Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Атырау облысы 0 1656 3601345 3595956 2026-05-07T19:53:59Z Rasulbek Adil 176232 3601345 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Атырау облысы |ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg |елтаңба = Coat of arms of Atyrau.svg |карта = Atyrau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 51 |lon_min = 53 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Атырау]] |құрылған уақыты = [[15 қаңтар]] [[1938 жыл]]<ref name="Атырау облысының географиясы">{{Cite web|url= http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |title= ИНФОРМАЦИОННО - ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЙ САЙТ ГОРОДА АТЫРАУ |lang= ru |work= atyrau-city.kz |publisher= [[Атырау]] қаласының ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20071214155629/http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |date= 2007-12-14}}</ref> |аудандар саны = 7 |ауылдық округтер саны = 67 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 2 |ауылдар саны = 153 |тұрғыны = {{өсім}} 711 844 <ref>{{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =12 |тығыздығы = 6.0 |тығыздығы бойынша орны = 6 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 93,01 %<br>[[орыстар]] 4,87 %<br>[[корейлер]] 0,47 %<br>[[татарлар]] 0,33 %<br>басқалары 1,32 % (2022)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |title= Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына) |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Рысбаев, Қ |date= 2022-04-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727033016/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |date= 2022-07-27}}</ref> |жер аумағы = 118 631 |жер аумағы бойынша орны = 13- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Атырау қаласы, Әйтеке би көшесі, №77 |ISO 3166-2 коды = KZ-ATY |телефон коды = +7 712х xx-xx-xx |пошта индекстері = 06xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Atyrau Province }} '''Атырау облысы''' — [[Қазақстан]]ның [[Батыс Қазақстан|батысында]] орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]], аграрлы-өнеркәсіптік инвестициялық аумақ, 1938 жылы '''Гурьев облысы''' деген атаумен құрылған. 1992 жылы қазіргі атауына ие болды. Орталығы — [[Атырау]] қаласы. == Географиясы == Солтүстігінде [[Батыс Қазақстан облысы]]мен, шығысында [[Ақтөбе облысы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Маңғыстау облысы]]мен және батысында [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]мен шектеседі. Сондай-ақ оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі]]не келіп тіреледі. === Жер бедері === {{Толық мақала|Атырау облысының жер бедері}} [[Сурет:Ryn Desert.jpg|нобай|оңға|200px|Нарын құмы (сары түсті) — Атырау облысындағы ең үлкен құмды массив]] Облыс аймағы [[Каспий маңы ойпаты]]ның солтүстік-шығыс бөлігін, Жем қыраты мен Үстірттің батыс шетін, Каспий теңізінің солтүстік бөлігін алып жатыр. Жері солтүстігінен оңтүстікке қарай аласара түсетін [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Сағыз өзені|Сағыз]], [[Жем (өзен)|Жем]] өзендері салаларымен тілімденген. Бұл аймақты Жем қыраты мен Үстірттің батыс сілімдері [[Доңызтау]] (214 м), оның бөліктері [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау]] (221м), Тамды (175) жоталары алып жатыр. [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]] мен Жем өзендері араларында [[Иманғара]] (199 м) Қойқара қыраттары, Қарамұрат жоны, Алабие, Аққұдық, Қабылан жоталары орналасқан. Олар ақшыл ізбес тастан тұрады. [[Жайық]] өзенінің сол жақ жағалауында [[Индер (тау)|Индер]] орналасқан. Таудың биіктігі 52 метр, ұзындығы 25–30 километр, ені 10 километрге жуық. Каспий маңы ойпатының оңтүстік және оңтүстік батыс бөліктерінде құмды шағылдар көп тараған. Еділ өзенінің сол жағалауы мен Каспий теңізінің жағалықтарын [[Нарын құмы]] мен [[Мыңтөбе (құм)|Мыңтөбе]], [[Қосдәулет]], [[Ботай]] құмдары, Ойыл мен Сағыз аралығын Тайсойған, [[Бүйрек]] құмдары, облыстың шығысын Каспий маңы Қарақұмы алып жатыр. Бұл құмдардың ең үлкені — [[Нарын құмы]]. Атырау аумағында кең тараған жер бедерінің бір түрі — [[сор]]лар. Олардың тереңдіктері 5–10 метрге жетеді. [[Ресей]] шекарасының батыс бөлігінен [[Еділ]] өзені ағып өтеді. [[Каспий теңізі]]не құятын Еділ жəне Жайық өзендерінің аралығының барлық дерлік бөлігін Атырау облысы алып жатыр. Географиялық тұрғыдан облыстың солтүстік-батыс жағы [[Еуропа]]да, ал бүкіл шығыс жағы [[Азия]]да, негізінен шөлейттік аймақта жатыр. Сонымен қатар Атырау аумағында [[тақыр]]лар кездеседі. Ең үлкен тақыр Намаз тақыры деп аталады. Ол облыстың солтүстік- шығысында орналасқан.<ref>{{кітап|авторы= Е.Қаженбаев| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының географиясы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау|баспасы=ЦентрНит |жыл=2006|томы= |беттері=13|барлық беті=82|сериясы= |isbn=9965-741-14-х|тиражы=100 }}</ref> === Геологиялық құрылымы === {{Толық мақала|Атырау облысының геологиялық құрылымы}} Геологиялық тұрғыдан алғанда Атырау облысы көне [[Шығыс Еуропа платформасы]]на ендеп кірген Каспий маңы ойпатының оңтүстік жағалауын алып жатыр. Атырау облысының шегінде ендік бағыты бойынша 500 километрге созылған, ені 90–140 км Солтүстік Каспий — Биікжал аймағы бар. Оңтүстік жағында Оңтүстік Жем ылдиымен көмкеріледі, мұндагы іргетастың беті 12–13 километр тереңдікте жатыр. Іргетастың үстінде шөгінді қорабы бар, ол тұз асты, тұзды, тұз үсті кешендеріне бөлінеді, [[палеозой]] және мезокайнозой кезеңдерінде қалыптасқан, жыныстарының жалпы тереңдігі 12–14 километрден асады. Қаратон — Теңіз аймағында бірыңғай карбонатты кешен қалыптасқан. Геофизикалық зерттеулердің мәліметтері бойынша оның жалпы калыңдығы облыстың Солтүстік Каспий аймағында 1,5–3 километрге дейін, Каспий маңындағы ойпат ернеуінің оңтүстік-шығысында 8–10 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұз асты кешенінің күмбезі оңтүстігінде Оңтүстік Жем инверсиялык биігінен солтүстіктегі ойпаттың орталығына қарай моноклиналды түрде енеді. Тұз асты кешенінің моноклиналды енуінің аясында 3,5–3,8 километрден 6,0–6,4 километрге дейінгі тереңдіктен көптеген жергілікті қатпарлар, көлемі мен аумағы жөнінен әр түрлі, көтерілетін жерлердің жолағын кұрайтын белгілер ерекшеленеді. Ерекшеленген төбешіктердің ұзындығы 6–20 километрге дейін, ені 100–300 метрден 2–13 километрге дейін кұбылып отырады. Юралық-бор шөгінділер жағалаулық-теңіздік және теңіздік-терригенді, терригенді-карбонатты шөгінділер түрінде кездеседі. Бұл шөгінділердің қалыңдығы облыстың солтүстік бөлігінде 0,3–0,5 метрден Прорва аймағында 3 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұтастай алғанда облыстың тектоникалық дамуында жауын суының жиналу жағдайындағы сияқты сабақтастық байқалады. Сабақтастық мезгілі жөнінен геологиялық кезендерге сәйкес келеді. Аймақтың жоғарғы пермьдік-триастық, [[юра кезеңі|юра-палеогендік]], [[неоген кезеңі|неоген-төрттік]] даму кезендері айқын көрінеді. === Пайдалы қазбалары === {{Толық мақала|Атырау облысының пайдалы қазбалары}} Облыстың жер қойнауында қалың шөгінді қабаттармен байланысқан әр түрлі [[пайдалы қазбалар]]ға мол. Олардың ішінде қоры аса бай әрі негізгісі [[мұнай]] болып табылады. Мұнай-газдан басқа пайдалы қазындылар ішінен облыс экономикасы үшін маңыздылары ретінде [[борат]] және борат тұзды кендерді, [[ас тұзы]]н, калийлі, магнийлі жыныстарды атауға болады. Құрылыс индустриясы шикізаттарынан [[Бор (тау жынысы)|бор]], бор-мергельді жыныстар, [[гипс]], [[ангидрит]], сазды, кұмды әктастар, сондай-ак битуминозды жыныстар (кирлер) мен тұщы және минералды су көздері бар. Борат кені дүние жүзінің бір-ақ жерінен, тек Атырау облысының қойнауынан ғана табылып отыр. Сондай-ақ күкірт, құм-қиыршық тас қосындылары, отқа төзімді [[керамзит]] және кірпіштік саздар, ұлутас, шипалы балшық, қоңыр көмір мен минералды бояулар жасауға жарамды саз шөгінділері бар. === Топырағы === {{Толық мақала|Атырау облысының топырағы}} Жалпы Каспий маңы ойпатының, сондай-ақ Атырау облысының топырақ жамылғысының құрылымы өзінін түзілу факторлары мен құрамының сан алуандығына байланысты өте күрделі болып келеді. Негізінен мұнда топырақ таралуының ендік белдеулілігі басым қалыптасқан, яғни топырақтың бір түрінің қабаты ендік бағытқа қарай созыла шашыла түзіледі де, теңізге жақындаған сайын келесі түрмен жиі және әлденеше рет ауысып отырады. Шалғынды [[Аллювий топырақ|аллювийлі]] қуаң топырақ ([[Жайық]]тың екі жағындағы кең [[жайылма]]ларында ғана тараған, құнарлы қабаты 70 сантиметрге дейін, негізі — аллювий шөгінділері). Бозғылт — құмды топырақ ([[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Тайсойған және [[Ментеке]] өңірлері). Батпақты-тұзды саз топырақ (ойпаттың теңіз жағалауына ұласатын бөлігі, гумус қатапшы, шикі шымтезек аралас келеді, аса кепкен жерлерінде [[бэр төбешіктері]] қалыптасқан). Автоморфты [[Қоңыр топырақ|қоңыр]] не сұр қоңыр топырақ (Жайықтың екі жағында да, әсіресе сол жағында Тайсойғанға дейінгі өңірді, Ойылдың сағалық бөлігін қамтиды, біршама құнарлы келеді, гипс пен тұз кабаттарының үстінде түзілген, облыс жерінің 20%-ынан астамын алады) Тақыр және батпақты Теңіз жағалауының топырақ құрамының ішінде 2 млн. гектар жері ащы-ашқылтым топырақтар. Бұл аймақ бұйырғынды, күзгі-қысқы жайылымға пайдаланады. Тиісті ылғалдылық жетпеуінен олар қатқылдыққа айналып, өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік бермейді.<ref>{{кітап|авторы= Атырау облыстық экология және биоресурстар басқармасы| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау табиғаты және оны қорғау |шынайы атауы= |сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=1994|томы= |беттері=13-15|барлық беті=114|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> Сортаң топырақ облыс аумағында өте көп тараған. Топырақтың беткі қабатына тұзы шығып жатады. Мұнда тұздың мөлшері 8–10 % -ке дейін жатады. === Өсімдіктер дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының өсімдіктер дүниесі}} [[Сурет:Атырау. Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау қаласындағы ашаршылық кезінде аштықтан құтқарған "Құмаршық" өсімдігіне ескерткіш.<ref>{{cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/culture/1252-atyrau-zhurty-asharshylyktan-aman-alyp-kalgan-ku-marshykk-a-arnap-eskertkish-koidy|title=Атырау жұрты ашаршылықтан аман алып қалған құмаршыққа арнап ескерткіш қойды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref>]] Облыстың барлық аудандарында дерлік [[жусан]], [[қияқ]], [[бұйырғын]], [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[қоңырбас]], [[көкпек]] басым өседі, бұларға қосымша көктемде ойпатттарда [[селеу]], [[изен]], [[сарсазан]], [[ажырық]] т.б.араласа шығады. Теңіз жағасындағы батпақтарда [[қамыс]], құрақ жиі кездеседі. Шығыс жағында [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[шытыр]], [[қаңбақ]], [[ақселеу]], [[жыңғыл]], [[жүзгін]] өседі. Сонымен қатар облыс аумағында дәрілік, техникалық өсімдіктер де кездеседі. Олардың жалпы саны 50 ден асады. Дәрілік шөптерден облыс аумағында кездесетіндері: [[адыраспан]], [[ешкі тал]], [[қырықбуын]], [[құмаршық]] т.б. Жалпы Атырау облысында өсімдіктердің 945 түрі бар. Бұлардан басқа [[жантақ]], [[көкпек]], [[ошаған]], [[сүттіген]], [[шырмауық]] т.б. табиғи өсімдіктер бар. Улы шөптерден, [[есекмия]], [[меңдуана]] кездеседі. Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]» енгізілген, яғни жойылып кету қаупі төнген өсімдік түрлерінен [[ақтұңғиық]], [[берік сүттіген]], [[бор рияны]], [[бор сиякөгі]], [[бор сылдыршөбі]], [[бүршікті альдрованда]], [[бүршікті феллориния]], кестелі шампиньон, [[комаров жоңышқасы]], күманды долана, қатпар гладолиус, [[мейер шытырмағы]], [[су шылымы]], [[тегеурінгүл]], т.б. кездеседі.<ref>Карта: Охраны природы Атырауской области</ref> === Жануарлар дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының жануарлар дүниесі}} [[Сурет:Beluga sturgeon.png|нобай|оңға|250px|Қортпа балық (белуга)]] Атырау облысында 500 ге тарта омыртқалы жануарлар түрі және мыңдаған омыртқасыз жануарлар түрлері кездеседі. Облыс аумағында құстар алуан түрлі және кең таралған. Олардың ең басты тіршілік орындарының бірі –су және оның жағалауы. Жалпы құстардың 280-дей түрлері бар. Оның ішінде [[бірқазан]], [[дегелек]], [[қаз]], [[үйрек]], [[шағала]], [[тырна]], [[дуадақ]], [[көгершін]], торғай тәрізділер көп тараған. Облыстың өзен-көлдерінде балықтардың көптеген түрлері бар. Кәсіптік маңызы бар балық түрлерінен [[бекіре]], [[қорытпа]], [[шоқыр]] т.б. балықтар кездеседі. Облыс суларында [[шортан]], [[сазан]], [[жайын]], [[майшабақ]], [[қаракөз]] т.б. кең тараған. Жалпы Каспий теңізінің Атыраулық аймағында бағалы балықтардың 122-ден астам түрлері кездеседі. Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылардың 50 ге жуық түрлері тараған, кемірушілердің 27 түрі бар. Атырау облысында аңдардың 55 түрі, оның ішінде жыртқыш аңдардың 12 түрлері бар. Олардың кең таралғандары: [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қарсақ]], жанат тәрізділер, [[қабан]], [[киік]]. Облыстың пайдалы қазындылары, әсіресе мұнай-газ кендерін қарқынды игерудің нәтижесінде хайуанаттар дүниесінің таралу кеңістігі жылдан-жылға тарылуда, түр саны азаюда, тіршілік аумағы күннен-күнге кемуде. == Климаты == {{Толық мақала|Атырау облысының климаты}} [[Сурет:Шаңды дауыл.jpg|нобай|оңға|200px|Шаңды дауылдар Атырау облысында жиі болады]] Атырау облысында континенттігі тым басым климат қалыптасқан. Облыс табиғи ылғалдылығы жеткіліксіз, [[аңызақ]] желді, шаңды [[дауыл]]ды, жазы ыстық, [[қуаңшылық|қуаң]], қысы қарсыз (не жұқа қарлы) болып келеді. Ең ыстық айы — [[шілде]], ауасының орташа температурасы 24–25°С, жалпы ыстық 35–40°С, кейде одан да астам болады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 220–230 мм, қуаңшылық жылдары жауын-шашын мөлшері 80 мм-ден аспайды, ал ылғалдың жер, су бетінен ауаға булану мөлшері 1000 мм, кейде одан да астам болады. Облыстың солтүстігінде жыл бойына оңтүстік бағыттағы желдер басым болады. Оңтүстік аудандарда құрғақ шөлді жерлерде қыста шығыс бағыттағы желдер жиі соғады (қарқындылығы 6–7 м/сек), ең күшті желдің қарқындылығы 15 м/сек. жетеді де жыл ішінде 50 күндей соғады. Жел жаз айларында түрлі бағыттардан өзгеріп соғып отырады. Көбіне солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс, оңтүстіктен соғатын желдер басымырақ келеді. Оңтүстік желдер аңызақтығымен, құрғақ әрі ыссылығымен ерекшеленеді. Қыс маусымы ауасының [[қаңтар]]дағы орташа температурасы -8°С, -12°С, қиыр оңтүстігінде -5°С, -6°С. Қыста жел негізінен шығыс (оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс) бағытында соғады, қарқындылығы 6–7 метр/секунд Жылдык жауын-шашын мөлшерінің жартысынан астамы қыста түседі. == Гидрологиясы == {{Толық мақала|Атырау облысының өзендері мен көлдері}} [[Сурет:Жайық өзені.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау облысындағы Жайық өзені]] [[Сурет:Қамыскөл Жылой ауданы.jpg|нобай|оңға|200px|Құлсары маңындағы Қамыскөл көлі.]] Атырау облысының жер беті сулары Еділ өзенінің сол жақ тармақтарынан, Жайық, Ойыл, [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз өзені|Сағыз]] өзендерінің төменгі ағыстарынан және үлкенді-кішілі көлдерден тұрады. Негізгі өзені [[Жайық]] өзені. === Өзендері === Өзендердің жинайтын суларының тек 10–20% ғана өз облыс аумағынан, ал қалған суын басқа аймақтан әкеледі. Жайық өзені кеме арқылы әр түрлі жүк және жолаушы тасымалдауға пайдаланылады, балық ауланады. Ал қалған өзендері егістікке, шабындықты суландыруға және мал суару үшін ғана пайдаланылады. Ірі өзендері [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]]. Сол сияқты [[Бақсай (өзен, Атырау облысы)|Бақсай]], Бүгілөзек, Бағырлысай, Ақсай өзендерінің жергілікті маңызы бар. Облыс аумағында Еділ өзеніндегі салалардың тармақтары: Ахтуба, Бозан, [[Қиғаш (өзен)|Қиғаш]] т.б. өзендер бар. === Көлдері === Облыста екі мыңнан астам көлдер бар. Олардың жалпы көлемі 800 шаршы шақырым шамасында. Облыс көлдері тұйық, ағынсыз болып келеді. Облыста дүние жүзіндегі ірі көл — [[Каспий теңізі]] бар. Республика аумағындағы жағалау сызығының ұзындығы 2340 ш. Оның жартысына жуығы Атырау облысына тиеді. [[Индер (көл)|Индер]] көлінен құрамында бром калийі бар жоғары сапалы тұз өндіріледі. [[Жалтыр (көл, Атырау облысы)|Жалтыр көлі]]не Бағырлысай, Бүгілөзек секілді шағын өзендер құяды. Бұдан басқа екі мыңнан астам шағын көлдер бар. Олар: [[Қамыскөл (көл, Атырау облысы)|Қамыскөл]], Мешер, Дәулет, Толай-сор. Олардың 65-70%-і жаз кезінде құрғап қалатын уақытша көлдер. Облыс аумағында жер асты су қорларының алты су кен орны ашылған. Оның төртеуінің суы пайдаланылуда. Олардың ең үлкені және қоры молы Тайсойған, Бүйрек және Қоянды құмдарында орналасқан. Қабатының тереңдігі 50–120 метр, қалыңдығы 30–70 метр. == Әкімшілік бөлінісі == {{Толық мақала|Атырау облысының әкімшілік бөлінісі}} [[Сурет:Atyrau Province NN.png|нобай|100|Атырау облысы аудандарының орналасуы]] Облыста 2 қала (облыстық маңызы бар – Атырау, аудандық маңызы бар – Құлсары), 4 кент (Индербор, Мақат, Доссор, Жаңа Қаратон), 63 ауылдық округ, 149 ауыл орналасқан. Облыс құрамына 7 аудан кіреді. {| class="standard" valign="top" |- ! № || Аудандар || Аумағы<br />(мың км²) || Халқы<br />(мың адам)<ref name="2014 жылғы 1 қаңтарға облыстар, қалалар және аудандар бойынша Қазақстан Республикасы халқының саны">{{Cite web|url= http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |title= 2013 жыл басына саны |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Айдапкелді, Н. |date= 2014-01-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20140310020156/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |date= 2014-03-10}},Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2019 года</ref>|| Орталығы || Құрылған жылы||Әкімшілік бөлінісі |- | 1. || [[Жылыой ауданы|Жылыой]] ||29,4 ||82,9 || [[Құлсары]] ||1928 ||5 ауылдық округ, 1 кент, 1 қала |- | 2. ||[[Индер ауданы|Индер]] || 10,9|| 32,1|| [[Индербор]] || 1928||6 ауылдық округ, 1 кент |- | 3.||[[Исатай ауданы|Исатай]] ||14,7 ||26,6|| [[Аққыстау]] || 1928||7 ауылдық округ |- | 4.||[[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға]] || 20,6 ||30,5 || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ||1928 ||10 ауылдық округ |- | 5.||[[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы]] || 20,9|| 57,3 || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]] ||1928 ||19 ауылдық округ |- | 6.||[[Мақат ауданы|Мақат]] ||9,1 || 30,3 || [[Мақат]] ||1938 ||1 ауылдық округ, 2 кент |- | 7.||[[Махамбет ауданы|Махамбет]] ||9,6 || 34,8 || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]] ||1928 ||9 ауылдық округ |} === Қалалары === * [[Атырау]] * [[Құлсары]] == Халқы == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы халқының саны (2009, 2021)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/national/2021/ |title= 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate= 2024-05-29}}</ref> |- ! Облыс аудандары мен қалалары !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- || [[Жылыой ауданы]] || 70156 || {{өсім}}84908 || 121 || 34529 || {{өсім}}42438 || 122,9 || 35627 || {{өсім}}42470 || 119,2 |- || [[Индер ауданы]] || 30464 || {{өсім}}32502 || 106,7 || 15338 || {{өсім}}16544 || 107,9 || 15126 || {{өсім}}15958 || 105,5 |- || [[Исатай ауданы]] || 24643 || {{өсім}}26440 || 107,3 || 12464 || {{өсім}}13550 || 108,7 || 12179 || {{өсім}}12890 || 105,8 |- || [[Құрманғазы ауданы]] || 55502 || {{өсім}}55843 || 100,6 || 27757 || {{өсім}}28413 || 102,4 || 27745 || {{құлдырау}}27430 || 98,9 |- || [[Қызылқоға ауданы]] || 30606 || {{құлдырау}}30445 || 99,5 || 15529 || {{өсім}}15623 || 100,6 || 15077 || {{құлдырау}}14822 || 98,3 |- || [[Мақат ауданы]] || 25736 || {{өсім}}29481 || 114,6 || 12825 || {{өсім}}14656 || 114,3 || 12911 || {{өсім}}14825 || 114,8 |- || [[Махамбет ауданы]] || 25959 || {{өсім}}28789 || 110,9 || 12895 || {{өсім}}14420 || 111,8 || 13064 || {{өсім}}14369 || 110 |- || '''[[Атырау]]''' қаласы || 247311 || {{өсім}}385193 || 155,8 || 118345 || {{өсім}}186581 || 157,7 ||128966 || {{өсім}}198612 || 154 |- || '''Облыс''' || 510377 || {{өсім}}673601 || 132 || 249682 || {{өсім}}332225 || 133,1 || 260695 || {{өсім}}341376 || 130,9 |} {{Толық мақала|Атырау облысының халқы, орналасуы, этностары}} Облыстың халқы қалада, өндіріс орталықтарында және [[Жайық]] өзенінің екі жағалауында тығыз орналасқан. 2014 жылғы 1 қаңтарда қала тұрғындарының саны 276,8 мың (48,7%) адам, ауылдықтар 291,1 мың (51,3%) адам болды. Халықтың орташа орналасу тығыздығы облыс бойынша (1 шаршы км аумаққа) 4,8 адам құрайды. 2020 жылғы 1 мамырда<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/region/252311 |title= Статистика комитеті |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410185141/https://stat.gov.kz/region/252311 |date= 2020-04-10}}</ref> облыс халқының саны 649 225 адам болды. Атырау облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php|title=Жыл басындағы халық саны, Қазақстан Республикасының облыстары, 2000-2020 жж|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1940 !! 1950!! 1959!! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2009!! 2019 |- | 247,4|| 214,3|| 252,0|| 340,3|| 373,4|| 432,3 || 443,7|| 509,1|| 646,4 |- |} Облыс халқының өсуі соңғы жиырма жылда байқалады. 2009 жылы алдыңғы 1999 жылға қарағанда 66 мың адам қосылып 509 мыңға жетсе, 2019 жылы 10 жылда 137 мың адам қосылып 646 мыңға жетті. Қазір облыста 50 ұлттың өкілдері тұрады. Облыстың негізгі халқы [[қазақтар]] (92,5%). Содан кейін көп тараған [[Қазақстандағы орыстар|орыстар]] (5,2%), [[Қазақстандағы корейлер|корейлер]] (0,5%), [[татарлар]] (0,3%), [[өзбектер]] (0,2%), [[украиндар]] (0,1%), [[немістер]] (0,07%) т.б.. {| class="wikitable" |- ! Барлық ұлттар!! қазақтар !! орыстар !!корейлер!! татарлар !! өзбектер !!украиндар !! немістер!! басқалары |- | 633 791 ||586 802 || 33 411|| 3 170 || 2 306 || 1 577 || 756 || 480 || 2 283 |} Ұлттардың облыс аумағында таралуы бір келкі емес. Олардың басым көпшілігі қалаларда, ірі жұмысшы кенттерінде, аудан орталықтарында, Жайық өзені бойындағы елді мекендерде тұрады. Ал аудандарда негізінен байырғы халықтар қазақтар тұрады. Қызылқоға ауданында 99,8%, Исатай ауданында 99,7%, Жылой ауданында 98,3%, Құрманғазы ауданында 97,8%, Мақат ауданында 97,6%, Махамбет ауданында 97,2 %, Индер ауданында 96,4%. == Тарихы == {{Толық мақала|Атырау облысының тарихы}} [[Сурет:Saraishik.JPG|нобай|upright|Сарайшық ауылы (көне қала орны)]] Археологиялық деректер бойынша Атырау қаласына жақын жатқан ең ежелгі ескерткіш Жайық өзенінің сол жағасындағы Кандаур ауылының қарсы беткейі неолит (жаңа тас ғасыры) мекені. Өзен аумағындағы халықтың сол кезден күні бүгінге дейінгі негізгі кәсібі [[мал шаруашылығы]] болған. Сол кездегі малшылардың көне тұрақтары [[Құрманғазы ауданы]] на жақын орналасқан Қоңыр құдық, Көк Мұрын, [[Қадырғали]] құмына және жаңа Үштағанға жақын [[Сазды]] қыстағынан табылды. Тұрақтардың аумағына қарағанда бұрынғы малшылар шағын жерасты үйшіктерде өмір сүрген. 1999 жылы Атырау облысы, [[Жылыой ауданы]], Аралтөбе қорғанына Ә.Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жасап, Алтын киімді адам табылды. Ғалымдардың тұжырымдауы бойынша бұл алтын киімді адамның өмір сүру кезеңі осыдан 2 мың жыл бұрынғы сарматтар дәуіріне жатады. Қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі — [[Сарайшық]] қаласы. Ол — Атырау облысындағы [[Махамбет ауданы]]ның аумағында орналасқан ортағасырлық қала. Орда дәуірінде Сарайшық Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан маңызды діни, саяси-экономикалық орталық. [[Алтын Орда]]ның, қазақ және ноғай хандарының алғашқы [[пантеон]]ы, [[Қасым хан]] тұсында [[Қазақ хандығы]]ның алғашқы астанасы болды. ХV ғасырдан бастап Атырау өңірі Кіші жүздің тарихи орны болып қалыптасты. Қазақ халқы XVIII ғасырдың басында Алтайдан Жайыққа дейінгі ұшан теңіз даланы қамтыған бір тұтас іргелі ел болды. [[Бөкей хан]] 1801 жылы [[Еділ]] мен [[Жайық]] арасындағы отыз жыл бойы иесіз қалған ен даланы мекендеуге патшадан рұқсат алып, оған мыңдаған елді көшіріп әкеліп қондырды. Сөйтіп, бұл өңір «[[Бөкей ордасы]]» деп аталды. Бөкей ордасында феодалдық қанау мен Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы [[Исатай]] мен [[Махамбет]] бастаған ұлт - азаттық көтеріліс 1836-1838 жылдарды қамтыды. 1916 жылғы жарлыққа байланысты, ұлттық езгіге, феодалдық қанауға шыдамаған қазақ халқы қолдарына қару алып И.Таймановтың немересі Өтепқали Исатаев бастаған көтеріліс белең алды. Кейін бұл көтеріліс 1917 жылғы революцияға ұласты. Ақ гвардияшылардың көтерілісінен кейін Атырау өлкесінде мұнай байлығы және [[балық шаруашылығы]] игеріле бастады. Ұлы Отан соғысына дейін және Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары [[мұнай мен газ]]ды игеру мақсатында көптеген ірі кәсіпорындардың құрылысы басталды. Егемендік алғаннан кейін облыстың экономикасы мен мәдениеті қарқынды дами бастады. Атырау өлкесі – Қазақстанның ірі индустриалдық орталығына айналды. == Экономикасы == {{Толық мақала|Атырау облысының экономикалық аудандары}} [[Сурет:Атырау АМӨЗ.jpg|нобай|оңға|250px|Атырау мұнай өңдеу зауыты]] Аймақ экономикасының негізін мұнай өндіру құрайды. Атырау облысының ірі кәсіпорындары: *[[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«АМӨЗ» ЖШС]]; *[[Ембімұнайгаз|«Ембімұнайгаз» АҚ]]; *[[Теңізшевройл|«Теңізшевройл» ЖШС]]; *Солтүстік Каспий операциялық компаниясы (NCOC) Атырау облысы Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан аймақтарының бірі және әлемнің 50-ден аса елдерімен тығыз ынтымақтастықта. Бұнда 1000–нан аса біріккен және шетел кәсіпорындары құрылып, сәтті жұмыс жасауда. Олардың қатарында мұнай-газ саласындағы ірі кәсіпорындар бар: [[Теңізшевройл|«Tengizchevroil»]] ЖШС, «North Caspian Operating Company» ЖШС, «Fluor Kazakhstan Inc.» ЖШС және басқалар. Атырау облысының экономикалық дамуының негізгі бағыттары: мұнай-химия, мұнай-газ машина жасау, құрылыс индустриясы, агроөнеркәсіптік кешен және балық аулау. Облыс әр түрлі табиғи ресурстардың қорларына бай. Соның ішінде: бораттар, бор, тұз рудалары, ас тұзы, калий тұздары, құрылыс материалдары. Өңірге тікелей шетел [[инвестиция]]ны тарту және инвестициялық ахуалын жақсарту мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.<ref>[[Егемен Қазақстан]]. 28 қараша 2018</ref> Екіжақты халықаралық қатынастарды дамыту мақсатында, инвестициялық әлеуеті зор аймаққа жыл сайын алыс және жақын шетелдерден делегациялар келіп кетеді. Атырау облысында жыл сайын «Global Oil&Gas Atyrau» мұнай-газ көрмесі өткізіліп, көрмеге әлемнің 150-ден астам елі қатысады. Аймақтағы отандық және шетелдік инвесторларға сапалы және жедел көмек, ақпараттық-аналитикалық және сервистік қолдау көрсету мақсатында «Kazakh Invest» ҰҚ» АҚ, «Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ және «Atyrau Innovations» ЖШС секілді мекемелері тиісті қызмет атқарады. Сонымен қатар, бүгінде облыста бірқатар шетелдік визалық орталықтар жұмыс істейді. 2025 жылғы қаңтар-маусымдағы жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен (жедел деректер бойынша ) 7485078,7 млн. теңгені құрады. 2024 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 105,8 % құрады. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 58,6%, қызметтер көрсету – 30,1 % құрады.<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/atyrau/</ref> Тұтыну баға индексі 2025 жылғы қарашаны 2024 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 112,6% құрады.<ref name=":0" /> Халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы 17,8%, азық-түлік тауарларынын – 11,4%, азық-түлік емес тауарлардың – 9,9% өсті.<ref name=":0" /> 2024 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 2025 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 8,4% төмендеді.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға бөлшек сауда көлемі 557038,4 млн.теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,9%-ға көп.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға көтерме сауда көлемі 6093621,8 млн. теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,9% құрады.<ref name=":0" /> Алдын ала деректер бойынша 2025 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 319,5 млн. АҚШ долларын құрап, 2024 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,5% көбейді, оның ішінде экспорт –76,6 млн. АҚШ долларын (0,5% азайды), импорт – 242,9 млн. АҚШ долларын құрады (7,5% көбейді).<ref name=":0" /> == Ауыл шаруашылығы == {{Толық мақала|Атырау облысының ауыл шаруашылығы}} [[Сурет:Атырау обл. Түйелер.jpg|нобай|оңға|250px|Түйе шаруашылығы бойынша Атырау облысы Республикада алдыңғы қатарда]] Атырау облысының агроөнеркәсіптік кешені өңірдегі экономиканың маңызды секторларының бірі болып есептеледі, ауылдық жерлерде облыс халқының жалпы санының 42,7% өмір сүреді. Облыстың ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі 9,8 миллион гектарды құрайды. Облыстың ауыл шаруашылығы мал өсіруге, әсіресе қой және ірі қара, жылқы, түйе өсіруге маманданған. Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру жөніндегі ұлттық бағдарламаға сәйкес ауыл шаруашылығында түбегейлі экономикалық реформа жүзеге асырылды. Климат жағдайы мен топырағының құнарсыздығына байланысты облыста егін шаруашылығы өркендемеген. Жайық өзенінің төменгі ағысымен Еділдің тарамдарында Махамбет, Құрманғазы, Индер ауданының шаруашылықтары картоп, көкөніс және бау-бақша өсірумен айналысады. Облыс ауыл шаруашылығында негізгі сала мал шаруашылығы болып есептеледі. Мал шаруашылығымен облыста Исатай, Құрманғазы, Индер және Қызылқоға аудандары айналысады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 19528,1 млн теңгені, нақты көлем индексін 99,7% құрады. Ет өндіру 47,0 мың тоннаны немесе 102,1%, сүт өндіру 54,2 мың тоннаны (100,5%), жұмыртқа өндіру 1,84 млн дананы (100,2%) құрады. 2010 жылғы қаңтар–желтоқсанда ірі қара мал 182,3 мың басты немесе 102,8%, қой және ешкі 619 мың басты (103,1%), түйе 31,7 мың басты (102,5%), жылқы 46 мың басты (103,9%) құрады. 2011 жылғы 1 қаңтарда ауыл шаруашылық құрылымдарының жалпы саны 2008 бірлік құрады, соның ішінде 79 өндірістік кооператив, 1929 шаруа қожалығы болды.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/auyl-sharuashylyy/ |title= Облыстық ауыл шаруашылығы саласы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz}} {{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Көлік және байланыс == Атырау облысының көлік жүйесінің дамуына оның Орал және Еділ бойы экономикалық аудандармен көрші жатуы және Орта Азия республикалаларымен транзиттік-экономикалық қатынастарының жолындағы қолайлы географиялық орны үлкен әсерін тигізді. Қазіргі таңда Атырау облысында көліктің барлық түрлері де дамыған. Оның құрамында: темір жол, автомобиль, су жолы, әуе жолы және құбыр желісі кіреді. === Темір жол көлігі === {{Толық мақала|Солтүстік Каспий өңіріндегі темір жол құрылысының тарихы}} [[Сурет:Жолаушылар поезы.jpg|нобай|оңға|130px|Темір жол көлігі]] Атырау облысында алғашкы тар табанды ұзындығы 92 шақырым [[темір жол]] 1925–1926 жылдары Гурьев-Доссор аралығында салынды. Ұзындығы 517 шақырым Қандыағаш–Гурьев темір жолы 1938 жылы басталып, Ұлы Отан соғысы кезінде іске қосылды. 1966 жылы ұзындыгы 700 шақырым Мақат–Маңғыстау темір жолы желісі пайдалануға берілді. 1970 жылы ұзындығы 333 шақырым Атырау–Астрахан темір жолы, 1989 жылы Мақат–Индер темір жолы іске қосылды. === Әуе көлігі === {{Толық мақала|Атырау әуежайы}} [[Сурет:Атырау әуежайы.jpg|нобай|оңға|150px|Атырау әуежайы]] Атырау облысының әуе жолы өз дамуын 1931 жылы ашылған Баку–Астрахан–Гурьев–Ембі маршрутынан бастайды. 1935 жылы Ақтөбе–Гурьев, Орал–Гурьев рейстері ашылды. 1940 жылғы ақпанда Гурьевте қазақ баскармасыныц 244-авиаотряды құрылды. Машиналар паркінде негізінде ПО-2 моделдері болды. Бүгінде ескірген әуе көліктерінің орнына осы заманғы жаңа лайнерлер келді. [[Әуежай]] жаңа техникамен жабдықталып, жаңадан ұшу- қону алаңдары үлкейтіліп, аэровокзал кешені салынды. === Автомобиль көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының автомобиль көлігі}} [[Сурет:Атырау. Жол айрығы.png|нобай|оңға|150px|Атырау қаласына кіре берістегі жол айрығы]] Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы 2 752 шақырымды құрайды. Оның ішінде республикалык жолдар 900 шақырым, жалпы қолданатын жергілікті жолдар 1 762 шакырым. Атырау–Ақтау автожолының облыс аумағындағы ұзындығы 270 шакырымды құрайды. Ұзындығы 488 шақырым Атырау-Орал автомобиль жолы бар. Атырау–Астрахань автожолдарын қайта жаңарту басталды. === Су жолы көлігі === {{Толық мақала|Жайықтағы кеме қатынасы}} [[Сурет:Су көлігі.jpg|нобай|оңға|150px|Атыраудағы кеме]] Жайық өзенінде кеме шаруашылығы 1925 жылы ұйымдастырылған болатын. 1927 жылдан бастап Жайық өзені арқылы Атырау-Орал аралығында жүк тасымалы жүргізілді. 1964 жылы Гурьев өзен порты құрылып, оны жабдықтау жүк көтеретін техникадан басталып, флот теплоходтармен, буксирлермен толықтырылды. 1982 жылы өзен порты қайта жаңартылып, механикаландырылды. Мұнда үш [[көтергіш кран]]ы кондырылып, темір жол тартылды. 1999 жылдан бастап Жайық–Каспий теңізі каналы арнасын тазарту, қазу жұмыстары басталды. === Құбыр көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының құбыр көлігі}} [[Сурет:Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры.jpg|нобай|оңға|100px|Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры]] 1934 жылы ұзындығы 830 шақырым Каспий–Орск мұнай құбыры салынды. Атырау облысының территориясымен мемлекет аралык маңызы бар транзитті мұнай және газ құбырлары өтеді. Олар: Орталық Азия–Орталық газ құбыры, ұзындығы 1 500 шақырым 1968–1970 жылдары салынған Өзен–Атырау–Самара мұнай құбыры, 1989 жылы салынған ұзындығы 678 шақырым Теңіз–Атырау–Грозный мұнай құбыры. Қазақстан мұнайын дүниежүзілік рынокқа шығару үшін 2001 жылы ұзындығы 1 580 шақырым жылына 67 миллион тонна мұнай өткізу қабілеті бар Теңіз–Новороссийск мұнай құбыры іске қосылды. Облыстың басты газ құбырының ұзындығы 3 058 шақырым, жылына өткізу қабілеті 40,8 млрд. текше метр. Облыстың басты су құбыры Астрахан–Маңғыстау тұрба құбыры. === Байланыс кәсіпорындары === [[Сурет:Атырау. Қазақтелеком.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау. Қазақтелеком]] * Облыстық телекоммуникация дирекциясы * Облыстық радиотеледидар арқылы тарату орталығы * "Қазпошта" АҚ Атырау филиалы * [[Altel]] ұялы телефон байланысы * [[Kcell]] ұялы телефон байланысы * [[Beeline]] ұялы телефон байланысы * [[Tele2]] ұялы телефон байланысы == Туризм == {{Толық мақала|Атырау облысындағы туризм}} [[Сурет:Сарайшық мемориалды кешені.jpg|нобай|оңға|200px|Сарайшық мемориалды кешені]] Аймақ экономикасының басым және аса мән беріліп жатырған бағыттарының бірі туризм саласын дамыту. Әлемнің 50-ден астам елінен 1 000 астам шетелдік және бірлескен компаниялары қызмет етуі Іскерлік туризмнің қарқынды дамуына ықпал етуде. Атырау облысында туризмді дамытудың орны ерекше. Каспий маңында орын тепкен Атырауда туризм саласын дамыту үшін қолайлы аудан ретінде толық қарастыруға мүмкіндік бар. Болашақта емдік-сауықтыру, мәдени-танымдық, спорттық, экологияық, экстрималдық түрлерін дамытуға мүмкіндіктер бар. Спорттық туризмді дамытуда балық аулаудың өзіндік үлгісін ұсына аламыз.<ref>{{кітап|авторы=Д.Жайлаубаева | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысында туризмді дамытудың маңыздылығы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым="Географиялық білім беруді жетілдірудің кейбір өзекті мәселелері» |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2006|томы= |беттері=68|барлық беті=116|сериясы= |isbn=9965-741-95-6|тиражы=100 }}</ref> Атырау облысы бойынша да жергілікті маңызы бар тарихи және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітіліп, оған 313 ескерткіш (525 нысан) кірген.<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10T0002581|title=Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> # Ерекше бағаланатын табиғи мұра ескерткіштері. Бұл нысанға Атырау облысы бойынша Иманқара кешені кіреді. Иманқара кешені — Иманқара тауының батыс сілемдерінің етегінде орналасқан ерте темір дәуірлік үңгір. # Археологиялық ескерткіштер және орта ғасырлық қалалық орталықтар. Бұл топқа Атырау облысы бойынша Аралтөбе кешені мен Сарайшық қалашығы кірген. Аралтөбе қорғандар тобы. Бұл жерден [[Атыраудың алтын адамы|Алтын киімді адам]] табылған. Сарайшық қалашығы қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі # Діни және ғибадат орындары болып табылатын орындар. Бұл нысанға [[Ұшқан ата]], Ақмешіт қорымдары, [[Ақмешіт – Бекет|Құлшан ата]] жерасты мешіті кіреді. # Тарихи тұлғаларға қатысты қасиетті орындар. Махамбет Өтемісұлы мен Исатай Тайманұлы кесенелері кіреді. Осы шаралар арқылы туризмді дамытуға жағдай жасай отырып, өлкемізді шетелдік қонақтарға таныстыруға мүмкіндіктер бар.<ref>{{кітап|авторы=Г.Ж.Нұрғалиева, М.С. Қуанов, Р.Ж.Әлжанова, Г.Қ.Баймұқашева, С.К.Касенов | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы="Жаһандану заманындағы инновация менеджменті және технология": V Халықаралық Ғылыми-практикалық конференцияның деректері 8–11 қаңтар |шынайы атауы="INNOVATION MANAGEMENT AND TECHNOLOGY IN THE ERA OF GLOBALIZATION": Materials of the V International Scientific-Practical Conference January 8-11 |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Alexandria |баспасы= |жыл=2018|томы= |беттері=206|барлық беті=|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Халық ағарту ісі == {{Толық мақала|Атырау облысындағы халық ағарту ісі}} [[Сурет:Дамбы ауылы. Ынтымақ балабақшасы.jpg|нобай|оңға|200px|Дамбы ауылындағы "Ынтымақ" балалар бақшасы]] [[Қазан революциясы]]на дейін облыс орталығында 1-гимназия, екі сыныптық орысша-қазақша учелище, 2 приход және 2 дін мектебі жұмыс істеген. Уездік халық ағарту бөлімі жанынан сауатсыздықты жою жөніндегі комиссия құрылып 24 мектеп ашылып, 600 адамды қамтыған. 1924–1925 жылдар аралығында бірінші басқышты 40 [[мектеп]], оның төртеуі [[интернат]] болып ашылған. 1938 жылғы 12 ақпанда облыстық атқару комитеті, сонымен бірге облыстық халық атқару бөлімі құрылды. Бақсай, Жылыой, Мақат, Қызылқоға, Теңіз, Индер, Маңғыстау аудандары Гурьев облысына қарады. Облыстағы білім беру жүйесі, жалпы орта білім беру, [[Мектептен тыс жұмыс|мектептен тыс тәрбие]] беру мен оқыту, кәсіптік-техникалық білім беру, орта арнаулы білім беру, [[Жоғары оқу орындары|жоғары білім беру]], жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім кадрларының біліктілігін арттыру және оларды қайта даярлау салалары қалыптасып дамыды.<ref>{{кітап|авторы=Атырау: Энциклопедия | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Халық ағарту ісі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Атамұра |жыл=2000|томы= |беттері=84|барлық беті=383|сериясы= |isbn=5-7667-9129-1|тиражы=30 000 }}</ref> Тәуелсіздік жылдарында Атырау облысы білім беру саласы қарыштап дамыды. 1991 жылы 17 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы жұмыс жасаса, 2000 жылдан бастап 8 оқу орны ашылып, бүгінгі күні техникалық және кәсіптік білім беруді 25 колледж жүзеге асырады. Тәуелсіздік алғаннан бері дарынды балаларды қолдау және оларға жағдай жасау мақсатында аймақта жаңа типтік үлгідегі білім беру ұйымдары: 7 мамандандырылған интернаттық мекемесі бар облыстық мектеп, 11 мектеп-гимназия, 3 мектеп-лицей, 1 лицей ашылды. 2020 жылғы 10 қаңтардағы мәлімет бойынша Облыстың білім беру саласында 201 [[балабақша]], 129 мектепке дейінгі шағын орталық, 196 [[орта мектеп]], 5 жекеменшік мектеп, 25 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы (оның ішінде 8 — мемлекеттік емес), 3 арнайы түзету білім беру ұйымы, 45 қосымша білім беру ұйымы, 1 отбасы үлгісіндегі балалар ауылы, 1 балалар денсаулығын оңалту орталығы, 1 кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы, 2 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 7 түзету кабинеті, 1 аймақтық дене тәрбиесі және спортты дамыту орталығы, 1 облыстық әдістемелік орталығы жұмыс жасайды. == Денсаулық сақтау ісі == {{Толық мақала|Атырау облысының денсаулық сақтау ісі‎}} [[Сурет:Махамбет ауданында да 100 адамға арналған провизорлық стационар.jpg|нобай|оңға|300px|Махамбет ауданында 100 адамға арналған провизорлық стационар (Коронавирус инфекциясының алдын-алу үшін)]] Атырау облысының тұрғындарына дәрігерлік жәрдем көрсету туралы алғашқы деректер 1927 жылға саяды. Сол кезеңде тұңғыш фельдшерлік орын ашылған. 1928 ж. Атырау облысының аудандары мен ауылдарына арнап медицина кадрларын даярлау ісі колға алынды. 1936 ж. облыс халқына 36 дәрігер мен 279 орташа дәрежедегі медицина маманы кызмет көрсетті, жер-жерде 2074 орындык 6 [[амбулатория]] мен [[аурухана]] жұмыс істеді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Атырау қаласына 2 госпиталь орналастырылды. Соғыстан кейінгі жылдары медицина мекемелерінің жүйесі жедел қарқынмен кеңи түсті. 1967 жыл мен 1987 жыл аралығында облыстық аурухананың, облыстық [[балалар ауруханасы]]ның, облыстық [[перзентхана]]ның, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды, ал 1975 жылдан бастап Қазақ туберкулез және онкология ғылыми-зерттеу институттарының бөлімшелері ашылды. 1998 жыдғы қазанда облыстық аурухана жанынан күрделі инженерлік-техникалық аппараттармен жабдықталған жаңа клиника ашылды. Үш қабатты, ауданы 4500 м2 жаңа ғимаратта орналасқан бұл аурухана өзінін оташылык-реанимациялық, күйік емдеу бөлімшелерімен дүниежүзілік деңгейде жұмыс істейтін емдеу орнына айналды. Қазіргі кезде облыс бойынша 136 денсаулық сақтау ұйымы медициналық көмек көрсетеді, оның ішінде 21 ауруханалық, 115 амбулаториялық-емханалық (8 емхана, 7 орталық аудандық ауруханалар, 55 дәрігерлік амбулатория, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 23 медициналық пункт, басқа да 10 медициналық ұйым). 2018 жылғы 29 шілдеде Оңтүстік Кореяның Бундан Чанг клиникасымен меморандум жасалып, Мемарандум шеңберінде Келісім бойынша Оңтүстік Кореяға білімін жетілдіруге жолдама арқылы 7 маман оқып келді.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |title= 2018 жылғы есеп {{!