 жылғы халық санағы бойынша</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 200 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 09 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41702 225 825 08 0 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Қарқара''' ({{lang-ky|Каркыра}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ыстықкөл облысы]]ндағы ауыл. Ауыл жақын елді мекендері жоқ, алыста орналасқан елді мекендер тізіміне кіреді. Халқы — 224 адам. ([[2022 жыл|2022]]). == Орналасуы == Қарқара [[Ыстықкөл облысы]]ның солтүстігінде Тянь-Шань тауларының маңайында орналасқан. [[Қазақстан]] шекарасынан 5 шақырым жерде орналасқан.<br> Облыс орталығы — [[Қарақол]] қаласынан 68 шақырым, ал [[Қырғызстан]] елордасы [[Бішкек]]тен 366 шақырым жерде орналасқан. Ауылдың оң жағында [[Қарқара (өзен)|Қарқара өзені]] орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7281npfroccsvawrt4rdsgva9xej3ps 3600214 3600213 2026-05-05T11:50:55Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Қарқыра]] бетін [[Қарқара (Қырғызстан)]] бетіне жылжытты 3600213 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Қарқара |шынайы атауы = {{lang-ky|Каркыра}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 45|lat_sec = 36 |lon_dir = E|lon_deg = 79|lon_min = 08|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = Түп ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Қарқара ''({{lang-ky|Каркара}})'' |статус алуы = |жер аумағы = 1,12 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = 224<ref>[[Қырғызстан]] 2022 жылғы халық санағы бойынша</ref> |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = 200 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 09 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41702 225 825 08 0 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Қарқара''' ({{lang-ky|Каркыра}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ыстықкөл облысы]]ндағы ауыл. Ауыл жақын елді мекендері жоқ, алыста орналасқан елді мекендер тізіміне кіреді. Халқы — 224 адам. ([[2022 жыл|2022]]). == Орналасуы == Қарқара [[Ыстықкөл облысы]]ның солтүстігінде Тянь-Шань тауларының маңайында орналасқан. [[Қазақстан]] шекарасынан 5 шақырым жерде орналасқан.<br> Облыс орталығы — [[Қарақол]] қаласынан 68 шақырым, ал [[Қырғызстан]] елордасы [[Бішкек]]тен 366 шақырым жерде орналасқан. Ауылдың оң жағында [[Қарқара (өзен)|Қарқара өзені]] орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7281npfroccsvawrt4rdsgva9xej3ps