}} Атырау облысы әкімдігінің ресми интернет ресурсы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz |date= 2019-01-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200414162245/http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |date= 2020-04-14}}</ref> == Әдебиеті мен өнері == {{Толық мақала|Атырау облысының әдебиеті мен өнері‎}} [[Сурет:Атырау облыстық драма театры.jpg|нобай|оңға|200px|Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облысаралық драма театры]] 1957 жылы республика өмірінде тұңғыш рет облыс театрларының байқауы өткізілді. Байқау қорытындысында Гурьев театры бірінші жүлделі орынға ие болды. [[Атырау халық ұлт аспаптар оркестрі|Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі]] 1958 жылы қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеудегі онкүндігіне жолдама алып, одақтар үйінің колонна залында өнер көрсетті. Қазіргі [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония]] 1966 жылы ұйымдастырылды. Филармонияның құрамында 3 эстрадалық ансамбль, 2 қуыршақ театры істеді. Олардың қатарынан «Атырау-Жайық» эстрада ансамблін ерекше атауға болады. 1980 жылы «Нарын» ансамблі құрылды. 1992 жылы «Нарын» ансамблі Монғолияға барып қайтты. Қазақстан Республикасының халық артистері, киноактер [[Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин|Нұрмұхан Жантөрин]], биші [[Гүлжан Ізімқызы Талпақова|Гүлжан Талпақова]], күйшілер [[Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина|Бақыт Қарабалина]], [[Қаршыға Ахмедияров]], [[Әзидолла Есқалиев]], [[Айгүл Нариманқызы Үлкенбаева|Айгүл Үлкенбаева]], әнші [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]] Атырау топырағынан шыққан таланттар. Басты мәдени кешендерден [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры|Махамбет Өтемісұлы атындағы облыстық академиялық драма театры]]н, [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]]н және [[Атырау облыстық өнер мұражайы]]н айтуға болады. == Баспасөзі == {{Толық мақала|‎Атырау облысының баспасөзі}} [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|нобай|оңға|600px|Атырау ақпараттың ғимараты]] * [[Атырау (газет)|«Атырау»]] газеті * [[Прикаспийская коммуна]] * Апталық «[[Ар-Честь]]» газеті * Апталық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] газеті * Апталық «Мегаполис Атырау» газеті * Апталық «[[Тұран]]» газеті * «[[Кең Жылыой]]» (Жылыой ауданы) * [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат ауданы) * «[[Серпер (газет)|Серпер]]» (Құрманғазы ауданы) * «[[Жайық шұғыласы]]» (Махамбет ауданы) * «[[Дендер (газет)|Дендер]]» (Индер ауданы) * «[[Нарын таңы]]» (Исатай ауданы) * [[Қызылқоға (газет)|"Қызылқоға"]] (Қызылқоға ауданы) == Спорт == {{Толық мақала|‎Атырау облысының спорты}} [[Сурет:Атырау Теннис орталығы.jpg|нобай|оңға|300px|Теннис орталығы]] [[Сурет:Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg|нобай|оңға|200px|Мұз айдыны сарайы]] Атырау топырағынан алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейге көтерілген жеңіл атлетші [[Әмен Елемесұлы Тұяқов|Әмин Тұяқов]] болды. 1963-1967 жылдар аралығында 200 метрге жүгіруден тең келер ешкім болмады. Ә. Тұяқов 100 метр, 200 метр қашықтыққа жүгіруден және 100х4, 200х4 эстафетаға жүгіруден 8 рет КСРО чемпионы атанып, 10 мәрте күміс, қола жүлдеге ие болды. Ел біріншілігінде Атырау балуандары да ойдағыдай нәтижелерге жетті. [[Еркін күрес]] бойынша Қазақстанның тұңғыш Атыраулық чемпионы Ж.Ысқақов ұзақ жылдар бойы дене шынықтыру мен спорт жүйесінде табысты еңбек етті. Атырау ескекшілері Д. Савин, А. Сафарян, С. Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шілманов]] 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Атырау аруы [[Сәния Махамбетова]] самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті. Облыста спорттың [[бокс]], [[Байдаркада және каноэде есу|қайық есу]] , [[футбол]], [[тоғызқұмалақ]], [[баскетбол]], [[шахмат]], [[волейбол]] сияқты түрлері кең тараған. Атырау облысы бойынша футбол, волейбол, хоккей, баскетболдан еліміздің біріншілігінде Атырау спорт командалары жақсы нәтижелер көрсетіп келеді. [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]] республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.<ref>{{Cite web|url= https://rfcatyrau.kz/ |title= Басты бет ФК "АТЫРАУ" |lang= kk |work= rfcatyrau.kz |publisher= [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> [[Бейбарыс (хоккей клубы)|«Бейбарыс» хоккей клубы]] дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019). «Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері: 2000, 2009, 2010, 2015 «Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020).<ref>{{Cite web|url= https://bcbarsy.kz/ |title= Официальный сайт баскетбольного клуба "Барсы Атырау" - Главная |lang= ru |work= bcbarsy.kz |publisher= «Атырау Барыстары» баскетбол командасының ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионын]] атауға болады. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні бар. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды.<ref>[https://www.atyrauobl.kz/ Атырау облысы әкімінің ресми порталы]</ref> [[Атырау мұз айдыны]]нда коньки теуіп, дем алуға мүмкіндіктер қарастырылған, хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар. Мамандардың айтуынша, теннис корты халықаралық үлгідегі құрылыс талаптарына сай келеді.<ref>{{Cite web|url= https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |title= Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды |lang= kk |work= 24.kz |publisher= Хабар 24 |date= 2016-12-17}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200715105210/https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |date= 2020-07-15}}</ref> == Танымал тұлғалары == {{Толық мақала|‎Атырау облысының танымал тұлғалары}} * [[Аркадий Юрьевич Волож]] — [[Яндекс]] компаниясының бас директоры. * [[Әбу Сәрсенбаев]] — қазақ ақыны, жазушысы. * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] — қазақстандық кәсіпкер, миллиардер, саясаткер. * [[Ғабдол Сланов]] — қазақ жазушысы. * [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] — [[Қазақстан патриоттары партиясы]]ның төрағасы. * [[Жұмекен Нәжімеденов]] — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны|Қазақстан әнұраны]] мәтінінің авторы, көрнекті ақын. * [[Зейнолла Қабдолов]] — Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақстан мен Қырғызстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] — қазақстандық саясаткер. * [[Темір Нұрбақытұлы Бекмамбетов|Темір Бекмамбетoв]] — кинорежиссер, клипмейкер, продюсер. * [[Фариза Оңғарсынова]] — қазақ ақыны, жазушысы, журналист, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің бұрынғы депутаты. * [[Хамит Ерғалиев]] — қазақ ақыны. * [[Хиуаз Доспанова]] — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың қазақтан шыққан жалғыз әйел-ұшқышы, жауынгер, батыр, Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысы әкімдігінің ресми сайты] * [http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php Атырау облысы Бриф зерттеу тобында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617000000/https://web.archive.org/web/20070617150058/http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php |date=2007-06-17 }} {{ru icon}} * [http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 Атырау облысының физикалық картасы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000000/https://web.archive.org/web/20160304191439/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 |date=2016-03-04 }} {{ru icon}} ([[Рубрикон]]) * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Атырау_облысы Атырау облысы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309000000/https://web.archive.org/web/20170309225701/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} ([[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]) {{Атырау облысы}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} [[Санат:Атырау облысы]] 18q6v4k8aad0yllyr6620c1byu1slsx 3601347 3601345 2026-05-07T20:09:14Z Rasulbek Adil 176232 3601347 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Атырау облысы |ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg |елтаңба = Coat of arms of Atyrau.svg |карта = Atyrau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 51 |lon_min = 53 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Атырау]] |құрылған уақыты = [[15 қаңтар]] [[1938 жыл]]<ref name="Атырау облысының географиясы">{{Cite web|url= http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |title= ИНФОРМАЦИОННО - ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЙ САЙТ ГОРОДА АТЫРАУ |lang= ru |work= atyrau-city.kz |publisher= [[Атырау]] қаласының ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20071214155629/http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |date= 2007-12-14}}</ref> |аудандар саны = 7 |ауылдық округтер саны = 67 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 2 |ауылдар саны = 153 |тұрғыны = {{өсім}} 711 844 <ref>{{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =12 |тығыздығы = 6.0 |тығыздығы бойынша орны = 6 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 93,01 %<br>[[орыстар]] 4,87 %<br>[[корейлер]] 0,47 %<br>[[татарлар]] 0,33 %<br>басқалары 1,32 % (2022)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |title= Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына) |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Рысбаев, Қ |date= 2022-04-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727033016/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |date= 2022-07-27}}</ref> |жер аумағы = 118 631 |жер аумағы бойынша орны = 13- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Атырау қаласы, Әйтеке би көшесі, №77 |ISO 3166-2 коды = KZ-ATY |телефон коды = +7 712х xx-xx-xx |пошта индекстері = 06xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Atyrau Province }} '''Атырау облысы''' — [[Қазақстан]]ның [[Батыс Қазақстан|батысында]] орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]], аграрлы-өнеркәсіптік инвестициялық аумақ, 1938 жылы '''Гурьев облысы''' деген атаумен құрылған. 1992 жылы қазіргі атауына ие болды. Орталығы — [[Атырау]] қаласы. == Географиясы == Солтүстігінде [[Батыс Қазақстан облысы]]мен, шығысында [[Ақтөбе облысы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Маңғыстау облысы]]мен және батысында [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]мен шектеседі. Сондай-ақ оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі]]не келіп тіреледі. === Жер бедері === {{Толық мақала|Атырау облысының жер бедері}} [[Сурет:Ryn Desert.jpg|нобай|оңға|200px|Нарын құмы (сары түсті) — Атырау облысындағы ең үлкен құмды массив]] Облыс аймағы [[Каспий маңы ойпаты]]ның солтүстік-шығыс бөлігін, Жем қыраты мен Үстірттің батыс шетін, Каспий теңізінің солтүстік бөлігін алып жатыр. Жері солтүстігінен оңтүстікке қарай аласара түсетін [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Сағыз өзені|Сағыз]], [[Жем (өзен)|Жем]] өзендері салаларымен тілімденген. Бұл аймақты Жем қыраты мен Үстірттің батыс сілімдері [[Доңызтау]] (214 м), оның бөліктері [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау]] (221м), Тамды (175) жоталары алып жатыр. [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]] мен Жем өзендері араларында [[Иманғара]] (199 м) Қойқара қыраттары, Қарамұрат жоны, Алабие, Аққұдық, Қабылан жоталары орналасқан. Олар ақшыл ізбес тастан тұрады. [[Жайық]] өзенінің сол жақ жағалауында [[Индер (тау)|Индер]] орналасқан. Таудың биіктігі 52 метр, ұзындығы 25–30 километр, ені 10 километрге жуық. Каспий маңы ойпатының оңтүстік және оңтүстік батыс бөліктерінде құмды шағылдар көп тараған. Еділ өзенінің сол жағалауы мен Каспий теңізінің жағалықтарын [[Нарын құмы]] мен [[Мыңтөбе (құм)|Мыңтөбе]], [[Қосдәулет]], [[Ботай]] құмдары, Ойыл мен Сағыз аралығын Тайсойған, [[Бүйрек]] құмдары, облыстың шығысын Каспий маңы Қарақұмы алып жатыр. Бұл құмдардың ең үлкені — [[Нарын құмы]]. Атырау аумағында кең тараған жер бедерінің бір түрі — [[сор]]лар. Олардың тереңдіктері 5–10 метрге жетеді. [[Ресей]] шекарасының батыс бөлігінен [[Еділ]] өзені ағып өтеді. [[Каспий теңізі]]не құятын Еділ жəне Жайық өзендерінің аралығының барлық дерлік бөлігін Атырау облысы алып жатыр. Географиялық тұрғыдан облыстың солтүстік-батыс жағы [[Еуропа]]да, ал бүкіл шығыс жағы [[Азия]]да, негізінен шөлейттік аймақта жатыр. Сонымен қатар Атырау аумағында [[тақыр]]лар кездеседі. Ең үлкен тақыр Намаз тақыры деп аталады. Ол облыстың солтүстік- шығысында орналасқан.<ref>{{кітап|авторы= Е.Қаженбаев| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының географиясы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау|баспасы=ЦентрНит |жыл=2006|томы= |беттері=13|барлық беті=82|сериясы= |isbn=9965-741-14-х|тиражы=100 }}</ref> === Геологиялық құрылымы === {{Толық мақала|Атырау облысының геологиялық құрылымы}} Геологиялық тұрғыдан алғанда Атырау облысы көне [[Шығыс Еуропа платформасы]]на ендеп кірген Каспий маңы ойпатының оңтүстік жағалауын алып жатыр. Атырау облысының шегінде ендік бағыты бойынша 500 километрге созылған, ені 90–140 км Солтүстік Каспий — Биікжал аймағы бар. Оңтүстік жағында Оңтүстік Жем ылдиымен көмкеріледі, мұндагы іргетастың беті 12–13 километр тереңдікте жатыр. Іргетастың үстінде шөгінді қорабы бар, ол тұз асты, тұзды, тұз үсті кешендеріне бөлінеді, [[палеозой]] және мезокайнозой кезеңдерінде қалыптасқан, жыныстарының жалпы тереңдігі 12–14 километрден асады. Қаратон — Теңіз аймағында бірыңғай карбонатты кешен қалыптасқан. Геофизикалық зерттеулердің мәліметтері бойынша оның жалпы калыңдығы облыстың Солтүстік Каспий аймағында 1,5–3 километрге дейін, Каспий маңындағы ойпат ернеуінің оңтүстік-шығысында 8–10 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұз асты кешенінің күмбезі оңтүстігінде Оңтүстік Жем инверсиялык биігінен солтүстіктегі ойпаттың орталығына қарай моноклиналды түрде енеді. Тұз асты кешенінің моноклиналды енуінің аясында 3,5–3,8 километрден 6,0–6,4 километрге дейінгі тереңдіктен көптеген жергілікті қатпарлар, көлемі мен аумағы жөнінен әр түрлі, көтерілетін жерлердің жолағын кұрайтын белгілер ерекшеленеді. Ерекшеленген төбешіктердің ұзындығы 6–20 километрге дейін, ені 100–300 метрден 2–13 километрге дейін кұбылып отырады. Юралық-бор шөгінділер жағалаулық-теңіздік және теңіздік-терригенді, терригенді-карбонатты шөгінділер түрінде кездеседі. Бұл шөгінділердің қалыңдығы облыстың солтүстік бөлігінде 0,3–0,5 метрден Прорва аймағында 3 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұтастай алғанда облыстың тектоникалық дамуында жауын суының жиналу жағдайындағы сияқты сабақтастық байқалады. Сабақтастық мезгілі жөнінен геологиялық кезендерге сәйкес келеді. Аймақтың жоғарғы пермьдік-триастық, [[юра кезеңі|юра-палеогендік]], [[неоген кезеңі|неоген-төрттік]] даму кезендері айқын көрінеді. === Пайдалы қазбалары === {{Толық мақала|Атырау облысының пайдалы қазбалары}} Облыстың жер қойнауында қалың шөгінді қабаттармен байланысқан әр түрлі [[пайдалы қазбалар]]ға мол. Олардың ішінде қоры аса бай әрі негізгісі [[мұнай]] болып табылады. Мұнай-газдан басқа пайдалы қазындылар ішінен облыс экономикасы үшін маңыздылары ретінде [[борат]] және борат тұзды кендерді, [[ас тұзы]]н, калийлі, магнийлі жыныстарды атауға болады. Құрылыс индустриясы шикізаттарынан [[Бор (тау жынысы)|бор]], бор-мергельді жыныстар, [[гипс]], [[ангидрит]], сазды, кұмды әктастар, сондай-ак битуминозды жыныстар (кирлер) мен тұщы және минералды су көздері бар. Борат кені дүние жүзінің бір-ақ жерінен, тек Атырау облысының қойнауынан ғана табылып отыр. Сондай-ақ күкірт, құм-қиыршық тас қосындылары, отқа төзімді [[керамзит]] және кірпіштік саздар, ұлутас, шипалы балшық, қоңыр көмір мен минералды бояулар жасауға жарамды саз шөгінділері бар. === Топырағы === {{Толық мақала|Атырау облысының топырағы}} Жалпы Каспий маңы ойпатының, сондай-ақ Атырау облысының топырақ жамылғысының құрылымы өзінін түзілу факторлары мен құрамының сан алуандығына байланысты өте күрделі болып келеді. Негізінен мұнда топырақ таралуының ендік белдеулілігі басым қалыптасқан, яғни топырақтың бір түрінің қабаты ендік бағытқа қарай созыла шашыла түзіледі де, теңізге жақындаған сайын келесі түрмен жиі және әлденеше рет ауысып отырады. Шалғынды [[Аллювий топырақ|аллювийлі]] қуаң топырақ ([[Жайық]]тың екі жағындағы кең [[жайылма]]ларында ғана тараған, құнарлы қабаты 70 сантиметрге дейін, негізі — аллювий шөгінділері). Бозғылт — құмды топырақ ([[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Тайсойған және [[Ментеке]] өңірлері). Батпақты-тұзды саз топырақ (ойпаттың теңіз жағалауына ұласатын бөлігі, гумус қатапшы, шикі шымтезек аралас келеді, аса кепкен жерлерінде [[бэр төбешіктері]] қалыптасқан). Автоморфты [[Қоңыр топырақ|қоңыр]] не сұр қоңыр топырақ (Жайықтың екі жағында да, әсіресе сол жағында Тайсойғанға дейінгі өңірді, Ойылдың сағалық бөлігін қамтиды, біршама құнарлы келеді, гипс пен тұз кабаттарының үстінде түзілген, облыс жерінің 20%-ынан астамын алады) Тақыр және батпақты Теңіз жағалауының топырақ құрамының ішінде 2 млн. гектар жері ащы-ашқылтым топырақтар. Бұл аймақ бұйырғынды, күзгі-қысқы жайылымға пайдаланады. Тиісті ылғалдылық жетпеуінен олар қатқылдыққа айналып, өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік бермейді.<ref>{{кітап|авторы= Атырау облыстық экология және биоресурстар басқармасы| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау табиғаты және оны қорғау |шынайы атауы= |сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=1994|томы= |беттері=13-15|барлық беті=114|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> Сортаң топырақ облыс аумағында өте көп тараған. Топырақтың беткі қабатына тұзы шығып жатады. Мұнда тұздың мөлшері 8–10 % -ке дейін жатады. === Өсімдіктер дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының өсімдіктер дүниесі}} [[Сурет:Атырау. Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау қаласындағы ашаршылық кезінде аштықтан құтқарған "Құмаршық" өсімдігіне ескерткіш.<ref>{{cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/culture/1252-atyrau-zhurty-asharshylyktan-aman-alyp-kalgan-ku-marshykk-a-arnap-eskertkish-koidy|title=Атырау жұрты ашаршылықтан аман алып қалған құмаршыққа арнап ескерткіш қойды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref>]] Облыстың барлық аудандарында дерлік [[жусан]], [[қияқ]], [[бұйырғын]], [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[қоңырбас]], [[көкпек]] басым өседі, бұларға қосымша көктемде ойпатттарда [[селеу]], [[изен]], [[сарсазан]], [[ажырық]] т.б.араласа шығады. Теңіз жағасындағы батпақтарда [[қамыс]], құрақ жиі кездеседі. Шығыс жағында [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[шытыр]], [[қаңбақ]], [[ақселеу]], [[жыңғыл]], [[жүзгін]] өседі. Сонымен қатар облыс аумағында дәрілік, техникалық өсімдіктер де кездеседі. Олардың жалпы саны 50 ден асады. Дәрілік шөптерден облыс аумағында кездесетіндері: [[адыраспан]], [[ешкі тал]], [[қырықбуын]], [[құмаршық]] т.б. Жалпы Атырау облысында өсімдіктердің 945 түрі бар. Бұлардан басқа [[жантақ]], [[көкпек]], [[ошаған]], [[сүттіген]], [[шырмауық]] т.б. табиғи өсімдіктер бар. Улы шөптерден, [[есекмия]], [[меңдуана]] кездеседі. Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]» енгізілген, яғни жойылып кету қаупі төнген өсімдік түрлерінен [[ақтұңғиық]], [[берік сүттіген]], [[бор рияны]], [[бор сиякөгі]], [[бор сылдыршөбі]], [[бүршікті альдрованда]], [[бүршікті феллориния]], кестелі шампиньон, [[комаров жоңышқасы]], күманды долана, қатпар гладолиус, [[мейер шытырмағы]], [[су шылымы]], [[тегеурінгүл]], т.б. кездеседі.<ref>Карта: Охраны природы Атырауской области</ref> === Жануарлар дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының жануарлар дүниесі}} [[Сурет:Beluga sturgeon.png|нобай|оңға|250px|Қортпа балық (белуга)]] Атырау облысында 500 ге тарта омыртқалы жануарлар түрі және мыңдаған омыртқасыз жануарлар түрлері кездеседі. Облыс аумағында құстар алуан түрлі және кең таралған. Олардың ең басты тіршілік орындарының бірі –су және оның жағалауы. Жалпы құстардың 280-дей түрлері бар. Оның ішінде [[бірқазан]], [[дегелек]], [[қаз]], [[үйрек]], [[шағала]], [[тырна]], [[дуадақ]], [[көгершін]], торғай тәрізділер көп тараған. Облыстың өзен-көлдерінде балықтардың көптеген түрлері бар. Кәсіптік маңызы бар балық түрлерінен [[бекіре]], [[қорытпа]], [[шоқыр]] т.б. балықтар кездеседі. Облыс суларында [[шортан]], [[сазан]], [[жайын]], [[майшабақ]], [[қаракөз]] т.б. кең тараған. Жалпы Каспий теңізінің Атыраулық аймағында бағалы балықтардың 122-ден астам түрлері кездеседі. Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылардың 50 ге жуық түрлері тараған, кемірушілердің 27 түрі бар. Атырау облысында аңдардың 55 түрі, оның ішінде жыртқыш аңдардың 12 түрлері бар. Олардың кең таралғандары: [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қарсақ]], жанат тәрізділер, [[қабан]], [[киік]]. Облыстың пайдалы қазындылары, әсіресе мұнай-газ кендерін қарқынды игерудің нәтижесінде хайуанаттар дүниесінің таралу кеңістігі жылдан-жылға тарылуда, түр саны азаюда, тіршілік аумағы күннен-күнге кемуде. == Климаты == {{Толық мақала|Атырау облысының климаты}} [[Сурет:Шаңды дауыл.jpg|нобай|оңға|200px|Шаңды дауылдар Атырау облысында жиі болады]] Атырау облысында континенттігі тым басым климат қалыптасқан. Облыс табиғи ылғалдылығы жеткіліксіз, [[аңызақ]] желді, шаңды [[дауыл]]ды, жазы ыстық, [[қуаңшылық|қуаң]], қысы қарсыз (не жұқа қарлы) болып келеді. Ең ыстық айы — [[шілде]], ауасының орташа температурасы 24–25°С, жалпы ыстық 35–40°С, кейде одан да астам болады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 220–230 мм, қуаңшылық жылдары жауын-шашын мөлшері 80 мм-ден аспайды, ал ылғалдың жер, су бетінен ауаға булану мөлшері 1000 мм, кейде одан да астам болады. Облыстың солтүстігінде жыл бойына оңтүстік бағыттағы желдер басым болады. Оңтүстік аудандарда құрғақ шөлді жерлерде қыста шығыс бағыттағы желдер жиі соғады (қарқындылығы 6–7 м/сек), ең күшті желдің қарқындылығы 15 м/сек. жетеді де жыл ішінде 50 күндей соғады. Жел жаз айларында түрлі бағыттардан өзгеріп соғып отырады. Көбіне солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс, оңтүстіктен соғатын желдер басымырақ келеді. Оңтүстік желдер аңызақтығымен, құрғақ әрі ыссылығымен ерекшеленеді. Қыс маусымы ауасының [[қаңтар]]дағы орташа температурасы -8°С, -12°С, қиыр оңтүстігінде -5°С, -6°С. Қыста жел негізінен шығыс (оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс) бағытында соғады, қарқындылығы 6–7 метр/секунд Жылдык жауын-шашын мөлшерінің жартысынан астамы қыста түседі. == Гидрологиясы == {{Толық мақала|Атырау облысының өзендері мен көлдері}} [[Сурет:Жайық өзені.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау облысындағы Жайық өзені]] [[Сурет:Қамыскөл Жылой ауданы.jpg|нобай|оңға|200px|Құлсары маңындағы Қамыскөл көлі.]] Атырау облысының жер беті сулары Еділ өзенінің сол жақ тармақтарынан, Жайық, Ойыл, [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз өзені|Сағыз]] өзендерінің төменгі ағыстарынан және үлкенді-кішілі көлдерден тұрады. Негізгі өзені [[Жайық]] өзені. === Өзендері === Өзендердің жинайтын суларының тек 10–20% ғана өз облыс аумағынан, ал қалған суын басқа аймақтан әкеледі. Жайық өзені кеме арқылы әр түрлі жүк және жолаушы тасымалдауға пайдаланылады, балық ауланады. Ал қалған өзендері егістікке, шабындықты суландыруға және мал суару үшін ғана пайдаланылады. Ірі өзендері [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]]. Сол сияқты [[Бақсай (өзен, Атырау облысы)|Бақсай]], Бүгілөзек, Бағырлысай, Ақсай өзендерінің жергілікті маңызы бар. Облыс аумағында Еділ өзеніндегі салалардың тармақтары: Ахтуба, Бозан, [[Қиғаш (өзен)|Қиғаш]] т.б. өзендер бар. === Көлдері === Облыста екі мыңнан астам көлдер бар. Олардың жалпы көлемі 800 шаршы шақырым шамасында. Облыс көлдері тұйық, ағынсыз болып келеді. Облыста дүние жүзіндегі ірі көл — [[Каспий теңізі]] бар. Республика аумағындағы жағалау сызығының ұзындығы 2340 ш. Оның жартысына жуығы Атырау облысына тиеді. [[Индер (көл)|Индер]] көлінен құрамында бром калийі бар жоғары сапалы тұз өндіріледі. [[Жалтыр (көл, Атырау облысы)|Жалтыр көлі]]не Бағырлысай, Бүгілөзек секілді шағын өзендер құяды. Бұдан басқа екі мыңнан астам шағын көлдер бар. Олар: [[Қамыскөл (көл, Атырау облысы)|Қамыскөл]], Мешер, Дәулет, Толай-сор. Олардың 65-70%-і жаз кезінде құрғап қалатын уақытша көлдер. Облыс аумағында жер асты су қорларының алты су кен орны ашылған. Оның төртеуінің суы пайдаланылуда. Олардың ең үлкені және қоры молы Тайсойған, Бүйрек және Қоянды құмдарында орналасқан. Қабатының тереңдігі 50–120 метр, қалыңдығы 30–70 метр. == Әкімшілік бөлінісі == {{Толық мақала|Атырау облысының әкімшілік бөлінісі}} [[Сурет:Atyrau Province NN.png|нобай|100|Атырау облысы аудандарының орналасуы]] Облыста 2 қала (облыстық маңызы бар – Атырау, аудандық маңызы бар – Құлсары), 4 кент (Индербор, Мақат, Доссор, Жаңа Қаратон), 63 ауылдық округ, 149 ауыл орналасқан. Облыс құрамына 7 аудан кіреді. {| class="standard" valign="top" |- ! № || Аудандар || Аумағы<br />(мың км²) || Халқы<br />(мың адам)<ref name="2014 жылғы 1 қаңтарға облыстар, қалалар және аудандар бойынша Қазақстан Республикасы халқының саны">{{Cite web|url= http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |title= 2013 жыл басына саны |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Айдапкелді, Н. |date= 2014-01-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20140310020156/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |date= 2014-03-10}},Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2019 года</ref>|| Орталығы || Құрылған жылы||Әкімшілік бөлінісі |- | 1. || [[Жылыой ауданы|Жылыой]] ||29,4 ||82,9 || [[Құлсары]] ||1928 ||5 ауылдық округ, 1 кент, 1 қала |- | 2. ||[[Индер ауданы|Индер]] || 10,9|| 32,1|| [[Индербор]] || 1928||6 ауылдық округ, 1 кент |- | 3.||[[Исатай ауданы|Исатай]] ||14,7 ||26,6|| [[Аққыстау]] || 1928||7 ауылдық округ |- | 4.||[[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға]] || 20,6 ||30,5 || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ||1928 ||10 ауылдық округ |- | 5.||[[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы]] || 20,9|| 57,3 || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]] ||1928 ||19 ауылдық округ |- | 6.||[[Мақат ауданы|Мақат]] ||9,1 || 30,3 || [[Мақат]] ||1938 ||1 ауылдық округ, 2 кент |- | 7.||[[Махамбет ауданы|Махамбет]] ||9,6 || 34,8 || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]] ||1928 ||9 ауылдық округ |} === Қалалары === * [[Атырау]] * [[Құлсары]] == Халқы == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы халқының саны (2009, 2021)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/national/2021/ |title= 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate= 2024-05-29}}</ref> |- ! Облыс аудандары мен қалалары !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- || [[Жылыой ауданы]] || 70156 || {{өсім}}84908 || 121 || 34529 || {{өсім}}42438 || 122,9 || 35627 || {{өсім}}42470 || 119,2 |- || [[Индер ауданы]] || 30464 || {{өсім}}32502 || 106,7 || 15338 || {{өсім}}16544 || 107,9 || 15126 || {{өсім}}15958 || 105,5 |- || [[Исатай ауданы]] || 24643 || {{өсім}}26440 || 107,3 || 12464 || {{өсім}}13550 || 108,7 || 12179 || {{өсім}}12890 || 105,8 |- || [[Құрманғазы ауданы]] || 55502 || {{өсім}}55843 || 100,6 || 27757 || {{өсім}}28413 || 102,4 || 27745 || {{құлдырау}}27430 || 98,9 |- || [[Қызылқоға ауданы]] || 30606 || {{құлдырау}}30445 || 99,5 || 15529 || {{өсім}}15623 || 100,6 || 15077 || {{құлдырау}}14822 || 98,3 |- || [[Мақат ауданы]] || 25736 || {{өсім}}29481 || 114,6 || 12825 || {{өсім}}14656 || 114,3 || 12911 || {{өсім}}14825 || 114,8 |- || [[Махамбет ауданы]] || 25959 || {{өсім}}28789 || 110,9 || 12895 || {{өсім}}14420 || 111,8 || 13064 || {{өсім}}14369 || 110 |- || '''[[Атырау]]''' қаласы || 247311 || {{өсім}}385193 || 155,8 || 118345 || {{өсім}}186581 || 157,7 ||128966 || {{өсім}}198612 || 154 |- || '''Облыс''' || 510377 || {{өсім}}673601 || 132 || 249682 || {{өсім}}332225 || 133,1 || 260695 || {{өсім}}341376 || 130,9 |} {{Толық мақала|Атырау облысының халқы, орналасуы, этностары}} Облыстың халқы қалада, өндіріс орталықтарында және [[Жайық]] өзенінің екі жағалауында тығыз орналасқан. 2014 жылғы 1 қаңтарда қала тұрғындарының саны 276,8 мың (48,7%) адам, ауылдықтар 291,1 мың (51,3%) адам болды. Халықтың орташа орналасу тығыздығы облыс бойынша (1 шаршы км аумаққа) 4,8 адам құрайды. 2020 жылғы 1 мамырда<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/region/252311 |title= Статистика комитеті |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410185141/https://stat.gov.kz/region/252311 |date= 2020-04-10}}</ref> облыс халқының саны 649 225 адам болды. Атырау облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php|title=Жыл басындағы халық саны, Қазақстан Республикасының облыстары, 2000-2020 жж|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1940 !! 1950!! 1959!! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2009!! 2019 |- | 247,4|| 214,3|| 252,0|| 340,3|| 373,4|| 432,3 || 443,7|| 509,1|| 646,4 |- |} Облыс халқының өсуі соңғы жиырма жылда байқалады. 2009 жылы алдыңғы 1999 жылға қарағанда 66 мың адам қосылып 509 мыңға жетсе, 2019 жылы 10 жылда 137 мың адам қосылып 646 мыңға жетті. Қазір облыста 50 ұлттың өкілдері тұрады. Облыстың негізгі халқы [[қазақтар]] (92,5%). Содан кейін көп тараған [[Қазақстандағы орыстар|орыстар]] (5,2%), [[Қазақстандағы корейлер|корейлер]] (0,5%), [[татарлар]] (0,3%), [[өзбектер]] (0,2%), [[украиндар]] (0,1%), [[немістер]] (0,07%) т.б.. {| class="wikitable" |- ! Барлық ұлттар!! қазақтар !! орыстар !!корейлер!! татарлар !! өзбектер !!украиндар !! немістер!! басқалары |- | 633 791 ||586 802 || 33 411|| 3 170 || 2 306 || 1 577 || 756 || 480 || 2 283 |} Ұлттардың облыс аумағында таралуы бір келкі емес. Олардың басым көпшілігі қалаларда, ірі жұмысшы кенттерінде, аудан орталықтарында, Жайық өзені бойындағы елді мекендерде тұрады. Ал аудандарда негізінен байырғы халықтар қазақтар тұрады. Қызылқоға ауданында 99,8%, Исатай ауданында 99,7%, Жылой ауданында 98,3%, Құрманғазы ауданында 97,8%, Мақат ауданында 97,6%, Махамбет ауданында 97,2 %, Индер ауданында 96,4%. == Тарихы == {{Толық мақала|Атырау облысының тарихы}} [[Сурет:Saraishik.JPG|нобай|upright|Сарайшық ауылы (көне қала орны)]] Археологиялық деректер бойынша Атырау қаласына жақын жатқан ең ежелгі ескерткіш Жайық өзенінің сол жағасындағы Кандаур ауылының қарсы беткейі неолит (жаңа тас ғасыры) мекені. Өзен аумағындағы халықтың сол кезден күні бүгінге дейінгі негізгі кәсібі [[мал шаруашылығы]] болған. Сол кездегі малшылардың көне тұрақтары [[Құрманғазы ауданы]] на жақын орналасқан Қоңыр құдық, Көк Мұрын, [[Қадырғали]] құмына және жаңа Үштағанға жақын [[Сазды]] қыстағынан табылды. Тұрақтардың аумағына қарағанда бұрынғы малшылар шағын жерасты үйшіктерде өмір сүрген. 1999 жылы Атырау облысы, [[Жылыой ауданы]], Аралтөбе қорғанына Ә.Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жасап, Алтын киімді адам табылды. Ғалымдардың тұжырымдауы бойынша бұл алтын киімді адамның өмір сүру кезеңі осыдан 2 мың жыл бұрынғы сарматтар дәуіріне жатады. Қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі — [[Сарайшық]] қаласы. Ол — Атырау облысындағы [[Махамбет ауданы]]ның аумағында орналасқан ортағасырлық қала. Орда дәуірінде Сарайшық Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан маңызды діни, саяси-экономикалық орталық. [[Алтын Орда]]ның, қазақ және ноғай хандарының алғашқы [[пантеон]]ы, [[Қасым хан]] тұсында [[Қазақ хандығы]]ның алғашқы астанасы болды. ХV ғасырдан бастап Атырау өңірі Кіші жүздің тарихи орны болып қалыптасты. Қазақ халқы XVIII ғасырдың басында Алтайдан Жайыққа дейінгі ұшан теңіз даланы қамтыған бір тұтас іргелі ел болды. [[Бөкей хан]] 1801 жылы [[Еділ]] мен [[Жайық]] арасындағы отыз жыл бойы иесіз қалған ен даланы мекендеуге патшадан рұқсат алып, оған мыңдаған елді көшіріп әкеліп қондырды. Сөйтіп, бұл өңір «[[Бөкей ордасы]]» деп аталды. Бөкей ордасында феодалдық қанау мен Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы [[Исатай]] мен [[Махамбет]] бастаған ұлт - азаттық көтеріліс 1836-1838 жылдарды қамтыды. 1916 жылғы жарлыққа байланысты, ұлттық езгіге, феодалдық қанауға шыдамаған қазақ халқы қолдарына қару алып И.Таймановтың немересі Өтепқали Исатаев бастаған көтеріліс белең алды. Кейін бұл көтеріліс 1917 жылғы революцияға ұласты. Ақ гвардияшылардың көтерілісінен кейін Атырау өлкесінде мұнай байлығы және [[балық шаруашылығы]] игеріле бастады. Ұлы Отан соғысына дейін және Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары [[мұнай мен газ]]ды игеру мақсатында көптеген ірі кәсіпорындардың құрылысы басталды. Егемендік алғаннан кейін облыстың экономикасы мен мәдениеті қарқынды дами бастады. Атырау өлкесі – Қазақстанның ірі индустриалдық орталығына айналды. == Экономикасы == {{Толық мақала|Атырау облысының экономикалық аудандары}} [[Сурет:Атырау АМӨЗ.jpg|нобай|оңға|250px|Атырау мұнай өңдеу зауыты]] Аймақ экономикасының негізін мұнай өндіру құрайды. Атырау облысының ірі кәсіпорындары: *[[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«АМӨЗ» ЖШС]]; *[[Ембімұнайгаз|«Ембімұнайгаз» АҚ]]; *[[Теңізшевройл|«Теңізшевройл» ЖШС]]; *Солтүстік Каспий операциялық компаниясы (NCOC) Атырау облысы Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан аймақтарының бірі және әлемнің 50-ден аса елдерімен тығыз ынтымақтастықта. Бұнда 1000–нан аса біріккен және шетел кәсіпорындары құрылып, сәтті жұмыс жасауда. Олардың қатарында мұнай-газ саласындағы ірі кәсіпорындар бар: [[Теңізшевройл|«Tengizchevroil»]] ЖШС, «North Caspian Operating Company» ЖШС, «Fluor Kazakhstan Inc.» ЖШС және басқалар. Атырау облысының экономикалық дамуының негізгі бағыттары: мұнай-химия, мұнай-газ машина жасау, құрылыс индустриясы, агроөнеркәсіптік кешен және балық аулау. Облыс әр түрлі табиғи ресурстардың қорларына бай. Соның ішінде: бораттар, бор, тұз рудалары, ас тұзы, калий тұздары, құрылыс материалдары. Өңірге тікелей шетел [[инвестиция]]ны тарту және инвестициялық ахуалын жақсарту мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.<ref>[[Егемен Қазақстан]]. 28 қараша 2018</ref> Екіжақты халықаралық қатынастарды дамыту мақсатында, инвестициялық әлеуеті зор аймаққа жыл сайын алыс және жақын шетелдерден делегациялар келіп кетеді. Атырау облысында жыл сайын «Global Oil&Gas Atyrau» мұнай-газ көрмесі өткізіліп, көрмеге әлемнің 150-ден астам елі қатысады. Аймақтағы отандық және шетелдік инвесторларға сапалы және жедел көмек, ақпараттық-аналитикалық және сервистік қолдау көрсету мақсатында «Kazakh Invest» ҰҚ» АҚ, «Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ және «Atyrau Innovations» ЖШС секілді мекемелері тиісті қызмет атқарады. Сонымен қатар, бүгінде облыста бірқатар шетелдік визалық орталықтар жұмыс істейді. 2025 жылғы қаңтар-маусымдағы жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен (жедел деректер бойынша ) 7485078,7 млн. теңгені құрады. 2024 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 105,8 % құрады. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 58,6%, қызметтер көрсету – 30,1 % құрады.<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/atyrau/</ref> Тұтыну баға индексі 2025 жылғы қарашаны 2024 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 112,6% құрады.<ref name=":0" /> Халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы 17,8%, азық-түлік тауарларынын – 11,4%, азық-түлік емес тауарлардың – 9,9% өсті.<ref name=":0" /> 2024 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 2025 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 8,4% төмендеді.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға бөлшек сауда көлемі 557038,4 млн.теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,9%-ға көп.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға көтерме сауда көлемі 6093621,8 млн. теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,9% құрады.<ref name=":0" /> Алдын ала деректер бойынша 2025 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 319,5 млн. АҚШ долларын құрап, 2024 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,5% көбейді, оның ішінде экспорт –76,6 млн. АҚШ долларын (0,5% азайды), импорт – 242,9 млн. АҚШ долларын құрады (7,5% көбейді).<ref name=":0" /> == Ауыл шаруашылығы == {{Толық мақала|Атырау облысының ауыл шаруашылығы}} [[Сурет:Атырау обл. Түйелер.jpg|нобай|оңға|250px|Түйе шаруашылығы бойынша Атырау облысы Республикада алдыңғы қатарда]] Атырау облысының агроөнеркәсіптік кешені өңірдегі экономиканың маңызды секторларының бірі болып есептеледі, ауылдық жерлерде облыс халқының жалпы санының 42,7% өмір сүреді. Облыстың ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі 9,8 миллион гектарды құрайды. Облыстың ауыл шаруашылығы мал өсіруге, әсіресе қой және ірі қара, жылқы, түйе өсіруге маманданған. Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру жөніндегі ұлттық бағдарламаға сәйкес ауыл шаруашылығында түбегейлі экономикалық реформа жүзеге асырылды. Климат жағдайы мен топырағының құнарсыздығына байланысты облыста егін шаруашылығы өркендемеген. Жайық өзенінің төменгі ағысымен Еділдің тарамдарында Махамбет, Құрманғазы, Индер ауданының шаруашылықтары картоп, көкөніс және бау-бақша өсірумен айналысады. Облыс ауыл шаруашылығында негізгі сала мал шаруашылығы болып есептеледі. Мал шаруашылығымен облыста Исатай, Құрманғазы, Индер және Қызылқоға аудандары айналысады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 19528,1 млн теңгені, нақты көлем индексін 99,7% құрады. Ет өндіру 47,0 мың тоннаны немесе 102,1%, сүт өндіру 54,2 мың тоннаны (100,5%), жұмыртқа өндіру 1,84 млн дананы (100,2%) құрады. 2010 жылғы қаңтар–желтоқсанда ірі қара мал 182,3 мың басты немесе 102,8%, қой және ешкі 619 мың басты (103,1%), түйе 31,7 мың басты (102,5%), жылқы 46 мың басты (103,9%) құрады. 2011 жылғы 1 қаңтарда ауыл шаруашылық құрылымдарының жалпы саны 2008 бірлік құрады, соның ішінде 79 өндірістік кооператив, 1929 шаруа қожалығы болды.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/auyl-sharuashylyy/ |title= Облыстық ауыл шаруашылығы саласы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz}} {{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Көлік және байланыс == Атырау облысының көлік жүйесінің дамуына оның Орал және Еділ бойы экономикалық аудандармен көрші жатуы және Орта Азия республикалаларымен транзиттік-экономикалық қатынастарының жолындағы қолайлы географиялық орны үлкен әсерін тигізді. Қазіргі таңда Атырау облысында көліктің барлық түрлері де дамыған. Оның құрамында: темір жол, автомобиль, су жолы, әуе жолы және құбыр желісі кіреді. === Темір жол көлігі === {{Толық мақала|Солтүстік Каспий өңіріндегі темір жол құрылысының тарихы}} [[Сурет:Жолаушылар поезы.jpg|нобай|оңға|130px|Темір жол көлігі]] Атырау облысында алғашкы тар табанды ұзындығы 92 шақырым [[темір жол]] 1925–1926 жылдары Гурьев-Доссор аралығында салынды. Ұзындығы 517 шақырым Қандыағаш–Гурьев темір жолы 1938 жылы басталып, Ұлы Отан соғысы кезінде іске қосылды. 1966 жылы ұзындыгы 700 шақырым Мақат–Маңғыстау темір жолы желісі пайдалануға берілді. 1970 жылы ұзындығы 333 шақырым Атырау–Астрахан темір жолы, 1989 жылы Мақат–Индер темір жолы іске қосылды. === Әуе көлігі === {{Толық мақала|Атырау әуежайы}} [[Сурет:Атырау әуежайы.jpg|нобай|оңға|150px|Атырау әуежайы]] Атырау облысының әуе жолы өз дамуын 1931 жылы ашылған Баку–Астрахан–Гурьев–Ембі маршрутынан бастайды. 1935 жылы Ақтөбе–Гурьев, Орал–Гурьев рейстері ашылды. 1940 жылғы ақпанда Гурьевте қазақ баскармасыныц 244-авиаотряды құрылды. Машиналар паркінде негізінде ПО-2 моделдері болды. Бүгінде ескірген әуе көліктерінің орнына осы заманғы жаңа лайнерлер келді. [[Әуежай]] жаңа техникамен жабдықталып, жаңадан ұшу- қону алаңдары үлкейтіліп, аэровокзал кешені салынды. === Автомобиль көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының автомобиль көлігі}} [[Сурет:Атырау. Жол айрығы.png|нобай|оңға|150px|Атырау қаласына кіре берістегі жол айрығы]] Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы 2 752 шақырымды құрайды. Оның ішінде республикалык жолдар 900 шақырым, жалпы қолданатын жергілікті жолдар 1 762 шакырым. Атырау–Ақтау автожолының облыс аумағындағы ұзындығы 270 шакырымды құрайды. Ұзындығы 488 шақырым Атырау-Орал автомобиль жолы бар. Атырау–Астрахань автожолдарын қайта жаңарту басталды. === Су жолы көлігі === {{Толық мақала|Жайықтағы кеме қатынасы}} [[Сурет:Су көлігі.jpg|нобай|оңға|150px|Атыраудағы кеме]] Жайық өзенінде кеме шаруашылығы 1925 жылы ұйымдастырылған болатын. 1927 жылдан бастап Жайық өзені арқылы Атырау-Орал аралығында жүк тасымалы жүргізілді. 1964 жылы Гурьев өзен порты құрылып, оны жабдықтау жүк көтеретін техникадан басталып, флот теплоходтармен, буксирлермен толықтырылды. 1982 жылы өзен порты қайта жаңартылып, механикаландырылды. Мұнда үш [[көтергіш кран]]ы кондырылып, темір жол тартылды. 1999 жылдан бастап Жайық–Каспий теңізі каналы арнасын тазарту, қазу жұмыстары басталды. === Құбыр көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының құбыр көлігі}} [[Сурет:Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры.jpg|нобай|оңға|100px|Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры]] 1934 жылы ұзындығы 830 шақырым Каспий–Орск мұнай құбыры салынды. Атырау облысының территориясымен мемлекет аралык маңызы бар транзитті мұнай және газ құбырлары өтеді. Олар: Орталық Азия–Орталық газ құбыры, ұзындығы 1 500 шақырым 1968–1970 жылдары салынған Өзен–Атырау–Самара мұнай құбыры, 1989 жылы салынған ұзындығы 678 шақырым Теңіз–Атырау–Грозный мұнай құбыры. Қазақстан мұнайын дүниежүзілік рынокқа шығару үшін 2001 жылы ұзындығы 1 580 шақырым жылына 67 миллион тонна мұнай өткізу қабілеті бар Теңіз–Новороссийск мұнай құбыры іске қосылды. Облыстың басты газ құбырының ұзындығы 3 058 шақырым, жылына өткізу қабілеті 40,8 млрд. текше метр. Облыстың басты су құбыры Астрахан–Маңғыстау тұрба құбыры. === Байланыс кәсіпорындары === [[Сурет:Атырау. Қазақтелеком.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау. Қазақтелеком]] * Облыстық телекоммуникация дирекциясы * Облыстық радиотеледидар арқылы тарату орталығы * "Қазпошта" АҚ Атырау филиалы * [[Altel]] ұялы телефон байланысы * [[Kcell]] ұялы телефон байланысы * [[Beeline]] ұялы телефон байланысы * [[Tele2]] ұялы телефон байланысы == Туризм == {{Толық мақала|Атырау облысындағы туризм}} [[Сурет:Сарайшық мемориалды кешені.jpg|нобай|оңға|200px|Сарайшық мемориалды кешені]] Аймақ экономикасының басым және аса мән беріліп жатырған бағыттарының бірі туризм саласын дамыту. Әлемнің 50-ден астам елінен 1 000 астам шетелдік және бірлескен компаниялары қызмет етуі Іскерлік туризмнің қарқынды дамуына ықпал етуде. Атырау облысында туризмді дамытудың орны ерекше. Каспий маңында орын тепкен Атырауда туризм саласын дамыту үшін қолайлы аудан ретінде толық қарастыруға мүмкіндік бар. Болашақта емдік-сауықтыру, мәдени-танымдық, спорттық, экологияық, экстрималдық түрлерін дамытуға мүмкіндіктер бар. Спорттық туризмді дамытуда балық аулаудың өзіндік үлгісін ұсына аламыз.<ref>{{кітап|авторы=Д. Жайлаубаева | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысында туризмді дамытудың маңыздылығы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым="Географиялық білім беруді жетілдірудің кейбір өзекті мәселелері» |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2006|томы= |беттері=68|барлық беті=116|сериясы= |isbn=9965-741-95-6|тиражы=100 }}</ref> Атырау облысы бойынша да жергілікті маңызы бар тарихи және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітіліп, оған 313 ескерткіш (525 нысан) кірген.<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10T0002581|title=Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> # Ерекше бағаланатын табиғи мұра ескерткіштері. Бұл нысанға Атырау облысы бойынша Иманқара кешені кіреді. Иманқара кешені — Иманқара тауының батыс сілемдерінің етегінде орналасқан ерте темір дәуірлік үңгір. # Археологиялық ескерткіштер және орта ғасырлық қалалық орталықтар. Бұл топқа Атырау облысы бойынша Аралтөбе кешені мен Сарайшық қалашығы кірген. Аралтөбе қорғандар тобы. Бұл жерден [[Атыраудың алтын адамы|Алтын киімді адам]] табылған. Сарайшық қалашығы қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі # Діни және ғибадат орындары болып табылатын орындар. Бұл нысанға [[Ұшқан ата]], Ақмешіт қорымдары, [[Ақмешіт – Бекет|Құлшан ата]] жерасты мешіті кіреді. # Тарихи тұлғаларға қатысты қасиетті орындар. Махамбет Өтемісұлы мен Исатай Тайманұлы кесенелері кіреді. Осы шаралар арқылы туризмді дамытуға жағдай жасай отырып, өлкемізді шетелдік қонақтарға таныстыруға мүмкіндіктер бар.<ref>{{кітап|авторы=Г.Ж. Нұрғалиева, М.С. Қуанов, Р.Ж. Әлжанова, Г.Қ. Баймұқашева, С.К. Касенов | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы="Жаһандану заманындағы инновация менеджменті және технология": V Халықаралық Ғылыми-практикалық конференцияның деректері 8–11 қаңтар |шынайы атауы="INNOVATION MANAGEMENT AND TECHNOLOGY IN THE ERA OF GLOBALIZATION": Materials of the V International Scientific-Practical Conference January 8-11 |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Alexandria |баспасы= |жыл=2018|томы= |беттері=206|барлық беті=|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Халық ағарту ісі == {{Толық мақала|Атырау облысындағы халық ағарту ісі}} [[Сурет:Дамбы ауылы. Ынтымақ балабақшасы.jpg|нобай|оңға|200px|Дамбы ауылындағы "Ынтымақ" балалар бақшасы]] [[Қазан революциясы]]на дейін облыс орталығында 1-гимназия, екі сыныптық орысша-қазақша учелище, 2 приход және 2 дін мектебі жұмыс істеген. Уездік халық ағарту бөлімі жанынан сауатсыздықты жою жөніндегі комиссия құрылып 24 мектеп ашылып, 600 адамды қамтыған. 1924–1925 жылдар аралығында бірінші басқышты 40 [[мектеп]], оның төртеуі [[интернат]] болып ашылған. 1938 жылғы 12 ақпанда облыстық атқару комитеті, сонымен бірге облыстық халық атқару бөлімі құрылды. Бақсай, Жылыой, Мақат, Қызылқоға, Теңіз, Индер, Маңғыстау аудандары Гурьев облысына қарады. Облыстағы білім беру жүйесі, жалпы орта білім беру, [[Мектептен тыс жұмыс|мектептен тыс тәрбие]] беру мен оқыту, кәсіптік-техникалық білім беру, орта арнаулы білім беру, [[Жоғары оқу орындары|жоғары білім беру]], жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім кадрларының біліктілігін арттыру және оларды қайта даярлау салалары қалыптасып дамыды.<ref>{{кітап|авторы=Атырау: Энциклопедия | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Халық ағарту ісі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Атамұра |жыл=2000|томы= |беттері=84|барлық беті=383|сериясы= |isbn=5-7667-9129-1|тиражы=30 000 }}</ref> Тәуелсіздік жылдарында Атырау облысы білім беру саласы қарыштап дамыды. 1991 жылы 17 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы жұмыс жасаса, 2000 жылдан бастап 8 оқу орны ашылып, бүгінгі күні техникалық және кәсіптік білім беруді 25 колледж жүзеге асырады. Тәуелсіздік алғаннан бері дарынды балаларды қолдау және оларға жағдай жасау мақсатында аймақта жаңа типтік үлгідегі білім беру ұйымдары: 7 мамандандырылған интернаттық мекемесі бар облыстық мектеп, 11 мектеп-гимназия, 3 мектеп-лицей, 1 лицей ашылды. 2020 жылғы 10 қаңтардағы мәлімет бойынша Облыстың білім беру саласында 201 [[балабақша]], 129 мектепке дейінгі шағын орталық, 196 [[орта мектеп]], 5 жекеменшік мектеп, 25 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы (оның ішінде 8 — мемлекеттік емес), 3 арнайы түзету білім беру ұйымы, 45 қосымша білім беру ұйымы, 1 отбасы үлгісіндегі балалар ауылы, 1 балалар денсаулығын оңалту орталығы, 1 кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы, 2 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 7 түзету кабинеті, 1 аймақтық дене тәрбиесі және спортты дамыту орталығы, 1 облыстық әдістемелік орталығы жұмыс жасайды. == Денсаулық сақтау ісі == {{Толық мақала|Атырау облысының денсаулық сақтау ісі‎}} [[Сурет:Махамбет ауданында да 100 адамға арналған провизорлық стационар.jpg|нобай|оңға|300px|Махамбет ауданында 100 адамға арналған провизорлық стационар (Коронавирус инфекциясының алдын-алу үшін)]] Атырау облысының тұрғындарына дәрігерлік жәрдем көрсету туралы алғашқы деректер 1927 жылға саяды. Сол кезеңде тұңғыш фельдшерлік орын ашылған. 1928 ж. Атырау облысының аудандары мен ауылдарына арнап медицина кадрларын даярлау ісі колға алынды. 1936 ж. облыс халқына 36 дәрігер мен 279 орташа дәрежедегі медицина маманы кызмет көрсетті, жер-жерде 2074 орындык 6 [[амбулатория]] мен [[аурухана]] жұмыс істеді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Атырау қаласына 2 госпиталь орналастырылды. Соғыстан кейінгі жылдары медицина мекемелерінің жүйесі жедел қарқынмен кеңи түсті. 1967 жыл мен 1987 жыл аралығында облыстық аурухананың, облыстық [[балалар ауруханасы]]ның, облыстық [[перзентхана]]ның, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды, ал 1975 жылдан бастап Қазақ туберкулез және онкология ғылыми-зерттеу институттарының бөлімшелері ашылды. 1998 жыдғы қазанда облыстық аурухана жанынан күрделі инженерлік-техникалық аппараттармен жабдықталған жаңа клиника ашылды. Үш қабатты, ауданы 4500 м2 жаңа ғимаратта орналасқан бұл аурухана өзінін оташылык-реанимациялық, күйік емдеу бөлімшелерімен дүниежүзілік деңгейде жұмыс істейтін емдеу орнына айналды. Қазіргі кезде облыс бойынша 136 денсаулық сақтау ұйымы медициналық көмек көрсетеді, оның ішінде 21 ауруханалық, 115 амбулаториялық-емханалық (8 емхана, 7 орталық аудандық ауруханалар, 55 дәрігерлік амбулатория, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 23 медициналық пункт, басқа да 10 медициналық ұйым). 2018 жылғы 29 шілдеде Оңтүстік Кореяның Бундан Чанг клиникасымен меморандум жасалып, Мемарандум шеңберінде Келісім бойынша Оңтүстік Кореяға білімін жетілдіруге жолдама арқылы 7 маман оқып келді.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |title= 2018 жылғы есеп {{!}} Атырау облысы әкімдігінің ресми интернет ресурсы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz |date= 2019-01-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200414162245/http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |date= 2020-04-14}}</ref> == Әдебиеті мен өнері == {{Толық мақала|Атырау облысының әдебиеті мен өнері‎}} [[Сурет:Атырау облыстық драма театры.jpg|нобай|оңға|200px|Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облысаралық драма театры]] 1957 жылы республика өмірінде тұңғыш рет облыс театрларының байқауы өткізілді. Байқау қорытындысында Гурьев театры бірінші жүлделі орынға ие болды. [[Атырау халық ұлт аспаптар оркестрі|Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі]] 1958 жылы қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеудегі онкүндігіне жолдама алып, одақтар үйінің колонна залында өнер көрсетті. Қазіргі [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония]] 1966 жылы ұйымдастырылды. Филармонияның құрамында 3 эстрадалық ансамбль, 2 қуыршақ театры істеді. Олардың қатарынан «Атырау-Жайық» эстрада ансамблін ерекше атауға болады. 1980 жылы «Нарын» ансамблі құрылды. 1992 жылы «Нарын» ансамблі Монғолияға барып қайтты. Қазақстан Республикасының халық артистері, киноактер [[Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин|Нұрмұхан Жантөрин]], биші [[Гүлжан Ізімқызы Талпақова|Гүлжан Талпақова]], күйшілер [[Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина|Бақыт Қарабалина]], [[Қаршыға Ахмедияров]], [[Әзидолла Есқалиев]], [[Айгүл Нариманқызы Үлкенбаева|Айгүл Үлкенбаева]], әнші [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]] Атырау топырағынан шыққан таланттар. Басты мәдени кешендерден [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры|Махамбет Өтемісұлы атындағы облыстық академиялық драма театры]]н, [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]]н және [[Атырау облыстық өнер мұражайы]]н айтуға болады. == Баспасөзі == {{Толық мақала|‎Атырау облысының баспасөзі}} [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|нобай|оңға|600px|Атырау ақпараттың ғимараты]] * [[Атырау (газет)|«Атырау»]] газеті * [[Прикаспийская коммуна]] * Апталық «[[Ар-Честь]]» газеті * Апталық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] газеті * Апталық «Мегаполис Атырау» газеті * Апталық «[[Тұран]]» газеті * «[[Кең Жылыой]]» (Жылыой ауданы) * [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат ауданы) * «[[Серпер (газет)|Серпер]]» (Құрманғазы ауданы) * «[[Жайық шұғыласы]]» (Махамбет ауданы) * «[[Дендер (газет)|Дендер]]» (Индер ауданы) * «[[Нарын таңы]]» (Исатай ауданы) * [[Қызылқоға (газет)|"Қызылқоға"]] (Қызылқоға ауданы) == Спорт == {{Толық мақала|‎Атырау облысының спорты}} [[Сурет:Атырау Теннис орталығы.jpg|нобай|оңға|300px|Теннис орталығы]] [[Сурет:Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg|нобай|оңға|200px|Мұз айдыны сарайы]] Атырау топырағынан алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейге көтерілген жеңіл атлетші [[Әмен Елемесұлы Тұяқов|Әмин Тұяқов]] болды. 1963-1967 жылдар аралығында 200 метрге жүгіруден тең келер ешкім болмады. Ә. Тұяқов 100 метр, 200 метр қашықтыққа жүгіруден және 100х4, 200х4 эстафетаға жүгіруден 8 рет КСРО чемпионы атанып, 10 мәрте күміс, қола жүлдеге ие болды. Ел біріншілігінде Атырау балуандары да ойдағыдай нәтижелерге жетті. [[Еркін күрес]] бойынша Қазақстанның тұңғыш Атыраулық чемпионы Ж.Ысқақов ұзақ жылдар бойы дене шынықтыру мен спорт жүйесінде табысты еңбек етті. Атырау ескекшілері Д. Савин, А. Сафарян, С. Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шілманов]] 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Атырау аруы [[Сәния Махамбетова]] самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті. Облыста спорттың [[бокс]], [[Байдаркада және каноэде есу|қайық есу]] , [[футбол]], [[тоғызқұмалақ]], [[баскетбол]], [[шахмат]], [[волейбол]] сияқты түрлері кең тараған. Атырау облысы бойынша футбол, волейбол, хоккей, баскетболдан еліміздің біріншілігінде Атырау спорт командалары жақсы нәтижелер көрсетіп келеді. [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]] республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.<ref>{{Cite web|url= https://rfcatyrau.kz/ |title= Басты бет ФК "АТЫРАУ" |lang= kk |work= rfcatyrau.kz |publisher= [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> [[Бейбарыс (хоккей клубы)|«Бейбарыс» хоккей клубы]] дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019). «Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері: 2000, 2009, 2010, 2015 «Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020).<ref>{{Cite web|url= https://bcbarsy.kz/ |title= Официальный сайт баскетбольного клуба "Барсы Атырау" - Главная |lang= ru |work= bcbarsy.kz |publisher= «Атырау Барыстары» баскетбол командасының ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионын]] атауға болады. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні бар. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды.<ref>[https://www.atyrauobl.kz/ Атырау облысы әкімінің ресми порталы]</ref> [[Атырау мұз айдыны]]нда коньки теуіп, дем алуға мүмкіндіктер қарастырылған, хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар. Мамандардың айтуынша, теннис корты халықаралық үлгідегі құрылыс талаптарына сай келеді.<ref>{{Cite web|url= https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |title= Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды |lang= kk |work= 24.kz |publisher= Хабар 24 |date= 2016-12-17}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200715105210/https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |date= 2020-07-15}}</ref> == Танымал тұлғалары == {{Толық мақала|‎Атырау облысының танымал тұлғалары}} * [[Аркадий Юрьевич Волож]] — [[Яндекс]] компаниясының бас директоры. * [[Әбу Сәрсенбаев]] — қазақ ақыны, жазушысы. * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] — қазақстандық кәсіпкер, миллиардер, саясаткер. * [[Ғабдол Сланов]] — қазақ жазушысы. * [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] — [[Қазақстан патриоттары партиясы]]ның төрағасы. * [[Жұмекен Нәжімеденов]] — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны|Қазақстан әнұраны]] мәтінінің авторы, көрнекті ақын. * [[Зейнолла Қабдолов]] — Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақстан мен Қырғызстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] — қазақстандық саясаткер. * [[Темір Нұрбақытұлы Бекмамбетов|Темір Бекмамбетoв]] — кинорежиссер, клипмейкер, продюсер. * [[Фариза Оңғарсынова]] — қазақ ақыны, жазушысы, журналист, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің бұрынғы депутаты. * [[Хамит Ерғалиев]] — қазақ ақыны. * [[Хиуаз Доспанова]] — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың қазақтан шыққан жалғыз әйел-ұшқышы, жауынгер, батыр, Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысы әкімдігінің ресми сайты] * [http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php Атырау облысы Бриф зерттеу тобында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617000000/https://web.archive.org/web/20070617150058/http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php |date=2007-06-17 }} {{ru icon}} * [http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 Атырау облысының физикалық картасы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000000/https://web.archive.org/web/20160304191439/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 |date=2016-03-04 }} {{ru icon}} ([[Рубрикон]]) * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Атырау_облысы Атырау облысы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309000000/https://web.archive.org/web/20170309225701/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} ([[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]) {{Атырау облысы}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} [[Санат:Атырау облысы]] k9456jqlph2c6ujg5lv0qk3bvcymjg9 Қадырғали Жалайыр 0 5104 3601707 3590749 2026-05-08T11:01:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601707 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Қадырғали Қосымұлы Жалайри | image_name =Кадыргали Жалаири.jpg | image_size = 150px | image_caption = | date_of_birth = [[1530]] жылы | place_of_birth = | date_of_death = [[1605]] жылы | place_of_death = | occupation = Тәуекел сарайында қызмет етіп, [[ақылшы]], кеңесші рөлін атқарған | spouse = }} '''Қадырғали Жалаири''' (Қадыр Әлі Қосымұлы би, арғы тегі Жалайыр) деп аталған бұл кісі ХVI-ғасырдың ортасы мен ХVII-ғасырдың басында өмір сүріп (1530-1605 жылдары), қазақ халқының [[тарих]]ында өшпес із қалдырған. Ресейдің атақты патшасы Борис Годуновтың қол астында жүріп, 1602 жылы "Жылнамалар жинағын" жазып бітірген. Бұл — қазақ тілінде жазылған тұңғыш ғылыми еңбек. "Жинақтың" тілдік құрылымын, жазу мәнерін зерттеп, көрнекті ғалым Р.Сыздықова арнайы кітап жазған ("Язык", "Жамиат-тауарих", "Жалаири", Алматы, 1989 жыл). Қадыр Әлі деректеріне Шоқан Уәлихановтан бермен қарай талай тарихшылар, зерттеушілер сүйеніп келеді. Туған жері&nbsp;— [[Қазақстан]] жеріндегі [[Сырдария]] бойы. Қадырғалидың ата-бабалары [[Қарахан мемлекеті|Қарахан әулеті]] билігінен бері үздіксіз хан сарайында қызмет етіп, ханның ақылшы-кеңесшісі, қол бастар батырлары болған. Оның өз атасы Темшік [[Шығай хан]]ның батыры болса, әкесі Қосым [[бек]] лауазымын иеленген. ==Өмірбаяны== Қадырғали Қосымұлы Жалайыри [[қазақ]]тың ұлы хандарының бірі [[Тәуекел]] сарайында [[қызмет]] етіп, ақылшы, кеңесшілік рөл атқарған. Ана тілімен қатар араб, парсы тілдерін жақсы меңгергендіктен, асқан зор білімінің арқасында [[жас]] бекзадаларды оқытып, тәрбиелеген. Әсіресе оның үлкен [[үміт]] еткені — Оразмұхаммед [[сұлтан]] еді. Өзінің ғылыми еңбегінде бұл туралы былай дейді: "Менің аталарым Оразмұхаммед сүлтанның аталарына қызмет етті. Өзім Оразмұхаммедтің қасында болдым". ХVI-ХVII-ғасырларда жалайырлардың бір бөлігі Ұлытау, Көкшетау аймағында көшіп жүрген. Қазіргі географиялық картада, Арқа жақта [[Жалайыр]], [[Керей]] көлі, [[Найман]] деген ұзыннан ұзақ бел-белестер бар. ХVIII-ғасырдағы [[Жоңғар]] қалмақтары жасаған жойқын шабуылда ("Ақтабан шүбырынды, алқакөл сүлама" заманында) Жалайырлар әуелі Бетбақдалаға ығысып, кейін құба қалмақтар жеңіліп, қазақтың кең даласы жаудан тазара бастаған соң, жылжи-жылжи [[Шу]], [[Іле]], [[Қаратал]] өзендерінің жағалауына келіп орналаса бастайды. Қазақ хандарының қыстық [[қоныс]]ы [[Түркістан]]да болған да, жазда Арқа жаққа, [[Көкшетау]]ға көшіп барады екен. Хан-сұлтандар ол кезде аң аулауға жеке дара шықпайды, көп нөкер, саятшы ерткен. Бұл кезде бір орталыққа бағынып,жаңа күшейіп келе жатқан орыс патшалары оңтүстік-шығыстағы көршісі [[қазақ]] хандығымен қарым-қатынасын кеңейтуге мүдделі-түғын. Шығысында пайда болған үлкен [[мемлекет]] Жоңғар хандығы, оңтүстік батысында өзбек әмірлері, Жайықжақтан башқұр мырзалары тыныштық бермей отырған қазақ хандары да орыстармен сыпайы сауда-саттық қатынас жүргізіп жатқан. Оқта-текте [[Мәскеу]]ге елшілері де барып қайтатын. Бірақ өздерін ішке кіргізбейтін. Сол кездердің өзінде-ақ қазақ хандығы әлсірей қалса, ұлан байтақдаланы иемдену сияқты түпкі арам ойы бар орыс патшалары сол елдің ішкі-сыртқы жағдайын, тарихын, салт-санасын, әскери күшін, қорғану [[қабілет]]ін жете білуге тырысуы заңды еді. Осы [[мақсат]]пен олар ханның айналасындағы адамдардан түтқын алуды бұрыннан ойлап жүрген. Жас сұлтан Оразмұхаммедтің аңшылыққа құмар екенін, жылма-жыл ерте көктемде, күзде [[Ертіс]], [[Тобыл]] бойын жағалап ит жүгіртіп, құс салатынын жансыздары арқылы біліп отырған Сібірдегі орыс әкімдері (патшаның тапсырмасы бойынша) аңдып жүріп, Тобыл алқабында қаршыға салып, көңіл көтеріп жүрген Оразмұхаммедті, Қадырғали Жалайри бастаған саятшы, нөкерлерімен қоса тұтқынға алады да, "[[аманат]]" ретінде [[Мәскеу]]ге жөнелтеді. Бұл 1588 жыл еді. Оразмұхаммедтің хан ордасы адамы екенін, Қадырғали Жалайри Шығыс тарихын, [[мәдениет]]ін жақсы білетінін, көп тілдерді игерген ғұлама екенін сезген соң, орыс патшасы оларды жақсы қабылдайды, өз маңайында ұстайды. Әскер өнерін жетік білетін батыр жігіт Оразмұхаммед 1590-91 жылдары орыстардың Шведтерге, Қырым хандығына қарсы жүргізген соғыстарына қатысып, ерлік көрсетеді. Соны ескерген жөне оның хан тұқымы екенін білетін патша Федор Иоанович 1592 жылы Ока өзені бойындағы мұсылмандар мекендейтін бұрынғы Қасымов хандығынан Оразмұхаммедке жер бөліп береді, 1600 жылы ұлы патша Борис Годунов Оразмұхаммедті Қасымов ханы етіп тағайындаған. Өзінің арғы тегі жалайыр екенін білді ме, жоқ па — әйтеуір Қадырғали Жалайри бек те зор құрметке бөленіп, бас уәзірлік қызметін атқарады. Қазақ елінің тарихы жөніндегі ғылыми еңбекті де [[Борис Годунов]]тың тапсырмасы бойынша жаздым деуі орынды. Себебі бұл еңбек ақ патшаға арналған және алғашқы тарауында соның билік жүргізу жүйесін бейнелейді. Қадырғали Жалайридің бұл [[шежіре]]сі ертедегі қазақ тілінде жазылған тұңғыш тарихи [[еңбек]] екені аян. [[Ш.Уәлиханов]] бұл кітаптың аңыздан гөрі ақиқаты басымырақ деп бағалаған. Байұзақ Албани: "Тарихнамада оның есімі Әбілғазы, Бабыр, Бенаи сияқты ғүлама тарихшылармен қатар аталады. Орыс ғалымдары Н.И.Ильминский, И.Н.Березин, В.В.Вельяминов-Зернов оның еңбегін жоғары бағалады", — дейді "Тарихи таным" атты кітабында. (195-бет). Оразмұхаммед пен Қадыр Әлі бастаған қазақтардың Ресейде болу оқиғасын көрнекті жазушы, көне тарихымыздың білгірі Мүхтар Мағауин "Аласапыран" атты романында кең және көркем баяндаған. Бұл романы үшін оған Мемлекеттік сыйлық берілгені белгілі. Соңғы кездері Қадыр Әлінің еңбегін әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық Университетінің профессоры М. Қойгелдиев арнайы зерттеп жүр. Байұзақ Албани былай дейді: "Ол жырақта жүрсе де, қазақ хандарының саяси-өлеуметтік жағдайлары, Қазақстанда рулық-патриархалдық қатынастардың қалыптасуы, хан төңірегіндегі сұлтандар мен қаршылар, бектер мен хафиздер т.б. жайында деректі [[мәлімет]]тер жазып қалдырды. Автор жылнамада Шығыс елдеріне, оның шаһарларына шолу жасап, қазақ сахарасын мекендеген [[жалайыр]], [[арғын]], [[қыпшақ]], [[қаңлы]], [[найман]], [[қоңырат]], [[керейіт]], [[алшын]] т.б. түркі ру-тайпаларына тарихи анықтама берді. Ол Рашид ад-Диннің парсы тіліндегі "[[Жамиат-тауарих]]" шежіре кітабына сүйене отырып, Шыңғысхан әулеті және оның өзі жайында аса мол деректер келтіреді, қазақ хандарының [[өмірбаян]]ына тоқталады. Онда қазақ жері, оның қалалары, ХIII-ХVӀ ғ. аралығындағы қазақ жеріндегі оқиғалар, қазақ хандарының ішкі-сыртқы жағдайлары, әлеуметтік топтар және қазақжерін мекендеген ежелгі рулар бірлестігі жайында [[дерек]]тер бар. ==Қадырғали сол Қараша мырза ма?== Тарихшылар Қадырғали Жалайыридың "Жамиғ-ат-Тауарихын" ғана төңіректеп жүр. Ал, орыс жылнамаларында Қараша мырза деп берілген ғалымның ханның ымыраға келгеніне қарамастан Ресей шеңгеліне түскен түркілерді үлкен көтеріліске бастағаны, Ермактың 5 қолбасшысының үшеуін өлтіргені әлі аз зерттелген, өзімізде аз насихатталған. Осыдан жеңілгеннен кейін Қазақ даласына қайта қашып, кейін Оразмұхамедке ілесіп аманатқа барған...<blockquote>"Түрлі дерт пен аштық әскерінің біразын жусатып салған Жармақ аңғалдық пен жеңілтектігінің де зардабын шекті. Мырза әлде кінәз Қараша өз Патшасына ескертпестен Тар Ұлыста, Искерде көп тыңшы ұстады, айналадағы барлық Жұртта оның тілекшісі, жақтасы, достары көп болды; өзін отанды құтқарушы көрсеткісі келді, уақытын күтті, сөйте жүріп түрлі сый-сыяпат, Ноғайлардан қорғау туралы өтініш айтып Ресейліктерді алдаумен болды, Жармаққа да адал дос болуға сөз берді. Содан Жармақ оған Иван Кольцо бастаған қырық сарбазын қонаққа жіберді. Осы бір топ адам отқаруды екі-үш мәрте гүрс еткізіп мыңдаған жабайыны тым-тырақай ете алар еді, тек тағдыры ажалға айдаған Козактар жалған достарына сеніп барып, қынадай қырылды, Жармақтың маңдайалды баһадүрлері, айқаста арыстанша алысқан ерлері Тар Ұлыста құрбандық қойдай қанға бөкті!.. Осыдан кейін бізге олжа салушы Татар, Сібір Естектері Ресейліктерге қарсы шығып, разьезде Атаман Яков Михайловты өлтірді, майдан алаңында Қарашаға қосылып Искер маңын түндей тұтты, Жармақ тар қоршауда қалғанын көрді." (Н.М. Карамзин)</blockquote> ==Жылнамалар жинағы== "Жылнамалар жинағының" жалғыз көшірме данасын Қазан Университеті кітапханасына татар галымы И.Халфин тапсырған екен. Сол көшірмені шығыс қолжазбалар жинағына бастырғанда профессор И.Н.Березин былай деп алғы [[сөз]] жазыпты: <blockquote>"Біз шығармаға қандай ат берілгенін білмейміз, бірақ кітаптың негізгі бөлігі Рашид ад-Диннің әйгілі туындысының қысқаша аудармасынан тұрғандықтан, біз оның атын да қолжазбамызға бере аламыз". </blockquote>Сөйтіп, ол Қадыр Әлі еңбегін оның нағыз аты анықталатын көшірмесі табылғанша "[[Джами ат-Таварих]]" — "[[Жылнамалар жинағы]]" деп атауды ұсынған. М.Қойгелдиев былай дейді:<blockquote>"Өкінішке орай, қолжазбаның кейінірек Петербургтен табылган екінші көшірмесінде де еңбектің [[автор]] берген аты жоқ болып шықты да, ол сол "[[Джами ат-Таварих]]" — "[[Жылнамалар жинағы]]" атанған күйінде қала берді. Бұл жағдай тарихшы ғалымдар арасында Қадыр Әлі би еңбегінің [[дербес]] деректік мәнін тура бағалауға едәуір кедергі жасады, басқаша айтқанда, оны Рашид ад-Дин жұмысының түрікше нұсқасы ретінде ғана қарауға негіз болды". ("Қазақ тарихы" журналы, 4-нөмір, 1994 жыл.)</blockquote>Кейін «Жылнамалар жинағы» деген атпен әлемге әйгілі болған өзінің атақты еңбегін жазады. «Мен дүние жүзіндегі неше түрлі мемлекеттерді аралаған, әділ үкім, нақыл сөздерге қанық көптеген кітап оқыған адаммын» дейді ол өзі жайында. «Жылнамалар жинағы» - орта ғасырдағы қазақ тілінде жазылған тұңғыш тарихи шығармалардың бірі. Мұнда қазақ хандығының Х ғасырдың басынан бергі ішкі-сыртқы жағдайлары, қазақ тайпаларының халық болып қалыптасуы, оның халықаралық жағдайлары, хандардың және олардың төңірегіндегі түрлі әлеуметтік топтардың саяси ахуалдары жөнінде аса құнды мәліметтер берілген. Еңбек үш бөлімнен тұрады: 1. Борис Годунов билігін бейнелеу. 2. Рашид ад-Диннің «Джами ат-Таварих» атты еңбегінің қысқаша аудармасы. 3. Орыс ханның Оразмұхаммед сұлтанға дейінгі қысқаша аудармасы. == Күміс сандық құпиясы == Қадыр Әліге аса жоғары баға берген үлы ғалымдарымыздың бірі — академик [[Әлкей Марғұлан]], 1981 жылы "Қазақ әдебиеті" газетінің 1-нөмірінде жарияланған "[[Күміс]] [[сандық]] қүпиясы" атты [[көлем]]ді мақаласында былай дейді:<blockquote>"Оразмұхаммедтің кітапханасында сақталған кітаптардың ең бағалысының бірі — өзіне дос болған серігі, әрі атақты биі, көркем тілде қазақша жазатын жазушы Қадырғали Жалайыридің шығармасы. Оның кітабы 1598 жылы жазылып біткен, әуелдегі аты қандай екені белгісіз. Жазудың бас-аяғы жоғалып кеткен... Шоқан оған зор ғылыми мән беріп, бүл қазақ тілінің жақсы бір [[мұра]]сы деп білген. Оның түсіндіруінше: "В отношении сведений о киргизах самое первое место занимает "Сборник летописей" издания Березина, замечательный тем более, что представляет единственные памятники прошедшей жизни казахов. Он написан в конце царствования Бориса Годунова... В нем степных уподоблений, поговорок бездна"... Оған бірінші көңіл қойған жазушы —Абылғазы. Бүл кісі Қадырғалидың кітабын Есім ханның үйінде қонақ болып, Түркістанда жатқанда оқыған болу керек. Есім — Тәуекелдің інісі, Оразмұхаммедтің ағасы. [[Москва]]дан қазақ елшілері алып келген Қадырғалидың кітабы Тәуекелде, Есімде болуы айдан анық. Сондықтан бұл кітапты Абылғазы бір ғана Түркістан қаласында оқиды. Орта Азияда өзге қалаларда бүл кітап болмаған. [[Ресей]]де бүл кітапты жақсы білген П.И.Рычков, Н.М.Карамзин оның керек жерін пайдаланып отырған. Абылғазы оқып шыққан бүл кітаптың бір көшірмесін Ибрагим Халифиннің Френге жазуынша, 1918 жылы Қазан Университетінің кітапханасы сатып алады..."</blockquote> ==Жалайыр тайпасынан шыққан== Қадырғали [[араб]], [[парсы]], [[түркі]], [[орыс]] тілдерін бірдей жақсы білген... Қадырғали—Жалайыр тайпасынан шыққан қазақтың ойшыл ғалымы, жазушысы, [[өрнек]] қалдырған мәдениет мұрагері. Өзінің жазуында да [[жалайыр]] тайпасын жоғары көтеріп ардақтаған:<blockquote>"Алаш мыңы арасында ұлығы тарақ тамғалы Жалайыр болған. Оның жазғандарын қазақ жазу мәдениетінің бірінші [[үлгі]]сі деп тану керек".</blockquote>Соңғы жылдары қазақ ғалымдарының [[күш]] салуы арқасында Қадыр Әлі еңбегі өз халқымыздың алтын қазынасына айналғанын айта кеткен жөн. Еңбек үш бөлімнен тұрады: # Борис Годунов билігін бейнелеу. # Рашид ад-Диннің "Джами ат-Таварих" атты еңбегінің қысқаша аудармасы. # Орыс ханның Оразмұхаммед [[сұлтан]]ға дейінгі қысқаша аудармасы. Бұларға қосымша алтынордалық ірі қайраткер Едіге батыр жайында дастаны берілген. Қадыр Әлінің бұл еңбекті жазудағы негізгі мақсаты — өз әміршісі Шыңғыс хан ұрпағы Ондан сүлтанның баласы Оразмұхаммедтің хан тағына лайық екенін дәлелдеу. Екінші бір [[мақсат]]: <blockquote>"... патша Борис Федоровичтің мәңгі әділдігін, ақтығын айту және тағы жоғары мәртебелі Оразмұхаммед ханды жоғары мәртебелі [[патша]]ның қүрметпен хандыққа отырғызғанын көрсету үшін жазылды". (И.Н.Березин. "Библиотека восточных источников". I том, Казань, 1854.)</blockquote>Одан әрі Қадыр Әлі былай дейді:<blockquote>"... бүкіл орыс патшасы Борис Федоровичтің үкім жарлығымен оңды-солды қаршыларды, қүрметті бектерді отырғызып, көше-көше, орам-орам мылтық андаздармен маңғазданып және саясатпен қол қусырып, бас иіп, игі жақсылар түрды. Осындай салтанатпен Оразмұхаммед Ондан Сұлтанұлын аса құрметтеп, көрініске алып, бұл жерде патша хазіреті таққа отырғызды" (Қасымов қаласында). (Қасым хандығы Мәскеуден 250 шақырым Оңтүстік шығыста, Ока өзенінің сол жағалауына орналасқан.)</blockquote>[[Ұрыс хан]] туралы былай деген: <blockquote>"Оны барлыгы аға тұтып, патшалыққа отырғызды. Одан соң Орыс хан Алатау төңірегіне қоныс тепті. Ол [[жер]] өте үлкен және биік [[тау]] еді. Онда жақсы жайылымдар, сулар мен [[бұлақ]]тар да көп болған... [[Отырар]], [[Сайрам]] шаһарлары... [[Шу]], [[Талас]], [[Ыстықкөл]], [[Теклік]] әуләяттары болған. Халқы өте көп, іргелі, мықты, даңқты және батыр болған".</blockquote>Қадыр Әлі бұдан кейін [[Қойыршақ хан]], [[Барақ сұлтан]], [[Кіші Жәнібек]], [[Қасым хан]] жайында баяндайды.<blockquote>"Оразмұхаммед Орыс ханнан [[Жәнібек хан]]ға дейін төртінші буын еді", — дейді. "Шығай хан батырлығымен мәлім болды. Оның ұлы Ондан сұлтан ержүрек, батыр, садақ атудың керемет мергені еді. Әрқашан сыртқы жауларға қарсы күресте көп ерлік көрсетті... Ақырында қалмақтармен шайқаста отыз жасқа келген жігіт шағында шаһит болды. Оның қабірі [[Қожа Ахмет Яссауи]] (қасында) жерленді".</blockquote>Жалпы, Қадыр Әлі еңбегі қай сұлтанның, қай ханның, қай жерде шаһит болғанын, жерленгенін көрсетуімен де қүнды. Тәуекел ханды "Ислам мемлекетінің басшысы" деп атаған. Онда сұлтан шаһит болғанда Оразмұхаммедтің он үш жаста жетім қалғанын айтады. "Он алты жасында жалпы христиан басшысы Борис Федоровичке қызмет істеуге дайын болды" дейді (Оразмұхаммед 1610 жылы Лжедмитрий мен Василий Шуйский арасындағы қантөгісте ерлікпен көз жүмған.). ==Қадырғали Жалайри еңбегінің маңызы== <blockquote>"Қадырғали Жалайри еңбегінің [[қазақ халқы]]ның, [[қазақ хандығы]]ның қалыптасу процесін зерттеп білуде алатын орны ерекше, бұл [[мәселе]]лерді анықтау барысында тарихшылар оған әлі талай рет оралатын болады,</blockquote>— дейді одан өрі М.Қойгелдиев.<blockquote>— Мәселен, Қадырғали бидің сол түстағы қазақ елін "Алаш мыңы" атау себебі ғылыми әдебиетте әлі күнге дейін жан-жақты баяндалған емес... Аса маңызды тарауларының бірі — "Орыс хан дастаны". Бұл [[дастан]]нан біз басқа еңбектерде кездесе бермейтін мынадай фактілерді байқаймыз: біріншіден, Жәнібек [[ұлыс]]ының, яғни қүдіретті [[Алтын Орда]]ның ыдырау барысы, оған Фетка Науакрат бастаған әскердің "қосқан" үлесі, Фетка Науакрат деген кім, қайдан келген — бұл әлі анықталмаған мәселе. Екіншіден, осы [[Фетка Науакрат]] салған алаңнан кейін Орыс ханның [[Алатау]] жаққа кетіп, сонда орын тебуі. Ал бұл [[Ұрыс хан]] қазақ хандары династиясының негізін қалаушы болғандығы мәлім. Үшіншіден, Қадырғали би бұл дастанында Жетісудың сол тұстағы (ХIV-ғасыр) қалаларын атап, әскерін сипаттап, елінің ірі, ержүрек келетіні туралы да айтқан" (38-бет). "Қазақ тарихы" журналының сол нөмірінде Қадыр Әлі еңбегінің "Орыс хан және оның ұрпақтары" деген тарауы берілген. Жалпы, Қадыр Әлі еңбегі қолдан қолға көшірілгенде көп қателер кеткені анық, сонда да оған әлі талай тарихшы айналып соғары сөзсіз.</blockquote>Шығыс жылнамашыларының, әсіресе, [[Рашид әд-Дин]]нің, [[Әбілғазы]]ның, [[Хайдар Дулати]]дің, Қадырғали Жалайырдің тағы басқа ғалымдардың жазбаша еңбектерін оқып отырғанда ағайын-туғандар [[бақ-дәулет]], [[атақ-даңқ]] үшін қаншама ғасырлар бойы өзара қырғын соғыстар ашқанына көз жеткізу қиын емес. Бірақ, бүл — тарих. Ал тарихтан келер үрпақсабақалып, өсіп-өркендеуге тиіс. Ол үшін өткен тарихқа жиі-жиі көз жіберіп отыруымыз керек. Қадыр Әлі бидің еңбегі — бұл салада айрықша көзге түсетін [[інжу-маржан]]. ==Қосымша== '''Қадырғали Қосымұлы''' (1530-1605 ж.ж.) қазақтың орта ғасырда өмір сүрген ғұлама [[ғалым]]ы әрі атақты биі. Қадырғали бидің түп тегі ұлы жүздің тарақ таңбалы [[Жалайыр]] тайпасынан шыққан. Сондықтан да ол көбінесе ''"Қадырғали Жалайри"'' аталып кеткен. Ата-бабалары ертеде [[Сырдария]] бойын мекен етіп көшіп-қонып жүрген. Кейін Ескелді, [[Балпық би]]лер, [[Орақ батыр|Орақ]] сияқты батырлардың басшылығымен Жалайыр әулеті осы күнгі [[Талдықорған облысы]]на келіп қоныс тепкен. Қадырғали бидің ата-бабалары [[Қарахан дәуірі]]нен бері ел басқарған ықпалды кісілер болған. Әкесі Қосым да беделді би. Оның әкесі [[Темшік]], баһадур Анжы баһадур Адымшейх мырза ағасы Қараш бек Құбай Қамбар мырза Айтаулы бек Шейх Софы бек Тебребек Саба баһадур Сартақ ноян бәрі-бәрі [[батыр]], [[бек]], [[би]] болыпты. [[Ата]], [[әке]] жанында жүріп, олардан [[тәрбие]] алған Қадырғали жас кезіненақ хан ордасындағы жас бекзадалардың ақылшысы, кейіннен ханның ордасындағы жас бекзадалардың ақылшысы. Кейіннен ханның кеңесші биі болады. Жалайыр елін қалмақтар шауып, берекесін алған жылдары оның аталары Көшім ханның қол астына барып қосылады. Онда барған соң да ол ханға ақылгөй би боп тұрады. Қадырғали би өзінің "Жами ат-тауарих" ("[[Жылнамалар жинағы]]нда") кітабында: "Менің аталарым Ораз Мұхамед сұлтанның аталарына қызмет етті. [[Әзім Ораз Мұхамед]]тің қасында болдым" деп жазады. Осыдан-ақ оның атақты Ораз Мұхамедпен қызметтес болып, [[орыс княздігі]]мен қарым-қатынаста жүргені аян. [[Сібір]] сұлтаны Сейдектің де кеңесші биі болып тұрған. 1588-1598 жыл аралығынды Қадырғали Ораз Мұхамедпен бірге [[Мәскеу]]де патша сарайында қызметте болады. [[Орыс патшалығы]] мен шведтер және [[Қырым хандығы]] арасындағы соғысқа қатысады. Сол соғыста ерлік көрсеткені үшін орыс патшасы Ораз Мұхамед Сұлтанға [[Ока]] өзені жағалауынан [[жер]] бөліп беріп, өз алдына хандық құруға рұқсат берген. Ол хандықтың орталығы Қасым қал асы болған. Қадырғали сол Ораз Мұхамед басқарған хандықта уәзір, би болып [[қызмет]] атқарады. Қадырғали би сол жылдардан бастап ғылыммен айналыса бастайды. 1600-1602 жылдары Қасым қаласында ол өзінің "Жами ат-тауарих" атты кітабын жазып бітіреді. Енді оның атақ-даңқы осы тарихи [[шежіре]] кітабы арқылы бүкіл [[дүние жүзі]]не мөшһүр бола бастайды. Түрік тілінде жазылған, бұл еңбегінде қазақ сахарасында [[өмір]] сүріп, [[тіршілік]] еткен [[Үйсін руы|Үйсін]], [[Жалайыр]], [[Арғын]], [[Қыпшақ]], [[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Сіргелі]], [[Қоңырат]], [[Керей]], [[Найман]], [[Алшын]] т.б. түрік тектес ру-тайпалардың түп ата-тегін таратып ғылыми талдау жүргізеді. [[Оғыздар]] мен [[Қарахан]] дәуіріне сипаттама береді. Ертедегі және одан бергі хандар [[дәуір]]ін әсіресе Шыңғыс хан және оның өулеті мен [[қазақ]] ұлыстарынан шыққан хандар, сұлтандар, бектер және олар билеген қазақ халықтарының ішкі-сыртқы шапқыншы жаулармен күресі т.б. саяси-әлеуметтік жайлары [[баян]] етілген. Қадырғали бидің бұл еңбегін кезінде [[Шоқан Уәлиханов]]тан бастап көптеген халықтардың белгілі зерттеуші ғалымдары жоғары бағалған. Енді осы "Жылнамалар жинағынан" бірер үзінді келтірейік:<blockquote>''"...Тоқтамыс хан Еділ бойында өтті: Тайқожа ұланның ұлы еді. Құтлу Қия ұлы Едіге Күчүк оның кеңесшісі, серігі еді.'' ...Тоқтамыс ханның мәлім, белгілі ұлдары мыналар: Аттарын таратып айтсақ Жалаладдин сұлтан, екіншісі Күшік сұлтан, үшіншісі Жафарберді [[сұлтан]], төртіншісі Қалымберді сұлтан, бесіншісі [[Қадырберді хан]], қызы Жанике атты еді. Оны [[Едіге би]] алды. Едіге Күчүк Жаникені алганда Қадырберді хан үш жасар еді. ...Темір-Қүтлу Едіге бекпен бірі хан, бірі бек еді. Заманында көбейіп; [[ұрпақ]] өсіріп өмір кешті. Темір-Құтлу ханның ұлы Темір хан. Оның ұлы Болат хан. Оның ұлы Кичик Мұхамед хан. Оның ұлы Ахмед хан. Сол Ахмед ханның үш әйелінен тоғыз ұлы болды. ...Қажы Керей ханның атасы Жанкерей Сұлтанды Қоңырат бектері өлтірген соң өлі жас Қажы Керей сұлтан қашып Чақырған байта жалданып жүргенде бектер өз араларында бірімен-бірі жараса алмай Қажы Керей Сұлтанды іздеп тауып хандыққа қойды... "Шежіреде Едіге бидің әуел бабасы АбуБакир (Мухаммед пайғамбардың ең 1-төрт Халифасының бірі) одан бірнеше ата-бабалардан соң Керемет-Әзіз, Жалаладдин келеді. Оның Адһам, Баба Тұқлас (Бабай Түкті Шашты Әзіз) деген екі ұлы болады. Баба ТҮклас Қатбада патша болады. Оның Терме деген ұлы Еділ Жайықта тұрып ңайтыс болды. Терменің ұлы Карачиде, Карачидің ұлы Ислам Қияда, оның ұлы Қадір Қияда Еділ-Жайықта тұрып қайтты. Қадір Қияның ұлы Қүтлу Қия Құмкентте қайтыс болды. Оның ұлы Едіге би, Алла оган рахымын жаудырсын... Баба Түкластың төрт ұлы бар еді. Бірі Қагбада, бірі Қагбаның жанында, бірі Үргеніште, бірі Қырымда жатыр. Енді бір деректе Баба Тұқластың (Абас, Ғабұл Рахманқожа, Терме деген) үш баласы болған дейді. Едіге би Тоқтамыс ханның ұлысын биледі. Едіге 63 жасында барып сарайдың қастандыгынан өлді. Едігенің Нұраддин мырза, Қасым мырза, Сейдутали мырза және жастай екеуі қайтыс болған. Осы бес ұл Қожаханың Бақтыла деген қызынан туған..."</blockquote>Қадырғали би бұл кітабының соңғы жагында өзінің жан досы әрі ұстзы Ораз Мұхамед туралы былай деп жазады: <blockquote>''"Оның әкесі Ондан Сұлтан, оның әкесі [[Шығай хан]], оның әкесі Иадік хан, оның әкесі [[Жәнібек хан]], оның әкесі [[Барақ хан]], оның әкесі [[Қойыршақ хан]], оның әкесі [[Ұрыс хан]]...'' Олардың әрбірі бірнеше ата болып өз уәлаяттарында патшалық қылып, атақты болып өтті. Олардың арасында аса белгілі болған Қасым хан еді. Ол Жаған бикемнен туған еді. Ұзақ уақыт атасының ұлысында патшалық етті. Төңірегіндегі уәлаяттарды өзіне қаратты... [[Ораз Мұхамед хан]] сегіз жасында өзара қақтығыста қаза болған ұлы бабасы Шығай ханнан айрылды. Он үш жасында әкесі Ондан Сұлтан шаһит болып одан айрылды. Бірақ [[уақыт]] тарлықта Сейдақ бидің алдында кіріптарлық шекті. Одан он алты жасында барлық христиан падишасы [[Борис Федорович]]тың құлдығына әзір болды. Сол күннен қазірге дейін Борис патшаның қызметінде. Ұлы мәртебелі патша құлын жарылқады. ...Жиырма жасында ұлы [[мәртебе]]лі Ораз Мұхамед хандыққа отырды. Алла дәрежесін ғұмырлық етсін..."</blockquote>Соңғы кезде Қадырғали Жалайри би жөнінде жаңа деректер табылып жатыр. Соның бірі [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] профессоры Жанғара Дөдебаевтың Қадырғали би туралы "Алматы ақшамы" газетінде (30 шілде 1997) жарияланған мақаласы. Автор осы зерттеуінде (ол кезде өзінің арғы бабасы Қараш бек есімімен аталып жүрген Қадырғали бектің Сібірдегі атаман Ермак бастаған басқыншылығына қарсы қалай соғысқанын жан-жақты жазыпты. Осы зерттеу [[мақала]]сының соңын автор былайша тұжырымдайды: ...Сөйтіп, атаман Ермак бастаған шабуыл жеңіліс табады. Ермак опат болады. ...Атаманның сауыты Қайдауыл мырзаға, қафтаны Сейдекке сыйға тартылады, қылышы мен белдігі Қарашаға беріледі <ref>Миллер Г. Ф. Описание Сибирсқого царства и всех происшедших в нем дел. СПб., 1750</ref>. Бұған Караганда, Ермак қолын жою жолындағы соғыста осы аталған үш адамның атқарған қызметі аса зор болғанға ұксайды. Ермак өлгеннен кейін бұлар Сібір хандыгындағы ең беделді, ықпалды кісілердін қатарында қалған. Сібір жылнамалары мен байырғы зерттеу еңбектерде атаман Ермак [[бас]] таған қарақшылардың [[жаулаушылық]] жорығына қарсы тұрып, оның бар ауыртпалығын тікелей көтерген бірден-бір ірі тұлға Қараша: * Ермактың шапқыншылығына, тонауына алғаш ұшыраған соның ұлысы; * Сібірге үлкен күшпен келген Сейдекті қарсы алып, соның тобына қосылатын осы азамат; * Атаман Ермакқа жансыз жіберіп, оның күшін екіге бөлетін, сөйтіп өз аулына атаман Иван Кольцо бастап келген қырық қарақшыны түгелдей қырып салатын тағы да сол; * Ермак бастаған қарақшылар [[қол]]ында қалган Сібір астанасын қоршауға алып, бүкіл Сібір қарулы күшін жаулаушыларға қарсы Отан азаттығы үшін [[соғыс]]қа көтеретін де осы жан; * Ермак бұзақыларынан [[Сібір]] астанасын [[азат]] ету жолындағы ұрыста жасақтары үлкен шығынға үшырап, екі батыр ұлы ерлікпен қаза табатын бек те осы; * ақырында, Ермактың белдігі мен [[қылыш]]ын беліне тагынатын қаһарман да сол; * Ораз Мұхамед ханзадамен, Сейдекпен бірге Данила Чулқовтың тұтқынына түсіп, Мөскеуге жеткізілетін де осы Қараша еді. Сібірдің азаттығы үшін осынша қан мен тер төккен батыр қолбасы, мемлекет қайраткері Қадырғали бек екені туралы [[қазақ]] ғалымдары осы [[күн]]ге дейін екі ұшты пікірде. Біздіңше, татар ғалымы М. А. Усмановтың: "Сібірлік Қараша мен Қадырғали бек бір адам" <ref>Усманов М. А. Татарские исторические источники ХVII-ХVIII вв. Казань, 1972. С. 45</ref>, - деп тұжырымдауы дәлелді, дәйекті әрі онда үлкен шындық бар. Сібір тарихы туралы алғашқы дерек көздері мен зерттеулерде Ораз Мұхамедпен, Сейдекпен бірге Данила Чулқовтың түтқынына түсетін Қараша "Көшім ханның ақылғөй қарашасы" ("Царя Кучумова думной қарача") деп үзілді-кесілді, анық көрсетіледі <ref>Сибирские летописи. с. 293-294</ref>"''.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref><ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref> ==Сілтемелер== * «[[Жами ат-тауарих]]» * [[Жылнамалар жинағы]] * [[Қазақ хандығы]] ==Сыртқы сілтемелер== [http://forum-eurasica.ru/index.php?app=gallery&module=images&section=viewimage&img=417 Жалайыри]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер== <references/> [[Санат:1530 жылы туғандар]] [[Санат:1605 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] {{Bio-stub}} 9lbody1q6gjq4fh7w3fuiam1694l3ko Нигерия 0 6149 3601320 3333840 2026-05-07T15:03:34Z 67anara 180931 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352929346|Nigeria]]" 3601320 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Нигерия Федеративті Республикасы |Шынайы атауы = Federal Republic of Nigeria{{ref-en}} <br>Republic ndi Naigeria{{ref-ig}} <br>Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà{{ref-yo}} <br>Jam-huriyar Taraiyar Nijeriya{{ref-ha}} <br>Republik Federaal bu Niiseriya{{ref-ff}} |Септік = |Елтаңба = Coat of arms of Nigeria.svg |Байрақ = Flag of Nigeria.svg |Ұраны = Unity and Faith, Peace and Progress» —<br><small>«Бірлік пен сенім, бейбітшілік пен прогресс</small> |Әнұранның аты = Arise O Compatriots, Nigeria’s Call Obey |Аудио = United States Navy Band - Arise O Compatriots.ogg | lat_dir = N | lat_deg = 9 | lat_min = 22 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 8 | lon_min = 5 | lon_sec = 0 | region = NG | CoordScale = 6000000 |Картада = Nigeria (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федаративті]]<br />[[президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[1 қазан]] [[1960 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Ұлыбритания]]дан |Тілдері = [[ағылшын тілі]] [[Йоруба (тіл)|йоруба]] және [[Игбо (тіл)|игбо]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Абуджа]] |Ірі қалалары = [[Лагос]], [[Ибадан]], [[Кано (қала)|Кано]] |Басшы қызметі = [[Нигерия президенті|Президенті]]<br />[[Нигерия вице-президенттер тізімі|Вице-президенті]] |Басшылары = [[Мохаммаду Бухари]]<br />[[Йеми Осинбаджо]] |Жер аумағы = 923 768 |Жер аумағы бойынша орны = 32-ші |Судың үлесі = 1,4 |Этнохороним = |Жұрты = {{өсім}} 199 789 000<ref>{{cite|url=http://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/|title=Nigeria Population (LIVE)|website=Worldometers}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 7-ші |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 140 431 790 |Санақ жылы = 2006 |Халық тығыздығы = 215 |Тығыздық бойынша орны = 65-ші |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 1,221 трлн.<ref name=IMF2019>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=47&pr1.y=9&c=694&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|accessdate=20 October 2018 |title=World Economic Outlook Database, October 2018 – Nigeria|work=International Monetary Fund}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 23-ші |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 6,130 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 129-шы |ЖІӨ (номинал) = 447,013 млрд.<ref name=IMF2019/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 31-ші |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 2,244 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 137-ші |АДИ = {{өсім}} 0,532<ref name="HDI">{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 157-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#e0584e">төмен</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[найра]] (₦) |Интернет үйшігі = [[.ng]] |ISO = |Телефон коды = 234 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }} '''Нигерия''' ({{lang-en|Nigeria}} {{IPA|[naɪˈdʒɪrɪə]}}), '''Нигерия Федеративті Республикасы''' ({{lang-en|Federal Republic of Nigeria}}; [[Игбо (тіл)|игбо]] ''Republic ndi Naigeria''; [[Йоруба (тіл)|йоруба]] ''Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà''; [[Хауса (тіл)|хауса]] ''Jam-huriyar Taraiyar Nijeriya''; [[Фула (тіл)|фула]] ''Republik Federaal bu Niiseriya'') — Батыс Африкада Нигер өзенінің төменгі ағысында орналасқан мемлекет. Жер аумағы 923768 км². Халқы 174,5 млн. (2013) (хауса – 21%, йоруба – 20%, ибо – 17%, фулани – 9%, қалғандары – фульбе, канури, эдо, игбо, т.б. халықтар). Ресми тілі – [[ағылшын тілі]]. Халқының 50%-ы мұсылмандар, 40%-ы христиандар, қалған бөлігі жергілікті діни наным-сенімдерді ұстанады. Мемлекет басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – парламент. Астанасы – [[Абуджа]] қаласы (1991 жылдан). Әкімшілік жағынан 36 штат пен федералдық астаналық аумаққа бөлінеді. Ұлттық мейрамы – [[Тәуелсіздік күні]] – 1 қазан (1960). Ақша бірлігі – [[найра]]. == Табиғаты == Нигерияның көпшілік бөлігін жазықтар мен тау үстірттері (ең биік нүктесі – [[Фогель шыңы]] – 2042 м) алып жатыр. Экваторлық-муссондық климат басым. Қаңтардағы орташа температурасы 26ӘС-қа, шілдеде 33ӘС-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері солтүстік-шығысында 500 мм, оңт-нде 4000 мм шамасында. Негізгі өзені – Нигер. Оңтүстігін тропиктік ормандар, солтүстігін саванналар алып жатыр. Нигерияда пілдер мен мүйізтұмсықтар, леопард, қорқау қасқыр, киік тұқымдастардың 30-ға жуық түрлері мен керіктер, тропиктік ормандарда – шимпанзе мен горилла, әр түрлі кесірткелер мен қолтырауын, гиппопотамдар мен жыландар, цеце шыбыны кездеседі. Саны азайған жан-жануарларды қорғау мақсатында мемлекеттік қорықтар ұйымдастырылған. Кен байлықтарынан мұнай мен газ, тас көмір мен қоңыр көмір, темір, түсті металдардың (қорғасын, мырыш, қалайы, вольфрам, молибден, ниобий, тағы басқа) кентастары мен алтын кездеседі. == Этимология == «Нигерия» атауы ел аумағы арқылы ағып өтетін Нигер өзенінің атынан шыққан. Бұл атауды 1897 жылғы 8 қаңтарда британ журналисі Флора Шоу ұсынған. Көршілес Нигер Республикасы да өз атауын осы өзеннен алған. Бастапқыда тек Нигер өзенінің орта ағысына қатысты қолданылған «Нигер» атауының шығу тегі нақты белгісіз. Бұл сөз, ықтимал, XIX ғасырдағы еуропалық отарлау кезеңіне дейін Тимбукту маңындағы өзеннің орта ағысында өмір сүрген халықтар қолданған туарег тіліндегі ''egerew n-igerewen'' («өзендер өзені») атауының өзгерген нұсқасы болуы мүмкін.[1][2]Флора Шоу «Нигерия» атауын ұсынғанға дейін, басқа да атаулар ұсынылған болатын. Олардың қатарында ''Royal Niger Company Territories'', ''Central Sudan'', ''Niger Empire'', ''Niger Sudan'' және ''Hausa Territories'' атаулары бар.[3] == Тарихы == Нигерия аумағын адамдар орта және кейінгі тас дәуірінен бастап қоныстанған. 8 – 10 ғасырларда хаус халқының қала мемлекеттері (Кано, Кацина, Гобир, Зария, т.б.) құрылды. 13 ғасырда солтүстіктен хаусалармен тез араласып кеткен фульбе тайпалары енді. Нигерия аумағына еуропалықтардан бірінші болып 1472 ж. португалдар келді. 1553 ж. Нигерия жағалауларына ағылшындар да жетті. Еуропалықтар мұнда құл саудасымен айналысты. 1862 ж. Лагос ағылшын отары құрылып, отаршылар бірте-бірте Нигер өзенінің жағалауындағы көлемді аумақты жаулап алды. 1914 ж. қазіргі Нигерияның аумағы “Нигерия протектораты мен отары” деп атала бастады. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін елде ұлт-азаттық қозғалыстар күшейді. Нәтижесінде 1960 ж. 1 қазанда Нигерия тәуелсіз мемлекетке айналып, БҰҰ-ға қабылданды (7 қазан). 1967 – 70 ж. федералдық үкімет [[Батыс Нигерия]] аумағында жарияланған тәуелсіз Биафра Республикасымен соғыс жүргізді, соғыста 1 млн-нан астам адам қаза болды. Халық тұрмысының шектен тыс төмендігі, тұрғындарының әр түрлі этностардан тұруы елдегі саяси тұрақтылыққа теріс әсер етуде. 1980 – 90 ж. мемлекет ішіндегі этностық, тайпааралық жанжалдарға байланысты әскерилердің билікке келуі жиі кездесті. Нигерия– аграрлы ел, сонымен қатар мұнай өндірісі жоғары дамыған. Нигерия 1970 жылдан бастап мұнай экспорттайтын ең ірі 10 мемлекеттің құрамында. Мұнай өндіру көлемі жөнінен (жылына 70 – 80 млн. т) [[Африка]] елдерінің арасында бірінші орынды иеленеді. == Нигерия елінің экономикасы == === Жалпы сипаттамасы === Түсті металдар, электр қуатын өндіру, тамақ, тігін өнеркәсіп орындары бар. Сыртқа шығаратын негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары: какао, майлы пальма, арахис, мақта, каучукті өсімдіктер, қант құрағы. Мал шаруашылығы да біршама жақсы дамыған. Ұлттық жиынтық өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 880 АҚШ долларына тең (1997). Негізгі сауда серіктестері: [[Еуропалық Одақ]] елдері мен [[АҚШ]]. Ақша бірлігі-Нигериялық найра 1973 жылдың 1 қаңтарынан бастап ел аумағында айналымға енгізіліп, Нигерия фунтын алмастырды. === Ауыл шаруашылығы === Какао, жержаңғақ, жүгері, күріш, құмай, тары, кассава (тапиока), ямс, резеңке, шабдалы, нектарин, қара өрік, шие, шие, цитрус жемістері, қызанақ, қияр, бұрыш және басқа да көкөністер мен жемістер өсіріледі. Алма мен алмұрт отырғызу белсенді. Мал өсіріледі: қой, ешкі, шошқа; балық аулау дамыған. === Туризм === Туризм-ел бюджетінің маңызды құрамдас бөліктерінің бірі. Елде тропикалық ормандар, саванналар, сарқырамалар, мәдени және тарихи маңызы бар көптеген нысандар бар. Алайда, елдің бірқатар аймақтары электр қуатының жетіспеушілігінен, жол сапасының нашарлығынан және лас ауыз судан зардап шегеді. == Мәдениеті == === Кинематограф === Нигерия толық метражды фильмдер саны бойынша әлемде екінші орында (2006 жылы 872 фильм), Үндістаннан кейін екінші орында (1091 фильм) және АҚШ-ты айналып өтіп (485 фильм). Нигерия киноиндустриясы Голливудқа ұқсас Нолливуд деп аталады . Нигерияда толықметражды фильм өндірісінің орташа құны шамамен 15 000 долларды құрайды. === Спорт === Көптеген елдердегідей ұлттық спорт түрі — футбол. Нигерия ұлттық футбол командасы айтарлықтай жетістіктерге жетті: ол 6 әлем чемпионатына қатысты (1994, 1998, 2002, 2010, 2014 және 2018 жылдары), 1980, 1994 және 2013 жылдары Африка Кубогын жеңіп алды[63]. 1996 жылы Нигерия Олимпиада ойындарында алтын жеңіп алып, финалда Аргентинаны жеңді. Сонымен қатар, Нигерия жастар құрамасы (20 жасқа дейін) 1989 және 2005 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, ал Нигерияның жасөспірімдер командасы (17 жасқа дейін) әлем чемпионаттарында төрт рет жеңіске жетті (1985, 1993, 2007, 2013) және тағы үш рет финалға жетті (1987, 2001, 2009). Көптеген Нигериялық футболшылар Еуропа чемпионаттарында ойнайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Нигерия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Африка одағы |Ислам ынтымақтастық ұйымы |Ұлттар достастығы }} *[https://eastnaija.com Нигерия БАҚ веб-сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215103854/https://eastnaija.com/ |date=2019-12-15 }} [[Санат:Нигерия|*]] d208z4cyzx6fzmffn1uc93c2x9y6o23 3601333 3601320 2026-05-07T17:14:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/67anara|67anara]] ([[User talk:67anara|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3333840 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Нигерия Федеративті Республикасы |Шынайы атауы = Federal Republic of Nigeria{{ref-en}} <br>Republic ndi Naigeria{{ref-ig}} <br>Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà{{ref-yo}} <br>Jam-huriyar Taraiyar Nijeriya{{ref-ha}} <br>Republik Federaal bu Niiseriya{{ref-ff}} |Септік = |Елтаңба = Coat of arms of Nigeria.svg |Байрақ = Flag of Nigeria.svg |Ұраны = Unity and Faith, Peace and Progress» —<br><small>«Бірлік пен сенім, бейбітшілік пен прогресс</small> |Әнұранның аты = Arise O Compatriots, Nigeria’s Call Obey |Аудио = United States Navy Band - Arise O Compatriots.ogg | lat_dir = N | lat_deg = 9 | lat_min = 22 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 8 | lon_min = 5 | lon_sec = 0 | region = NG | CoordScale = 6000000 |Картада = Nigeria (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федаративті]]<br />[[президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[1 қазан]] [[1960 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Ұлыбритания]]дан |Тілдері = [[ағылшын тілі]] [[Йоруба (тіл)|йоруба]] және [[Игбо (тіл)|игбо]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Абуджа]] |Ірі қалалары = [[Лагос]], [[Ибадан]], [[Кано (қала)|Кано]] |Басшы қызметі = [[Нигерия президенті|Президенті]]<br />[[Нигерия вице-президенттер тізімі|Вице-президенті]] |Басшылары = [[Мохаммаду Бухари]]<br />[[Йеми Осинбаджо]] |Жер аумағы = 923 768 |Жер аумағы бойынша орны = 32-ші |Судың үлесі = 1,4 |Этнохороним = |Жұрты = {{өсім}} 199 789 000<ref>{{cite|url=http://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/|title=Nigeria Population (LIVE)|website=Worldometers}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 7-ші |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 140 431 790 |Санақ жылы = 2006 |Халық тығыздығы = 215 |Тығыздық бойынша орны = 65-ші |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 1,221 трлн.<ref name=IMF2019>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=47&pr1.y=9&c=694&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|accessdate=20 October 2018 |title=World Economic Outlook Database, October 2018 – Nigeria|work=International Monetary Fund}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 23-ші |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 6,130 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 129-шы |ЖІӨ (номинал) = 447,013 млрд.<ref name=IMF2019/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 31-ші |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 2,244 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 137-ші |АДИ = {{өсім}} 0,532<ref name="HDI">{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 157-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#e0584e">төмен</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[найра]] (₦) |Интернет үйшігі = [[.ng]] |ISO = |Телефон коды = 234 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }} '''Нигерия''' ({{lang-en|Nigeria}} {{IPA|[naɪˈdʒɪrɪə]}}), '''Нигерия Федеративті Республикасы''' ({{lang-en|Federal Republic of Nigeria}}; [[Игбо (тіл)|игбо]] ''Republic ndi Naigeria''; [[Йоруба (тіл)|йоруба]] ''Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà''; [[Хауса (тіл)|хауса]] ''Jam-huriyar Taraiyar Nijeriya''; [[Фула (тіл)|фула]] ''Republik Federaal bu Niiseriya'') — Батыс Африкада Нигер өзенінің төменгі ағысында орналасқан мемлекет. Жер аумағы 923768 км². Халқы 174,5 млн. (2013) (хауса – 21%, йоруба – 20%, ибо – 17%, фулани – 9%, қалғандары – фульбе, канури, эдо, игбо, т.б. халықтар). Ресми тілі – [[ағылшын тілі]]. Халқының 50%-ы мұсылмандар, 40%-ы христиандар, қалған бөлігі жергілікті діни наным-сенімдерді ұстанады. Мемлекет басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – парламент. Астанасы – [[Абуджа]] қаласы (1991 жылдан). Әкімшілік жағынан 36 штат пен федералдық астаналық аумаққа бөлінеді. Ұлттық мейрамы – [[Тәуелсіздік күні]] – 1 қазан (1960). Ақша бірлігі – [[найра]]. == Табиғаты == Нигерияның көпшілік бөлігін жазықтар мен тау үстірттері (ең биік нүктесі – [[Фогель шыңы]] – 2042 м) алып жатыр. Экваторлық-муссондық климат басым. Қаңтардағы орташа температурасы 26ӘС-қа, шілдеде 33ӘС-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері солтүстік-шығысында 500 мм, оңт-нде 4000 мм шамасында. Негізгі өзені – Нигер. Оңтүстігін тропиктік ормандар, солтүстігін саванналар алып жатыр. Нигерияда пілдер мен мүйізтұмсықтар, леопард, қорқау қасқыр, киік тұқымдастардың 30-ға жуық түрлері мен керіктер, тропиктік ормандарда – шимпанзе мен горилла, әр түрлі кесірткелер мен қолтырауын, гиппопотамдар мен жыландар, цеце шыбыны кездеседі. Саны азайған жан-жануарларды қорғау мақсатында мемлекеттік қорықтар ұйымдастырылған. Кен байлықтарынан мұнай мен газ, тас көмір мен қоңыр көмір, темір, түсті металдардың (қорғасын, мырыш, қалайы, вольфрам, молибден, ниобий, тағы басқа) кентастары мен алтын кездеседі. == Тарихы == Нигерия аумағын адамдар орта және кейінгі тас дәуірінен бастап қоныстанған. 8 – 10 ғасырларда хаус халқының қала мемлекеттері (Кано, Кацина, Гобир, Зария, т.б.) құрылды. 13 ғасырда солтүстіктен хаусалармен тез араласып кеткен фульбе тайпалары енді. Нигерия аумағына еуропалықтардан бірінші болып 1472 ж. португалдар келді. 1553 ж. Нигерия жағалауларына ағылшындар да жетті. Еуропалықтар мұнда құл саудасымен айналысты. 1862 ж. Лагос ағылшын отары құрылып, отаршылар бірте-бірте Нигер өзенінің жағалауындағы көлемді аумақты жаулап алды. 1914 ж. қазіргі Нигерияның аумағы “Нигерия протектораты мен отары” деп атала бастады. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін елде ұлт-азаттық қозғалыстар күшейді. Нәтижесінде 1960 ж. 1 қазанда Нигерия тәуелсіз мемлекетке айналып, БҰҰ-ға қабылданды (7 қазан). 1967 – 70 ж. федералдық үкімет [[Батыс Нигерия]] аумағында жарияланған тәуелсіз Биафра Республикасымен соғыс жүргізді, соғыста 1 млн-нан астам адам қаза болды. Халық тұрмысының шектен тыс төмендігі, тұрғындарының әр түрлі этностардан тұруы елдегі саяси тұрақтылыққа теріс әсер етуде. 1980 – 90 ж. мемлекет ішіндегі этностық, тайпааралық жанжалдарға байланысты әскерилердің билікке келуі жиі кездесті. Нигерия– аграрлы ел, сонымен қатар мұнай өндірісі жоғары дамыған. Нигерия 1970 жылдан бастап мұнай экспорттайтын ең ірі 10 мемлекеттің құрамында. Мұнай өндіру көлемі жөнінен (жылына 70 – 80 млн. т) [[Африка]] елдерінің арасында бірінші орынды иеленеді. == Нигерия елінің экономикасы == === Жалпы сипаттамасы === Түсті металдар, электр қуатын өндіру, тамақ, тігін өнеркәсіп орындары бар. Сыртқа шығаратын негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары: какао, майлы пальма, арахис, мақта, каучукті өсімдіктер, қант құрағы. Мал шаруашылығы да біршама жақсы дамыған. Ұлттық жиынтық өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 880 АҚШ долларына тең (1997). Негізгі сауда серіктестері: [[Еуропалық Одақ]] елдері мен [[АҚШ]]. Ақша бірлігі-Нигериялық найра 1973 жылдың 1 қаңтарынан бастап ел аумағында айналымға енгізіліп, Нигерия фунтын алмастырды. === Ауыл шаруашылығы === Какао, жержаңғақ, жүгері, күріш, құмай, тары, кассава (тапиока), ямс, резеңке, шабдалы, нектарин, қара өрік, шие, шие, цитрус жемістері, қызанақ, қияр, бұрыш және басқа да көкөністер мен жемістер өсіріледі. Алма мен алмұрт отырғызу белсенді. Мал өсіріледі: қой, ешкі, шошқа; балық аулау дамыған. === Туризм === Туризм-ел бюджетінің маңызды құрамдас бөліктерінің бірі. Елде тропикалық ормандар, саванналар, сарқырамалар, мәдени және тарихи маңызы бар көптеген нысандар бар. Алайда, елдің бірқатар аймақтары электр қуатының жетіспеушілігінен, жол сапасының нашарлығынан және лас ауыз судан зардап шегеді. == Мәдениеті == === Кинематограф === Нигерия толық метражды фильмдер саны бойынша әлемде екінші орында (2006 жылы 872 фильм), Үндістаннан кейін екінші орында (1091 фильм) және АҚШ-ты айналып өтіп (485 фильм). Нигерия киноиндустриясы Голливудқа ұқсас Нолливуд деп аталады . Нигерияда толықметражды фильм өндірісінің орташа құны шамамен 15 000 долларды құрайды. === Спорт === Көптеген елдердегідей ұлттық спорт түрі — футбол. Нигерия ұлттық футбол командасы айтарлықтай жетістіктерге жетті: ол 6 әлем чемпионатына қатысты (1994, 1998, 2002, 2010, 2014 және 2018 жылдары), 1980, 1994 және 2013 жылдары Африка Кубогын жеңіп алды[63]. 1996 жылы Нигерия Олимпиада ойындарында алтын жеңіп алып, финалда Аргентинаны жеңді. Сонымен қатар, Нигерия жастар құрамасы (20 жасқа дейін) 1989 және 2005 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, ал Нигерияның жасөспірімдер командасы (17 жасқа дейін) әлем чемпионаттарында төрт рет жеңіске жетті (1985, 1993, 2007, 2013) және тағы үш рет финалға жетті (1987, 2001, 2009). Көптеген Нигериялық футболшылар Еуропа чемпионаттарында ойнайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Нигерия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Африка одағы |Ислам ынтымақтастық ұйымы |Ұлттар достастығы }} *[https://eastnaija.com Нигерия БАҚ веб-сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215103854/https://eastnaija.com/ |date=2019-12-15 }} [[Санат:Нигерия|*]] klpbgyklxakrnj68ofn6v5b7usl9ay2 Босния және Герцеговина 0 6214 3601316 3568167 2026-05-07T14:56:12Z 67anara 180931 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352716116|Bosnia and Herzegovina]]" 3601316 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Босния және Герцеговина |Шынайы атауы = {{lang2|bs|hr|Bosna i Hercegovina}}<br>{{lang-sr|Босна и Херцеговина}} |Атау септігі = Босния және Герцеговина |Елтаңба = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |Байрақ = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Интермецо |Аудио = |Картада = Location Bosnia-Herzegovina Europe.png |карта тақырыбы = |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 44|lat_min = 6|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 58|lon_sec = 0 |region = BA |CoordScale = |Тілдері = [[босняк тілі]], [[серб тілі]], [[хорват тілі]] |Мемлекеттік діні = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[5 сәуір]] [[1992 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Социалистік Федеративті Югославия Республикасы|Югославиядан]] |Астанасы = [[Сараево]] |Ірі қалалары = Сараево, [[Баня-Лука]], [[Тузла]], [[Зеница]], [[Мостар]] |Басшы қызметі = [[Босния және Герцеговина бас төрағасы|Бас төраға]]<br />[[Босния және Герцеговина Президиумы|Президиум мүшелері]]<br />Министрлер кеңесі төрағасы |Басшылары = [[Валентин Инцко]]<br />[[Милорад Додик]]<br />[[Желько Комшич]]<br />[[Шефик Джаферович]]<br />[[Денис Звиздич]] |Жер аумағы = 51 129 |Жер аумағы бойынша орны = 125-ші |Судың үлесі = 1,4 |Этнохороним = |Жұрты = 3 511 372<ref>{{cite web|url=http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|title=Demography 2016|accessdate=24 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162731/http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|archive-date=14 November 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 133-ші |Сарап жылы = 2013 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 69 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 50,045 млрд.<ref name="imf2">{{cite web|date=28 December 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=72&pr1.y=8&c=914%2C962%2C943%2C963%2C918%2C960%2C968%2C942%2C961%2C174%2C186%2C967&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,291<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 20,720&nbsp;млрд.<ref name=imf2/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 5,917<ref name=imf2/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = 0,768<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=Human Development Report 2018 |date=2017 |publisher=United Nations |accessdate=29 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=22 March 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 77-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = Босния маркасы |Интернет үйшігі = .ba |ISO = |Телефон коды = 387 |Уақыт белдеуі = +1 |Түсініктемелер = }} '''Босния және Герцеговина''' ({{lang-bs|Bosna i Hercegovina}}; {{lang-sr|Босна и Херцеговина}}; {{lang-hr|Bosna i Hercegovina}}) — [[Еуропа]]дағы [[Балқан түбегі]]нде орналасқан ел. Босния мен Герцеговина — Балқан түбегінің орталығында, негізінен, Динар таулы қыратын алып жатқан мемлекет. Жерінің аум. 51 мың км². Халқы 4,4 млн. Халқының 31,4%-і — сербтер, 17,3%-і — хорваттар, қалғандары албан, түрік және т.б. ұлт өкілдері. Астанасы — Сараево қаласы. Ресми тілдері: босняк, серб, хорват тілдері. Тұрғындарының көпшілігі мұсылмандар, бұған қоса православие және католик дініндегілер де тұрады. Париж бейбіт келісімі бойынша Б. мен Г-ны 3 адамнан тұратын Президиум басқарады. Заң шығарушы орган — Парламент ассамблеясы, үкіметті Министрлер кеңесі басқарады. 2010 жылы Босния мен Герцеговина НАТО-ға кіру әрекетінің жоспарын алды. 2022 жылдың 15 желтоқсанында Босния мен Герцеговинаға Еуропалық Одаққа кіруге үміткер мәртебесі берілді. Югославия болған кезде Босния және Герцеговина ең кедей республика болды, қазір ол жұмыссыздық деңгейі өте жоғары Еуропадағы ең кедей елдердің бірі. Негізгі сыртқы сауда серіктестері Еуропалық Одақ елдері болып табылады. Валюта айырбасталатын белгі болып табылады. Босния мемлекеті 10-11 ғасырларда пайда болды. Билеушілер католицизмді ұстанды, жалпы халық босниялық шіркеуді ұстанды. XIV ғасырда Серб және Хорват жерлерінің аннексиялануымен Босния өзінің ең үлкен көлеміне жетті. 1463 жылы түріктер жаулап алды, халықтың едәуір бөлігі ислам дінін қабылдады. 1878-1918 жылдары - Аустрия-Мажарстан құрамында, 1918-1929 жылдары - Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігі, 1929-1941 жылдары - Югославия Корольдігі, 1941-1945 жылдары - Тәуелсіз Хорватия мемлекеті, 1945 ж. 1992 - Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы. Босния соғысының аяқталуымен 1995 жылғы Дейтон келісімдеріне сәйкес ол өзінің заманауи атауы мен конституциялық құрылымын алды. == Этимология == «Bosnia» атауының кеңінен мойындалған алғашқы сақталған нұсқасы X ғасырдың ортасында (948–952 жылдар аралығында) Византия императоры VII Константин жазған саяси-географиялық анықтамалық — ''De Administrando Imperio'' еңбегінде кездеседі. Онда Босона (Βοσώνα) деп аталған «шағын жер» (грекше χωρίον) сипатталған. Бұл жердің атауы Боснияның орталық өңірі арқылы ағып өтетін Босна өзенінің атауынан шыққан деп есептеледі. Филолог Антон Майердің пікірінше, «Босна» атауы иллириялық *Bass-an-as сөзінен туындауы мүмкін, ал ол өз кезегінде «ағып жатқан су» деген мағынаны білдіретін прото-үндіеуропалық *bʰegʷ- түбірінен шыққан болуы ықтимал.[22] «Герцеговина» атауы «герцогтың жері» деген мағынаны білдіреді, ал ''herzog'' сөзі неміс тіліндегі «герцог» сөзінен шыққан.[23] Бұл атау XV ғасырдағы босниялық ақсүйек Степан Вукчич Косачаның титулынан пайда болған. Ол «Хум мен Жағалаудың герцегі (Herceg [Herzog])» деп аталғанХум (бұрын Захлумье деп аталған) — ерте орта ғасырлардағы князьдік, ол XIV ғасырдың бірінші жартысында Босния бандығы тарапынан жаулап алынған. Османдар аймақты өз бақылауына алғаннан кейін, оны Герцеговина санжағы (Hersek, هرسك) деп атады. Бұл өңір 1830-жылдары қысқа мерзім өмір сүрген Герцеговина эялеті құрылғанға дейін Босния эялетінің құрамында болды. Кейін 1850-жылдары Герцеговина эялеті қайта құрылып, содан бастап әкімшілік аймақ кеңінен «Босния және Герцеговина» деген атаумен белгілі бола бастады.[1] (1448).[24] 1992 жылы тәуелсіздік жарияланған кезде елдің ресми атауы Босния және Герцеговина Республикасы болды, бірақ 1995 жылғы Дейтон келісімі мен оған қоса қабылданған жаңа конституциядан кейін ресми атауы Босния және Герцеговина болып өзгертілді. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (December 2025)">күмәнді</span></nowiki>&#x20;&#x2013; талқылау'' &#x5D;</sup>  <ref>''The World Factbook'' (Washington DC: National Foreign Assessment Center, Central Intelligence Agency, 2013), pp. 90–93; {{ISBN|0160921953}}</ref> == Тарихы == === XII ғасырға дейін Босния және Герцеговина === Босния мен Герцеговинаның ең көне халқы осында ерте палеолитте өмір сүрген неандертальдықтар болды. Қола дәуірінде Босния және Герцеговина территориясында иллириялық тайпалар қоныстанды. Біздің эрамызға дейінгі IV ғасырда. Кельттер осында келді, олар ақырында көптеген иллириялықтармен ішінара қосылды. 1 ғасырдан - Ежелгі Римнің билігінде: Жоғарғы, Төменгі Паннония және Далматия провинцияларының құрамында. VI ғасырдан бастап - Византияның құрамында. 6-7 ғасырларда оны сербтер мекендеген. Босния тайпалық билік ретінде 10 ғасырда айтылған Византия императоры Константин Порфирогениттің айтуынша, сербтер 7 ғасырдың бірінші жартысында Балқан түбегінде пайда болған. Олар қазіргі Сербия, Черногория, Босния және Герцеговина аумақтарын және Хорватияның бір бөлігін басып алды. Балқан түбегіне қоныс аударғаннан кейін оңтүстік славяндардың көпшілігі сияқты сербтердің алғашқы аумақтық бірлестіктері жуптар болды. Иллириялықтар славяндармен ассимиляцияланды немесе таулы аймақтарға қоныс аударды, олар влахтар атымен өмір сүруді жалғастырды. Балқанға қоныс аударғаннан кейін біраз уақыттан кейін сербтер бірнеше ірі қауымдастықтар құрып, кейін олар мемлекеттік құрылымдарға айналды. Цетина мен Неретва өзендерінің арасында Византиялықтар Пагания деп атаған жақын аралдары бар Неретвланский княздігі болды. Неретва мен Дубровник арасындағы аймақ Захуми деп аталды. Дубровниктен Котор шығанағына дейінгі жерлерді Травуния мен Конавле алып жатты. Оңтүстігінде Божана өзеніне дейін Дукла созылып жатыр, кейін ол Зета деп аталды. Сава, Врбас және Ибар өзендерінің арасында Раска, ал Дрина мен Босния өзендерінің арасында Босния болды. Серб князі Часлав Клонмирович қайтыс болғаннан кейін Босния оның мемлекетінен бөлініп шықты. 1018 жылы ол номиналды түрде Византия билігіне өтті. 12 ғасырдың басында Боснияның бір бөлігі соғыстардың нәтижесінде Мажарстан-да құрамына кірді. Мажар королі Рамае рекс (Рама патшасы, яғни Босния) титулына ие болды, өйткені мемлекет негізінен Рама өзенінің аңғарында болды. Мажар королі Боснияны басқару үшін өзінің губернаторларын - тыйымдарды тағайындады. === Босния мемлекеті === Бастапқыда Босна және Врбас өзендерінің алабында пайда болған Босния 10-11 ғасырларда тұтас мемлекеттік формация ретінде пайда болса керек. Бан бұл мемлекеттің басында болды. 12 ғасырдың басында Дукля мемлекеті ыдырап, Босния тәуелсіздік алды. 1160 жылдардағы Византия-Венгрия соғысынан кейін Босния 13 жыл бойы Византияның қол астында болды, содан кейін ол вассал ретінде Венгрия Корольдігінің билігіне қайта оралды. Ел жүздер деп аталатын аймақтарға бөлінді. 11 ғасырдың аяғында Босниядағы алғашқы белгілі шіркеу ұйымы Бар католиктік архиепархиясы болды. 12 ғасырдың аяғында Бан Кулиннің тұсында босниялық шіркеуге біріккен алғашқы еретиктер пайда болды. 1234 жылы жат ағымдармен күресу үшін папалардың шақыруымен Боснияны өзіне бағындыруды армандаған венгр феодалдарының жойқын жорықтары басталды. Ежелгі босниялық әдебиет Босния шіркеуімен тығыз байланысты болды. Степан Котроманич мемлекетті батыс пен солтүстікке, соның ішінде Хумға айтарлықтай кеңейтті. Бан Степан Твртко 1377 жылы Милешев серб монастырында Әулие Саваның қабірінде «Сербтердің, Босния, Померания және Батыс елдерінің патшасы» ретінде үйленді. Степан Твртко қайтыс болғаннан кейін орталық билік әлсіреді, босниялық билеушілер күшейді, әсіресе Хорватиничи, Косачи және Павловичи сияқты рулар. Боснияның соңғы королі Степан Томашевич (1459 ж. ортағасырлық серб мемлекетінің соңғы билеушісі) түріктердің Боснияға басып кіру қаупі төнген кезде Рим мен Венецияға көмек сұрап, сұлтанға алым-салық төлеуден бас тартты. ел. Бұған жауап ретінде 1463 жылы сұлтан II Мехмед әскерімен Боснияға басып кірді. Сол жылы Степан Томашевич Яйце қаласының маңында өлім жазасына кесілді, Босния мемлекеті өмір сүруін тоқтатты. 1482 жылы Герцеговина толығымен жаулап алынды. === Түрік кезеңі === Босния феодалдары өз мүлкін сақтап қалу үшін ислам дінін қабылдауға мәжбүр болды, бұл 16 ғасырдың екінші жартысында халықтың жоғарғы қабаттарында христиан дінін толығымен ауыстырды. Феодалдық тәуелді шаруалар райа деп аталды. Балқанның көптеген қалаларында әскери гарнизондары бар бекіністер болса, 16 ғасырға қарай ірі қалалардың этникалық құрамы қатты өзгерді, олардың негізгі халқы түркілер-отаршылар мен түркілер болды, олар сайып келгенде ұлттық мәдениетпен байланысын жоғалтты. Қала халқының исламдануы сауда мен қолөнер үшін қолайлы жағдайларға кепілдік берді. Герцеговина мен Сербиядан айырмашылығы Боснияда шаруалар жаппай ислам дінін қабылдады. Сараево қаласы Боснияның ірі сауда және қолөнер орталығына айналды, Фока, Баня Лука, Ливно, Мостар сияқты қалалар өсті. Сонымен қатар ескі сауда және қолөнер орталықтарының біразы ыдырап кетті. 1580 жылы босниялық эялет құрылды. 19 ғасырдың бірінші жартысында елдің босниялық феодалдары Түркия жүргізген реформаларға қарсы шықты. Босниялық оппозицияны әлсірету үшін түрік үкіметі 1833 жылы Герцеговинаны Босниядан бөліп алды. Түрік билігі 1851 жылы ғана орнады. 19 ғасырдың 1-жартысында елде католик дінбасылары арасында пайда болған ұлт-азаттық қозғалыс дамыды. Оның нәтижесі 1875-1878 жылдардағы Босния-Герцеговина көтерілісі болды. 1878 жылы Босния мен Герцеговина 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы аяқталғаннан кейін Ресей мен Осман империясы арасында жасалған Сан-Стефано бейбітшілігі бойынша автономия алды. Алайда көп ұзамай сол жылғы Берлин келісіміне сәйкес Аустрия-Мажарстан 1878 жылдың шілде айынан қазан айына дейін Босния мен Герцеговинаны басып алды. === XX ғасыр === 1908 жылы Аустрия-Мажарстан Босния мен Герцеговинаны аннексиялады. Босния және Герцеговина қоғамының бір бөлігі елдің Аустрия-Мажарстан билігінен босатылып, Сербия басқаратын мемлекет құрылуына үміттенді. 1913-1914 жылдары серб ұлтшылдарының «Млада Босна» ұйымы құрылды. Оның қатысушыларының арасында 1914 жылы 28 маусымда Сараевода бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына сылтау болған эрцгерцог Франц Фердинанд пен оның әйелі Софияға қастандық жасаған Гаврило Принцип болды. 1918 жылы 29 қазанда Австрия-Венгрия ыдыраған кезде Загребтегі хорватиялық саборлар словендер, хорваттар және сербтер мемлекетін жариялады, оның билігі соғысқа қатысуды тоқтатқанын дереу жариялады. Сол жылдың 1 желтоқсанында мемлекет Сербия және Черногория Корольдігімен бірігіп, Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігін құрады. 1929 жылы Югославия Корольдігінің жаңа атауымен штаттағы Босния-Герцеговина аудандары Врбаска, Дрина, Зета және Приморская бановиналарына енді. 1941 жылы 10 сәуірде Германияның Югославияға шабуылынан кейін Усташе «Тәуелсіз Хорватия мемлекетін» жариялады, оның құрамына Босния және Герцеговина жерлері кірді. Оның аумағында Югославиядағы азаттық және азаматтық соғыстың негізгі шайқастары өтті. 1945 жылдың мамыр айының аяғында Босния неміс және усташа әскерлерінен азат етілді. Соғыс кезінде Босния мен Герцеговинаның 407 мыңға жуық тұрғыны қаза тапты, көптеген елді мекендер толығымен дерлік жойылды, оның ішінде Босанска Крупа, Ключ, Гламоч, Вишеград, Бихак, Босански Брод және т.б. 1945 жылы Босния және Герцеговина Халық Республикасы Югославия Федеративтік Халық Республикасының, 1963 жылдан Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамында Босния және Герцеговина Социалистік Республикасы болды. 1960 жылдары православтар мен мұсылмандар санындағы арақатынас соңғысының пайдасына өзгерді. 1961 жылы И.Тито мұсылмандарға ұлт (қазіргі босняктар) мәртебесін берді.Социалистік Югославия өмір сүрген жылдары республика халықтардың «бауырластығы мен бірлігі» қағидасын ерекше қатаң түрде сақтады, тең мөлшерде өкілдер тағайындады. мемлекеттік органдар мен мекемелердегі лауазымдарға үш ұлттың өкілдері. 1984 жылы И.Тито қайтыс болғаннан кейін басталған терең экономикалық дағдарыс жағдайында Сараево қаласында XIV Қысқы Олимпиада ойындары өтті. 1992 жылдың көктемінде референдум өтіп, тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Босния мен Герцеговинада соғыс басталып, бүкіл елді шарпыды. Сонымен бірге орталық билік босниялық-мұсылман қауымының бақылауында болды. Мұсылмандар сербтерге немесе аймаққа байланысты хорваттарға қарсы соғысты, әдетте, олар сербтерге қарсы хорваттармен бірге соғысты. Жанжалға көрші елдер тартылды, ол серб қауымына көмек көрсеткен Югославия, хорваттарға көмек көрсеткен Хорватия. Оған ұлы державалар, ең алдымен АҚШ пен НАТО елдері де қатысты. Қақтығыс НАТО-ның әскери араласуымен және 1995 жылы 14 желтоқсанда екі бөліктен тұратын біртұтас мемлекетті сақтауды көздейтін Дейтон келісімдеріне қол қоюмен аяқталды: Мұсылман-Хорватия Федерациясы мен Серб Республикасы. === XXI ғасыр === 2022 жылдың желтоқсанында Еуропалық Одақ Босния мен Герцеговинаға [[Еуропа одағы|ЕО]] мүшелігіне кандидат мәртебесін беру туралы шешім қабылдады. == Халық == 2019 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша Босния және Герцеговина халқының саны 3 415 752 адамды құрайды; 2013 жылғы соңғы санақ бойынша – 3 473 078 адам. 1991 жылғы халық санағы бойынша Босния мен Герцеговина халқының саны 4 377 033 адамды құрады, бұл елді Австрия-Венгрия басып алған 1879 жылғы халықтан 3,8 есе көп. 14 жасқа дейінгі балалардың үлесі жалпы халықтың 23,5%-ын, 15 пен 64 жас аралығындағы ересектердің үлесі – 67,7%-ын және 65 жастан асқандардың үлесі – 6,5%-ды құрады. БҰҰ мәліметтері бойынша 2010-2015 жылдардағы халықтың өсу қарқыны -0,1%, ал қала халқы - 0,1%, ауылдықтар -0,3%; 2014 жылы қала халқының үлесі 39,6%; ерлер үшін күтілетін өмір сүру ұзақтығы – 73,7, әйелдер үшін – 78,8 жас. Босния соғысы кезінде (1992-1995) миллионға жуық адам Босния мен Герцеговинаны тастап кетті, негізінен сербтер мен хорваттар. 2011 жылы сауаттылық деңгейі ЮНЕСКО мәліметтері бойынша 98% құрады. 2013 жылғы халық санағы бойынша, қатысқандардың 50,11%-ы өздерін босняктар, 30,78%-ы сербтер және 15,43%-ы хорваттар; діні бойынша: 50,7% - мұсылмандар, 30,7% - православтар, 15,2% - католиктер. 1991 жылғы халық санағы бойынша Босния мен Герцеговина халқының 43,5%-ы өзін «мұсылман», 31,2%-ы – сербтер, 17,4%-ы – хорваттар және 5,6%-ы – югославтар деп таныған. Елдегі ұлттық азшылықтардың ішінде черногориялықтардың 0,2%, сығандардың 0,2%, албандардың 0,1%, украиндардың 0,1%, словендердің 0,1% және македондардың 0,1% өмір сүрді. Бірнеше жүздеген адам өздерін венгр, итальяндық, чех, поляк, неміс, еврей, орыс, словак, түрік, румын және рутен деп атады. 2005 жылғы мәліметтер бойынша халықтың 10%-дан астамы сығандар болды. Сербтер мен хорваттар Босния мен Герцеговинада ғасырлар бойы өмір сүрді. Босняктар (Югославия болған кезінде – «мұсылмандар») халық ретінде Осман империясы жүргізген исламдандыру саясатының нәтижесінде қалыптасты[63]. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сербтер Босния мен Герцеговина халқының басым бөлігін құраған. Соғыс кезінде усташа терроры мен сербтердің жаппай қырылуы, хорваттар мен мұсылмандардың Косово, Македония, Воеводина және басқа аймақтардан бір мезгілде қоныс аударуы нәтижесінде серб халқы айтарлықтай қысқарды, ал 1961 ж. -1971 жылы мұсылмандар саны сербтердің санынан асып түсті. 1953 жылғы халық санағынан кейін дін бостандығының жариялануына байланысты Югославиядағы дінге сенушілер санының ресми есебі жүргізілген жоқ. Дәстүр бойынша дінге жататындық ұлтқа қарай белгіленді. Серб дініндегілер негізінен православие дінін ұстанады, хорваттар - католицизмді, босниялықтар - исламды ұстанады. Протестанттардың арасында Хорватия, Босния және Герцеговина және Воеводина тәуелсіз Евангелиялық шіркеуіне біріккен лютерандар бар. == Босния және Герцеговина Қарулы Күштері == Мемлекеттің қабылданған әскери доктринасына сәйкес, Босния және Герцеговина «өзінің геостратегиялық жағдайы бойынша... аймақта, Еуропада және одан тыс жерлерде тұрақтылық пен қауіпсіздіктің маңызды факторы бола отырып, оған тиесілі құқықтар мен міндеттерді толығымен қабылдауға дайын екенін білдірді. тең еуропалық және еуроатлантикалық мемлекеттердің отбасына». Босния және Герцеговина қарулы күштері ел азаматтарын, мемлекеттің егемендігін, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын қорғауға, тәуелсіздік саясатын қамтамасыз етуге, халықаралық міндеттемелерді орындауға және т.б. Қарулы күштерге құрлық әскерлері, әуе күштері және әуе қорғанысы кіреді. Қарулы күштердің жоғарғы қолбасшылығын Босния және Герцеговина президенттігі жүзеге асырады. Босния және Герцеговина қару-жарақ экспорттайды (Малайзияға, Сауд Арабиясына және басқа елдерге), 2014 жылы әскери өнімдер экспортының көлемі 93,8 млн конверсиялық марканы құрады. Әскери міндеттілік 2006 жылы алынып тасталды. 2014 жылы қорғаныс шығындары елдің жалпы ішкі өнімінің 0,98 пайызын құрады. Босния және Герцеговина [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы тұрақтылық пактінің мүшесі, НАТО-ның «Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасының мүшесі, 2010 жылы [[НАТО]]-ға кіру бойынша іс-қимыл жоспарын алды. == Экономика == Босния және Герцеговина орташа дамыған аграрлық-индустриалды мемлекет. Артықшылықтары: Тұрақты нарықтық экономикаға сәтті көшті. Төмен инфляция (1,4%). Салыстырмалы түрде жоғары экономикалық өсу (орташа еуропалық деңгейден жоғары) және мемлекеттік қарыздың төмендігі (орташа еуропалық деңгейден төмен). Еуропа елдерімен салыстырғанда әлі де салыстырмалы түрде арзан және жақсы білімді, жұмыс күші. Жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі және жұмыс күші тапшылығының кеңеюі жағдайында 2019 жылғы жағдай бойынша жалақының өсуі экономикалық баяулаумен шектелмейді. Әлсіз жақтары: нашар ресурстық база. Күшті сыбайлас жемқорлық. Нарықтық реформаларды баяу ілгерілету. Инфрақұрылымға және ҒЗТКЖ-ға төмен инвестиция. Еуропаның басқа салыстырмалы түрде кедей елдеріне де тән ең үлкен мәселе – жыл сайын еңбекке жарамды жұмыс күшінің тапшылығы және туу деңгейінің төмендігі мен халықтың басқа елдерге эмиграциясының жоғары болуына байланысты зейнеткерлер санының артуы. бай, әлем елдері. Социалистік индустрияландыруға дейін Босния және Герцеговина жерлері негізінен ауыл шаруашылығы болды. 1950-1980 жылдары мұнда негізінен жергілікті ресурстарды пайдаланып, су және жылу электр станциялары, қорғаныс өнеркәсібі зауыттары, ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары салынды. Түсті және қара металдардың кендері, көмір, тас тұзы өндірілді; болат пен прокат, алюминий, химиялық өнімдер, қағаз, целлюлоза өндірісі өсті. ЮСФР республика ресми түрде елдің экономикалық жағынан аз дамыған аймақтарына (Македония, Черногория және Косовомен бірге) кірді. Мысалы, республикадағы жалақы 1988 жылы Словениямен салыстырғанда 1,8 есе аз болды. 1992-1995 жылдардағы Босния соғысы кезінде елдің экономикасы мен инфрақұрылымы жойылды. Босния және Герцеговинадағы орташа жалпы жалақы 2023 жылдың қаңтарындағы жағдай бойынша 1 875 DM (€ 959,25) және таза DM 1 208 (€ 618,01) құрайды. 2023 жылдың ақпанындағы жағдай бойынша Серб Республикасындағы орташа жалпы жалақы 1 908 DM (975,36 еуро) және таза 1 256 DM (642,16 еуро) құрайды. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Босния және Герцеговина Федерациясында ең төменгі таза жалақы 596 марканы (305,36 еуро) құрайды. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Серб Республикасындағы таза ең төменгі жалақы 700 DM (358,64 еуро) құрайды. 1994-2014 жылдар аралығында шетелден келген тікелей инвестиция көлемі 6 млрд еуроны құрады, оның ішінде Аустриядан – 1,3 млрд еуро, Сербиядан – 1,1 млрд, Хорватиядан – 780 млн, Ресейден – 518 млн, Словениядан – 462 млн, Германиядан. – 326 млн, Швейцария – 278 млн, Нидерланды – 235 млн, Ұлыбритания – 180 млн, Люксембург – 169 млн – телекоммуникация, 11% – сауда. 2006 жылдан 2014 жылға дейін елге жылына орта есеппен 468 млн еуро тікелей шетелдік инвестиция түсті, оның ең үлкен сомасы 2007 жылы (1329 млн еуро, ірі мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру уақыты) келді. Босния және Герцеговинаның сыртқы саудасы негізінен Еуропалық Одақ елдеріне бағытталған. 2014 жылы Босния және Герцеговинаның сыртқы саудасының географиялық таралуы (2014 жылғы жағдай бойынша) келесідей болды. == Әкімшілік бөлінуі == Босния және Герцеговина - екі энтитеттен және бір дистрикттен құрастырылған федеративтік мемлекет. Энтиттері - [[Серб республикасы]] және [[Босния және Герцеговина федерациясы]] (БиХ федерациясы). Серб республикасы Босния және Герцеговинаның - 49% жерін алады, Босния және Герцеговина федерациясы мемлекеттің 51% жерін алады. Жалғыз дистрикттің атауы - Брчко. БиХ федерациясы он кантонға бөлінеді: * [[Унско-сански кантон]] * [[Посавски кантон]] * [[Тузлански кантон]] * [[Зеничко-добојски кантон]] * [[Босанско-подрињски кантон]] * [[Средњобосански кантон]] * [[Херцеговачко-неретвански кантон]] * [[Западнохерцеговачки кантон]] * [[Кантон Сарајево]] * [[Западнобосански кантон]] [[Сурет:Igman.jpg|thumb|alt=A.]] [[Сурет:Neum02450.JPG|thumb|alt=A.]] [[Сурет:Landscape near Ivan mountain.jpg|thumb|alt=A.]] == Географиялық мәліметтер == Босния мен Герцеговинаның жер бедері таулы. Климаты жерортатеңіздік, континенттік. Қаңтар айының көп жылдық орташа температурасы –1 — 3°С, шілдеде 20°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлш. 400 — 600 мм. Тау аңғарларымен өзен арналарында емен, шырша, қайың аралас орман өскен. Кен байлықтары: [[темір]], [[қорғасын]], [[мырыш]], [[боксит]] және т.б. [[Сурет:Map Bih entities.png|thumb|250px|center]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Босния және Герцеговина |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Жерорта теңізімен шектесетін елдер |Еуропа кеңесі |Еуроодақ мүшелері |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Босния және Герцеговина|*]] {{stub}} poezz1q5k82suvuerf99gwhgo6wghx4 3601331 3601316 2026-05-07T17:14:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/67anara|67anara]] ([[User talk:67anara|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3206023 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Босния және Герцеговина |Шынайы атауы = {{lang2|bs|hr|Bosna i Hercegovina}}<br>{{lang-sr|Босна и Херцеговина}} |Атау септігі = Босния және Герцеговина |Елтаңба = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |Байрақ = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Интермецо |Аудио = |Картада = Location Bosnia-Herzegovina Europe.png |карта тақырыбы = |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 44|lat_min = 6|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 58|lon_sec = 0 |region = BA |CoordScale = |Тілдері = [[босняк тілі]], [[серб тілі]], [[хорват тілі]] |Мемлекеттік діні = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[5 сәуір]] [[1992 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Социалистік Федеративті Югославия Республикасы|Югославиядан]] |Астанасы = [[Сараево]] |Ірі қалалары = Сараево, [[Баня-Лука]], [[Тузла]], [[Зеница]], [[Мостар]] |Басшы қызметі = [[Босния және Герцеговина бас төрағасы|Бас төраға]]<br />[[Босния және Герцеговина Президиумы|Президиум мүшелері]]<br />Министрлер кеңесі төрағасы |Басшылары = [[Валентин Инцко]]<br />[[Милорад Додик]]<br />[[Желько Комшич]]<br />[[Шефик Джаферович]]<br />[[Денис Звиздич]] |Жер аумағы = 51 129 |Жер аумағы бойынша орны = 125-ші |Судың үлесі = 1,4 |Этнохороним = |Жұрты = 3 511 372<ref>{{cite web|url=http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|title=Demography 2016|accessdate=24 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162731/http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|archive-date=14 November 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 133-ші |Сарап жылы = 2013 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 69 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 50,045 млрд.<ref name="imf2">{{cite web|date=28 December 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=72&pr1.y=8&c=914%2C962%2C943%2C963%2C918%2C960%2C968%2C942%2C961%2C174%2C186%2C967&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,291<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 20,720&nbsp;млрд.<ref name=imf2/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 5,917<ref name=imf2/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = 0,768<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=Human Development Report 2018 |date=2017 |publisher=United Nations |accessdate=29 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=22 March 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 77-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = Босния маркасы |Интернет үйшігі = .ba |ISO = |Телефон коды = 387 |Уақыт белдеуі = +1 |Түсініктемелер = }} '''Босния және Герцеговина''' ({{lang-bs|Bosna i Hercegovina}}; {{lang-sr|Босна и Херцеговина}}; {{lang-hr|Bosna i Hercegovina}}) — [[Еуропа]]дағы [[Балқан түбегі]]нде орналасқан ел. Босния мен Герцеговина — Балқан түбегінің орталығында, негізінен, Динар таулы қыратын алып жатқан мемлекет. Жерінің аум. 51 мың км². Халқы 4,4 млн. Халқының 31,4%-і — сербтер, 17,3%-і — хорваттар, қалғандары албан, түрік және т.б. ұлт өкілдері. Астанасы — Сараево қаласы. Ресми тілдері: босняк, серб, хорват тілдері. Тұрғындарының көпшілігі мұсылмандар, бұған қоса православие және католик дініндегілер де тұрады. Париж бейбіт келісімі бойынша Б. мен Г-ны 3 адамнан тұратын Президиум басқарады. Заң шығарушы орган — Парламент ассамблеясы, үкіметті Министрлер кеңесі басқарады. 2010 жылы Босния мен Герцеговина НАТО-ға кіру әрекетінің жоспарын алды. 2022 жылдың 15 желтоқсанында Босния мен Герцеговинаға Еуропалық Одаққа кіруге үміткер мәртебесі берілді. Югославия болған кезде Босния және Герцеговина ең кедей республика болды, қазір ол жұмыссыздық деңгейі өте жоғары Еуропадағы ең кедей елдердің бірі. Негізгі сыртқы сауда серіктестері Еуропалық Одақ елдері болып табылады. Валюта айырбасталатын белгі болып табылады. Босния мемлекеті 10-11 ғасырларда пайда болды. Билеушілер католицизмді ұстанды, жалпы халық босниялық шіркеуді ұстанды. XIV ғасырда Серб және Хорват жерлерінің аннексиялануымен Босния өзінің ең үлкен көлеміне жетті. 1463 жылы түріктер жаулап алды, халықтың едәуір бөлігі ислам дінін қабылдады. 1878-1918 жылдары - Аустрия-Мажарстан құрамында, 1918-1929 жылдары - Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігі, 1929-1941 жылдары - Югославия Корольдігі, 1941-1945 жылдары - Тәуелсіз Хорватия мемлекеті, 1945 ж. 1992 - Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы. Босния соғысының аяқталуымен 1995 жылғы Дейтон келісімдеріне сәйкес ол өзінің заманауи атауы мен конституциялық құрылымын алды. == Тарихы == === XII ғасырға дейін Босния және Герцеговина === Босния мен Герцеговинаның ең көне халқы осында ерте палеолитте өмір сүрген неандертальдықтар болды. Қола дәуірінде Босния және Герцеговина территориясында иллириялық тайпалар қоныстанды. Біздің эрамызға дейінгі IV ғасырда. Кельттер осында келді, олар ақырында көптеген иллириялықтармен ішінара қосылды. 1 ғасырдан - Ежелгі Римнің билігінде: Жоғарғы, Төменгі Паннония және Далматия провинцияларының құрамында. VI ғасырдан бастап - Византияның құрамында. 6-7 ғасырларда оны сербтер мекендеген. Босния тайпалық билік ретінде 10 ғасырда айтылған Византия императоры Константин Порфирогениттің айтуынша, сербтер 7 ғасырдың бірінші жартысында Балқан түбегінде пайда болған. Олар қазіргі Сербия, Черногория, Босния және Герцеговина аумақтарын және Хорватияның бір бөлігін басып алды. Балқан түбегіне қоныс аударғаннан кейін оңтүстік славяндардың көпшілігі сияқты сербтердің алғашқы аумақтық бірлестіктері жуптар болды. Иллириялықтар славяндармен ассимиляцияланды немесе таулы аймақтарға қоныс аударды, олар влахтар атымен өмір сүруді жалғастырды. Балқанға қоныс аударғаннан кейін біраз уақыттан кейін сербтер бірнеше ірі қауымдастықтар құрып, кейін олар мемлекеттік құрылымдарға айналды. Цетина мен Неретва өзендерінің арасында Византиялықтар Пагания деп атаған жақын аралдары бар Неретвланский княздігі болды. Неретва мен Дубровник арасындағы аймақ Захуми деп аталды. Дубровниктен Котор шығанағына дейінгі жерлерді Травуния мен Конавле алып жатты. Оңтүстігінде Божана өзеніне дейін Дукла созылып жатыр, кейін ол Зета деп аталды. Сава, Врбас және Ибар өзендерінің арасында Раска, ал Дрина мен Босния өзендерінің арасында Босния болды. Серб князі Часлав Клонмирович қайтыс болғаннан кейін Босния оның мемлекетінен бөлініп шықты. 1018 жылы ол номиналды түрде Византия билігіне өтті. 12 ғасырдың басында Боснияның бір бөлігі соғыстардың нәтижесінде Мажарстан-да құрамына кірді. Мажар королі Рамае рекс (Рама патшасы, яғни Босния) титулына ие болды, өйткені мемлекет негізінен Рама өзенінің аңғарында болды. Мажар королі Боснияны басқару үшін өзінің губернаторларын - тыйымдарды тағайындады. === Босния мемлекеті === Бастапқыда Босна және Врбас өзендерінің алабында пайда болған Босния 10-11 ғасырларда тұтас мемлекеттік формация ретінде пайда болса керек. Бан бұл мемлекеттің басында болды. 12 ғасырдың басында Дукля мемлекеті ыдырап, Босния тәуелсіздік алды. 1160 жылдардағы Византия-Венгрия соғысынан кейін Босния 13 жыл бойы Византияның қол астында болды, содан кейін ол вассал ретінде Венгрия Корольдігінің билігіне қайта оралды. Ел жүздер деп аталатын аймақтарға бөлінді. 11 ғасырдың аяғында Босниядағы алғашқы белгілі шіркеу ұйымы Бар католиктік архиепархиясы болды. 12 ғасырдың аяғында Бан Кулиннің тұсында босниялық шіркеуге біріккен алғашқы еретиктер пайда болды. 1234 жылы жат ағымдармен күресу үшін папалардың шақыруымен Боснияны өзіне бағындыруды армандаған венгр феодалдарының жойқын жорықтары басталды. Ежелгі босниялық әдебиет Босния шіркеуімен тығыз байланысты болды. Степан Котроманич мемлекетті батыс пен солтүстікке, соның ішінде Хумға айтарлықтай кеңейтті. Бан Степан Твртко 1377 жылы Милешев серб монастырында Әулие Саваның қабірінде «Сербтердің, Босния, Померания және Батыс елдерінің патшасы» ретінде үйленді. Степан Твртко қайтыс болғаннан кейін орталық билік әлсіреді, босниялық билеушілер күшейді, әсіресе Хорватиничи, Косачи және Павловичи сияқты рулар. Боснияның соңғы королі Степан Томашевич (1459 ж. ортағасырлық серб мемлекетінің соңғы билеушісі) түріктердің Боснияға басып кіру қаупі төнген кезде Рим мен Венецияға көмек сұрап, сұлтанға алым-салық төлеуден бас тартты. ел. Бұған жауап ретінде 1463 жылы сұлтан II Мехмед әскерімен Боснияға басып кірді. Сол жылы Степан Томашевич Яйце қаласының маңында өлім жазасына кесілді, Босния мемлекеті өмір сүруін тоқтатты. 1482 жылы Герцеговина толығымен жаулап алынды. === Түрік кезеңі === Босния феодалдары өз мүлкін сақтап қалу үшін ислам дінін қабылдауға мәжбүр болды, бұл 16 ғасырдың екінші жартысында халықтың жоғарғы қабаттарында христиан дінін толығымен ауыстырды. Феодалдық тәуелді шаруалар райа деп аталды. Балқанның көптеген қалаларында әскери гарнизондары бар бекіністер болса, 16 ғасырға қарай ірі қалалардың этникалық құрамы қатты өзгерді, олардың негізгі халқы түркілер-отаршылар мен түркілер болды, олар сайып келгенде ұлттық мәдениетпен байланысын жоғалтты. Қала халқының исламдануы сауда мен қолөнер үшін қолайлы жағдайларға кепілдік берді. Герцеговина мен Сербиядан айырмашылығы Боснияда шаруалар жаппай ислам дінін қабылдады. Сараево қаласы Боснияның ірі сауда және қолөнер орталығына айналды, Фока, Баня Лука, Ливно, Мостар сияқты қалалар өсті. Сонымен қатар ескі сауда және қолөнер орталықтарының біразы ыдырап кетті. 1580 жылы босниялық эялет құрылды. 19 ғасырдың бірінші жартысында елдің босниялық феодалдары Түркия жүргізген реформаларға қарсы шықты. Босниялық оппозицияны әлсірету үшін түрік үкіметі 1833 жылы Герцеговинаны Босниядан бөліп алды. Түрік билігі 1851 жылы ғана орнады. 19 ғасырдың 1-жартысында елде католик дінбасылары арасында пайда болған ұлт-азаттық қозғалыс дамыды. Оның нәтижесі 1875-1878 жылдардағы Босния-Герцеговина көтерілісі болды. 1878 жылы Босния мен Герцеговина 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы аяқталғаннан кейін Ресей мен Осман империясы арасында жасалған Сан-Стефано бейбітшілігі бойынша автономия алды. Алайда көп ұзамай сол жылғы Берлин келісіміне сәйкес Аустрия-Мажарстан 1878 жылдың шілде айынан қазан айына дейін Босния мен Герцеговинаны басып алды. === XX ғасыр === 1908 жылы Аустрия-Мажарстан Босния мен Герцеговинаны аннексиялады. Босния және Герцеговина қоғамының бір бөлігі елдің Аустрия-Мажарстан билігінен босатылып, Сербия басқаратын мемлекет құрылуына үміттенді. 1913-1914 жылдары серб ұлтшылдарының «Млада Босна» ұйымы құрылды. Оның қатысушыларының арасында 1914 жылы 28 маусымда Сараевода бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына сылтау болған эрцгерцог Франц Фердинанд пен оның әйелі Софияға қастандық жасаған Гаврило Принцип болды. 1918 жылы 29 қазанда Австрия-Венгрия ыдыраған кезде Загребтегі хорватиялық саборлар словендер, хорваттар және сербтер мемлекетін жариялады, оның билігі соғысқа қатысуды тоқтатқанын дереу жариялады. Сол жылдың 1 желтоқсанында мемлекет Сербия және Черногория Корольдігімен бірігіп, Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігін құрады. 1929 жылы Югославия Корольдігінің жаңа атауымен штаттағы Босния-Герцеговина аудандары Врбаска, Дрина, Зета және Приморская бановиналарына енді. 1941 жылы 10 сәуірде Германияның Югославияға шабуылынан кейін Усташе «Тәуелсіз Хорватия мемлекетін» жариялады, оның құрамына Босния және Герцеговина жерлері кірді. Оның аумағында Югославиядағы азаттық және азаматтық соғыстың негізгі шайқастары өтті. 1945 жылдың мамыр айының аяғында Босния неміс және усташа әскерлерінен азат етілді. Соғыс кезінде Босния мен Герцеговинаның 407 мыңға жуық тұрғыны қаза тапты, көптеген елді мекендер толығымен дерлік жойылды, оның ішінде Босанска Крупа, Ключ, Гламоч, Вишеград, Бихак, Босански Брод және т.б. 1945 жылы Босния және Герцеговина Халық Республикасы Югославия Федеративтік Халық Республикасының, 1963 жылдан Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамында Босния және Герцеговина Социалистік Республикасы болды. 1960 жылдары православтар мен мұсылмандар санындағы арақатынас соңғысының пайдасына өзгерді. 1961 жылы И.Тито мұсылмандарға ұлт (қазіргі босняктар) мәртебесін берді.Социалистік Югославия өмір сүрген жылдары республика халықтардың «бауырластығы мен бірлігі» қағидасын ерекше қатаң түрде сақтады, тең мөлшерде өкілдер тағайындады. мемлекеттік органдар мен мекемелердегі лауазымдарға үш ұлттың өкілдері. 1984 жылы И.Тито қайтыс болғаннан кейін басталған терең экономикалық дағдарыс жағдайында Сараево қаласында XIV Қысқы Олимпиада ойындары өтті. 1992 жылдың көктемінде референдум өтіп, тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Босния мен Герцеговинада соғыс басталып, бүкіл елді шарпыды. Сонымен бірге орталық билік босниялық-мұсылман қауымының бақылауында болды. Мұсылмандар сербтерге немесе аймаққа байланысты хорваттарға қарсы соғысты, әдетте, олар сербтерге қарсы хорваттармен бірге соғысты. Жанжалға көрші елдер тартылды, ол серб қауымына көмек көрсеткен Югославия, хорваттарға көмек көрсеткен Хорватия. Оған ұлы державалар, ең алдымен АҚШ пен НАТО елдері де қатысты. Қақтығыс НАТО-ның әскери араласуымен және 1995 жылы 14 желтоқсанда екі бөліктен тұратын біртұтас мемлекетті сақтауды көздейтін Дейтон келісімдеріне қол қоюмен аяқталды: Мұсылман-Хорватия Федерациясы мен Серб Республикасы. === XXI ғасыр === 2022 жылдың желтоқсанында Еуропалық Одақ Босния мен Герцеговинаға [[Еуропа одағы|ЕО]] мүшелігіне кандидат мәртебесін беру туралы шешім қабылдады. == Халық == 2019 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша Босния және Герцеговина халқының саны 3 415 752 адамды құрайды; 2013 жылғы соңғы санақ бойынша – 3 473 078 адам. 1991 жылғы халық санағы бойынша Босния мен Герцеговина халқының саны 4 377 033 адамды құрады, бұл елді Австрия-Венгрия басып алған 1879 жылғы халықтан 3,8 есе көп. 14 жасқа дейінгі балалардың үлесі жалпы халықтың 23,5%-ын, 15 пен 64 жас аралығындағы ересектердің үлесі – 67,7%-ын және 65 жастан асқандардың үлесі – 6,5%-ды құрады. БҰҰ мәліметтері бойынша 2010-2015 жылдардағы халықтың өсу қарқыны -0,1%, ал қала халқы - 0,1%, ауылдықтар -0,3%; 2014 жылы қала халқының үлесі 39,6%; ерлер үшін күтілетін өмір сүру ұзақтығы – 73,7, әйелдер үшін – 78,8 жас. Босния соғысы кезінде (1992-1995) миллионға жуық адам Босния мен Герцеговинаны тастап кетті, негізінен сербтер мен хорваттар. 2011 жылы сауаттылық деңгейі ЮНЕСКО мәліметтері бойынша 98% құрады. 2013 жылғы халық санағы бойынша, қатысқандардың 50,11%-ы өздерін босняктар, 30,78%-ы сербтер және 15,43%-ы хорваттар; діні бойынша: 50,7% - мұсылмандар, 30,7% - православтар, 15,2% - католиктер. 1991 жылғы халық санағы бойынша Босния мен Герцеговина халқының 43,5%-ы өзін «мұсылман», 31,2%-ы – сербтер, 17,4%-ы – хорваттар және 5,6%-ы – югославтар деп таныған. Елдегі ұлттық азшылықтардың ішінде черногориялықтардың 0,2%, сығандардың 0,2%, албандардың 0,1%, украиндардың 0,1%, словендердің 0,1% және македондардың 0,1% өмір сүрді. Бірнеше жүздеген адам өздерін венгр, итальяндық, чех, поляк, неміс, еврей, орыс, словак, түрік, румын және рутен деп атады. 2005 жылғы мәліметтер бойынша халықтың 10%-дан астамы сығандар болды. Сербтер мен хорваттар Босния мен Герцеговинада ғасырлар бойы өмір сүрді. Босняктар (Югославия болған кезінде – «мұсылмандар») халық ретінде Осман империясы жүргізген исламдандыру саясатының нәтижесінде қалыптасты[63]. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сербтер Босния мен Герцеговина халқының басым бөлігін құраған. Соғыс кезінде усташа терроры мен сербтердің жаппай қырылуы, хорваттар мен мұсылмандардың Косово, Македония, Воеводина және басқа аймақтардан бір мезгілде қоныс аударуы нәтижесінде серб халқы айтарлықтай қысқарды, ал 1961 ж. -1971 жылы мұсылмандар саны сербтердің санынан асып түсті. 1953 жылғы халық санағынан кейін дін бостандығының жариялануына байланысты Югославиядағы дінге сенушілер санының ресми есебі жүргізілген жоқ. Дәстүр бойынша дінге жататындық ұлтқа қарай белгіленді. Серб дініндегілер негізінен православие дінін ұстанады, хорваттар - католицизмді, босниялықтар - исламды ұстанады. Протестанттардың арасында Хорватия, Босния және Герцеговина және Воеводина тәуелсіз Евангелиялық шіркеуіне біріккен лютерандар бар. == Босния және Герцеговина Қарулы Күштері == Мемлекеттің қабылданған әскери доктринасына сәйкес, Босния және Герцеговина «өзінің геостратегиялық жағдайы бойынша... аймақта, Еуропада және одан тыс жерлерде тұрақтылық пен қауіпсіздіктің маңызды факторы бола отырып, оған тиесілі құқықтар мен міндеттерді толығымен қабылдауға дайын екенін білдірді. тең еуропалық және еуроатлантикалық мемлекеттердің отбасына». Босния және Герцеговина қарулы күштері ел азаматтарын, мемлекеттің егемендігін, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын қорғауға, тәуелсіздік саясатын қамтамасыз етуге, халықаралық міндеттемелерді орындауға және т.б. Қарулы күштерге құрлық әскерлері, әуе күштері және әуе қорғанысы кіреді. Қарулы күштердің жоғарғы қолбасшылығын Босния және Герцеговина президенттігі жүзеге асырады. Босния және Герцеговина қару-жарақ экспорттайды (Малайзияға, Сауд Арабиясына және басқа елдерге), 2014 жылы әскери өнімдер экспортының көлемі 93,8 млн конверсиялық марканы құрады. Әскери міндеттілік 2006 жылы алынып тасталды. 2014 жылы қорғаныс шығындары елдің жалпы ішкі өнімінің 0,98 пайызын құрады. Босния және Герцеговина [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы тұрақтылық пактінің мүшесі, НАТО-ның «Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасының мүшесі, 2010 жылы [[НАТО]]-ға кіру бойынша іс-қимыл жоспарын алды. == Экономика == Босния және Герцеговина орташа дамыған аграрлық-индустриалды мемлекет. Артықшылықтары: Тұрақты нарықтық экономикаға сәтті көшті. Төмен инфляция (1,4%). Салыстырмалы түрде жоғары экономикалық өсу (орташа еуропалық деңгейден жоғары) және мемлекеттік қарыздың төмендігі (орташа еуропалық деңгейден төмен). Еуропа елдерімен салыстырғанда әлі де салыстырмалы түрде арзан және жақсы білімді, жұмыс күші. Жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі және жұмыс күші тапшылығының кеңеюі жағдайында 2019 жылғы жағдай бойынша жалақының өсуі экономикалық баяулаумен шектелмейді. Әлсіз жақтары: нашар ресурстық база. Күшті сыбайлас жемқорлық. Нарықтық реформаларды баяу ілгерілету. Инфрақұрылымға және ҒЗТКЖ-ға төмен инвестиция. Еуропаның басқа салыстырмалы түрде кедей елдеріне де тән ең үлкен мәселе – жыл сайын еңбекке жарамды жұмыс күшінің тапшылығы және туу деңгейінің төмендігі мен халықтың басқа елдерге эмиграциясының жоғары болуына байланысты зейнеткерлер санының артуы. бай, әлем елдері. Социалистік индустрияландыруға дейін Босния және Герцеговина жерлері негізінен ауыл шаруашылығы болды. 1950-1980 жылдары мұнда негізінен жергілікті ресурстарды пайдаланып, су және жылу электр станциялары, қорғаныс өнеркәсібі зауыттары, ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары салынды. Түсті және қара металдардың кендері, көмір, тас тұзы өндірілді; болат пен прокат, алюминий, химиялық өнімдер, қағаз, целлюлоза өндірісі өсті. ЮСФР республика ресми түрде елдің экономикалық жағынан аз дамыған аймақтарына (Македония, Черногория және Косовомен бірге) кірді. Мысалы, республикадағы жалақы 1988 жылы Словениямен салыстырғанда 1,8 есе аз болды. 1992-1995 жылдардағы Босния соғысы кезінде елдің экономикасы мен инфрақұрылымы жойылды. Босния және Герцеговинадағы орташа жалпы жалақы 2023 жылдың қаңтарындағы жағдай бойынша 1 875 DM (€ 959,25) және таза DM 1 208 (€ 618,01) құрайды. 2023 жылдың ақпанындағы жағдай бойынша Серб Республикасындағы орташа жалпы жалақы 1 908 DM (975,36 еуро) және таза 1 256 DM (642,16 еуро) құрайды. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Босния және Герцеговина Федерациясында ең төменгі таза жалақы 596 марканы (305,36 еуро) құрайды. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Серб Республикасындағы таза ең төменгі жалақы 700 DM (358,64 еуро) құрайды. 1994-2014 жылдар аралығында шетелден келген тікелей инвестиция көлемі 6 млрд еуроны құрады, оның ішінде Аустриядан – 1,3 млрд еуро, Сербиядан – 1,1 млрд, Хорватиядан – 780 млн, Ресейден – 518 млн, Словениядан – 462 млн, Германиядан. – 326 млн, Швейцария – 278 млн, Нидерланды – 235 млн, Ұлыбритания – 180 млн, Люксембург – 169 млн – телекоммуникация, 11% – сауда. 2006 жылдан 2014 жылға дейін елге жылына орта есеппен 468 млн еуро тікелей шетелдік инвестиция түсті, оның ең үлкен сомасы 2007 жылы (1329 млн еуро, ірі мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру уақыты) келді. Босния және Герцеговинаның сыртқы саудасы негізінен Еуропалық Одақ елдеріне бағытталған. 2014 жылы Босния және Герцеговинаның сыртқы саудасының географиялық таралуы (2014 жылғы жағдай бойынша) келесідей болды. == Әкімшілік бөлінуі == Босния және Герцеговина - екі энтитеттен және бір дистрикттен құрастырылған федеративтік мемлекет. Энтиттері - [[Серб республикасы]] және [[Босния және Герцеговина федерациясы]] (БиХ федерациясы). Серб республикасы Босния және Герцеговинаның - 49% жерін алады, Босния және Герцеговина федерациясы мемлекеттің 51% жерін алады. Жалғыз дистрикттің атауы - Брчко. БиХ федерациясы он кантонға бөлінеді: * [[Унско-сански кантон]] * [[Посавски кантон]] * [[Тузлански кантон]] * [[Зеничко-добојски кантон]] * [[Босанско-подрињски кантон]] * [[Средњобосански кантон]] * [[Херцеговачко-неретвански кантон]] * [[Западнохерцеговачки кантон]] * [[Кантон Сарајево]] * [[Западнобосански кантон]] [[Сурет:Igman.jpg|thumb|alt=A.]] [[Сурет:Neum02450.JPG|thumb|alt=A.]] [[Сурет:Landscape near Ivan mountain.jpg|thumb|alt=A.]] == Географиялық мәліметтер == Босния мен Герцеговинаның жер бедері таулы. Климаты жерортатеңіздік, континенттік. Қаңтар айының көп жылдық орташа температурасы –1 — 3°С, шілдеде 20°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлш. 400 — 600 мм. Тау аңғарларымен өзен арналарында емен, шырша, қайың аралас орман өскен. Кен байлықтары: [[темір]], [[қорғасын]], [[мырыш]], [[боксит]] және т.б. [[Сурет:Map Bih entities.png|thumb|250px|center]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Босния және Герцеговина |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Жерорта теңізімен шектесетін елдер |Еуропа кеңесі |Еуроодақ мүшелері |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Босния және Герцеговина|*]] {{stub}} 3szajj6urhnouyoavfgczg8bduouo4f Шіркеу славян тілі 0 11862 3601361 3089105 2026-05-07T22:45:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601361 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name=Шіркеу славян тілі | familycolor=Indo-European | region=[[Шығыс Еуропа]] | iso1=cu | iso2=chu | iso3=chu | fam2=[[Славян тілдері|Славян]] | fam3=[[Оңтүстік славян тілдері|Оңтүстік]] | fam4=Оңтүстік-Шығыс | fam5=[[Көне шіркеу славян тілі|Көне&nbsp;шіркеу&nbsp;славян]] | script=[[Кирил әліпбиі]] }} '''Шіркеу славян тілі''' ({{lang-mk |црковнослoвeнски jaзик}}; {{lang-bg |църковнославянски език}}; {{lang-ru|церковнославя́нский язы́к}}; [[украин тілі|украинша]]: церковнослов'янська мова; [[серб тілі|сербше]]: црквенословенски језик / crkvenoslovenski jezik; [[чех тілі|чехше]]: ''církevní slovanština''; [[словак тілі|словакша]]: ''cirkevnoslovanský jazyk''; [[поляк тілі|полякша]]: ''cerkiewnosłowiański''; [[хорват тілі|хорватша]] ''crkvenoslavenski'';) — болгар, македон, украин, орыс, серб және басқа да славян тілді православ шіркеулерінің тілі. Тарихи тұрғыдан алғанда бұл тіл көне шіркеу славян тілінен келіп шыққан, даму барысында тірі славян тілдерінің ықпалына ұшырап отырған (мысалы, көнерген немесе түсініксіз сөздерді алмастыру, фонетикасын тірі славян тілдеріне бейімдеу, т.б.). 18-ші ғасырға дейін шіркеу славян тілі [[Ресей]]дің [[әдеби тіл]]і ретінде қолданылып келді. Шіркеу қызметтерінен тыс бұл тілде ешкім сөйлеспесе де, шіркеу қызметкерлері, ақындар және білімді адамдар сөйлеген сөздерінде шіркеу славян сөздері мен сөз тіркестерін кеңінен қолданып отырған. 17-18-ші ғасырларда бұл тілді біртіндеп [[орыс тілі]] ығыстырып шығарып, ол тек шіркеу қызметтерінде ғана қолданылатын болды. Тіпті бертінде 1760-шы жылдары [[Ломоносов Михаил Васильевич|Ломоносов]] шіркеу славян тілін орыс тілінің жоғарғы стильді түрі болып табылады деген көзқарасты қорғаса да, 19-шы ғасырда бұл көзқарастың жақтастары қалмады. Бұл стильдің қалдықтары [[староверлер]]дің («ескі сенімдегілер») тілінде ең ұзақ сақталды. Шіркеу славян тілінің түрлері [[Беларусь]], [[Украина]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Болгария]] және [[Солтүстік Македония]] сияқты басқа да православ елдерде шіркеу қызметі және әдеби тіл ретінде қолданылды. Кейін оларда да ол халықтық тілдермен алмастырылды, бірақ шіркеу қызметінде әлі де қолданылады. Шіркеу славян тілінен [[орыс тілі]]не ауысқан сөздер көптеп кездеседі. Екі тіл де славян тілдері тобына жатса да, кейбір фонетикалық құбылыстар екі тілде әртүрліше дамыды. Сондықтан орыс тіліне енген шіркеу славян тілінің сөздері орыс тіліндегі түбірлес сөздерге ұқсайды, бірақ аздап айырмашылықтары да бар: золото / злато («алтын»), город / град («қала»), горячий / горящий («ыстық»), рожать / рождать («туу»). Бұндағы қос сөздердің біріншісі орыс, екіншісі шіркеу славян сөзі. Орыстың Гоголь, Чехов, Толстой және Достоевский секілді ұлы ақын-жазушыларының шығармаларының әсерімен осы сияқты қос сөздердің арасындағы мағыналар байланысы дәстүрге айналды. Бұл сөздердің қолданылу аясы да қалыптасты: шіркеу славян тілінен келген сөздер жоғары стильдік, кітаби немесе поэзиялық сөздер ретінде, ал орыс сөздері қарапайым сөздер ретінде қолданылды. Бұл жағдайды Батыс Еуропа тілдеріндегі латын тілі мен жергілікті тілдің арасындағы қарым-қатынаспен салыстыруға болады: ғылым, пәлсапа, діннің ұғымдары латын тілінен алынатын да, күнделікті тұрмыста қолданылатын сөздер халықтың тілінен алынатын. [[Сурет:Csl-luke20.png|thumb|right|Шіркеу славян тіліндегі мәтін]] == Айтылуы == Көбінесе шіркеу славян сөздерінің айтылуы адамның ана тілі қай славян тілі екендігі бойынша анықталады: егер оның ана тілі [[болгар тілі]] болса, болгар тіліне ұқсас етіліп, егер оның ана тілі [[орыс тілі]] болса, орыс тіліне ұқсас етіліп айтылады. Сондықтан айтылуы әр түрлі бола алады. Ресейде шіркеу славян сөздері орыс тілінің фонетикалық заңдары бойынша айтылады, бірақ бірнеше ерекшеліктер де бар: *Сербияда шіркеу славян тілі жалпы алғанда серб тіліне емес, орыс тіліне ұқсас етіп дыбысталады. Орыс тілімен айырмашылықтар серб тілінің фонетикасының ерекшеліктерімен байланысты: серб тілінде «ы» және «щ» әріптеріне сәйкес келетін дыбыстар жоқ, кейбір дауыссыздарды жіңішкерту мүмкін емес (сондықтан «ть» жай «т» болып дыбысталады). == Грамматикасы мен стилі == Шіркеу славян тілінің түрлі елдерде кейбір айырмашылықтары болса да, олардың барлығында да Көне шіркеу славян тілін жергілікті славян тіліне жақындатуға тырысады. Барлық жалғаулар аздап қарапайымдатылған түрінде негізінен ежелгі үлгілер бойынша қолданылады. Етістіктің алты шағы, зат есімнің жеті септігі мен сан есімнің үш түрі (жекеше, көпше және екіше) дәстүрлі мәтіндерде толығымен қолданылады. Ал жаңадан жазылған мәтіндерде қазіргі орыс тілінің синтаксисі кең қолданылады, сондықтан бұл мәтіндерді ең жақсы түсінетін — орыстілділер. Соңғы «ер» әріптерінің түсіп қалуы шіркеу славян тілінде толық көрініс тапқан, бірақ сөз аяғындағы «ъ» әрпі әлі де жазылады. «Юс» әріптері көбінесе 16-17-ші ғасырлардағы орыс тілінің үлгісі бойынша алмастырылады. «Ять» әрпі сөздің келіп шығуы бойынша керек жерлерде әрқашан жазылады. «Кси», «пси», «омега», «от» және «ижица» әріптері, сандардың әріптермен белгілену тәсілі, екпін белгілері және «киелі есімдер» үшін қысқартулар және «титлолар» әлі де қолданылады. Киелі жазбалар, шіркеу қызметі немесе шіркеу құжаттары түсініктірек болсын деп олардың сөз қоры мен синтаксисі аздап замандастырылған. Мысалы, кейбір ежелгі есімдіктер түсінікті басқа есімдіктермен алмастырылған (мысалы «етеръ» {{IPA|/jeter/}} «біреу, қайдағы біреу» деген сөз → {{Unicode|нѣкій}} деген сөзбен алмастырылған) Басқа бейімдеулер мен өзгертулер де оқтын-оқтын жасалып отырады. Мысалы, Жоханның інжіліндегі алғашқы сөздерді Кирил мен Методий {{Unicode|искони бѣаше слово}} («Әуел баста сөз болған») деп аударған болатын. Иван Федоров 1580-81 жылы басып шығарған кітапта және 1751 жылғы Елизавета Библиясында {{Unicode|въ началѣ бѣ слово}} деген түрге келтірілген. == Тағы қараңыз == * [[Глаголица]] * Көне шіркеу славян тілі == Сыртқы сілтемелер == * [http://justin.zamora.com/slavonic Шіркеу славян тілін үйренушілерге көмек]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20021223105737/http://www.sbible.boom.ru/slavpdf.htm Шіркеу славян тіліндегі Библия] (PDF) {{ru icon}} * [http://www.slavdict.narod.ru/ Шіркеу славян тілінің толық сөздігі (көне орыс тілінің сөздері қосылған)] {{ru icon}} {{Slavic languages}} [[Санат:Көне славян тілдері]] [[Санат:Классикалық тілдер]] [[Санат:Өлі тілдер]] [[Санат:Флексиялы тілдер]] [[Санат:Православие]] 5c2h7h7rl7vv6uwtu0imt0n79rrzd5w Ғабиден Мұстафин 0 16152 3601379 3219627 2026-05-08T04:28:30Z Nurken 111493 /* */ 3601379 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Ғабиден Мұстафин |Шынайы есімі = |Суреті = Stamp of Kazakhstan 402.jpg |Ені = |Суреттің аты = 2002 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Мұстафин |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 26.11.1902 |Туған жері = [[Жауыр тауы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 20.1.1985 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Flagicon|USSR}} |Ұлты = |Мансабы = Жазушы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Ғабиден Мұстафин''' ([[29 қараша]] [[1902 жыл]], [[Жауыр тауы]], қазіргі [[Қарағанды облысы]] – [[20 қаңтар|20 қантар]] [[1985 жыл]], [[Алматы]]) — кеңестік қазақ [[жазушы]], Қазақстанның халық жазушысы (1984), қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Мұрат бөлімінен шыққан<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref>. Ауыл молдасынан ескіше сауат ашып, 14 жасында Спасскі зауытының табельшісінен бір жыл [[Орыс_тілі|орысша]] оқиды. Сондағы бес жылдық орыс-қазақ мектебін бітірген (''1916''). 20-жылдардан бастап ауылдағы кеңес жұмыстарына араласты. [[1925]] жылдан білімін көтеру мақсатында Қызылордаға келіп, оқуға түсе алмай, өлкелік сотта іс-қағаздарды тіркеуші болып істеді. Түскен шағымдарды негізге ала отырып, ел ішіндегі заңсыздықтар туралы мақалалар жазуға үйренді. Жазушылыққа ұмтылысы да осы кезеңдерден басталды. === Шығармалары === [[Сурет:Gabiden Mustafanyn tandamaly 4 tomdyqy.jpg|thumb|Ғабиден Мұстафа. Таңдамалы 4 томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1970–1973.]] [[1925]] – [[1964]] жылы Қарағанды шахтасында темір жонушы, “[[Қарағанды_пролетариаты|Қарағанды пролетариаты]]” (''қазіргі “Орталық Қазақстан”'') газетінің жауапты хатшысы, Новосібірде шыққан “Қызыл ту” газетінің, “[[Әдебиет_майданы|Әдебиет майданы]]” (''қазіргі “Жұлдыз”'') журналының қызметкері, редакторы, [[Қазақстан жазушылар одағы|ҚР Жазушылар одағы]] басқармасының төрағасы (''1953 – 1956, 1962 –1964'') қызметтерін атқарды. Алғашқы әңгімесі “Сәрсен мен Боқаш” (''1927'') “Жыл құсы” альманағында жарияланса, тұңғыш жинағы “Ер Шойын” (''1929'') деген атпен шықты. [[1940 жыл]]ы [[Қарағанды]] шахтерлерінің өмірінен жазылған “Өмір не өлім” атты тұңғыш романы жарияланды. Бұл кітап үлкен шығармашылық жолдың бастауын белгілеген еңбек еді. Қаламгер алғашқы романынан-ақ қазақ топырағындағы өндіріс тақырыбын қозғады, шығармада бұрын жабылып қалған өндірістің [[Кеңестік_Қазақстан_тарихының_деректемелері|Кеңестік кезеңде]] қайта ашылуы суреттелді. Автор осы жолдағы күресті кейіпкерлер әрекеті арқылы біраз шиеленістіріп, жұмысшы табының бейнесін жасады. Бірақ тартыстың жасандылығы роман кейіпкерлері бейнелерінің әлсіз шығуына, композициясының босаңдығына әсер етпей қоймады. Кейін бұл тақырыпқа қайта оралып, Мұстафин Ғабиден дәуір шындығы мен өндіріс адамдарын суреттеуде едәуір табыстарға жетті. [[Соғыс]] жылдарында “Құлаған құз”, “Алынған кек”, “Басқа пәле тілден”, “Айғақ” (''1942''), “Тұтқын”, “Күлмеген адам”, “Керуен” секілді шағын туындылары өмірге келді (''[[Жиырма_бес_(жинақ)|“Жиырма бес”]], 1953''). Соғыстан кейін ол кең көлемді прозада қалам тартып, тары дақылынан мол өнім алуда дүниежүзіне танымал болған [[Шығанақ Берсиев]] өмірінен [[Шығанақ_(роман)|“Шығанақ”]] повесін жазды (''[[Ұлы_Отан_соғысы|1945]]''). [[Ұлы_Отан_соғысы|Соғыс]] жылдарында еңсесі түскен елге ерен еңбегі арқылы көмек көрсетіп, демеу болған ақтөбелік диқан Шығанақтан да басқа мұнда еңбек адамдарының кесек тұлғалары көрініс тапқан. Шығармада қажырлы еңбектің нәтижелі жемісі сөз етіледі. Ауыр арпалыс нәтижесінде жеткен жаңа өмірдің күрделі де қиын жолын үлкен суреткерлікпен жазады. Бұл өз кезеңінде ұрпақты еңбек сүйгіштікке, табандылыққа, адалдыққа жетелейтін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма болды. “Миллионер” повесі (''1948'') соғыстан кейінгі халық өміріндегі өзгерістерді бейнелеуге арналған. Повесть бірнеше шет тілдерге аударылған (''ағылшын, неміс, француз, испан, поляк, чех, болгар, венгр, қытай, т.б.''), шығарма желісі бойынша осы аттас пьеса да жазылған. Ол “Қарағанды” (''1952''), “Дауылдан кейін” ('''1960''), “Көз көрген” (''1963'') романдарын жазды. Бұл шығармалар идеялық-көркемдік қуатының молдығымен қазақ әдебиетіне зор үлес болып қосылып, жазушыны әдебиеттің аса көрнекті өкілдерінің қатарына көтерді. Мұстафин Ғабиден шығармалары шетел тілдеріне аударылып, оқырмандардан өз бағасын алды. Мұстафин Ғабиденнің шығармалары 20 ғасырдың басындағы дүрбелең оқиғалар мен қоғамдағы жаңалықты, ел басынан өткерген ауырпашылықты кеңінен суреттеуімен құнды. Мұнда Мұстафин Ғабиден өзі өмір сүрген дәуірдің панорамалық суреттерін жасап, қиыншылықтарды жеңе отырып, ілгері ұмтылған қоғамды, ондағы адамдар қарым-қатынасын көркем бейнелейді. [[Қазақ_кеңес_әдебиеті_мен_өнерінің_қалыптасуы|Кеңестік дәуір әдебиетінде]] көрнекті шығармалардың біріне айналған “Қарағанды” романы (''1952'') – ел [[экономика]]сын көтерген өндіріс ошағы мен сол өңірдегі жұмыскерлер, зиялылар турасындағы кең тынысты, күрделі роман. Мұстафин Ғабиден бұл шығармасында “Өмір мен өлім” романының кейбір сюжеттік желісін пайдалана отырып, ұлттық зиялылар қауымының қалыптасу кезеңін нанымды бейнелейді. Кейіпкер тағдырын қайшылықты оқиғалар легі арқылы өткір, ұтымды көрсетіп, адамдар әрекетін уақыт тұрғысынан емес, адамгершілік ұстаным тұрғысынан тануға ұмтылды. Әлеуметтік-психологиясының. тереңдігімен ерекшеленетін “Дауылдан кейін” романы (''1960'') 20-жылдардың орта кезіндегі қазақ ауылындағы өзгерістерді көрсетуге арналған. Көркемдік сапасы, шынайылығы, психологиялық сезім күйлерін суреттеудегі шеберлігі, образдарының жан-жақты ашылуы, оқиғаларының күрделілігі жағынан роман қаламгердің елеулі табысы саналды. Шығармадағы өмір шындығы “Көз көрген” романында (''1963'') отаршылдық пен езгіге қарсы күрес арқылы жалғасын тапты. Өз өмірінен және өзімен тұстас аға буынның басынан кешкен тарихи кезеңдері жайында мағлұмат беретін мемуарлық трилогия жазуды жоспарлаған Мұстафин Ғабиден “Көз көргенді” дүниеге әкелді. Мұстафин Ғабиден шығармаларының негізгі тақырыбы – өндіріс өмірі мен ауыл тіршілігінің тынысы. === Шығармаларының негізгі тақырыбы === Қаламгер туындылары ерекше қуат-жігерге, қуанышқа толы. Мұстафин Ғабиден қаһармандары – өз еңбектерімен тарихи табыстарға жеткен жандар. Олар аға буынның қажырлы рухын, биік мақсаты мен арманын, мағыналы ғұмырын паш етеді. Жомарт, Жанат, Алма секілді жастардың халық алдындағы перзенттік, [[азаматтық парыз]]ды ақтау талабынан туған ізденісі мен махаббатты қастер тұтатын қасиеті – қазіргі ұрпақтың рухани тәрбиесінде жәрдемі болары сөзсіз. Мұстафин Ғабиден шығармаларының елеулі ерекшелігі оның өзіндік стилінде. Ол сөйлемді қысқа құрып, аз сөзге көп мағына береді. Тілі қарапайым да жатық, ұғымға жеңіл, оралымды, ұтымды. Халықтың қанатты, бейнелі сөздерін орынды пайдаланумен қатар өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жиі қолданады. Әдеби-сын мақалаларында елдің, ұлттың жайын қозғап, әдебиеттің бүгіні мен ертеңі, дамуы турасындағы тың ой-тұжырымдарын жазды (''“Ой әуендері”, 1974''). == Марапаттары == Мұстафин Ғабиден шығармашылықпен қатар қоғамдық-саяси өмірге де белсене араласты. Ол 5-ші сайланған [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] (''1954''), 6 – 9 сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (''1962 – 1978'') болды. Мемлекеттік сыйлық лауреаты (''1978''). Ол 2 мәрте Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, [[Еңбек_Қызыл_Ту_ордені|Еңбек Қызыл ту ордендерімен]] және көптеген медальдармен марапатталған..<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Мұстафин Ғабиден және Абай шығармашылығы == Көркем сөз жайлы [[Абай_Құнанбайұлы|Абай]] айтқан талап, талғам - өлшеусіз өнеге. Қазақтың жазба әдеби тілінің тарихындағы [[Алғашқы_қайта_өрлеу_дәуірі|«қайта өрлеу»]] дәуірінің басында туру бақыты Абайға біреудің ұсынысы бойынша берілген «мәртебе» емес, уақыт өлшемінен сараланған даналық ойға, ақындық қуатқа, көркемдік даралыққа, әлемдік ой-сана парасатымен бәйгі алаңынан үн қатқан озат ойлы классикті мойындаудан барып қалыптасқан шынайы пікір.Корреспондент мүшесі болған. Абайдың эстетикалық ойларының негізгі мәні, оның көркемдік туралы ұғым-нанымы айқын белгі беретін «Өлең - сөздің патшасы, сөз сара- сы...» деген өлеңін еске түсірейік. Өзінің даналық болмысы, сөз енеріндегі даралық сипаты поэзия әлемінде ерекше биіктікке көтерілген Абайдың әдебиетке қояр негізгі көркемдік талғам-талаптарын өлең сөзге байланысты білдіруі занды еді. Абай айтқан талап-тілектердің бастыла- рының бірі көркем шығарманың мазмұнды, идеялы болып келуіне айырықша зер салса, екіншіден, мазмұн мен түрдің үйлесімін қадағалауды, бірлігін сақтауды қатты көздеген. Өнер әлеміндегі Абайдың осы өнегелік сипаты өзінен кейінгі қазақ әдебиеті үшін тың идея, соны түр, жаңа көркемдік үлгілердің бастау көзі ретінде күні бүгінге дейін мәнін жоймаған, әрқашан бағдар бола беретін құбылыс. Абайдың өнегелік қырларының бағдары сала-сала. Бүгінгі қазақ жазушыларының ішінде одан үйренбеген, оның көркем өнерге қойған талап-тілектерін басшылыққа алмаған ақын-жазушы жоқ десек артық емес. Алайда ол талаптарды бойына сіңіре білу әр жазушының талант-дарынына, зерттей ізденіп, кеңіліне зерделеп тоқи білуіне байланысты. Әдебиеттегі Абай тұлғасының биіктігі, классик өнер туындысын жасай алуы, көркемдік үлгіні ерекше меңгеруімен қатар өзі өмір сурген ортаның, қоғамдық қатынастардың реалистік бейнесін жасай білуінде. Өз заманының мінез-құлқын зерделеп, бүгінгі дәуірі мен кешегі күндерін саралап, болашақ өмірді пайымдап алуында. Қазақтың көрнекті жазушыларының бірі Мұстафин шығармаларында Абай өнегесі, Абай дәстүрі берік орын тепкендігі, жазушының алдына жаңа идеялық мақсаттар қойып, өз дәуірінің көркем бейнесін жасай білуде Абаймен үндестік танытқаны айқын. Ондаған әңгімөлері мен бірнеше шағын пьесаларын былай қойғанда, «Шығанақ», «Миллионер», «Қарағанды», «Дауылдан кейін», «Көзбен көрген» сияқты роман, повестері арқылы жазушы қазақ әдебиетінің дамуына, көркемдік жетістіктерге жетуіне мол үлес қосты. Жазушының қатар түзген бұл шығармалары бір-біріне жалғасып жатқан ұлкен көзенді қамти отырып, 20-ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ халқының көркем шежіресін жасады деуге болады. Осы тұрғыдан келгенде Мұстафин Ұлы ақын дәстүрін, Абай өнегесін бірнеше түрлі сипатта сабақтастыра алды. Бірінші, Ғ. Мұстафин де Абай сияқты тақырыпты өз дәүірінен, бірге тыныстап, қатар тіршілік жасап жүрген замандастарының іс- әрекетінен, көзімен керіп, бастан кешірген өмір шындығынан іздеп тапты Екінші сөз енері жайлы Абай қойған талап деңгейіне ден қойды. Әр сөздің, әр сөйлемнің көркем құрылуы мен ондағы ойдың терең де мағыналы болып шығуына ерекше назар аударды. Жазушының жоғарыда айтылған шығармаларыныңқай-қайсысында болсын, мақал-мәтелге айналып кеткен жолдар аз көздеспейді. Аз сөзге көп мағына беріп, сөйлемді қысқа құруы, тілінің қарапайымдылығы, ұғымға жеңіл, жатық өрі ұтымды, оралымды болып келуі Мұстафинның өзіндік стилін танытады. Халықтың бейнелі, қанатты сөздерін орынды пайдалана отырып, өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жасай білген. Абай өлеңіндегі көптеген жолдардың мақал-мәтелге айналып кеткені секілді Мұстафин шығармаларында көздесетін: '''«Біткен іске сыншы көп, піскен асты жеуші көп»,''' '''«Сыншының бәрі бірдей мінші ме, жеушінің бәрі бірдей енші ме?»''', '''«Өмір егер ащыны бермесе, тәттіні білер ме едік, тәттіні бермесе, ащыны білер ме едік?»''','''«Теңіздей терең халық ішінде алмастай асыл ойлар жатыр»''', '''«Жақсы тәртіп әдетке айналса - ырыс, жаман тәртіп әдетке айналса - қырсық»'''.''' «Барды қанағат тұтып, жоқты іздемеу - мешеулік»''' т. б. тәрізді бейнелі тіркестер қанатты сөздерге айналуы соның айғағы. Кейіпкер образын сомдау барысында портрет жасау шеберлігі де оның өзгеше өнерпаздық қырын айғақтап турғандай. Осының бәрі де - Абай тағылымын өнеге тұтып, Абай дәстүрін сабақтастыра білудің жемісі. Аз сөйлеп, көп толғану тағылымын әбден бойына сіңірген жазушы әдебиет жайлы ойларын да айтуға міндетті тұста ғана сыншыл зерде, биік талғам деңгейінен сүзгіден еткізіп, сығымдап беріп отырған. '''«Әдебиет - адам енерінің ішіндегі ең ұзақ жасайтындардың бірі»''' дей отырып, сөз өнері жайлы былайша толғанады: ''«Әдебиет-ойдың, тілдің жемісі. Алғыр тіл күн шалмағанды шалады, қараңғы көңілге сәуле бере алады, суық көңілді жылыта алады».'' Осылайша әдебиеттің маңызы, міндеті жайлы, әр көздегі қазақ әдебиетінің белгілі өкілдері, олардың шығармалары туралы толғаныстарын білдіріп отырған. Өзінің әдеттегі жинақы да қысқалықты бағдар тұтатын қалпын сақтай отырып, Ұлы Абай мұрасыжайлы да ойын бір мақаланың аумағында сабақтаған. Абайға арналған «Жұлдызы өлең-жырдың сөнбейтұғын» атты мақаласын Ғ. Мұстафин [[1971]] ж. Ұлы ақынның жүз жиырма бес жылдық мерейтойына арнап жазған.Жазушының [[1978]] ж. шыққан «Ой әуендері» кітабында басылып, кейін бес томдық шығармалар жинағының бесінші томына енгізілген. Мақалада Абайдың әдебиеттегі тарихи орны, ақындық тұлғасы жайлы сыр толғанады. «Әдебиет, шын мағынасындағы әдебиет жойылмайды. Өз тұсындағы қауым тіршілігін, табиғат тіршілігін кейінгі ұрпақтарға, кейінгі қауымдарға жеткізіп беріп отырады. Осының мысалдарын алыстан іздемей-ақ, өзіміздің қазақтың фольклор, эпостарынан немесе Абай шығармаларынан көріп, біліп келеміз» дей келіп, ұлы ақынның шығармашылығындағы ерен үлгі мен жан-жақтылығына, аудармашылық шеберлігіне тоқталады. «Абай шыңы бәрімізден жоғарытұр. Орыстың үлкен әдебиетшілері айтқандай-ақ [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкиннің]], [[Лев Толстой|Толстойдың]] орны бос тұр демекші, біздің Абайдың да орны бос тұр», - дейді жазушы. Абай талантының қайнар көзі, даналық сипатының негізі жайлы ойынбылайша ербітеді: '''«Әрине, ешбір шың тек өзі ғана тіп-тік шығып кетерілмейді. Шың неғұрлым биік болса, солғұрлым оны қоршаған төбе, шоқылар да көп болмақ. Абайды Абай еткен - алдымен өзінің халқы. Тастақ жерге өсімдік еспейді. Абайды өсіретін ортасы- әріден келе жатқан халықтың мұрасы, Шығыстан, Европадан алған білім нәрлері»'''. Аз сөзге көп мағына сыйдырып айтылған бұл жолдарда тарихи баға, терең түжырым жатыр. Біріншіден, Абайдың өз ортасына, кейінгілерге еткен ықпал, әсері пайымдалса, екіншіден. Ұлы ақынды өсірген құнарлы топырақ, қасиетті орта зерделенеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> [[Сурет:KZ-2002-50tenge-Mustafin-b.png|right|121px|]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.inform.kz/kaz/article/2290800 Мұстафин Ғабиден] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219135038/http://inform.kz/kaz/article/2290800 |date=2010-12-19 }} * [http://marinkinrasskaz.ucoz.ru/publ/5-1-0-321 Мұстафин Ғабиден] {{Ғабиден Мұстафин шығармалары}} [[Санат:Ғабиден Мұстафин]] [[Санат:Қарағанды облысында туғандар]] [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:29 қарашада туғандар]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] i6ndjc3l4z7uovj45rzuhrzbzy3dtgm 3601380 3601379 2026-05-08T04:28:58Z Nurken 111493 /* */ 3601380 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Ғабиден Мұстафин |Шынайы есімі = |Суреті = Stamp of Kazakhstan 402.jpg |Ені = |Суреттің аты = 2002 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Мұстафин |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 26.11.1902 |Туған жері = [[Жауыр тауы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 20.1.1985 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Flagicon|USSR}} |Ұлты = |Мансабы = Жазушы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Ғабиден Мұстафин''' ([[29 қараша]] [[1902 жыл]], [[Жауыр тауы]], қазіргі [[Бұқар жырау ауданы]] [[Қарағанды облысы]] – [[20 қаңтар|20 қантар]] [[1985 жыл]], [[Алматы]]) — кеңестік қазақ [[жазушы]], Қазақстанның халық жазушысы (1984), қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Мұрат бөлімінен шыққан<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref>. Ауыл молдасынан ескіше сауат ашып, 14 жасында Спасскі зауытының табельшісінен бір жыл [[Орыс_тілі|орысша]] оқиды. Сондағы бес жылдық орыс-қазақ мектебін бітірген (''1916''). 20-жылдардан бастап ауылдағы кеңес жұмыстарына араласты. [[1925]] жылдан білімін көтеру мақсатында Қызылордаға келіп, оқуға түсе алмай, өлкелік сотта іс-қағаздарды тіркеуші болып істеді. Түскен шағымдарды негізге ала отырып, ел ішіндегі заңсыздықтар туралы мақалалар жазуға үйренді. Жазушылыққа ұмтылысы да осы кезеңдерден басталды. === Шығармалары === [[Сурет:Gabiden Mustafanyn tandamaly 4 tomdyqy.jpg|thumb|Ғабиден Мұстафа. Таңдамалы 4 томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1970–1973.]] [[1925]] – [[1964]] жылы Қарағанды шахтасында темір жонушы, “[[Қарағанды_пролетариаты|Қарағанды пролетариаты]]” (''қазіргі “Орталық Қазақстан”'') газетінің жауапты хатшысы, Новосібірде шыққан “Қызыл ту” газетінің, “[[Әдебиет_майданы|Әдебиет майданы]]” (''қазіргі “Жұлдыз”'') журналының қызметкері, редакторы, [[Қазақстан жазушылар одағы|ҚР Жазушылар одағы]] басқармасының төрағасы (''1953 – 1956, 1962 –1964'') қызметтерін атқарды. Алғашқы әңгімесі “Сәрсен мен Боқаш” (''1927'') “Жыл құсы” альманағында жарияланса, тұңғыш жинағы “Ер Шойын” (''1929'') деген атпен шықты. [[1940 жыл]]ы [[Қарағанды]] шахтерлерінің өмірінен жазылған “Өмір не өлім” атты тұңғыш романы жарияланды. Бұл кітап үлкен шығармашылық жолдың бастауын белгілеген еңбек еді. Қаламгер алғашқы романынан-ақ қазақ топырағындағы өндіріс тақырыбын қозғады, шығармада бұрын жабылып қалған өндірістің [[Кеңестік_Қазақстан_тарихының_деректемелері|Кеңестік кезеңде]] қайта ашылуы суреттелді. Автор осы жолдағы күресті кейіпкерлер әрекеті арқылы біраз шиеленістіріп, жұмысшы табының бейнесін жасады. Бірақ тартыстың жасандылығы роман кейіпкерлері бейнелерінің әлсіз шығуына, композициясының босаңдығына әсер етпей қоймады. Кейін бұл тақырыпқа қайта оралып, Мұстафин Ғабиден дәуір шындығы мен өндіріс адамдарын суреттеуде едәуір табыстарға жетті. [[Соғыс]] жылдарында “Құлаған құз”, “Алынған кек”, “Басқа пәле тілден”, “Айғақ” (''1942''), “Тұтқын”, “Күлмеген адам”, “Керуен” секілді шағын туындылары өмірге келді (''[[Жиырма_бес_(жинақ)|“Жиырма бес”]], 1953''). Соғыстан кейін ол кең көлемді прозада қалам тартып, тары дақылынан мол өнім алуда дүниежүзіне танымал болған [[Шығанақ Берсиев]] өмірінен [[Шығанақ_(роман)|“Шығанақ”]] повесін жазды (''[[Ұлы_Отан_соғысы|1945]]''). [[Ұлы_Отан_соғысы|Соғыс]] жылдарында еңсесі түскен елге ерен еңбегі арқылы көмек көрсетіп, демеу болған ақтөбелік диқан Шығанақтан да басқа мұнда еңбек адамдарының кесек тұлғалары көрініс тапқан. Шығармада қажырлы еңбектің нәтижелі жемісі сөз етіледі. Ауыр арпалыс нәтижесінде жеткен жаңа өмірдің күрделі де қиын жолын үлкен суреткерлікпен жазады. Бұл өз кезеңінде ұрпақты еңбек сүйгіштікке, табандылыққа, адалдыққа жетелейтін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма болды. “Миллионер” повесі (''1948'') соғыстан кейінгі халық өміріндегі өзгерістерді бейнелеуге арналған. Повесть бірнеше шет тілдерге аударылған (''ағылшын, неміс, француз, испан, поляк, чех, болгар, венгр, қытай, т.б.''), шығарма желісі бойынша осы аттас пьеса да жазылған. Ол “Қарағанды” (''1952''), “Дауылдан кейін” ('''1960''), “Көз көрген” (''1963'') романдарын жазды. Бұл шығармалар идеялық-көркемдік қуатының молдығымен қазақ әдебиетіне зор үлес болып қосылып, жазушыны әдебиеттің аса көрнекті өкілдерінің қатарына көтерді. Мұстафин Ғабиден шығармалары шетел тілдеріне аударылып, оқырмандардан өз бағасын алды. Мұстафин Ғабиденнің шығармалары 20 ғасырдың басындағы дүрбелең оқиғалар мен қоғамдағы жаңалықты, ел басынан өткерген ауырпашылықты кеңінен суреттеуімен құнды. Мұнда Мұстафин Ғабиден өзі өмір сүрген дәуірдің панорамалық суреттерін жасап, қиыншылықтарды жеңе отырып, ілгері ұмтылған қоғамды, ондағы адамдар қарым-қатынасын көркем бейнелейді. [[Қазақ_кеңес_әдебиеті_мен_өнерінің_қалыптасуы|Кеңестік дәуір әдебиетінде]] көрнекті шығармалардың біріне айналған “Қарағанды” романы (''1952'') – ел [[экономика]]сын көтерген өндіріс ошағы мен сол өңірдегі жұмыскерлер, зиялылар турасындағы кең тынысты, күрделі роман. Мұстафин Ғабиден бұл шығармасында “Өмір мен өлім” романының кейбір сюжеттік желісін пайдалана отырып, ұлттық зиялылар қауымының қалыптасу кезеңін нанымды бейнелейді. Кейіпкер тағдырын қайшылықты оқиғалар легі арқылы өткір, ұтымды көрсетіп, адамдар әрекетін уақыт тұрғысынан емес, адамгершілік ұстаным тұрғысынан тануға ұмтылды. Әлеуметтік-психологиясының. тереңдігімен ерекшеленетін “Дауылдан кейін” романы (''1960'') 20-жылдардың орта кезіндегі қазақ ауылындағы өзгерістерді көрсетуге арналған. Көркемдік сапасы, шынайылығы, психологиялық сезім күйлерін суреттеудегі шеберлігі, образдарының жан-жақты ашылуы, оқиғаларының күрделілігі жағынан роман қаламгердің елеулі табысы саналды. Шығармадағы өмір шындығы “Көз көрген” романында (''1963'') отаршылдық пен езгіге қарсы күрес арқылы жалғасын тапты. Өз өмірінен және өзімен тұстас аға буынның басынан кешкен тарихи кезеңдері жайында мағлұмат беретін мемуарлық трилогия жазуды жоспарлаған Мұстафин Ғабиден “Көз көргенді” дүниеге әкелді. Мұстафин Ғабиден шығармаларының негізгі тақырыбы – өндіріс өмірі мен ауыл тіршілігінің тынысы. === Шығармаларының негізгі тақырыбы === Қаламгер туындылары ерекше қуат-жігерге, қуанышқа толы. Мұстафин Ғабиден қаһармандары – өз еңбектерімен тарихи табыстарға жеткен жандар. Олар аға буынның қажырлы рухын, биік мақсаты мен арманын, мағыналы ғұмырын паш етеді. Жомарт, Жанат, Алма секілді жастардың халық алдындағы перзенттік, [[азаматтық парыз]]ды ақтау талабынан туған ізденісі мен махаббатты қастер тұтатын қасиеті – қазіргі ұрпақтың рухани тәрбиесінде жәрдемі болары сөзсіз. Мұстафин Ғабиден шығармаларының елеулі ерекшелігі оның өзіндік стилінде. Ол сөйлемді қысқа құрып, аз сөзге көп мағына береді. Тілі қарапайым да жатық, ұғымға жеңіл, оралымды, ұтымды. Халықтың қанатты, бейнелі сөздерін орынды пайдаланумен қатар өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жиі қолданады. Әдеби-сын мақалаларында елдің, ұлттың жайын қозғап, әдебиеттің бүгіні мен ертеңі, дамуы турасындағы тың ой-тұжырымдарын жазды (''“Ой әуендері”, 1974''). == Марапаттары == Мұстафин Ғабиден шығармашылықпен қатар қоғамдық-саяси өмірге де белсене араласты. Ол 5-ші сайланған [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] (''1954''), 6 – 9 сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (''1962 – 1978'') болды. Мемлекеттік сыйлық лауреаты (''1978''). Ол 2 мәрте Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, [[Еңбек_Қызыл_Ту_ордені|Еңбек Қызыл ту ордендерімен]] және көптеген медальдармен марапатталған..<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Мұстафин Ғабиден және Абай шығармашылығы == Көркем сөз жайлы [[Абай_Құнанбайұлы|Абай]] айтқан талап, талғам - өлшеусіз өнеге. Қазақтың жазба әдеби тілінің тарихындағы [[Алғашқы_қайта_өрлеу_дәуірі|«қайта өрлеу»]] дәуірінің басында туру бақыты Абайға біреудің ұсынысы бойынша берілген «мәртебе» емес, уақыт өлшемінен сараланған даналық ойға, ақындық қуатқа, көркемдік даралыққа, әлемдік ой-сана парасатымен бәйгі алаңынан үн қатқан озат ойлы классикті мойындаудан барып қалыптасқан шынайы пікір.Корреспондент мүшесі болған. Абайдың эстетикалық ойларының негізгі мәні, оның көркемдік туралы ұғым-нанымы айқын белгі беретін «Өлең - сөздің патшасы, сөз сара- сы...» деген өлеңін еске түсірейік. Өзінің даналық болмысы, сөз енеріндегі даралық сипаты поэзия әлемінде ерекше биіктікке көтерілген Абайдың әдебиетке қояр негізгі көркемдік талғам-талаптарын өлең сөзге байланысты білдіруі занды еді. Абай айтқан талап-тілектердің бастыла- рының бірі көркем шығарманың мазмұнды, идеялы болып келуіне айырықша зер салса, екіншіден, мазмұн мен түрдің үйлесімін қадағалауды, бірлігін сақтауды қатты көздеген. Өнер әлеміндегі Абайдың осы өнегелік сипаты өзінен кейінгі қазақ әдебиеті үшін тың идея, соны түр, жаңа көркемдік үлгілердің бастау көзі ретінде күні бүгінге дейін мәнін жоймаған, әрқашан бағдар бола беретін құбылыс. Абайдың өнегелік қырларының бағдары сала-сала. Бүгінгі қазақ жазушыларының ішінде одан үйренбеген, оның көркем өнерге қойған талап-тілектерін басшылыққа алмаған ақын-жазушы жоқ десек артық емес. Алайда ол талаптарды бойына сіңіре білу әр жазушының талант-дарынына, зерттей ізденіп, кеңіліне зерделеп тоқи білуіне байланысты. Әдебиеттегі Абай тұлғасының биіктігі, классик өнер туындысын жасай алуы, көркемдік үлгіні ерекше меңгеруімен қатар өзі өмір сурген ортаның, қоғамдық қатынастардың реалистік бейнесін жасай білуінде. Өз заманының мінез-құлқын зерделеп, бүгінгі дәуірі мен кешегі күндерін саралап, болашақ өмірді пайымдап алуында. Қазақтың көрнекті жазушыларының бірі Мұстафин шығармаларында Абай өнегесі, Абай дәстүрі берік орын тепкендігі, жазушының алдына жаңа идеялық мақсаттар қойып, өз дәуірінің көркем бейнесін жасай білуде Абаймен үндестік танытқаны айқын. Ондаған әңгімөлері мен бірнеше шағын пьесаларын былай қойғанда, «Шығанақ», «Миллионер», «Қарағанды», «Дауылдан кейін», «Көзбен көрген» сияқты роман, повестері арқылы жазушы қазақ әдебиетінің дамуына, көркемдік жетістіктерге жетуіне мол үлес қосты. Жазушының қатар түзген бұл шығармалары бір-біріне жалғасып жатқан ұлкен көзенді қамти отырып, 20-ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ халқының көркем шежіресін жасады деуге болады. Осы тұрғыдан келгенде Мұстафин Ұлы ақын дәстүрін, Абай өнегесін бірнеше түрлі сипатта сабақтастыра алды. Бірінші, Ғ. Мұстафин де Абай сияқты тақырыпты өз дәүірінен, бірге тыныстап, қатар тіршілік жасап жүрген замандастарының іс- әрекетінен, көзімен керіп, бастан кешірген өмір шындығынан іздеп тапты Екінші сөз енері жайлы Абай қойған талап деңгейіне ден қойды. Әр сөздің, әр сөйлемнің көркем құрылуы мен ондағы ойдың терең де мағыналы болып шығуына ерекше назар аударды. Жазушының жоғарыда айтылған шығармаларыныңқай-қайсысында болсын, мақал-мәтелге айналып кеткен жолдар аз көздеспейді. Аз сөзге көп мағына беріп, сөйлемді қысқа құруы, тілінің қарапайымдылығы, ұғымға жеңіл, жатық өрі ұтымды, оралымды болып келуі Мұстафинның өзіндік стилін танытады. Халықтың бейнелі, қанатты сөздерін орынды пайдалана отырып, өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жасай білген. Абай өлеңіндегі көптеген жолдардың мақал-мәтелге айналып кеткені секілді Мұстафин шығармаларында көздесетін: '''«Біткен іске сыншы көп, піскен асты жеуші көп»,''' '''«Сыншының бәрі бірдей мінші ме, жеушінің бәрі бірдей енші ме?»''', '''«Өмір егер ащыны бермесе, тәттіні білер ме едік, тәттіні бермесе, ащыны білер ме едік?»''','''«Теңіздей терең халық ішінде алмастай асыл ойлар жатыр»''', '''«Жақсы тәртіп әдетке айналса - ырыс, жаман тәртіп әдетке айналса - қырсық»'''.''' «Барды қанағат тұтып, жоқты іздемеу - мешеулік»''' т. б. тәрізді бейнелі тіркестер қанатты сөздерге айналуы соның айғағы. Кейіпкер образын сомдау барысында портрет жасау шеберлігі де оның өзгеше өнерпаздық қырын айғақтап турғандай. Осының бәрі де - Абай тағылымын өнеге тұтып, Абай дәстүрін сабақтастыра білудің жемісі. Аз сөйлеп, көп толғану тағылымын әбден бойына сіңірген жазушы әдебиет жайлы ойларын да айтуға міндетті тұста ғана сыншыл зерде, биік талғам деңгейінен сүзгіден еткізіп, сығымдап беріп отырған. '''«Әдебиет - адам енерінің ішіндегі ең ұзақ жасайтындардың бірі»''' дей отырып, сөз өнері жайлы былайша толғанады: ''«Әдебиет-ойдың, тілдің жемісі. Алғыр тіл күн шалмағанды шалады, қараңғы көңілге сәуле бере алады, суық көңілді жылыта алады».'' Осылайша әдебиеттің маңызы, міндеті жайлы, әр көздегі қазақ әдебиетінің белгілі өкілдері, олардың шығармалары туралы толғаныстарын білдіріп отырған. Өзінің әдеттегі жинақы да қысқалықты бағдар тұтатын қалпын сақтай отырып, Ұлы Абай мұрасыжайлы да ойын бір мақаланың аумағында сабақтаған. Абайға арналған «Жұлдызы өлең-жырдың сөнбейтұғын» атты мақаласын Ғ. Мұстафин [[1971]] ж. Ұлы ақынның жүз жиырма бес жылдық мерейтойына арнап жазған.Жазушының [[1978]] ж. шыққан «Ой әуендері» кітабында басылып, кейін бес томдық шығармалар жинағының бесінші томына енгізілген. Мақалада Абайдың әдебиеттегі тарихи орны, ақындық тұлғасы жайлы сыр толғанады. «Әдебиет, шын мағынасындағы әдебиет жойылмайды. Өз тұсындағы қауым тіршілігін, табиғат тіршілігін кейінгі ұрпақтарға, кейінгі қауымдарға жеткізіп беріп отырады. Осының мысалдарын алыстан іздемей-ақ, өзіміздің қазақтың фольклор, эпостарынан немесе Абай шығармаларынан көріп, біліп келеміз» дей келіп, ұлы ақынның шығармашылығындағы ерен үлгі мен жан-жақтылығына, аудармашылық шеберлігіне тоқталады. «Абай шыңы бәрімізден жоғарытұр. Орыстың үлкен әдебиетшілері айтқандай-ақ [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкиннің]], [[Лев Толстой|Толстойдың]] орны бос тұр демекші, біздің Абайдың да орны бос тұр», - дейді жазушы. Абай талантының қайнар көзі, даналық сипатының негізі жайлы ойынбылайша ербітеді: '''«Әрине, ешбір шың тек өзі ғана тіп-тік шығып кетерілмейді. Шың неғұрлым биік болса, солғұрлым оны қоршаған төбе, шоқылар да көп болмақ. Абайды Абай еткен - алдымен өзінің халқы. Тастақ жерге өсімдік еспейді. Абайды өсіретін ортасы- әріден келе жатқан халықтың мұрасы, Шығыстан, Европадан алған білім нәрлері»'''. Аз сөзге көп мағына сыйдырып айтылған бұл жолдарда тарихи баға, терең түжырым жатыр. Біріншіден, Абайдың өз ортасына, кейінгілерге еткен ықпал, әсері пайымдалса, екіншіден. Ұлы ақынды өсірген құнарлы топырақ, қасиетті орта зерделенеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> [[Сурет:KZ-2002-50tenge-Mustafin-b.png|right|121px|]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.inform.kz/kaz/article/2290800 Мұстафин Ғабиден] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219135038/http://inform.kz/kaz/article/2290800 |date=2010-12-19 }} * [http://marinkinrasskaz.ucoz.ru/publ/5-1-0-321 Мұстафин Ғабиден] {{Ғабиден Мұстафин шығармалары}} [[Санат:Ғабиден Мұстафин]] [[Санат:Қарағанды облысында туғандар]] [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:29 қарашада туғандар]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 70h1ijc9irl4yj8d9mjlcxe3cz9et39 3601381 3601380 2026-05-08T04:29:19Z Nurken 111493 /* */ 3601381 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Ғабиден Мұстафин |Шынайы есімі = |Суреті = Stamp of Kazakhstan 402.jpg |Ені = |Суреттің аты = 2002 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Мұстафин |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 26.11.1902 |Туған жері = [[Жауыр тауы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 20.1.1985 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Flagicon|USSR}} |Ұлты = |Мансабы = Жазушы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Ғабиден Мұстафин''' ([[29 қараша]] [[1902 жыл|1902]], [[Жауыр тауы]], қазіргі [[Бұқар жырау ауданы]], [[Қарағанды облысы]] – [[20 қаңтар]] [[1985 жыл|1985]], [[Алматы]]) — кеңестік қазақ [[жазушы]], Қазақстанның халық жазушысы (1984), қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Мұрат бөлімінен шыққан<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref>. Ауыл молдасынан ескіше сауат ашып, 14 жасында Спасскі зауытының табельшісінен бір жыл [[Орыс_тілі|орысша]] оқиды. Сондағы бес жылдық орыс-қазақ мектебін бітірген (''1916''). 20-жылдардан бастап ауылдағы кеңес жұмыстарына араласты. [[1925]] жылдан білімін көтеру мақсатында Қызылордаға келіп, оқуға түсе алмай, өлкелік сотта іс-қағаздарды тіркеуші болып істеді. Түскен шағымдарды негізге ала отырып, ел ішіндегі заңсыздықтар туралы мақалалар жазуға үйренді. Жазушылыққа ұмтылысы да осы кезеңдерден басталды. === Шығармалары === [[Сурет:Gabiden Mustafanyn tandamaly 4 tomdyqy.jpg|thumb|Ғабиден Мұстафа. Таңдамалы 4 томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1970–1973.]] [[1925]] – [[1964]] жылы Қарағанды шахтасында темір жонушы, “[[Қарағанды_пролетариаты|Қарағанды пролетариаты]]” (''қазіргі “Орталық Қазақстан”'') газетінің жауапты хатшысы, Новосібірде шыққан “Қызыл ту” газетінің, “[[Әдебиет_майданы|Әдебиет майданы]]” (''қазіргі “Жұлдыз”'') журналының қызметкері, редакторы, [[Қазақстан жазушылар одағы|ҚР Жазушылар одағы]] басқармасының төрағасы (''1953 – 1956, 1962 –1964'') қызметтерін атқарды. Алғашқы әңгімесі “Сәрсен мен Боқаш” (''1927'') “Жыл құсы” альманағында жарияланса, тұңғыш жинағы “Ер Шойын” (''1929'') деген атпен шықты. [[1940 жыл]]ы [[Қарағанды]] шахтерлерінің өмірінен жазылған “Өмір не өлім” атты тұңғыш романы жарияланды. Бұл кітап үлкен шығармашылық жолдың бастауын белгілеген еңбек еді. Қаламгер алғашқы романынан-ақ қазақ топырағындағы өндіріс тақырыбын қозғады, шығармада бұрын жабылып қалған өндірістің [[Кеңестік_Қазақстан_тарихының_деректемелері|Кеңестік кезеңде]] қайта ашылуы суреттелді. Автор осы жолдағы күресті кейіпкерлер әрекеті арқылы біраз шиеленістіріп, жұмысшы табының бейнесін жасады. Бірақ тартыстың жасандылығы роман кейіпкерлері бейнелерінің әлсіз шығуына, композициясының босаңдығына әсер етпей қоймады. Кейін бұл тақырыпқа қайта оралып, Мұстафин Ғабиден дәуір шындығы мен өндіріс адамдарын суреттеуде едәуір табыстарға жетті. [[Соғыс]] жылдарында “Құлаған құз”, “Алынған кек”, “Басқа пәле тілден”, “Айғақ” (''1942''), “Тұтқын”, “Күлмеген адам”, “Керуен” секілді шағын туындылары өмірге келді (''[[Жиырма_бес_(жинақ)|“Жиырма бес”]], 1953''). Соғыстан кейін ол кең көлемді прозада қалам тартып, тары дақылынан мол өнім алуда дүниежүзіне танымал болған [[Шығанақ Берсиев]] өмірінен [[Шығанақ_(роман)|“Шығанақ”]] повесін жазды (''[[Ұлы_Отан_соғысы|1945]]''). [[Ұлы_Отан_соғысы|Соғыс]] жылдарында еңсесі түскен елге ерен еңбегі арқылы көмек көрсетіп, демеу болған ақтөбелік диқан Шығанақтан да басқа мұнда еңбек адамдарының кесек тұлғалары көрініс тапқан. Шығармада қажырлы еңбектің нәтижелі жемісі сөз етіледі. Ауыр арпалыс нәтижесінде жеткен жаңа өмірдің күрделі де қиын жолын үлкен суреткерлікпен жазады. Бұл өз кезеңінде ұрпақты еңбек сүйгіштікке, табандылыққа, адалдыққа жетелейтін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма болды. “Миллионер” повесі (''1948'') соғыстан кейінгі халық өміріндегі өзгерістерді бейнелеуге арналған. Повесть бірнеше шет тілдерге аударылған (''ағылшын, неміс, француз, испан, поляк, чех, болгар, венгр, қытай, т.б.''), шығарма желісі бойынша осы аттас пьеса да жазылған. Ол “Қарағанды” (''1952''), “Дауылдан кейін” ('''1960''), “Көз көрген” (''1963'') романдарын жазды. Бұл шығармалар идеялық-көркемдік қуатының молдығымен қазақ әдебиетіне зор үлес болып қосылып, жазушыны әдебиеттің аса көрнекті өкілдерінің қатарына көтерді. Мұстафин Ғабиден шығармалары шетел тілдеріне аударылып, оқырмандардан өз бағасын алды. Мұстафин Ғабиденнің шығармалары 20 ғасырдың басындағы дүрбелең оқиғалар мен қоғамдағы жаңалықты, ел басынан өткерген ауырпашылықты кеңінен суреттеуімен құнды. Мұнда Мұстафин Ғабиден өзі өмір сүрген дәуірдің панорамалық суреттерін жасап, қиыншылықтарды жеңе отырып, ілгері ұмтылған қоғамды, ондағы адамдар қарым-қатынасын көркем бейнелейді. [[Қазақ_кеңес_әдебиеті_мен_өнерінің_қалыптасуы|Кеңестік дәуір әдебиетінде]] көрнекті шығармалардың біріне айналған “Қарағанды” романы (''1952'') – ел [[экономика]]сын көтерген өндіріс ошағы мен сол өңірдегі жұмыскерлер, зиялылар турасындағы кең тынысты, күрделі роман. Мұстафин Ғабиден бұл шығармасында “Өмір мен өлім” романының кейбір сюжеттік желісін пайдалана отырып, ұлттық зиялылар қауымының қалыптасу кезеңін нанымды бейнелейді. Кейіпкер тағдырын қайшылықты оқиғалар легі арқылы өткір, ұтымды көрсетіп, адамдар әрекетін уақыт тұрғысынан емес, адамгершілік ұстаным тұрғысынан тануға ұмтылды. Әлеуметтік-психологиясының. тереңдігімен ерекшеленетін “Дауылдан кейін” романы (''1960'') 20-жылдардың орта кезіндегі қазақ ауылындағы өзгерістерді көрсетуге арналған. Көркемдік сапасы, шынайылығы, психологиялық сезім күйлерін суреттеудегі шеберлігі, образдарының жан-жақты ашылуы, оқиғаларының күрделілігі жағынан роман қаламгердің елеулі табысы саналды. Шығармадағы өмір шындығы “Көз көрген” романында (''1963'') отаршылдық пен езгіге қарсы күрес арқылы жалғасын тапты. Өз өмірінен және өзімен тұстас аға буынның басынан кешкен тарихи кезеңдері жайында мағлұмат беретін мемуарлық трилогия жазуды жоспарлаған Мұстафин Ғабиден “Көз көргенді” дүниеге әкелді. Мұстафин Ғабиден шығармаларының негізгі тақырыбы – өндіріс өмірі мен ауыл тіршілігінің тынысы. === Шығармаларының негізгі тақырыбы === Қаламгер туындылары ерекше қуат-жігерге, қуанышқа толы. Мұстафин Ғабиден қаһармандары – өз еңбектерімен тарихи табыстарға жеткен жандар. Олар аға буынның қажырлы рухын, биік мақсаты мен арманын, мағыналы ғұмырын паш етеді. Жомарт, Жанат, Алма секілді жастардың халық алдындағы перзенттік, [[азаматтық парыз]]ды ақтау талабынан туған ізденісі мен махаббатты қастер тұтатын қасиеті – қазіргі ұрпақтың рухани тәрбиесінде жәрдемі болары сөзсіз. Мұстафин Ғабиден шығармаларының елеулі ерекшелігі оның өзіндік стилінде. Ол сөйлемді қысқа құрып, аз сөзге көп мағына береді. Тілі қарапайым да жатық, ұғымға жеңіл, оралымды, ұтымды. Халықтың қанатты, бейнелі сөздерін орынды пайдаланумен қатар өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жиі қолданады. Әдеби-сын мақалаларында елдің, ұлттың жайын қозғап, әдебиеттің бүгіні мен ертеңі, дамуы турасындағы тың ой-тұжырымдарын жазды (''“Ой әуендері”, 1974''). == Марапаттары == Мұстафин Ғабиден шығармашылықпен қатар қоғамдық-саяси өмірге де белсене араласты. Ол 5-ші сайланған [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] (''1954''), 6 – 9 сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (''1962 – 1978'') болды. Мемлекеттік сыйлық лауреаты (''1978''). Ол 2 мәрте Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, [[Еңбек_Қызыл_Ту_ордені|Еңбек Қызыл ту ордендерімен]] және көптеген медальдармен марапатталған..<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Мұстафин Ғабиден және Абай шығармашылығы == Көркем сөз жайлы [[Абай_Құнанбайұлы|Абай]] айтқан талап, талғам - өлшеусіз өнеге. Қазақтың жазба әдеби тілінің тарихындағы [[Алғашқы_қайта_өрлеу_дәуірі|«қайта өрлеу»]] дәуірінің басында туру бақыты Абайға біреудің ұсынысы бойынша берілген «мәртебе» емес, уақыт өлшемінен сараланған даналық ойға, ақындық қуатқа, көркемдік даралыққа, әлемдік ой-сана парасатымен бәйгі алаңынан үн қатқан озат ойлы классикті мойындаудан барып қалыптасқан шынайы пікір.Корреспондент мүшесі болған. Абайдың эстетикалық ойларының негізгі мәні, оның көркемдік туралы ұғым-нанымы айқын белгі беретін «Өлең - сөздің патшасы, сөз сара- сы...» деген өлеңін еске түсірейік. Өзінің даналық болмысы, сөз енеріндегі даралық сипаты поэзия әлемінде ерекше биіктікке көтерілген Абайдың әдебиетке қояр негізгі көркемдік талғам-талаптарын өлең сөзге байланысты білдіруі занды еді. Абай айтқан талап-тілектердің бастыла- рының бірі көркем шығарманың мазмұнды, идеялы болып келуіне айырықша зер салса, екіншіден, мазмұн мен түрдің үйлесімін қадағалауды, бірлігін сақтауды қатты көздеген. Өнер әлеміндегі Абайдың осы өнегелік сипаты өзінен кейінгі қазақ әдебиеті үшін тың идея, соны түр, жаңа көркемдік үлгілердің бастау көзі ретінде күні бүгінге дейін мәнін жоймаған, әрқашан бағдар бола беретін құбылыс. Абайдың өнегелік қырларының бағдары сала-сала. Бүгінгі қазақ жазушыларының ішінде одан үйренбеген, оның көркем өнерге қойған талап-тілектерін басшылыққа алмаған ақын-жазушы жоқ десек артық емес. Алайда ол талаптарды бойына сіңіре білу әр жазушының талант-дарынына, зерттей ізденіп, кеңіліне зерделеп тоқи білуіне байланысты. Әдебиеттегі Абай тұлғасының биіктігі, классик өнер туындысын жасай алуы, көркемдік үлгіні ерекше меңгеруімен қатар өзі өмір сурген ортаның, қоғамдық қатынастардың реалистік бейнесін жасай білуінде. Өз заманының мінез-құлқын зерделеп, бүгінгі дәуірі мен кешегі күндерін саралап, болашақ өмірді пайымдап алуында. Қазақтың көрнекті жазушыларының бірі Мұстафин шығармаларында Абай өнегесі, Абай дәстүрі берік орын тепкендігі, жазушының алдына жаңа идеялық мақсаттар қойып, өз дәуірінің көркем бейнесін жасай білуде Абаймен үндестік танытқаны айқын. Ондаған әңгімөлері мен бірнеше шағын пьесаларын былай қойғанда, «Шығанақ», «Миллионер», «Қарағанды», «Дауылдан кейін», «Көзбен көрген» сияқты роман, повестері арқылы жазушы қазақ әдебиетінің дамуына, көркемдік жетістіктерге жетуіне мол үлес қосты. Жазушының қатар түзген бұл шығармалары бір-біріне жалғасып жатқан ұлкен көзенді қамти отырып, 20-ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ халқының көркем шежіресін жасады деуге болады. Осы тұрғыдан келгенде Мұстафин Ұлы ақын дәстүрін, Абай өнегесін бірнеше түрлі сипатта сабақтастыра алды. Бірінші, Ғ. Мұстафин де Абай сияқты тақырыпты өз дәүірінен, бірге тыныстап, қатар тіршілік жасап жүрген замандастарының іс- әрекетінен, көзімен керіп, бастан кешірген өмір шындығынан іздеп тапты Екінші сөз енері жайлы Абай қойған талап деңгейіне ден қойды. Әр сөздің, әр сөйлемнің көркем құрылуы мен ондағы ойдың терең де мағыналы болып шығуына ерекше назар аударды. Жазушының жоғарыда айтылған шығармаларыныңқай-қайсысында болсын, мақал-мәтелге айналып кеткен жолдар аз көздеспейді. Аз сөзге көп мағына беріп, сөйлемді қысқа құруы, тілінің қарапайымдылығы, ұғымға жеңіл, жатық өрі ұтымды, оралымды болып келуі Мұстафинның өзіндік стилін танытады. Халықтың бейнелі, қанатты сөздерін орынды пайдалана отырып, өз тарапынан да өткір, ықшам сөз тіркестерін жасай білген. Абай өлеңіндегі көптеген жолдардың мақал-мәтелге айналып кеткені секілді Мұстафин шығармаларында көздесетін: '''«Біткен іске сыншы көп, піскен асты жеуші көп»,''' '''«Сыншының бәрі бірдей мінші ме, жеушінің бәрі бірдей енші ме?»''', '''«Өмір егер ащыны бермесе, тәттіні білер ме едік, тәттіні бермесе, ащыны білер ме едік?»''','''«Теңіздей терең халық ішінде алмастай асыл ойлар жатыр»''', '''«Жақсы тәртіп әдетке айналса - ырыс, жаман тәртіп әдетке айналса - қырсық»'''.''' «Барды қанағат тұтып, жоқты іздемеу - мешеулік»''' т. б. тәрізді бейнелі тіркестер қанатты сөздерге айналуы соның айғағы. Кейіпкер образын сомдау барысында портрет жасау шеберлігі де оның өзгеше өнерпаздық қырын айғақтап турғандай. Осының бәрі де - Абай тағылымын өнеге тұтып, Абай дәстүрін сабақтастыра білудің жемісі. Аз сөйлеп, көп толғану тағылымын әбден бойына сіңірген жазушы әдебиет жайлы ойларын да айтуға міндетті тұста ғана сыншыл зерде, биік талғам деңгейінен сүзгіден еткізіп, сығымдап беріп отырған. '''«Әдебиет - адам енерінің ішіндегі ең ұзақ жасайтындардың бірі»''' дей отырып, сөз өнері жайлы былайша толғанады: ''«Әдебиет-ойдың, тілдің жемісі. Алғыр тіл күн шалмағанды шалады, қараңғы көңілге сәуле бере алады, суық көңілді жылыта алады».'' Осылайша әдебиеттің маңызы, міндеті жайлы, әр көздегі қазақ әдебиетінің белгілі өкілдері, олардың шығармалары туралы толғаныстарын білдіріп отырған. Өзінің әдеттегі жинақы да қысқалықты бағдар тұтатын қалпын сақтай отырып, Ұлы Абай мұрасыжайлы да ойын бір мақаланың аумағында сабақтаған. Абайға арналған «Жұлдызы өлең-жырдың сөнбейтұғын» атты мақаласын Ғ. Мұстафин [[1971]] ж. Ұлы ақынның жүз жиырма бес жылдық мерейтойына арнап жазған.Жазушының [[1978]] ж. шыққан «Ой әуендері» кітабында басылып, кейін бес томдық шығармалар жинағының бесінші томына енгізілген. Мақалада Абайдың әдебиеттегі тарихи орны, ақындық тұлғасы жайлы сыр толғанады. «Әдебиет, шын мағынасындағы әдебиет жойылмайды. Өз тұсындағы қауым тіршілігін, табиғат тіршілігін кейінгі ұрпақтарға, кейінгі қауымдарға жеткізіп беріп отырады. Осының мысалдарын алыстан іздемей-ақ, өзіміздің қазақтың фольклор, эпостарынан немесе Абай шығармаларынан көріп, біліп келеміз» дей келіп, ұлы ақынның шығармашылығындағы ерен үлгі мен жан-жақтылығына, аудармашылық шеберлігіне тоқталады. «Абай шыңы бәрімізден жоғарытұр. Орыстың үлкен әдебиетшілері айтқандай-ақ [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкиннің]], [[Лев Толстой|Толстойдың]] орны бос тұр демекші, біздің Абайдың да орны бос тұр», - дейді жазушы. Абай талантының қайнар көзі, даналық сипатының негізі жайлы ойынбылайша ербітеді: '''«Әрине, ешбір шың тек өзі ғана тіп-тік шығып кетерілмейді. Шың неғұрлым биік болса, солғұрлым оны қоршаған төбе, шоқылар да көп болмақ. Абайды Абай еткен - алдымен өзінің халқы. Тастақ жерге өсімдік еспейді. Абайды өсіретін ортасы- әріден келе жатқан халықтың мұрасы, Шығыстан, Европадан алған білім нәрлері»'''. Аз сөзге көп мағына сыйдырып айтылған бұл жолдарда тарихи баға, терең түжырым жатыр. Біріншіден, Абайдың өз ортасына, кейінгілерге еткен ықпал, әсері пайымдалса, екіншіден. Ұлы ақынды өсірген құнарлы топырақ, қасиетті орта зерделенеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> [[Сурет:KZ-2002-50tenge-Mustafin-b.png|right|121px|]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.inform.kz/kaz/article/2290800 Мұстафин Ғабиден] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219135038/http://inform.kz/kaz/article/2290800 |date=2010-12-19 }} * [http://marinkinrasskaz.ucoz.ru/publ/5-1-0-321 Мұстафин Ғабиден] {{Ғабиден Мұстафин шығармалары}} [[Санат:Ғабиден Мұстафин]] [[Санат:Қарағанды облысында туғандар]] [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:29 қарашада туғандар]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 59a1kqz5wgmhrstmwvgnzlkru7zs6up Дюссельдорф 0 17042 3601326 2879660 2026-05-07T16:09:43Z Almatrkh 172335 Ақпаратты жаңарттым 3601326 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 04nw7nld09v8wjnvngl8j4xycrwohd8 3601327 3601326 2026-05-07T16:15:24Z Almatrkh 172335 Ерте кезеңі 3601327 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref>Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 2qpwpwlx70781dnuh4azw9ptjhj9pdn 3601343 3601327 2026-05-07T19:28:27Z Almatrkh 172335 /* Дамудың ерте кезеңі */ 3601343 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] mh13i3o99uv1hx1mycbqsnj8ajxaudw 3601344 3601343 2026-05-07T19:39:01Z Almatrkh 172335 /* Тарихы */ 3601344 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> '''Пруссия''' '''кезеңі''' [[1815 жыл|1815]] жылы [[Вена]] конгресінен кейін Дюссельдорф [[Пруссия|Пруссияның]] құрамына кірді. Қала астана мәртебесін жоғалтты, бірақ губернатор мен провинциялық парламенттің орны болды. [[1820 жыл|1820]] жылдан [[1872 жыл|1872]] жылға дейін Дюссельдорф аттас округтің бір бөлігі бола отырып, муниципалды тәуелсіздіктен айырылды. [[Сурет:Meyers Universum Band 17 36.jpg|нобай|Шамамен 1850 жылы Дюссельдорфтың көрінісі.]] [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдың бірінші жартысында Дюссельдорф «Өнер және бақтар қаласы» деген лақап атқа ие болды. Оның мәдени болмысын көрнекті қайраткерлер қалыптастырды: суретшілер Корнелиус пен Шадоу, композиторлар Мендельсон мен [[Роберт Шуманн|Шуман]], жазушылар Иммерман мен Граббе. [[Индустрияландыру]] дәуірінде Дюссельдорф [[Рур тас көмір алабы|Рурға]] жақын орналасуының, [[Рейн|Рейнге]] шығуының және темір жолдардың арқасында ірі өнеркәсіптік және сауда орталығына айналды. [[1850 жыл|1850]] жылдардан бастап металлургия мен химия өркендеп, жұмысшылар ағынын әкелді және [[1882 жыл|1882]] жылға қарай халық саны 40 000-нан 100 000-ға дейін өсті. [[1908 жыл|1908]]–[[1909 жыл|1909]] жылдары қала көршілес тоғыз өнеркәсіптік ауданды қосу арқылы кеңейді.<ref name=":0" /> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорф маңызды гарнизон және қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде [[1914 жыл|1914]] жылдың қыркүйегінде [[Антанта|Антантаның]] бірінші стратегиялық бомбалауына ұшырады. Қала дирижабль базаларына жасалған шабуылдардан және соғыстың жалпы қиындықтарынан қатты зардап шекті.<ref>Madison, Rodney (2005). "Air Warfare, Strategic Bombing." Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History . Volume 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 45–46 .</ref> Соғыстан кейін Дюссельдорфты бельгиялық, ағылшын және француз әскерлері басып алды. [[1920 жыл|1920]] жылы қала [[Капп бүлігі|Капп]] [[Капп бүлігі|бүлігіне]] қарсы жалпы ереуілдің орталығына айналды, оның барысында 15 сәуірде фрайкорптар неміс кеншілер одағының 45 делегатын өлтірді.<ref>Birchall, Ian H./Pierre Broué/Brian Pearce, ''The German Revolution 1917–1923'', p. 278.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 0lns67yu5xw5a8f1uodah7um4okrpuz 3601349 3601344 2026-05-07T20:23:18Z Almatrkh 172335 /* Тарихы */ 3601349 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> '''Пруссия''' '''кезеңі''' [[1815 жыл|1815]] жылы [[Вена]] конгресінен кейін Дюссельдорф [[Пруссия|Пруссияның]] құрамына кірді. Қала астана мәртебесін жоғалтты, бірақ губернатор мен провинциялық парламенттің орны болды. [[1820 жыл|1820]] жылдан [[1872 жыл|1872]] жылға дейін Дюссельдорф аттас округтің бір бөлігі бола отырып, муниципалды тәуелсіздіктен айырылды. [[Сурет:Meyers Universum Band 17 36.jpg|нобай|Шамамен 1850 жылы Дюссельдорфтың көрінісі.]] [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдың бірінші жартысында Дюссельдорф «Өнер және бақтар қаласы» деген лақап атқа ие болды. Оның мәдени болмысын көрнекті қайраткерлер қалыптастырды: суретшілер Корнелиус пен Шадоу, композиторлар Мендельсон мен [[Роберт Шуманн|Шуман]], жазушылар Иммерман мен Граббе. [[Индустрияландыру]] дәуірінде Дюссельдорф [[Рур тас көмір алабы|Рурға]] жақын орналасуының, [[Рейн|Рейнге]] шығуының және темір жолдардың арқасында ірі өнеркәсіптік және сауда орталығына айналды. [[1850 жыл|1850]] жылдардан бастап металлургия мен химия өркендеп, жұмысшылар ағынын әкелді және [[1882 жыл|1882]] жылға қарай халық саны 40 000-нан 100 000-ға дейін өсті. [[1908 жыл|1908]]–[[1909 жыл|1909]] жылдары қала көршілес тоғыз өнеркәсіптік ауданды қосу арқылы кеңейді.<ref name=":0" /> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорф маңызды гарнизон және қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде [[1914 жыл|1914]] жылдың қыркүйегінде [[Антанта|Антантаның]] бірінші стратегиялық бомбалауына ұшырады. Қала дирижабль базаларына жасалған шабуылдардан және соғыстың жалпы қиындықтарынан қатты зардап шекті.<ref>Madison, Rodney (2005). "Air Warfare, Strategic Bombing." Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History . Volume 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 45–46 .</ref> Соғыстан кейін Дюссельдорфты бельгиялық, ағылшын және француз әскерлері басып алды. [[1920 жыл|1920]] жылы қала [[Капп бүлігі|Капп]] [[Капп бүлігі|бүлігіне]] қарсы жалпы ереуілдің орталығына айналды, оның барысында 15 сәуірде фрайкорптар неміс кеншілер одағының 45 делегатын өлтірді.<ref>Birchall, Ian H./Pierre Broué/Brian Pearce, ''The German Revolution 1917–1923'', p. 278.</ref> === Екінші дүниежүзілік соғыс === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорфта нацистік түрме, еуропалық және кеңестік тұтқындарға арналған Бухенвальдтың бес қосалқы лагері және Синти мен Рома сыған топтары үшін лагерь болды.<ref>«[https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=1107 Дюссельдорф синтилер мен сығандарға арналған лагерь]»</ref> Қаланың еврей қауымының раввині [[Нидерланд|Нидерландыға]] қашып кетті, бірақ кейін [[1943 жыл|1943]] жылы [[Освенцим лагері|Освенцимде]] қайтыс болды. [[Сурет:Düsseldorf-Derendorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL2518.jpg|нобай|Дюссельдорф-Дерендорфтағы Рейнметалл-Борсиг қару-жарақ зауытының қираған өндірістік залы (1944 жылғы 2 қарашадан 3 қарашаға қараған түні).]] [[Сурет:Düsseldorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 C3569.jpg|нобай|1943 жылғы 11 маусымнан 12 маусымға қараған түні әуе шабуылы кезінде Корольдік әуе күштері түсірген аэрофотосуреттер.]] Дюссельдорфт [[1943 жыл|1943]] жылы 700-ден астам ұшақтың рейдтерін қоса алғанда, жаппай стратегиялық бомбалауға ұшырады. Шабуылдар соғыстың соңына дейін жалғасты; атап айтқанда, [[1945 жыл|1945]] жылғы ақпанда Ренания Оссаг зауытындағы ереуіл жергілікті мұнай өндіруді толығымен тоқтатты. 1945 жылдың сәуір айының ортасында [[Гитлерге қарсы одақ|одақтастардың]] шабуылы Дюссельдорфқа жетті. 18 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 97-ші атқыштар дивизиясы Рейнланд операциясы аясында жергілікті қарсыласу тобының әрекетінің арқасында қаланы оңай басып алды.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946'' (Revised Edition, 2006), Stackpole Books, p. 174.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] e5xf0t76estiq8rdb33h2hi4u4myy00 3601443 3601349 2026-05-08T06:10:17Z Almatrkh 172335 /* Тарихы */ 3601443 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> '''Пруссия''' '''кезеңі''' [[1815 жыл|1815]] жылы [[Вена]] конгресінен кейін Дюссельдорф [[Пруссия|Пруссияның]] құрамына кірді. Қала астана мәртебесін жоғалтты, бірақ губернатор мен провинциялық парламенттің орны болды. [[1820 жыл|1820]] жылдан [[1872 жыл|1872]] жылға дейін Дюссельдорф аттас округтің бір бөлігі бола отырып, муниципалды тәуелсіздіктен айырылды. [[Сурет:Meyers Universum Band 17 36.jpg|нобай|Шамамен 1850 жылы Дюссельдорфтың көрінісі.]] [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдың бірінші жартысында Дюссельдорф «Өнер және бақтар қаласы» деген лақап атқа ие болды. Оның мәдени болмысын көрнекті қайраткерлер қалыптастырды: суретшілер Корнелиус пен Шадоу, композиторлар Мендельсон мен [[Роберт Шуманн|Шуман]], жазушылар Иммерман мен Граббе. [[Индустрияландыру]] дәуірінде Дюссельдорф [[Рур тас көмір алабы|Рурға]] жақын орналасуының, [[Рейн|Рейнге]] шығуының және темір жолдардың арқасында ірі өнеркәсіптік және сауда орталығына айналды. [[1850 жыл|1850]] жылдардан бастап металлургия мен химия өркендеп, жұмысшылар ағынын әкелді және [[1882 жыл|1882]] жылға қарай халық саны 40 000-нан 100 000-ға дейін өсті. [[1908 жыл|1908]]–[[1909 жыл|1909]] жылдары қала көршілес тоғыз өнеркәсіптік ауданды қосу арқылы кеңейді.<ref name=":0" /> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорф маңызды гарнизон және қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде [[1914 жыл|1914]] жылдың қыркүйегінде [[Антанта|Антантаның]] бірінші стратегиялық бомбалауына ұшырады. Қала дирижабль базаларына жасалған шабуылдардан және соғыстың жалпы қиындықтарынан қатты зардап шекті.<ref>Madison, Rodney (2005). "Air Warfare, Strategic Bombing." Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History . Volume 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 45–46 .</ref> Соғыстан кейін Дюссельдорфты бельгиялық, ағылшын және француз әскерлері басып алды. [[1920 жыл|1920]] жылы қала [[Капп бүлігі|Капп]] [[Капп бүлігі|бүлігіне]] қарсы жалпы ереуілдің орталығына айналды, оның барысында 15 сәуірде фрайкорптар неміс кеншілер одағының 45 делегатын өлтірді.<ref>Birchall, Ian H./Pierre Broué/Brian Pearce, ''The German Revolution 1917–1923'', p. 278.</ref> === Екінші дүниежүзілік соғыс === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорфта нацистік түрме, еуропалық және кеңестік тұтқындарға арналған Бухенвальдтың бес қосалқы лагері және Синти мен Рома сыған топтары үшін лагерь болды.<ref>«[https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=1107 Дюссельдорф синтилер мен сығандарға арналған лагерь]»</ref> Қаланың еврей қауымының раввині [[Нидерланд|Нидерландыға]] қашып кетті, бірақ кейін [[1943 жыл|1943]] жылы [[Освенцим лагері|Освенцимде]] қайтыс болды. [[Сурет:Düsseldorf-Derendorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL2518.jpg|нобай|Дюссельдорф-Дерендорфтағы Рейнметалл-Борсиг қару-жарақ зауытының қираған өндірістік залы (1944 жылғы 2 қарашадан 3 қарашаға қараған түні).]] [[Сурет:Düsseldorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 C3569.jpg|нобай|1943 жылғы 11 маусымнан 12 маусымға қараған түні әуе шабуылы кезінде Корольдік әуе күштері түсірген аэрофотосуреттер.]] Дюссельдорфт [[1943 жыл|1943]] жылы 700-ден астам ұшақтың рейдтерін қоса алғанда, жаппай стратегиялық бомбалауға ұшырады. Шабуылдар соғыстың соңына дейін жалғасты; атап айтқанда, [[1945 жыл|1945]] жылғы ақпанда Ренания Оссаг зауытындағы ереуіл жергілікті мұнай өндіруді толығымен тоқтатты. 1945 жылдың сәуір айының ортасында [[Гитлерге қарсы одақ|одақтастардың]] шабуылы Дюссельдорфқа жетті. 18 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 97-ші атқыштар дивизиясы Рейнланд операциясы аясында жергілікті қарсыласу тобының әрекетінің арқасында қаланы оңай басып алды.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946'' (Revised Edition, 2006), Stackpole Books, p. 174.</ref> === Германия Федеративтік Республикасы === 1945 жылы 21 маусымда Дюссельдорф [[1945—1949 жылдардағы Германия|британдық оккупация аймағына]] еніп, [[1946 жыл|1946]] жылы Солтүстік Рейн-Вестфалия жаңа штатының астанасы болды. Қаланың үкіметтік министрліктер мен парламенттің орны ретінде орналасуы қала үшін маңызды саяси рөлді қамтамасыз етті, ол әлі күнге дейін сақтап келеді.<ref>«[https://www.duesseldorf.de/int/duesseldorf-from-fishing-village-to-metropolis Дюссельдорф – балықшылар ауылынан мегаполиске дейін]»</ref> Соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар ескі қала мен орталықты көбінесе [[Модернизм (архитектура )|модернистік стильде]] қалпына келтіруге арналды. [[1950 жыл|1950]]-[[1960 жыл|1960]] жылдардағы «экономикалық ғажайып» кезінде Дюссельдорф [[металлургия]], [[машина жасау]], [[Химия өнеркәсібі|химия]] және [[Банкінің инфра-құрылымы|банк ісін]] дамытатын негізгі экономикалық орталыққа айналды. 1960 жылдардан бастап қала Мессе Дюссельдорф кешені басқаратын ірі халықаралық іскерлік хаб және сауда жәрмеңкесі орталығына айналды. [[Сурет:Japanische Internationale Schule in Düsseldorf, 2015 (10).jpg|нобай|Дюссельдорфтағы жапон мектебі.]] 1950 жылдардан бастап Дюссельдорфтың [[Жапондар|жапон қауымдастығы]] ірі корпоративтік кеңселердің ашылуының арқасында тез өсті. Бұл Жапония клубының ([[1964 жыл|1964]]), Сауда-өнеркәсіп палатасының ([[1966 жыл|1966]]), халықаралық мектептің ([[1971 жыл|1971]]) және Нордпаркте балабақшаның ([[1975 жыл|1975]]) құрылуына әкелді. [[1980 жыл|1980]] жылдары қала Германиядағы ең үлкен жапон [[Диаспора|диаспорасының]] үйіне және Иммерманштрасседегі ерекше «Кіші Токио» төңірегіне айналды.<ref>Conte-Helm, Marie (2013). ''The Japanese and Europe: Economic and Cultural Encounters''. United Kingdom: Bloomsbury Publishing. p. 94.</ref> [[XX ғасыр|XX ғасырдың]] аяғында ауыр өнеркәсіп қызмет көрсету саласына, [[Телекоммуникация|телекоммуникацияға]], сәнге және жарнамаға жол берді. Германияның бірігуінен кейін Дюссельдорф саяси және мәдени орталық мәртебесін нығайтты, ал қаланың жаңаруы халықаралық сәулетшілер қатысқан Медиа айлағын қайта құрумен ерекшеленді.<ref>«[https://www.visitduesseldorf.de/en/attractions/medienhafen-079d420f94 МедиенХафен]»</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] dj3kh986yzudnvmg9osrycny4hqqyqy 3601458 3601443 2026-05-08T06:24:51Z Almatrkh 172335 Экономикасы 3601458 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> '''Пруссия''' '''кезеңі''' [[1815 жыл|1815]] жылы [[Вена]] конгресінен кейін Дюссельдорф [[Пруссия|Пруссияның]] құрамына кірді. Қала астана мәртебесін жоғалтты, бірақ губернатор мен провинциялық парламенттің орны болды. [[1820 жыл|1820]] жылдан [[1872 жыл|1872]] жылға дейін Дюссельдорф аттас округтің бір бөлігі бола отырып, муниципалды тәуелсіздіктен айырылды. [[Сурет:Meyers Universum Band 17 36.jpg|нобай|Шамамен 1850 жылы Дюссельдорфтың көрінісі.]] [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдың бірінші жартысында Дюссельдорф «Өнер және бақтар қаласы» деген лақап атқа ие болды. Оның мәдени болмысын көрнекті қайраткерлер қалыптастырды: суретшілер Корнелиус пен Шадоу, композиторлар Мендельсон мен [[Роберт Шуманн|Шуман]], жазушылар Иммерман мен Граббе. [[Индустрияландыру]] дәуірінде Дюссельдорф [[Рур тас көмір алабы|Рурға]] жақын орналасуының, [[Рейн|Рейнге]] шығуының және темір жолдардың арқасында ірі өнеркәсіптік және сауда орталығына айналды. [[1850 жыл|1850]] жылдардан бастап металлургия мен химия өркендеп, жұмысшылар ағынын әкелді және [[1882 жыл|1882]] жылға қарай халық саны 40 000-нан 100 000-ға дейін өсті. [[1908 жыл|1908]]–[[1909 жыл|1909]] жылдары қала көршілес тоғыз өнеркәсіптік ауданды қосу арқылы кеңейді.<ref name=":0" /> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорф маңызды гарнизон және қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде [[1914 жыл|1914]] жылдың қыркүйегінде [[Антанта|Антантаның]] бірінші стратегиялық бомбалауына ұшырады. Қала дирижабль базаларына жасалған шабуылдардан және соғыстың жалпы қиындықтарынан қатты зардап шекті.<ref>Madison, Rodney (2005). "Air Warfare, Strategic Bombing." Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History . Volume 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 45–46 .</ref> Соғыстан кейін Дюссельдорфты бельгиялық, ағылшын және француз әскерлері басып алды. [[1920 жыл|1920]] жылы қала [[Капп бүлігі|Капп]] [[Капп бүлігі|бүлігіне]] қарсы жалпы ереуілдің орталығына айналды, оның барысында 15 сәуірде фрайкорптар неміс кеншілер одағының 45 делегатын өлтірді.<ref>Birchall, Ian H./Pierre Broué/Brian Pearce, ''The German Revolution 1917–1923'', p. 278.</ref> === Екінші дүниежүзілік соғыс === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорфта нацистік түрме, еуропалық және кеңестік тұтқындарға арналған Бухенвальдтың бес қосалқы лагері және Синти мен Рома сыған топтары үшін лагерь болды.<ref>«[https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=1107 Дюссельдорф синтилер мен сығандарға арналған лагерь]»</ref> Қаланың еврей қауымының раввині [[Нидерланд|Нидерландыға]] қашып кетті, бірақ кейін [[1943 жыл|1943]] жылы [[Освенцим лагері|Освенцимде]] қайтыс болды. [[Сурет:Düsseldorf-Derendorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL2518.jpg|нобай|Дюссельдорф-Дерендорфтағы Рейнметалл-Борсиг қару-жарақ зауытының қираған өндірістік залы (1944 жылғы 2 қарашадан 3 қарашаға қараған түні).]] [[Сурет:Düsseldorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 C3569.jpg|нобай|1943 жылғы 11 маусымнан 12 маусымға қараған түні әуе шабуылы кезінде Корольдік әуе күштері түсірген аэрофотосуреттер.]] Дюссельдорфт [[1943 жыл|1943]] жылы 700-ден астам ұшақтың рейдтерін қоса алғанда, жаппай стратегиялық бомбалауға ұшырады. Шабуылдар соғыстың соңына дейін жалғасты; атап айтқанда, [[1945 жыл|1945]] жылғы ақпанда Ренания Оссаг зауытындағы ереуіл жергілікті мұнай өндіруді толығымен тоқтатты. 1945 жылдың сәуір айының ортасында [[Гитлерге қарсы одақ|одақтастардың]] шабуылы Дюссельдорфқа жетті. 18 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 97-ші атқыштар дивизиясы Рейнланд операциясы аясында жергілікті қарсыласу тобының әрекетінің арқасында қаланы оңай басып алды.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946'' (Revised Edition, 2006), Stackpole Books, p. 174.</ref> === Германия Федеративтік Республикасы === 1945 жылы 21 маусымда Дюссельдорф [[1945—1949 жылдардағы Германия|британдық оккупация аймағына]] еніп, [[1946 жыл|1946]] жылы Солтүстік Рейн-Вестфалия жаңа штатының астанасы болды. Қаланың үкіметтік министрліктер мен парламенттің орны ретінде орналасуы қала үшін маңызды саяси рөлді қамтамасыз етті, ол әлі күнге дейін сақтап келеді.<ref>«[https://www.duesseldorf.de/int/duesseldorf-from-fishing-village-to-metropolis Дюссельдорф – балықшылар ауылынан мегаполиске дейін]»</ref> Соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар ескі қала мен орталықты көбінесе [[Модернизм (архитектура )|модернистік стильде]] қалпына келтіруге арналды. [[1950 жыл|1950]]-[[1960 жыл|1960]] жылдардағы «экономикалық ғажайып» кезінде Дюссельдорф [[металлургия]], [[машина жасау]], [[Химия өнеркәсібі|химия]] және [[Банкінің инфра-құрылымы|банк ісін]] дамытатын негізгі экономикалық орталыққа айналды. 1960 жылдардан бастап қала Мессе Дюссельдорф кешені басқаратын ірі халықаралық іскерлік хаб және сауда жәрмеңкесі орталығына айналды. [[Сурет:Japanische Internationale Schule in Düsseldorf, 2015 (10).jpg|нобай|Дюссельдорфтағы жапон мектебі.]] 1950 жылдардан бастап Дюссельдорфтың [[Жапондар|жапон қауымдастығы]] ірі корпоративтік кеңселердің ашылуының арқасында тез өсті. Бұл Жапония клубының ([[1964 жыл|1964]]), Сауда-өнеркәсіп палатасының ([[1966 жыл|1966]]), халықаралық мектептің ([[1971 жыл|1971]]) және Нордпаркте балабақшаның ([[1975 жыл|1975]]) құрылуына әкелді. [[1980 жыл|1980]] жылдары қала Германиядағы ең үлкен жапон [[Диаспора|диаспорасының]] үйіне және Иммерманштрасседегі ерекше «Кіші Токио» төңірегіне айналды.<ref>Conte-Helm, Marie (2013). ''The Japanese and Europe: Economic and Cultural Encounters''. United Kingdom: Bloomsbury Publishing. p. 94.</ref> [[XX ғасыр|XX ғасырдың]] аяғында ауыр өнеркәсіп қызмет көрсету саласына, [[Телекоммуникация|телекоммуникацияға]], сәнге және жарнамаға жол берді. Германияның бірігуінен кейін Дюссельдорф саяси және мәдени орталық мәртебесін нығайтты, ал қаланың жаңаруы халықаралық сәулетшілер қатысқан Медиа айлағын қайта құрумен ерекшеленді.<ref>«[https://www.visitduesseldorf.de/en/attractions/medienhafen-079d420f94 МедиенХафен]»</ref> == Экономикасы == [[Сурет:Düsseldorf, Riesenrad auf der Königsallee, 2016 (02).jpg|нобай|Кёнигсалле - Дюссельдорфтың орталығындағы сәнді сауда көшесі.]] Дюссельдорф – дамыған [[қызмет көрсету]] секторы мен әртараптандырылған өнеркәсібі бар Германияның жетекші экономикалық орталықтарының бірі. [[2023 жыл|2023]] жылы қаланың [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] шамамен 62,7 миллиард [[Еуро|еуроны]] құрады, бұл елде экономикалық өнім бойынша сегізінші орынға ие болды. [[2024 жыл|2024]] жылы [[Жұмыссыздық|жұмыссыздық деңгейі]] орташа есеппен 7,7% құрады. Дюссельдорф [[Меттман]] ауданымен бірге Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы ең бай экономикалық ауданды құрайды, [[Сатып алу қабілетінің тепе-теңдігі|сатып алу қабілеті]] жоғары. 2023 жылы қаланың жан басына шаққандағы ЖІӨ 93 600 еуроға жетті, ал аймақтағы еңбек өнімділігі сағатына 71,3 еуроны құрады, бұл федералды орташа көрсеткіштен айтарлықтай асып түсті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] coyv2die8opo0mpkq7j5n8nae0bihzl 3601462 3601458 2026-05-08T06:28:00Z Almatrkh 172335 /* Экономикасы */ Сілтеме қостым 3601462 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дюссельдорф |шынайы атауы = Düsseldorf |сурет = Düsseldorf Ansichten2.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Düsseldorf COA.svg |ту = Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Лорд-мэр |басшысы = Стефан Келлер (2025-2030) |құрылған уақыты =VII ғасыр |алғашқы дерек =1162 |бұрынғы атаулары =Туссельдорп |статус алуы = |жер аумағы = 217,41 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі =Неміс |тұрғыны = 618,685 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =2845,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02110 |пошта индексі = 40000—40629  |пошта индекстері = |автомобиль коды = D |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 11 000 |ортаққордағы санаты = Düsseldorf |сайты = http://www.duesseldorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Дюссельдорф''' ({{lang-de|Düsseldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 588169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 217 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 11 000''. Қаланың басшысы — Дирк Эльберс . == Тарихы == === Дамудың ерте кезеңі === [[Рим империясы|Рим империясының]] кеңеюі кезінде герман тайпалары [[Рейн|Рейннің]] шығыс жағалауындағы батпақтарға қоныстанды. [[VII ғасыр|VII]]-[[VIII ғасыр|VIII]] ғасырларда Дюссель өзенінің сағасында балықшылар мен егіншілікпен айналысатын елді мекендер пайда болып, болашақ Дюссельдорфтың негізін қалады.<ref>Вайденхаупт Хьюго: ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf'' , Triltsch-Verlag, Дюссельдорф, 1979;</ref> Дюссельдорф (Тюссельдорп ретінде) туралы алғашқы ескертулер [[XII ғасыр|XII]] ғасырға жатады. Фредерик Барбаросса тұсында көршілес Кайзерсверт Рейнді бақылау үшін бекінген форпост болды, ал [[1929 жыл|1929]] жылы ол ресми түрде қаланың бір бөлігі болды.<ref name=":0">Луз-Корсварем, Клеменс фон. «[https://rheinische-geschichte.lvr.de/Orte-und-Raeume/stadt-duesseldorf/DE-2086/lido/57cd5d070b7153.05336683 Штадт Дюссельдорф]»</ref> === Берг герцогының кезеңі === [[1186 жыл|1186]] жылы Дюссельдорф [[Қасиетті Рим империясы|Қасиетті Рим империясының]] штаты Берг округінің бақылауына өтті. Шамамен [[1206 жыл|1206]] жылы елді мекен Билк аумағынан бөлініп, тәуелсіз аумақ болды. [[1263 жыл|1263]] жылы граф Берг тұрғындарға паром құқығын берді. [[1288 жыл|1288]] жылы 14 тамызда граф Адольф VIII фон Берг Дюссельдорф қаласы мәртебесін берді. Бұған дейін граф пен оның жақтастары Кельн архиепископының әскерлерін [[Воринген|Ворринген]] шайқасында жеңіп, билік үшін күресті аяқтады. Бұл тарихи оқиға қазір Бургплатцтағы ескерткішпен еске алынады. [[Сурет:Johann von Brabant Heidelberger Liederhandschrift.jpg|нобай|Ворринген шайқасы, Codex Manesse, шамамен 1340 ж.]] Дюссельдорф бірінші ғасырда баяу өсті, [[1380 жыл|1380]] жылы герцог Уильям II оның аумағын 22,5 гектарға дейін кеңейтіп, қаланы тас қабырғалармен нығайтып, сарайды қосады. Осы уақытта Әулие Ламберт шіркеуі салынды. [[1609 жыл|1609]] жылы жергілікті әулет жойылғаннан кейін қала Виттельсбах графтарына өтіп, оны өздерінің негізгі резиденциясы етті. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон соғыстарынан]] кейін Дюссельдорф қирау мен кедейлікке тап болды. Наполеон оны алдымен Йоахим Мұрат басқарған және [[1808 жыл|1808]] жылдан бастап [[1811 жыл|1811]] жылы қалаға келген императордың өзі басқарған Берг Ұлы Герцогтігінің астанасы етті. [[1813 жыл|1813]] жылы Дюссельдорфте француз әскеріне қарсылық көрсетудің жетекшісі Иоганн Деваранна өлім жазасына кесілді.<ref name=":0" /> '''Пруссия''' '''кезеңі''' [[1815 жыл|1815]] жылы [[Вена]] конгресінен кейін Дюссельдорф [[Пруссия|Пруссияның]] құрамына кірді. Қала астана мәртебесін жоғалтты, бірақ губернатор мен провинциялық парламенттің орны болды. [[1820 жыл|1820]] жылдан [[1872 жыл|1872]] жылға дейін Дюссельдорф аттас округтің бір бөлігі бола отырып, муниципалды тәуелсіздіктен айырылды. [[Сурет:Meyers Universum Band 17 36.jpg|нобай|Шамамен 1850 жылы Дюссельдорфтың көрінісі.]] [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдың бірінші жартысында Дюссельдорф «Өнер және бақтар қаласы» деген лақап атқа ие болды. Оның мәдени болмысын көрнекті қайраткерлер қалыптастырды: суретшілер Корнелиус пен Шадоу, композиторлар Мендельсон мен [[Роберт Шуманн|Шуман]], жазушылар Иммерман мен Граббе. [[Индустрияландыру]] дәуірінде Дюссельдорф [[Рур тас көмір алабы|Рурға]] жақын орналасуының, [[Рейн|Рейнге]] шығуының және темір жолдардың арқасында ірі өнеркәсіптік және сауда орталығына айналды. [[1850 жыл|1850]] жылдардан бастап металлургия мен химия өркендеп, жұмысшылар ағынын әкелді және [[1882 жыл|1882]] жылға қарай халық саны 40 000-нан 100 000-ға дейін өсті. [[1908 жыл|1908]]–[[1909 жыл|1909]] жылдары қала көршілес тоғыз өнеркәсіптік ауданды қосу арқылы кеңейді.<ref name=":0" /> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорф маңызды гарнизон және қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде [[1914 жыл|1914]] жылдың қыркүйегінде [[Антанта|Антантаның]] бірінші стратегиялық бомбалауына ұшырады. Қала дирижабль базаларына жасалған шабуылдардан және соғыстың жалпы қиындықтарынан қатты зардап шекті.<ref>Madison, Rodney (2005). "Air Warfare, Strategic Bombing." Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History . Volume 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 45–46 .</ref> Соғыстан кейін Дюссельдорфты бельгиялық, ағылшын және француз әскерлері басып алды. [[1920 жыл|1920]] жылы қала [[Капп бүлігі|Капп]] [[Капп бүлігі|бүлігіне]] қарсы жалпы ереуілдің орталығына айналды, оның барысында 15 сәуірде фрайкорптар неміс кеншілер одағының 45 делегатын өлтірді.<ref>Birchall, Ian H./Pierre Broué/Brian Pearce, ''The German Revolution 1917–1923'', p. 278.</ref> === Екінші дүниежүзілік соғыс === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дюссельдорфта нацистік түрме, еуропалық және кеңестік тұтқындарға арналған Бухенвальдтың бес қосалқы лагері және Синти мен Рома сыған топтары үшін лагерь болды.<ref>«[https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=1107 Дюссельдорф синтилер мен сығандарға арналған лагерь]»</ref> Қаланың еврей қауымының раввині [[Нидерланд|Нидерландыға]] қашып кетті, бірақ кейін [[1943 жыл|1943]] жылы [[Освенцим лагері|Освенцимде]] қайтыс болды. [[Сурет:Düsseldorf-Derendorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL2518.jpg|нобай|Дюссельдорф-Дерендорфтағы Рейнметалл-Борсиг қару-жарақ зауытының қираған өндірістік залы (1944 жылғы 2 қарашадан 3 қарашаға қараған түні).]] [[Сурет:Düsseldorf, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 C3569.jpg|нобай|1943 жылғы 11 маусымнан 12 маусымға қараған түні әуе шабуылы кезінде Корольдік әуе күштері түсірген аэрофотосуреттер.]] Дюссельдорфт [[1943 жыл|1943]] жылы 700-ден астам ұшақтың рейдтерін қоса алғанда, жаппай стратегиялық бомбалауға ұшырады. Шабуылдар соғыстың соңына дейін жалғасты; атап айтқанда, [[1945 жыл|1945]] жылғы ақпанда Ренания Оссаг зауытындағы ереуіл жергілікті мұнай өндіруді толығымен тоқтатты. 1945 жылдың сәуір айының ортасында [[Гитлерге қарсы одақ|одақтастардың]] шабуылы Дюссельдорфқа жетті. 18 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 97-ші атқыштар дивизиясы Рейнланд операциясы аясында жергілікті қарсыласу тобының әрекетінің арқасында қаланы оңай басып алды.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946'' (Revised Edition, 2006), Stackpole Books, p. 174.</ref> === Германия Федеративтік Республикасы === 1945 жылы 21 маусымда Дюссельдорф [[1945—1949 жылдардағы Германия|британдық оккупация аймағына]] еніп, [[1946 жыл|1946]] жылы Солтүстік Рейн-Вестфалия жаңа штатының астанасы болды. Қаланың үкіметтік министрліктер мен парламенттің орны ретінде орналасуы қала үшін маңызды саяси рөлді қамтамасыз етті, ол әлі күнге дейін сақтап келеді.<ref>«[https://www.duesseldorf.de/int/duesseldorf-from-fishing-village-to-metropolis Дюссельдорф – балықшылар ауылынан мегаполиске дейін]»</ref> Соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар ескі қала мен орталықты көбінесе [[Модернизм (архитектура )|модернистік стильде]] қалпына келтіруге арналды. [[1950 жыл|1950]]-[[1960 жыл|1960]] жылдардағы «экономикалық ғажайып» кезінде Дюссельдорф [[металлургия]], [[машина жасау]], [[Химия өнеркәсібі|химия]] және [[Банкінің инфра-құрылымы|банк ісін]] дамытатын негізгі экономикалық орталыққа айналды. 1960 жылдардан бастап қала Мессе Дюссельдорф кешені басқаратын ірі халықаралық іскерлік хаб және сауда жәрмеңкесі орталығына айналды. [[Сурет:Japanische Internationale Schule in Düsseldorf, 2015 (10).jpg|нобай|Дюссельдорфтағы жапон мектебі.]] 1950 жылдардан бастап Дюссельдорфтың [[Жапондар|жапон қауымдастығы]] ірі корпоративтік кеңселердің ашылуының арқасында тез өсті. Бұл Жапония клубының ([[1964 жыл|1964]]), Сауда-өнеркәсіп палатасының ([[1966 жыл|1966]]), халықаралық мектептің ([[1971 жыл|1971]]) және Нордпаркте балабақшаның ([[1975 жыл|1975]]) құрылуына әкелді. [[1980 жыл|1980]] жылдары қала Германиядағы ең үлкен жапон [[Диаспора|диаспорасының]] үйіне және Иммерманштрасседегі ерекше «Кіші Токио» төңірегіне айналды.<ref>Conte-Helm, Marie (2013). ''The Japanese and Europe: Economic and Cultural Encounters''. United Kingdom: Bloomsbury Publishing. p. 94.</ref> [[XX ғасыр|XX ғасырдың]] аяғында ауыр өнеркәсіп қызмет көрсету саласына, [[Телекоммуникация|телекоммуникацияға]], сәнге және жарнамаға жол берді. Германияның бірігуінен кейін Дюссельдорф саяси және мәдени орталық мәртебесін нығайтты, ал қаланың жаңаруы халықаралық сәулетшілер қатысқан Медиа айлағын қайта құрумен ерекшеленді.<ref>«[https://www.visitduesseldorf.de/en/attractions/medienhafen-079d420f94 МедиенХафен]»</ref> == Экономикасы == [[Сурет:Düsseldorf, Riesenrad auf der Königsallee, 2016 (02).jpg|нобай|Кёнигсалле - Дюссельдорфтың орталығындағы сәнді сауда көшесі.]] Дюссельдорф – дамыған [[қызмет көрсету]] секторы мен әртараптандырылған өнеркәсібі бар Германияның жетекші экономикалық орталықтарының бірі. [[2023 жыл|2023]] жылы қаланың [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] шамамен 62,7 миллиард [[Еуро|еуроны]] құрады, бұл елде экономикалық өнім бойынша сегізінші орынға ие болды. [[2024 жыл|2024]] жылы [[Жұмыссыздық|жұмыссыздық деңгейі]] орташа есеппен 7,7% құрады.<ref>«[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1211712/umfrage/staedte-hoechstes-bruttoinlandsprodukt/ Städte mit dem höchsten Bruttoinlandsprodukt 2023]»</ref> Дюссельдорф [[Меттман]] ауданымен бірге Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы ең бай экономикалық ауданды құрайды, [[Сатып алу қабілетінің тепе-теңдігі|сатып алу қабілеті]] жоғары. 2023 жылы қаланың жан басына шаққандағы ЖІӨ 93 600 еуроға жетті, ал аймақтағы еңбек өнімділігі сағатына 71,3 еуроны құрады, бұл федералды орташа көрсеткіштен айтарлықтай асып түсті.<ref>"[https://www.nrwbank.de/export/.galleries/downloads/Regionalwirtschaftliche-Profile/2022/NRW.BANK.Regionalprofil-Duesseldorf-2024.pdf Regionalwirtschaftliche Profile Nordrhein-Westfalen 2024]"</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.duesseldorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] t7aa4xdq4nuo6naahtq5sezfaxhymy0 Язд 0 17593 3601602 3322820 2026-05-08T08:04:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601602 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Йезд |шынайы атауы = <big>یزد</big> |сурет = [[Сурет:Yazd panorama.jpg|300px|]] |жағдайы = |ел = Иран |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 53|lat_sec = 50 |lon_dir = E|lon_deg = 54|lon_min = 22|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Остан |аймағы = Йезд (остан){{!}}Йезд |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = б.з.д. 3 мыңжылдық |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1 216 |климаты = |ресми тілі = парсы |тұрғыны = 423006 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = [[мұсылмандық|мұсылмандар]], [[заратуштрашылдық|заратуштрашылдықтар]] |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:30 |DST = +4:30 |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Yazd |сайты = http://yazd.ir |сайт тілі = }} '''Йезд''' немесе '''Язд''' ({{lang-fa|<big>یزد</big>}} – ''Yazd'') — [[Иран]]дағы ең ежелгі қалалардың бірі, Йезд провинциясының әкімшілік орталығы. [[Заратуштрашылдық]] мәдениетінің орталығы. [[Исфахан]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 270 км жерде орналасқан. == Тарихы == == Географиясы == == Халқы == === Атақты тұрғындары === == Өнеркәсібі == == Оқу орындары == # [[Йезд университеті]] (1988 ж. құрылған) # [[Shahid Sadoughi University of Medical Sciences and Health Services]] # [http://www.yazdjdu.ac.ir/ Yazd Institute of Higher Education - ACECR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208173746/http://yazdjdu.ac.ir/ |date=2008-12-08 }} # [http://www.bafgh-iau.ac.ir/ Islamic Azad University of Bafq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223230148/http://www.bafgh-iau.ac.ir/ |date=2012-02-23 }} # [http://www.iaumaybod.ir/ Islamic Azad University of Maybod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026011402/http://www.iaumaybod.ir/ |date=2010-10-26 }} # [http://www.iauyazd.ac.ir/ Islamic Azad University of Yazd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226192538/http://www.iauyazd.ac.ir/ |date=2012-02-26 }} # [http://www.sampad.info/ Yazd Sampad Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724095034/http://sampad.info/ |date=2008-07-24 }} # [http://www.ystp.org/ Yazd Science and Technology Park] # University of Jame Elmi_Karbordi of Yazd # [http://www.iju.ir/ Imam Java University College] # [http://www.ssampad.ir/c/portal/layout?p_l_id=PUB.3506.1/ Shahid Sadoughi High school(Tizhooshan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623144523/http://www.ssampad.ir/c/portal/layout?p_l_id=PUB.3506.1%2F |date=2015-06-23 }} # [http://www.derakhshan2.gigfa.com/ Shahid Sadoughi Middle school(Tizhooshan)]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://www.fsampad.ir/ Farzanegan Middle school(Tizhooshan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324213520/http://www.fsampad.ir/ |date=2012-03-24 }} # [http://www.derakhshan1.parniansis.com/ Farzanegan High school(Tizhooshan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220163810/http://derakhshan1.parniansis.com/ |date=2012-02-20 }} Mohammad hossein papoli yazdi (shazdah hamam) == Тарихи ескерткіштері == == Фотосуреттер== <center> <gallery> Сурет:Yazd fire temple.jpg|Заратуштрашылдық ғибадатханасы Сурет:Hayat-howz Khuneh Lari Yazd.jpg|Жиналыс үйі Сурет:Yazd_Altstadt.jpeg|Ескі қаладағы Жел мұнарасы Сурет:Bad Gir Yazd Dolat Abad.jpg|Жел мұнарасы Сурет:Tower of silence.jpg|Заратуштрашылдық үндемеу мұнарасы Сурет:Zoroastrian Towers of Silence outside Yazd, Yazd province, Iran.jpg|Заратуштрашылдық үндемеу мұнарасы Сурет:Tekiyeh amir chaghmagh yazd.jpg|Әмір Чагхмагх мешіті Сурет:Yazd3.JPG|Иран-Ирак соғысына қатысқан жауынгерлер зираты </gallery> </center> ==Бауырлас қалалар== *[[Image:Flag of Hungary.svg|20px|]] [[Ясберень]], [[Мажарстан]] *[[Image:Flag of Indonesia.svg|20px|]] [[Джакарта]], [[Индонезия]] *[[Image:Flag of the United Arab Republic.svg|20px|]] [[Хомс]], [[Сирия]] *[[Image:Flag of Bahrain.svg|20px|]] [[:en:Central Governorate (Bahrain)|Орталық мухафаза]], [[Бахрейн]] == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Иран қалаларының тізімі]] == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Yazd}} * [http://www.yazdportal.com/ Йезд ақпараттық порталы پرتال جامع اطلاعات استان يزد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425163821/http://www.yazdportal.com/ |date=2012-04-25 }} * [http://www.ebtekarat.persianblog.ir/ '''Little Scientist'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526022617/http://ebtekarat.persianblog.ir/ |date=2012-05-26 }} * [http://www.yazdia.com/ Yazd news and ads site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601083329/http://www.yazdia.com/ |date=2012-06-01 }} * [http://www.yazdcity.ir/ Yazd Cultural Heritage & Tourism Organization] * [http://www.yazd.com/ Yazd.com] * [http://yazdchto.ir/ Cultural Heritage Organization Bureau of Yazd Province] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106121738/http://www.yazdchto.ir/ |date=2010-01-06 }} * [http://www.ghoolabad.com/ GhoolAbad.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160831174657/http://ghoolabad.com/ |date=2016-08-31 }} * [http://www.yazdtourism.com/ YazdTourism.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518011605/http://www.yazdtourism.com/ |date=2008-05-18 }} * [http://www.letsgoiran.com/yazd/yazd-travel-guide Yazd Photos & Videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709045710/http://www.letsgoiran.com/yazd/yazd-travel-guide |date=2012-07-09 }} * [http://www.yazdivf.org/ Yazd Research & Clinical Center for Infertility] * [http://www.yazduni.ac.ir Yazd University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408193105/http://www2.yazduni.ac.ir/ |date=2012-04-08 }} * [http://tehran.stanford.edu/imagemap/yazd.html Yazd on stanford.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927125608/http://tehran.stanford.edu/imagemap/yazd.html |date=2011-09-27 }} * [http://www.yazdrollingmill.com/ The Largest private sector steel plant in Iran] * [http://www.ekhteraat.persianblog.ir/ Ganjinehe Elmo Fan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722184539/http://ekhteraat.persianblog.ir/ |date=2012-07-22 }} Scientific&Technological Views. * [http://homepages.tesco.net/~m_w_fenrych/wlodek_fenrych/yazd.htm Yazd - the everlasting flame (the Zoroastrians in Yazd)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219131917/http://homepages.tesco.net/~m_w_fenrych/wlodek_fenrych/yazd.htm |date=2011-12-19 }} * [http://www.irpedia.com/iran/best/365/ Yazd, Bride of Desert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529215533/http://www.irpedia.com/iran/best/365/ |date=2012-05-29 }} * [http://wznn.org/ World Zoroastrian News Network (WZNN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620163311/http://wznn.org/ |date=2012-06-20 }} * [http://www.hamsayeh.net/travel%20and%20tourism%20Dakhmeh.htm] Yazd Tower of Silence Revisited *[http://www.yazdsaf.ir website Yazd Sport Aerobics & Fitness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624034632/http://yazdsaf.ir/ |date=2013-06-24 }} {{stub}} [[Санат:Иран қалалары]] 78fqdtygiqhh93lrik4yb4wgoj21nox Қазақ мемлекеттік филармониясы 0 29238 3601712 3593947 2026-05-08T11:31:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601712 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы |альтернативті = Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = филармония |тілдер = |тіл = |басшы мансабы1 = Директор |басшы есімі1 = Нұрғиса Мұратұлы Дәуешов |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = <!-- … --> |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай = [[Алматы|Алматы қаласы]], [[Қалдаяқов көшесі (Алматы)|Қалдаяқов көшесі]], 35 |сайт = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/basty/ Жамбыл филармониясы] |ортаққор = }} '''Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы''' — Алматы қаласындағы концерттік-сахналық мәдени мекеме. Ол [[1935 жыл|1935 жылғы]] [[14 қаңтар|14 қаңтарда]] Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Қаулысына сәйкес құрылған. Бастапқыда қазақ музыкатанушысы, академик [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] өлкелік көркемдік-концерттік ұйым ретінде ұйымдастырған. 1938 жылы мекемеге жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] есімі берілген.<ref>{{Cite web |url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/ |title=Филормония туралы }}</ref> == Тарихы мен құрылымы == Алғашында филармония құрамына 14 музыканттан құралған [[Күйші|домбырашылар]] ансамблі, кейін халық аспаптар оркестрі  (1944 жылдан бастап [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] есімі берілді), Ұлттық хор ([[1939 жыл|1939 жылы]] Мемлекеттік хор капелласы болып қайта құрылған), [[Лебедев Борис Николаевич|Б. Лебедев]] құрған ішекті аспаптар квартеті, «Жетісу» қазақ-орыс ән-би ансамблі кірді. Филармонияның дамуына [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Жаппас Қаламбаев]], [[Мәлік Жаппасбаев]], [[Жүсіпбек Елебеков]], [[Қосымжан Бабақов]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жамал Омарова]], [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]], [[Нұрсұлу Тапалова]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Бибігүл Төлегенова]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] сынды өнер адамдары үлес қосқан. 1970-1980 жылдары Қазақ филармониясының сахнасында [[Гүлжәмилә Ихсанқызы Қадырбекова|Гүлжәмилә Қадырбекова]], [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жәния Әубәкірова]], [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева|Айман Мұсақожаева]], [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова|Гауһар Мырзабекова]], [[Галина Әбіләкімқызы Молдакәрімова|Ғалия Молдакәрімова]] және т. б. өнер көрсеткен. Мемлекеттік хор капелласы 1935 жылы филармонияның құрамына кірді, ол алғашында композитор [[Дмитрий Мацуцин]] бастаған шағын аралас [[Хор|хорды]] ұсынды, ал 1936 жылы [[Мәскеу|Мәскеуде]] хор қазақ өнерінің онкүндігін сәтті аяқтады. 1939 жылы ақпанда Қазақ КСР Үкіметінің қаулысымен филармония хоры Мемлекеттік хор капелласына айналды. [[Төлепберген Әбдірәшев|Т.Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылған, 1958 жылдан бастап филармонияға мүше болып, мыңдаған адамдарды симфониялық музыканың жанды үнімен, оның ең жоғарғы формаларымен таныстыра бастады. 1939 жылы [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|М.М. Иванов-Соколовский]] мен [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородский]] басқарған [[симфониялық оркестр]] ұйымдастырылды. [[1982 жыл|1982 жылы]] [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан]] және [[КСРО халық әртісі]], Мемлекеттік сыйлық лауреаты, [[Халық қаһарманы]], [[күйші]]-[[сазгер]], [[Дирижер|дирижëр]] [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] бастама жасаған «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық оркестрі құрылды. [[1999 жыл|1999 жылы]] оркестрге Н.Тілендиевтің есімі беріліп, 2000 жылы «академиялық» деген мәртебе алды. Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 1988 жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] атындағы республикалық музыка мектебінде құрылған. 1995 жылы белсенді байқаулық және концерттік қызметінің арқасында  квартет мемлекеттік мәртебеге ие болды. 1990 жылы 21 қыркүйек күні [[Қанат Ахметов|Қанат Ахметовтың]] жетекшілігімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі құрылды. Үрмелі аспаптар квинтеті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық байқаулардың лауреаты, В.А.Моцарт атындағы Европалық музыка академиясының түлегі, кларнетші [[Жанат Ерманов|Жанат Ермановтың]] басшылығымен 1997 жылы құрылды. Ұжымның табысты концерттік қызметі өте жоғары бағаланып, квинтет 2004 жылы Жамбыл атындағы Қазақ Мемлекеттік филармониясының құрамына алынды. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен филармония ішінен 2024 жылы қаңтар айында тұңғыш рет Мемлекеттік классикалық [[Гитара|гитаристер]] квинтеті құрылды. [[2023 жыл|2023 жылғы]] [[6 желтоқсан]] Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1085 қаулысына сәйкес Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы «Академиялық» мәртебесіне ие болды. Қазіргі уақытта филармонияның құрамында 7 ұжым және жеке солисттер бар:<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9</ref> * Н. Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық қазақ «Отырар сазы» оркестрі; * [[Бақытжан Байқадамов|Б. Байқадамов]] атындағы Мемлекеттік хор капелласы; * [[Төлепберген Әбдірәшев|Т. Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі; * Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі; * Мемлекеттік қарағайлы үрмелі аспаптар квинтеті; * [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ. Жұбанова]] атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті; * Мемлекеттік классикалық гитаристтер квинтеті. Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы жыл сайын «Өнеріміз саған - Қазақстан» Республикалық фестивальін, [[Әміре Қашаубаев|Ә.Қашаубаев]] атындағы Республикалық дәстүрлі ән орындаушыларының конкурсын, Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижерлер конкурсын, Үрмелі аспаптарға арналған Халықаралық академия, «Гүл Алматы - Flower city» балалар мен жасөспірімдер хорларының фестиваль-концертін, Жылдық абонементтік және балаларға арналған абонементтік концерттер топтамасын, ұлттық және симфониялық музкалық концерттер, дәрістер мен басқа да іс-шараларды өткізіп келеді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Филармония ғимараты == Филармония ғимаратын 1933-1936 жылдары Ленинград сәулетшілері Д. Фомин, Е. Цейтлин, дизайнер В. Райлян мәдениет сарайы ретінде салған. Жобаға суретшілер Е. Сидоркин мен О. Мантис қатысты. Осы уақытқа дейін сыртқы дизайннан Иван Вахектің екі арыстан маскароны тұр. 1967 жылы Спорт сарайының құрылысына дейін  ғимарат республикадағы ең үлкен концерт алаңы болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес үкіметінің жетекші киностудияларын біріктірген [[Қазақфильм|Орталық Біріккен киностудия (ОБКС)]] орналасқан, онда көрнекті кинематографистер [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|С. Эйзенштейн]], ағайынды Васильевтер, Н. Черкасов, Б. Бабочкин, М. Бернес, И. Пырьев, М. Жаров, Г. Козинцев, В. Марецкая және басқалар жұмыс істеді. Сонымен қатар «Екі жауынгер», «Иван Грозный» фильмдері түсірілген. 1983-1985 жылдары сәулетшілер Ю.Ратушный, Т. Ералиев, о. Балықбаев, конструктор ж. Сыздықовтың жобасы бойынша қайта құру жүргізілді, содан кейін мұнда «Қазақконцерт» орналастырылды. Қазақ музыкасының негізін қалаушылардың портреттік галереясымен безендірілген көрермендер залы айрықша акустикамен ерекшеленеді. 2018 жылы ғимарат Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясына берілді. == Сәулет == Ғимарат «жеңілдетілген классиканың» стильдік сипаттамаларында салынған ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы сәулет ескерткіші. Театр ғимараты классицизмнен функционализмге өтпелі тенденцияларда салынған. Стилобаттағы үш қабатты, тікбұрышты ғимарат көлемі батысқа қарай негізгі қасбетке бағытталған. Сәулет ескерткішінің орталық осьінде орналасқан негізгі кіреберіс стильдендірілген Портико түріндегі терең лоджиялармен ерекшеленеді. Ғимараттың педименті қазақ музыкалық фольклоры тақырыбына арналған бедерлі панномен безендірілген. Құрылымның іргетасы қоқыс, қабырғалары кірпішпен толтырылған темірбетон қаңқасы. Ғимараттың жоспарлау жүйесі — бөлменің орталық осьі бойынша дәйекті орналасқан. == Ескерткіш мәртебесі == 1984 жылы 26 қаңтарда Алматы қалалық халық депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің «жергілікті маңызы бар Алматы тарихы мен мәдениетінің ескерткіштері туралы» № 2/35 шешімі қабылданды, онда Қазақконцерт ғимараты көрсетілген. Шешіммен күзет міндеттемесін ресімдеу және ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын әзірлеу көзделген. 2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің жаңа мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен бір мезгілде осы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда филармония ғимаратының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.<ref>{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14R0001089 |title=«Алматы қаласының тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау аймақтарының, құрылыс салуды реттеу аймақтары мен қорғалатын табиғат ландшафты аймақтарының шекараларын бекіту туралы» Алматы қаласы мәслихатының V сайланған XXXI сессиясының 2014 жылғы 10 қыркүйектегі № 261 шешімі}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * [http://www.philharmonic.kz%20 Ресми торбеті]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстанның академиялық ұжымдары]] [[Санат:Алматы мәдениеті]] [[Санат:Қазақстан филармониялары]] 6odf937oz2j30s4murp01fknwhne5wt Шортанды ауданы 0 32036 3601340 3489855 2026-05-07T19:07:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601340 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Шортанды ауданы |елтаңба = Shortandyaudanigerb.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |сурет = Beloye Lake, Şortandy District, Akmola Region landscape.jpg |сурет атауы = |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 41 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 71 |lon_min = 56 |lon_sec = 42 |облысы = Ақмола облысы |аудан орталығы = [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] |ауылдық округтер саны = 9 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Сағындық Серікбайұлы Шабаров |әкімдіктің мекенжайы = Шортанды кенті, Абылай хан көшесі, №20 |құрылған уақыты = 1939 |жер аумағы = 4,7 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 27 549<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = 5,9 |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (41,1%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (33,99%)}}, {{nobr|[[немістер]] (6,01%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (5,89%)}}, {{nobr|[[поляктар]] (4,37%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (2,67%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,7%)}}, {{nobr|басқалары (4,27%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 021600-021615<ref name="kazindex.ru">[http://kazindex.ru/02/17.html Қазақстан почталық индекстері]</ref> |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-shortandy?lang=kk Шортанды ауданының әкімдігі |карта = Shortandy District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = Akmola Province Shortandy.png |ортаққордағы санаты = }} '''Шортанды ауданы''' — [[Ақмола облысы]]ның орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Орталығы — [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] кенті. == Географиялық орны, жер бедері == Солтүстігінде [[Ақкөл ауданы]]мен, шығысында [[Астрахан ауданы|Астрахан]], батысында [[Ерейментау ауданы|Ерейментау]] аудандарымен, оңтүстігінде [[Целиноград ауданы]] және [[Астана]] қаласымен шектеседі. Шортанды ауданы [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстігін ала орналасқан. Жер бедері — саздар мен саздақтардың қат-қабатынан түзілген белесті жазық. Ең биік жері ауданның шығыс бөлігіндегі Көңқыр төбесі (458 м). Жер бедерінің кей жері ірі құмды, шақпақтасты. Жағалары көлбеу және жайпақ, тұйық ойпауытты қолаттар кездеседі. Көктемде олар ені бірнеше жүз метрге жететін уақытша көлдерге айналады. Кен байлықтарынан алтын, кірпіштік саз кездеседі. == Тарихы == Шортанды ауданы 1939 жылы құрылған. Алғашында аудан орталығы [[Новокубанка]] ауылы болып, 1954 жылы [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] кентіне ауыстырылған. 1963 жылы аудандарды ірілендіру кезінде [[Ақкөл ауданы|Алеексев ауданы]]мен біріктіріліп, 1966 жылы қайта бөлінген.<ref>[https://akm.sud.kz/kaz/sub/shortandy/tarihy Шортанды аудандық сотының тарихы]</ref> == Климаты == Климаты тым континенттік, қысы суық, қары аз (20 см), жазы жылы, құрғақ. Қаңтардың орташа температурасы –17–18°С, шілденікі 19–21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300–350 миллиметр. Аудан жері арқылы [[Қалқұтан (өзен)|Қалқұтан]] өзені мен оның салалары – Дамса, [[Ащылыайрық]], [[Талқара (өзен)|Талқара]], Сарықамыс өзендері ағады. Мұнда [[Балықтыкөл (көл, Ақмола облысы)|Балықты]], [[Бозайғыр (көл, Шортанды ауданы)|Бозайғыр]], Сасықкөл, Шошқалы, т.б. көлдер бар. == Топырағы, өсімдіктері мен жануарлар дүниесі == Жерінде қара және қызғылт қоңыр топырақ тараған. Негізінен селеулі-бетегелі, түрлі шөпті-бетегелі өсімдіктер өседі. Олардың ішінен сәбізшөп, сәлбен, жусан, сары қызылбояу, төскейшөп, ойпауытты жерлерінде өлең, қоға, жұлдызгүл, т.б. өседі. Аңдардан қасқыр, түлкі, қоян, суыр, құстардан дала бүркіті, бөктергі, үкі, бозторғай, үйрек, қаз, т.б. мекендейді. == Шаруашылығы == Ауданда 1995 жылға дейін астық өндіруге, оған қосымша сүтті, етті-сүтті мал, шошқа, жылқы, картоп, көкөніс өсіруге маманданған 1 ұжымшар, 6 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі, Бүкілодақтық астық шаруашылығы ғылыми-зертеу институтының тәжірибе шаруашылығы болған. Еліміздің нарықтық экономикаға өтуіне байланысты олардың барлығы дерлік жекешелендірілді. Ауданның барлық шаруашылық салалары 2006 жылы 4038,9 миллион теңгенің өнімін шығарды. Өнеркәсіп саласында «Қазақалтын кен-металлургия» АҚ-ның бөлімшесі — Жолымбет алтын кеніші, жиһаз фабрикасы ([[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]]), тігін фабрикасы ([[Жолымбет]]), май зауыты, аудандық баспахана, т.б. жұмыс істейді. Бұлар 2104,5 миллион тонна өнім өндірді (2005). Ауыл шаруашылығымен 35 кәсіпорын, 109 шаруа қожалығы, 8123 жұртшылық (жеке шаруа) шұғылданады (2005). Ауыл шаруашылығына пайдаланатын жері 438,5 мың гектар, оның 287,4 мың гектары егістік, 2,6 мың гектары шабындық, 148,2 мың гектары жайылым. Көп жылдық отырғызылған ағашы 0,3 мың гектар жерді алады. 2007 жылдың басында ауданда 18,9 мың бас мүйізді ірі қара, 7,6 мың қой мен ешкі, 23,0 мың шошқа, 2,1 мың жылқы, 34,3 мың құс болды. Олардан 4,6 мың тонна ет, 23,7 мың тонна сүт, 3829 мың дана жұмыртқа өндірілді. Ауданда 3 балабақша, 4 бастауыш, 11 негізгі, 16 орта мектеп, 1 кәсіптік-техникалық мектеп, 31 кітапхана, орталық аудандық аурухана, 6 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 24 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Шортанды кентінде мәдениет және демалыс саябағы орналасқан. Аудан жері арқылы республикалық маңызы бар [[Астана]]–[[Көкшетау]] автомобильдік жолы өтеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Халқы == {| class="wikitable" ! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 37166 || {{өсім}}43236 || {{құлдырау}}39245 || {{құлдырау}}38695 || {{құлдырау}}33074 || {{құлдырау}}29580 || {{құлдырау}}27825 |} Тұрғындар саны: 29538 адам (2019). * Ұлттық құрамы: {{nobr|[[қазақтар]] (39,95%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (34,36%)}}, {{nobr|[[немістер]] (6,20%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (6,18%)}}, {{nobr|[[поляктар]] (4,64%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (2,80%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,72%)}}, {{nobr|басқалары (4,15%)}}<ref name="пер.2010">[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm 2009 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |date=2013-02-12 }}</ref> Халықтың 1 шаршы километрге шаққандағы орташа тығыздығы 5,9 адам. == Әкімшілік бөлінісі == Аудандағы 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 9 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! % !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! % !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! % |- | [[Андреев ауылдық округі (Ақмола облысы)|Андреев ауылдық округі]] ||1134 ||{{құлдырау}}967 ||85,3 ||556 ||{{құлдырау}}475 ||85,4 ||578 ||{{құлдырау}}492 ||85,1 |- | [[Бектау ауылдық округі]] ||1958 ||{{құлдырау}}1865 ||95,3 ||1007 ||{{құлдырау}}948 ||94,1 ||951 ||{{құлдырау}}917 ||96,4 |- | [[Бозайғыр ауылдық округі]] ||3717 ||{{құлдырау}}3552 ||95,6 ||1822 ||{{құлдырау}}1809 ||99,3 ||1895 ||{{құлдырау}}1743 ||92 |- | [[Дамса ауылдық округі]] ||4482 ||{{өсім}}4740 ||105,8 ||2122 ||{{өсім}}2299 ||108,3 ||2360 ||{{өсім}}2441 ||103,4 |- | [[Жолымбет кенттік әкімдігі]] ||4258 ||{{құлдырау}}4011 ||94,2 ||2118 ||{{құлдырау}}2066 ||97,5 ||2140 ||{{құлдырау}}1945 ||90,9 |- | [[Новокубан ауылдық округі]] ||2036 ||{{құлдырау}}1845 ||90,6 ||1026 ||{{құлдырау}}926 ||90,3 ||1010 ||{{құлдырау}}919 ||91 |- | [[Новосёлов ауылдық округі (Ақмола облысы)|Новосёлов ауылдық округі]] ||1356 ||{{құлдырау}}978 ||72,1 ||661 ||{{құлдырау}}503 ||76,1 ||695 ||{{құлдырау}}475 ||68,3 |- | [[Петров ауылдық округі (Ақмола облысы)|Петров ауылдық округі]] ||1721 ||{{құлдырау}}1358 ||78,9 ||844 ||{{құлдырау}}681 ||80,7 ||877 ||{{құлдырау}}677 ||77,2 |- | [[Пригородный ауылдық округі (Шортанды ауданы)|Пригородный ауылдық округі]] ||1166 ||{{құлдырау}}837 ||71,8 ||577 ||{{құлдырау}}415 ||71,9 ||589 ||{{құлдырау}}422 ||71,6 |- | [[Раевка ауылдық округі]] ||1484 ||{{құлдырау}}1110 ||74,8 ||729 ||{{құлдырау}}558 ||76,5 ||755 ||{{құлдырау}}552 ||73,1 |- | [[Шортанды кенттік әкімдігі]] ||6268 ||{{өсім}}6562 ||104,7 ||3032 ||{{өсім}}3226 ||106,4 ||3236 ||{{өсім}}3336 ||103,1 |- | '''Жалпы саны''' ||29580 ||{{құлдырау}}27825 ||94,1 ||14494 ||{{құлдырау}}13906 ||95,9 ||15086 ||{{құлдырау}}13919 ||92,3 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ақмола облысы}} {{Шортанды ауданы елді мекендері}} [[Санат:Шортанды ауданы]] msiyiejj8bu31ynrlf047en2ruokaz4 Электрондық коммерция орталығы 0 39523 3601370 1958236 2026-05-08T01:12:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601370 wikitext text/x-wiki == Құрылу тарихы және жалпы мәліметтер == 2003 жылы ҚР Үкіметінің Қаулысы бойынша Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау және мемлекеттік сатып алу комитеті "Электрондық коммерция орталығы" ([http://www.ecc.kz www.ecc.kz]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорыны құрылды. 2007 жылы "Электрондық коммерция орталығы" РМҚК "Самғау" ұлттық ғылыми-технологиялық холдингі" құрамына еншілес компания ретінде кірді және "Электрондық коммерция орталығы" ЖШС болып қайта құрылды. 2008 жылы ҚР Үкіметінің Қаулысымен Орталық электрондық мемлекеттік сатып алу саласында бірыңғай оператор болып айқындалды. Осы жылы Орталық құрылған "Зерде" ұлттық инфокоммуникациялық холдингі" құрамына кірді. 2009 жылы «Электрондық коммерция орталығы» ЖШС «Қаржылық жүйелерді ақпараттандыру орталығы» ЖШС-мен бірікті. 2010 жылы ҚР Үкіметінің қаулысымен «Электрондық коммерция орталығы» ЖШС ақпараттандыру саласында ұлттық оператор мәртебесіне ие болды. Бүгін компания мемлекеттік құрылымдар үшін IT саласындағы ірімасштабты ықпалдандырылған шешімдерді іске асыруда. == Қызмет бағыттары == Электрондық коммерция орталығының негізгі қызмет бағыттары болып: * электрондық мемлекеттік сатып алу ақпараттық жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету (веб-портал www.goszakup.gov.kz); * мемлекеттік сатып алу саласында бағдарламалық қамтамасыз ету және ақпараттық жүйелерді дайындау, енгізу және сүйемелдеу; * қаржылық ақпараттық жүйелер және қорлар бойынша ҚР «электрондық үкімет» инфрақұрылымы жобалық интеграторының қызметтерін орындау; * қаржылық ақпараттық жүйелер және қорлар бойынша ҚР «электрондық үкіметін» қалыптастыру кезінде жобаларды басқару және техникалық сүйемелдеу; * электрондық мемлекеттік сатып алу бойынша оқытуды ұйымдастыру, семинарлар, тренингтер және конференциялар өткізу. == «Электрондық мемлекеттік сатып алу» автоматтандырылған ықпалдандырылған ақпараттық жүйесі == Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі мемлекеттік сатып алуды электрондық пішімде өткізуді ұсынды. Бүгін жүйе ([http://www.goszakup.gov.kz www.goszakup.gov.kz]) мемлекеттік сатып алу саласындағы электрондық қызметке біртұтас қол жеткізе отырып мемлекеттік сатып алуда тапсырыс беруші, ұйымдастырушы және жабдықтаушы ретінде Интернет желісіне қосылған кез келген компьютерден қатысуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде жүйе баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы мемлекеттік сатып алуды толық автоматтандырылған түрде, сондай-ақ пилоттық түрде электрондық конкурстарды өткізуді жүзеге асыруда. '''Электрондық мемлекеттік сатып алудың басты артықшылықтары мыналар:''' 1. Жемқорлықпен тиімді күрес тәсілі; 2. Бюджеттік қаражаттың үнемделуі; 3. Мемлекеттік сатып алу саласындағы жұмыстың ыңғайлылығы; 4. Салауатты бәсекелестік үшін тиімді жағдайлар туғызу; 5. Отандық шағын және орта бизнесті дамытуды қолдау. '''Баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы электрондық мемлекеттік сатып алулар''' – жеңімпазды анықтау үшін басты шарт болып әлеуетті өнім берушінің тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке ұсынған ең арзан бағасы болып табылатын электрондық мемлекеттік сатып алудың ең қарапайым түрі. '''Электрондық конкурс''' – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда мемлекеттік сатып алудың жеңімпазын анықтауға әсер ететін тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке байланысты құнмен қатар басқа да белгіленген шарттар есептеледі. '''Электрондық аукцион''' – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда тапсырыс беруші тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметті онлайн аукцион барысында анықталған ең арзан баға ұсынған әлеуетті өнім берушіден сатып алады. == «е-Қаржымин» ықпалдандырылған автоматтандырылған ақпараттық жүйесі == «Электрондық коммерция орталығы» ЖШС «е-Қаржымин» жобасының интеграторы болып табылады. Дамытылып жатқан жобаның басты мақсаты болып ҚР Қаржы министрлігінің (ҚР ҚМ) халыққа арналған электрондық мемлекеттік қызметті ұсынатын ақпараттық кеңістікті құру. «е-Қаржымин» порталы «бір терезе» принципі бойынша жұмыс істемек: яғни азаматтар мемлекеттік ұйыммен (ҚР ҚМ) Интернет арқылы өзара қарым-қатынаста болады, мемлекеттік қызметті электрондық пішімде аз уақыттың ішінде ала алады. Жоба Электрондық үкіметтің құрамы болып табылады, е-Үкіметтің мақсаттарының бірі болып мемлекет пен қоғам арасында тиімді қарым-қатынас орнату болып табылады. Жобаны іске асыру келесі жетістіктерге қол жеткізбек: * әкімшілік кедергілерді азайту және ҚР ҚМ-нің азаматтарға ұсынатын қызметінің сапасы мен жұмыс жылдамдығын арттыру; * мемлекеттік ұйымдардың бюджетті атқару барысындағы тәуекелдерді басқару жұйесін құру; * аудиторларға электрондық аккредитация жасау, ҚР ҚМ құзыретіндегі лицензияларды электронды түрде беру; * дәрменсіз борышкердің жылжымайтын мүлкін сату үшін электрондық аукциондар сияқты және басқа да жаңа электрондық қызмет түрлерін шығару мүмкіндігі; * мемлекеттік бюджеттің атқарылуы туралы мағлұматқа онлайн қол жеткізу. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мемлекеттік құрылымдар]] [[Санат:Сауда]] fs8yahnruv86tvi2y6hse8fjs0j0os3 Бинарлық номенклатура 0 39926 3601317 3316224 2026-05-07T14:59:31Z 67anara 180931 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352649211|Binomial nomenclature]]" 3601317 wikitext text/x-wiki [[File:Carl von Linné.jpg|thumb|upright| alt=A.| ''Бинарлық номенклатура терминін алғаш енгізген ғалым Карл Линней'']] '''Бинарлық номенклатура''', биноминалдық номенклатура ({{lang-la|bіnarіus}} — екі немесе қосарлы атау, {{lang-la|nomenklatura}} — тізім, түр) — халықаралық ғылыми жіктелімде өсімдіктердің, [[жануарлар]]дың және [[микроорганизмдер]]дің туыстары мен түрлерін екі латын сөзімен атау. Біріншісі [[Туыс (биология)|туысты]] білдіреді, бас әріппен жазылады. Ал екіншісі [[Түр (биология)|түрдің]] аталуын көрсетеді, кіші әріппен белгіленеді. Мысалы: [[ақ жусан]] (Artemіsіa tercheana L.), [[Алтай ұлары]] (Tetraogallus altaіcus G.). Түрдің артынан түрді анықтаған адамның аты беріледі. Кейбір жағдайда бинарлық номенклатура соңында анықталған жыл көрсетіледі [мысалы, [[саналы адам]] (Homо sapіens L. 1758)]. Бинарлық номенклатура терминін 1620 ж. ғылымға алғаш швейцариялық ғалым К. Баугин енгізген, оны 1735 ж. швед табиғат зерттеушісі [[Линней|К. Линней]] ғылыми жүйелеудің негізіне алған. Ол ''“Табиғат жүйелері”'' (1735) деген еңбегінде бинарлық номенклатураны пайдаланып, түр ұғымын нақтылау үшін морфологиялық және физиологиялық белгілерді негізге алып, [[жүйелік категориялар]] (класс, туыс, түр) арасын жіктеп берді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> ==Бинарлы номенклатура ережелері== Бинарлы номенклатура әр ағза үшін бірегей болып табылады. *1. Ағзалардың ғылыми атауын жазғанда курсивпен жазады *2. Қолжазбада түрдің атауының астын сызады *3. Туыстың атауы бас әріппен жазылады *4. Түрдің атауы тек кіші әріптен бастап жазылады <ref> Биология. Назарбаев Зияткерлік мектептерінің 9-сыныбына арналған оқулық/ Имашпаева Г.А., Зияхметова Н.М., Оспанкулова Э.Б., Хонтай M.K. - Нұр-Сұлтан 225бет</ref> [[Санат: биология]] == Этимология == ''Binomial'' сөзі екі бөліктен тұрады: ''bi-'' (латын тіліндегі «екі» дегенді білдіретін жұрнақ) және ''nomial'' (''nomen'' сөзінің сын есім түрі, латынша «атау» деген мағына береді). Ортағасырлық латын тілінде осыған байланысты ''binomium'' сөзі математикадағы биномдық өрнектің бір мүшесін білдіру үшін қолданылған.[1] Шын мәнінде, латынның ''binomium'' сөзі биномдық атаудағы екі эпитеттің кез келгенін білдіруі мүмкін, ал олардың әрқайсысын ''binomen'' (көпше түрі — ''binomina'') деп атауға болады.[2] ==Дереккөздер== <references/> ==Сыртқы сілтемелер== * [http://www.ilike.kz/wiki/show/1218 Эволюциялық ілім]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{бастама}} {{толықтыру}} [[Санат:Биологиялық жүйелілік]] svbbg4jbt9md044j9te34tpp0h1vz06 3601332 3601317 2026-05-07T17:14:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/67anara|67anara]] ([[User talk:67anara|т]]) өңдемелерінен [[User:A Erzat|A Erzat]] соңғы нұсқасына қайтарды 3316224 wikitext text/x-wiki [[File:Carl von Linné.jpg|thumb|upright| alt=A.| ''Бинарлық номенклатура терминін алғаш енгізген ғалым Карл Линней'']] '''Бинарлық номенклатура''', биноминалдық номенклатура ({{lang-la|bіnarіus}} — екі немесе қосарлы атау, {{lang-la|nomenklatura}} — тізім, түр) — халықаралық ғылыми жіктелімде өсімдіктердің, [[жануарлар]]дың және [[микроорганизмдер]]дің туыстары мен түрлерін екі латын сөзімен атау. Біріншісі [[Туыс (биология)|туысты]] білдіреді, бас әріппен жазылады. Ал екіншісі [[Түр (биология)|түрдің]] аталуын көрсетеді, кіші әріппен белгіленеді. Мысалы: [[ақ жусан]] (Artemіsіa tercheana L.), [[Алтай ұлары]] (Tetraogallus altaіcus G.). Түрдің артынан түрді анықтаған адамның аты беріледі. Кейбір жағдайда бинарлық номенклатура соңында анықталған жыл көрсетіледі [мысалы, [[саналы адам]] (Homо sapіens L. 1758)]. Бинарлық номенклатура терминін 1620 ж. ғылымға алғаш швейцариялық ғалым К. Баугин енгізген, оны 1735 ж. швед табиғат зерттеушісі [[Линней|К. Линней]] ғылыми жүйелеудің негізіне алған. Ол ''“Табиғат жүйелері”'' (1735) деген еңбегінде бинарлық номенклатураны пайдаланып, түр ұғымын нақтылау үшін морфологиялық және физиологиялық белгілерді негізге алып, [[жүйелік категориялар]] (класс, туыс, түр) арасын жіктеп берді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> ==Бинарлы номенклатура ережелері== Бинарлы номенклатура әр ағза үшін бірегей болып табылады. *1. Ағзалардың ғылыми атауын жазғанда курсивпен жазады *2. Қолжазбада түрдің атауының астын сызады *3. Туыстың атауы бас әріппен жазылады *4. Түрдің атауы тек кіші әріптен бастап жазылады <ref> Биология. Назарбаев Зияткерлік мектептерінің 9-сыныбына арналған оқулық/ Имашпаева Г.А., Зияхметова Н.М., Оспанкулова Э.Б., Хонтай M.K. - Нұр-Сұлтан 225бет</ref> [[Санат: биология]] ==Дереккөздер== <references/> ==Сыртқы сілтемелер== * [http://www.ilike.kz/wiki/show/1218 Эволюциялық ілім]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{бастама}} {{толықтыру}} [[Санат:Биологиялық жүйелілік]] owlizbisepocyez661997m87uwrowwg Алмалы (Ақжайық ауданы) 0 41755 3601313 3391233 2026-05-07T14:38:48Z Rasulbek Adil 176232 3601313 wikitext text/x-wiki {{мағына|Алмалы}}{{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Алмалы |сурет = Алмалы Тайпақ.jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min = 11|lat_sec =03 |lon_deg =51|lon_min =53|lon_sec =47 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Батыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Батыс Қазақстан облысы{{!}}Батыс Қазақстан |ауданы = Ақжайық ауданы |кестедегі аудан = Ақжайық ауданы{{!}}Ақжайық |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Алмалы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы){{!}}Алмалы |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Котельный, Котельниково'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}1272 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Алмалы''' (1993 жылғы 7 қазанға дейін — ''Котельниково'')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P930007000_ Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Ақжайық ауданы]]ндағы ауыл, [[Алмалы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)|Алмалы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Чапаев (Батыс Қазақстан облысы)|Чапаев]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 121 км-дей жерде, [[Жайық]] өзенінің оң жағалауында орналасқан. == Халқы == [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 1794 адам (888 ер адам және 906 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 1616 адамды (812 ер адам және 804 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 1272 адамды (625 ер адам және 647 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> == Тарихы, инфрақұрылымы == Бұрынғы кеңшар негізінде қайта құрылған Алмалы кооперативі жұмыс істейді. Ауылда орта мектеп, емхана, клуб т.б. мекемелер бар. Тұрғындары аудан орталығымен және елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Ауыл көшелері == * А. Иманов көшесі * Абай көшесі * Абылай хан көшесі * Ә. Молдағұлова көшесі * Бейбітшілік көшесі * Жамбыл көшесі * Жеңіс көшесі * Құрманғазы көшесі * М. Мәметова көшесі * М. Өтемісов көшесі * С. Датұлы көшесі * Т. Масин көшесі * Тың көтеру көшесі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ақжайық ауданы елді мекендері}} [[Санат:Ақжайық ауданы елді мекендері]] [[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]] 5di32qvecrhyt0qdz1glhcs0lmpwvlq Халхин гол шайқасы 0 43681 3601657 3448868 2026-05-08T08:22:10Z Wikuiser 172895 /* */ 3601657 wikitext text/x-wiki '''Халхин-Гол Шайқасы''' ({{lang-mn|Халхын голын байлдаан}}; {{lang-ja|ノモンハン事件}}; Ромадзи ''Nomon-Han Jiken''; {{lang-ru|бои на реке Халхин-Гол}}; {{lang-zh|诺门坎事件}} [[пінин]] Nuò mén kǎn shìjiàn) — [[Моңғолия Халық Республикасы|Моңғолия]] мен [[Қытай]] жеріндегі Халхын-Гол өзені аумағында болған кеңес-жапон қарулы қақтығысы ([[1939]] ж. мамыр — қыркүйек). Жапон әскерлері [[1939]] жылы 11 мамырда Моңғолия аумағына баса көктеп кіріп, моңғол шекарашыларын Халхын-Гол өзеніне қарай шегіндірді. [[Кеңес өкіметі]] өзара көмек шарты негізінде моңғол жеріндегі өз әскерлеріне Моңғолияны қорғауға бұйрық берді. Кеңес әскерлері 29 мамырда жапон әскерлерін шекараға дейін қуды. 2 шілдеде жапон әскерлері 38 мың адам, 310 зеңбірек, 135 танк, 225 ұшақпен Моңғолия аумағына тағы баса көктеп, өзеннің оң жағалауындағы плацдармды басып алуға тырысты. Жапон басшылығы кеңес-моңғол әскерлерінің тобын (12,5 мың адам, 109 зеңбірек, 186 танк, 266 сауытты машина, 82 ұшақ) жойып жіберуді көздеді. Үш күндік ұрыстан кейін жапондар Халхын-Голдың шығыс жағалауына қайтарылды. Тамызда жапонның 6-армиясы (75 мың адам, 500 зеңбірек, 182 танк, 300 ұшақтың қолдауымен) Халхын-Голге түсірілді. 20 тамызда 1-армиялық топқа біріктірілген кеңес-моңғол әскерлері [[Г.К. Жуков]]тың басшылығымен (57 мың адам, 542 зеңбірек пен миномет, 498 танк, 385 сауытты машина, 515 ұшақтың қолдауымен) қарсы шабуылға шығып, сәтті маневр арқасында жауды қоршауға алып, айдың соңында талқандады. Әуедегі ұрыс 15 қыркүйекке дейін созылды. Ұрыс қимылдары 16 қыркүйекте Жапонияның ұсынысы бойынша тоқтатылды. Осы шайқастан кейін Жапония үкіметі [[КСРО]] мен Моңғолияға шабуыл жасаудан бас тартуға мәжбүр болды. Халқын-Гол шайқасындағы ерлігі үшін 24 әскери бөлім мен құрама [[Ленин ордені|Ленин]], [[Қызыл Ту ордендерімен|Қызыл Ту ордені]], 17 121 адам орден, медальдармен марапатталды. 70 адамға [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді. == Сілтемелер: == «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том {{wikify}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Шайқастар]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] 9cdmr0yqffxvg67r6wjpsezf3l43p6a 3601659 3601657 2026-05-08T08:27:19Z Wikuiser 172895 /* */ 3601659 wikitext text/x-wiki '''Халхин гол шайқасы''' ({{lang-mn|Халхын голын байлдаан}}; {{lang-ja|ノモンハン事件}}; Ромадзи ''Nomon-Han Jiken''; {{lang-ru|бои на реке Халхин-Гол}}; {{lang-zh|诺门坎事件}} [[пінин]] Nuò mén kǎn shìjiàn) — [[Моңғолия Халық Республикасы|Моңғолия]] мен [[Қытай]] жеріндегі [[Халхин гол]] өзені аумағында болған кеңес-жапон қарулы қақтығысы ([[1939]] ж. мамыр — қыркүйек). Жапон әскерлері [[1939]] жылы 11 мамырда Моңғолия аумағына баса көктеп кіріп, моңғол шекарашыларын [[Халхин гол]] өзеніне қарай шегіндірді. [[Кеңес өкіметі]] өзара көмек шарты негізінде моңғол жеріндегі өз әскерлеріне Моңғолияны қорғауға бұйрық берді. Кеңес әскерлері 29 мамырда жапон әскерлерін шекараға дейін қуды. 2 шілдеде жапон әскерлері 38 мың адам, 310 зеңбірек, 135 танк, 225 ұшақпен Моңғолия аумағына тағы баса көктеп, өзеннің оң жағалауындағы плацдармды басып алуға тырысты. Жапон басшылығы кеңес-моңғол әскерлерінің тобын (12,5 мың адам, 109 зеңбірек, 186 танк, 266 сауытты машина, 82 ұшақ) жойып жіберуді көздеді. Үш күндік ұрыстан кейін жапондар Халхин гол өзенінің шығыс жағалауына қайтарылды. Тамызда жапонның 6-армиясы (75 мың адам, 500 зеңбірек, 182 танк, 300 ұшақтың қолдауымен) Халхин голге түсірілді. 20 тамызда 1-армиялық топқа біріктірілген кеңес-моңғол әскерлері [[Г.К. Жуков]]тың басшылығымен (57 мың адам, 542 зеңбірек пен миномет, 498 танк, 385 сауытты машина, 515 ұшақтың қолдауымен) қарсы шабуылға шығып, сәтті маневр арқасында жауды қоршауға алып, айдың соңында талқандады. Әуедегі ұрыс 15 қыркүйекке дейін созылды. Ұрыс қимылдары 16 қыркүйекте Жапонияның ұсынысы бойынша тоқтатылды. Осы шайқастан кейін Жапония үкіметі [[КСРО]] мен Моңғолияға шабуыл жасаудан бас тартуға мәжбүр болды. Халхин гол шайқасындағы ерлігі үшін 24 әскери бөлім мен құрама [[Ленин ордені|Ленин]], [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту ордендерімен]], 17 121 адам орден, медальдармен марапатталды. 70 адамға [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді. == Сілтемелер: == «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том {{wikify}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Шайқастар]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] e2do9itr7zxpv68rc8xm05qnl9t9gll 3601661 3601659 2026-05-08T08:30:38Z Wikuiser 172895 /* */ 3601661 wikitext text/x-wiki '''Халхин гол шайқасы''' ({{lang-mn|Халхын голын байлдаан}}; {{lang-ja|ノモンハン事件}}; Ромадзи ''Nomon-Han Jiken''; {{lang-ru|бои на реке Халхин-Гол}}; {{lang-zh|诺门坎事件}} [[пінин]] Nuò mén kǎn shìjiàn) — [[Моңғолия Халық Республикасы|Моңғолия]] мен [[Қытай]] жеріндегі [[Халхин гол]] өзені аумағында болған кеңес-жапон қарулы қақтығысы ([[1939]] ж. мамыр — қыркүйек). Жапон әскерлері [[1939]] жылы 11 мамырда Моңғолия аумағына баса көктеп кіріп, моңғол шекарашыларын [[Халхин гол]] өзеніне қарай шегіндірді. [[Кеңес өкіметі]] өзара көмек шарты негізінде моңғол жеріндегі өз әскерлеріне Моңғолияны қорғауға бұйрық берді. Кеңес әскерлері 29 мамырда жапон әскерлерін шекараға дейін қуды. 2 шілдеде жапон әскерлері 38 мың адам, 310 зеңбірек, 135 танк, 225 ұшақпен Моңғолия аумағына тағы баса көктеп, өзеннің оң жағалауындағы плацдармды басып алуға тырысты. Жапон басшылығы кеңес-моңғол әскерлерінің тобын (12,5 мың адам, 109 зеңбірек, 186 танк, 266 сауытты машина, 82 ұшақ) жойып жіберуді көздеді. Үш күндік ұрыстан кейін жапондар Халхин гол өзенінің шығыс жағалауына қайтарылды. Тамызда жапонның 6-армиясы (75 мың адам, 500 зеңбірек, 182 танк, 300 ұшақтың қолдауымен) Халхин голге түсірілді. 20 тамызда 1-армиялық топқа біріктірілген кеңес-моңғол әскерлері [[Георгий Константинович Жуков|Георгий Жуков]]тың басшылығымен (57 мың адам, 542 зеңбірек пен миномет, 498 танк, 385 сауытты машина, 515 ұшақтың қолдауымен) қарсы шабуылға шығып, сәтті маневр арқасында жауды қоршауға алып, айдың соңында талқандады. Әуедегі ұрыс 15 қыркүйекке дейін созылды. Ұрыс қимылдары 16 қыркүйекте Жапонияның ұсынысы бойынша тоқтатылды. Осы шайқастан кейін Жапония үкіметі [[КСРО]] мен Моңғолияға шабуыл жасаудан бас тартуға мәжбүр болды. Халхин гол шайқасындағы ерлігі үшін 24 әскери бөлім мен құрама [[Ленин ордені|Ленин]], [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту ордендерімен]], 17 121 адам орден, медальдармен марапатталды. 70 адамға [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді. == Сілтемелер: == «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том {{wikify}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Шайқастар]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] 23cshwer35aubnbdef6zmgtcyamakge Ысық 0 45076 3601353 3600647 2026-05-07T20:47:40Z Rasulbek Adil 176232 3601353 wikitext text/x-wiki '''Ысық''' – қазақ халқының құрамындағы [[тайпа]]. [[Шежіре]] деректеріне қарағанда, [[Кіші жүз|Кіші жүздегі]] байұлы бірлестігіне кіретін бақсиықтан өрбиді. Ысықтан ақсары (асан, кілеш), [[сарыбай]] (тоғыншы) рулары тарайды. Таңбасына қарап кейбір [[этнограф]] ғалымдар ысықтың ертедегі тарихын [[Жетісу|Жетісуды]] мекендеген [[Ұлы жүз]] тайпаларымен байланыстырады. [[Шежіре]] деректері бойынша [[есентемір]], [[шеркеш]] және ысық руларының бәрі [[Байұлы|байұлы бірлестігіне]] кіреді. Соған қарамастан көптеген ғалымдар олардың өзара туыстығына күмәнмен қарайды. Дегенмен, олардың бақан сияқты таңбалары (масқарлардікі де) бір-біріне өте ұқсас болып келеді. Сол себепті [[Этнология|этнологтар]] ([[Востров|В. Востров]], т.б.) бұл бірлестіктерді [[Орта жүз|Орта жүздегі]] [[найман]] тайпасымен тығыз байланыстырып, негізгі ұйтқысы [[Найман|наймандар]] болуы ықтимал деген пайымдау жасайды. Ысықтың келесі бір дөңгелек таңбасы [[дулат|дулаттардың]] таңбасымен үйлеседі. Ілкі замандардағы дерек көздерінің тапшылығынан Ысықтың әуел бастағы тарихы мардымсыз зерттелген. Ысықтар туралы алғашқы мәліметтерді [[Тевкелев|М. Тевкелев]] жазбаларынан кездестіруге болады. Кейінірек [[Ларионов]] рапортында, [[Левшин|А. Левшин]] еңбегінде де кездеседі. Бұл мағлұматтарға қарағанда, ысық рулары Қазақстанның батыс аймағында мал шамамен айналысқан. Ұраны – [[Бәйтерек]], таңбасы – [[бақан]], жарты үшбұрыш, дөңгелек.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том; Әдеб.: Бейсенбайұлы Ж., Қазақ шежіресі, А., 1994; Арғынбаев Х., Мұқанов М., Востров В., Қазақ шежіресі хақында, А., 2000. Б. Жұмағұлов</ref> == Тұлғалар == {{Div col|3}} * [[Еңсеп Досқалиев]] * [[Гүлмаржан Сәлімгерейқызы Махамбет]] Баймұрат {{Div col end}} ==Пайдаланылған cілтемелер== <references/> {{stub}} {{wikify}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] 9bpla1vt8alp5g10wcdnmh5zl7m1714 Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті 0 45260 3601403 3508079 2026-05-08T05:01:38Z 1nter pares 146705 /* Сілтемелер */ 3601403 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті (''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ'') |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = [[Сурет:Kazakh Ablai Khan University of International Relations and World Languages JSC.jpeg|250px]] |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Kazakh Ablai Khan University of International Relations and World Languages |Бұрынғы атауы = Алматы шет тілдері институты |Ұраны = |Құрылған жылы = 1941 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшы есімі = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = [[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] |Студенттер = 5000 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, Алматы |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = Алматы қаласы, Мұратбаев көшесі, 200 |Сайты = http://www.ablaikhan.kz |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} [[File:MBA International Trade.jpg|thumb| alt=A.| ''[[international frendship]]''.]] '''Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті''' (''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ'') – Қазақстандағы жоғары оқу орындарының бірі. [[1941 жыл|1941 жылы]] құрылған Алматы шет тілдері институты [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[Абылай хан]] атындағы Қазақ мемлекетік әлем тілдері университеті, [[1998 жыл|1998 жылы]] Қазақ мемлекеттік халықараралық қатынастар және әлем тілдері университеті болып өзгерді. [[2001 жыл|2001 жылдан]] қазіргі атымен аталады. == Университет туралы == [[Университет]] жоғары оқу орындары мен мектептер үшін шет тілдер оқытушылары мен мұғалімдерін және халықараралық қатынастар саласының мамандарын даярлайды. Дүние жүзінің 17 тілінде дәріс жүргізіледі. Құрамында (күндізгі және сырттай, кешкі, қашықтан оқыту бөлімдерінде) 23 түрлі мамандық иесін даярлайтын 7 [[факультет]] бар. Сондай-ақ лингвистикалық колледж, халықаралық туризм менеджментінің колледж-лицейі, білім беру орталықтары, мұғалімдер біліктілігін көтеру институты, төрт ғылыми-зерттеу орталығы және ғылыми-зерттеу институты, диссертациялық кеңестер, магистратура, аспирантура жұмыс істейді. Оқу процесіне және ғылыми-зерттеу жұмыстарына 40 кафедра ұжымы, 500-ден астам оқытушылар құрамы қатысады, оның ішінде ҚР Ұлттық ғылым академиясының 3 академигі, 48 ғылыми докторы, профессор, 200-ге жуық ғылыми кандидат бар. Халықаралық ынтымақтастық шеңберінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Франция]], [[Германия]], [[Ұлыбритания]], [[Испания]], [[Бельгия]], [[Жапония]], [[Корея]], [[Түркия]], [[Қытай]], т.б. елдер елшіліктерімен тікелей байланыс орнатылған, шет елдердің 16 университетімен және білім беру орталықтарымен студенттер мен оқытушылар алмасып, жыл сайын тағылымдама өткізу ісі жолға қойылған. Білім берудің жаңа технологиясын енгізуге байланысты 30-дан астам электронды оқулықтар дайындалып, оқу ісіне пайдаланылуда. Интернет-класс пен бірнеше электронды оқу залдары ашылды, 3 компьютерлік класс, 3 оқу-ғылыми лабораториясы бар. Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ 14 беделді Халықаралық ассоциациялардың: Университеттердің Халықаралық ассоциациясы (ЮНЕСКО), Eurasia-Pacific United ассоциациясы, Туризм бойынша үш Халықаралық ассоциацияның (ATLAS, AMFORTH, EURHODIP), франкофондық университеттердің Халықаралық ассоциациялары (AUF), Жоғары мектеп ғылымдары халықаралық академиясы, Халықаралық қатынастар мектептері (МГИМО) ОӘБ ассоциациясы, ММЛУ ассоциациясы, Еуропалық тілдік кеңесінің (ELC) ассоциациясы, ШЫҰ-ына мүше елдердің гуманитарлық университеттері консорциумының, ЕврАзЭС-ке мүше елдердің лингвистикалық университеттері консорциумының, Бельгия EUPRERA (The European Public Relations Education and Research Association) ассоциациясының, The European Association for International Education (EAITE) ассоциациясының мүшесі болып табылады. Университеттің алты мамандығы AQAS білім беру бағдарламалары Халықаралық Агенттігі білім беру бағдарламаларының сапасын бағалау жөніндегі халықаралық аккредитациясынан өтті. Халықаралық аккредитация мекеменің сипаты мен ерекшелігін, ол ұсынатын арнайы білімдердің көлемін анықтайды, университеттің дәстүрлері мен құндылықтарын бейнелейді, оның артықшылықтарын белгілейді. ҚазХҚ және ӘТУ үшін аккредитация өзін-өзі реттеу, білім беру сапасын жақсарту, жалпы халыққа түсінікті болу, халықаралық стандарттардың барлық талаптарына сәйкестік құралы болып табылады. == Факультеттер == Келесідей факультеттер бойынша оқыту жүргізіледі: * Менеджмент және халықаралық байланыстар факультеті * Халықаралық қатынастар факультеті * Аударма факультеті * Шығыстану факультеті * Педагогика факультеті * Роман-герман филологиясы факультеті * Үздіксіз және қашықтықтан білім алу факультеті == Ректорлар == Жоғарғы оқу орнының ректоры болып әр кезеңде бұл адамдар жұмыс атқарған: * [[1941 жыл|1941]] Меликов Ханаахмед Караевич * [[1941 жыл|1941]] — [[1942 жыл|1942]] Балакаев Маулен Балакаевич * [[1942 жыл|1942]] — [[1943 жыл|1943]] Сулейменов Бекежан Сулейменович * [[1943 жыл|1943]] — [[1947 жыл|1947]] Фисенко Варвара Федоровна * [[1947 жыл|1947]] — [[1951 жыл|1951]] Кузнецов Алексей Иванович * [[1951]] — [[1956 жыл|1956]] Пахмурный Павел Михайлович * [[1956]] — [[1962]] Искаков Тулеш Искакович * [[1962]] — [[1967]] [[Ажар Хакімқызы Ыбыраева|Ибраева Ажар Хакимовна]] * [[1967]] — [[1976]] Жандильдин Нурымбек Жандильдинович * [[1977]] — [[1978]] Аханов Какен Аханович * [[1979]] — [[1987]] Амиров Ракыш Сатович * [[1987]] — [[1992]] Ирмуханов Беймбет Бабиктеевич * [[1992 жыл|1992]] — [[1999 жыл|1999]] Ахметов Адиль Курманжанович * [[1999 жыл|1999]] — қазіргі уақытта Құнанбаева Сәлима Сағиқызы == Сілтемелер == * [http://www.ablaikhan.kz Университет сайты] [[Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары]] d2wnrdr5wi0axdgfxvsucirqj0i6jnp 3601404 3601403 2026-05-08T05:02:41Z 1nter pares 146705 /* */ 3601404 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті (''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ'') |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = [[Сурет:Kazakh Ablai Khan University of International Relations and World Languages JSC.jpeg|250px]] |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Kazakh Ablai Khan University of International Relations and World Languages |Бұрынғы атауы = Алматы шет тілдері институты |Ұраны = |Құрылған жылы = 1941 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшы есімі = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = [[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] |Студенттер = 5000 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, Алматы |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = Алматы қаласы, Мұратбаев көшесі, 200 |Сайты = http://www.ablaikhan.kz |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} [[Сурет:MBA International Trade.jpg|thumb| alt=A.| ''[[international frendship]]''.]] '''Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті''' (''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ'') — Қазақстандағы жоғары оқу орындарының бірі. [[1941 жыл]]ы құрылған Алматы шет тілдері институты [[1993 жыл]]дан [[Абылай хан]] атындағы Қазақ мемлекетік әлем тілдері университеті, [[1998 жыл]]ы Қазақ мемлекеттік халықараралық қатынастар және әлем тілдері университеті болып өзгерді. [[2001 жыл]]дан қазіргі атымен аталады. == Университет туралы == [[Университет]] жоғары оқу орындары мен мектептер үшін шет тілдер оқытушылары мен мұғалімдерін және халықараралық қатынастар саласының мамандарын даярлайды. Дүние жүзінің 17 тілінде дәріс жүргізіледі. Құрамында (күндізгі және сырттай, кешкі, қашықтан оқыту бөлімдерінде) 23 түрлі мамандық иесін даярлайтын 7 [[факультет]] бар. Сондай-ақ лингвистикалық колледж, халықаралық туризм менеджментінің колледж-лицейі, білім беру орталықтары, мұғалімдер біліктілігін көтеру институты, төрт ғылыми-зерттеу орталығы және ғылыми-зерттеу институты, диссертациялық кеңестер, магистратура, аспирантура жұмыс істейді. Оқу процесіне және ғылыми-зерттеу жұмыстарына 40 кафедра ұжымы, 500-ден астам оқытушылар құрамы қатысады, оның ішінде ҚР Ұлттық ғылым академиясының 3 академигі, 48 ғылыми докторы, профессор, 200-ге жуық ғылыми кандидат бар. Халықаралық ынтымақтастық шеңберінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Франция]], [[Германия]], [[Ұлыбритания]], [[Испания]], [[Бельгия]], [[Жапония]], [[Корея]], [[Түркия]], [[Қытай]], т.б. елдер елшіліктерімен тікелей байланыс орнатылған, шет елдердің 16 университетімен және білім беру орталықтарымен студенттер мен оқытушылар алмасып, жыл сайын тағылымдама өткізу ісі жолға қойылған. Білім берудің жаңа технологиясын енгізуге байланысты 30-дан астам электронды оқулықтар дайындалып, оқу ісіне пайдаланылуда. Интернет-класс пен бірнеше электронды оқу залдары ашылды, 3 компьютерлік класс, 3 оқу-ғылыми лабораториясы бар. Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ 14 беделді Халықаралық ассоциациялардың: Университеттердің Халықаралық ассоциациясы (ЮНЕСКО), Eurasia-Pacific United ассоциациясы, Туризм бойынша үш Халықаралық ассоциацияның (ATLAS, AMFORTH, EURHODIP), франкофондық университеттердің Халықаралық ассоциациялары (AUF), Жоғары мектеп ғылымдары халықаралық академиясы, Халықаралық қатынастар мектептері (МГИМО) ОӘБ ассоциациясы, ММЛУ ассоциациясы, Еуропалық тілдік кеңесінің (ELC) ассоциациясы, ШЫҰ-ына мүше елдердің гуманитарлық университеттері консорциумының, ЕврАзЭС-ке мүше елдердің лингвистикалық университеттері консорциумының, Бельгия EUPRERA (The European Public Relations Education and Research Association) ассоциациясының, The European Association for International Education (EAITE) ассоциациясының мүшесі болып табылады. Университеттің алты мамандығы AQAS білім беру бағдарламалары Халықаралық Агенттігі білім беру бағдарламаларының сапасын бағалау жөніндегі халықаралық аккредитациясынан өтті. Халықаралық аккредитация мекеменің сипаты мен ерекшелігін, ол ұсынатын арнайы білімдердің көлемін анықтайды, университеттің дәстүрлері мен құндылықтарын бейнелейді, оның артықшылықтарын белгілейді. ҚазХҚ және ӘТУ үшін аккредитация өзін-өзі реттеу, білім беру сапасын жақсарту, жалпы халыққа түсінікті болу, халықаралық стандарттардың барлық талаптарына сәйкестік құралы болып табылады. == Факультеттер == Келесідей факультеттер бойынша оқыту жүргізіледі: * Менеджмент және халықаралық байланыстар факультеті * Халықаралық қатынастар факультеті * Аударма факультеті * Шығыстану факультеті * Педагогика факультеті * Роман-герман филологиясы факультеті * Үздіксіз және қашықтықтан білім алу факультеті == Ректорлар == Жоғарғы оқу орнының ректоры болып әр кезеңде бұл адамдар жұмыс атқарған: * [[1941 жыл|1941]] Меликов Ханаахмед Караевич * [[1941 жыл|1941]] — [[1942 жыл|1942]] Балакаев Маулен Балакаевич * [[1942 жыл|1942]] — [[1943 жыл|1943]] Сулейменов Бекежан Сулейменович * [[1943 жыл|1943]] — [[1947 жыл|1947]] Фисенко Варвара Федоровна * [[1947 жыл|1947]] — [[1951 жыл|1951]] Кузнецов Алексей Иванович * [[1951]] — [[1956 жыл|1956]] Пахмурный Павел Михайлович * [[1956]] — [[1962]] Искаков Тулеш Искакович * [[1962]] — [[1967]] [[Ажар Хакімқызы Ыбыраева|Ибраева Ажар Хакимовна]] * [[1967]] — [[1976]] Жандильдин Нурымбек Жандильдинович * [[1977]] — [[1978]] Аханов Какен Аханович * [[1979]] — [[1987]] Амиров Ракыш Сатович * [[1987]] — [[1992]] Ирмуханов Беймбет Бабиктеевич * [[1992 жыл|1992]] — [[1999 жыл|1999]] Ахметов Адиль Курманжанович * [[1999 жыл|1999]] — қазіргі уақытта Құнанбаева Сәлима Сағиқызы == Сілтемелер == * [http://www.ablaikhan.kz Университет сайты] [[Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары]] 2o35zh2skcpl0255z7qveeh8idp9gyo Шілікті археологиялық экспедициясы 0 46086 3601360 3386922 2026-05-07T22:41:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601360 wikitext text/x-wiki '''Шілікті археологиялық экспедициясы''' [[2003]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Шығыс Қазақстан археология]]лық экспедиция негізінде құрылған (жетекшісі Ә.Төлеубаев). Экспедиция [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Зайсан ауданы]] Шілікті аңғарындағы көне дәуір ескерткіштерін зерттеумен шұғылданады. Далалық зерттеу жұмыстарына [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]], [[Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]], [[Шәкәрім атындағы университет|Семей университеті]], [[Семей топографиялық және картографиялық колледжі]], [[Торайғыров университеті|Павлодар мемлекеттік университеті]], т.б. жоғары оқу орындары мен республикалық ғылыми-зерттеу мекемелерінің қызметкерлері, оқытушылары, студенттері қатысып келеді. Құрылған уақыттан бастап экспедиция мүшелері Шілікті 1, 2, 3 обалар тобындағы патша обаларына қазба жұмыстарын жүргізді. Олар аңғарда 200-дей [[сақ]]-[[үйсін]] заманына жататын обалардың орналасқандығын анықтап, төлқұжатын рәсімдеді. [[Қола дәуірі]] қонысын, ерте ортағасырлық археологялық нысандардың орындарын тапты. [[2003]]–04 жылдары Шілікті – 3 обалар тобындағы 2-обадан ([[Бәйгетөбе]]) алтын киімді адам қалдықтарын тауып, ғылыми айналымға енгізді. Обаның биіктігі 8 м, диаметрі 100 м-дей. Ол [[топырақ]], [[тас үйінді]], [[самырсын қабірхана]] сынды үш бөліктен тұрады. Құрылысы мұнда патша жерленгендігін көрсетеді. [[Патша]] киіміне тағылған 4333 алтын түйме, қапсырма, тоғаларға [[арқар]], [[таутеке]], [[қасқыр]], [[аю]], т.б. түз аңдарының бейнелері түсірілген. Табылған [[артефакт]]ілер арасынан бес жұлдыз бедерленген алтын түйме сақ мәдениетінің бірегей туындысы болып саналады. Алынған мәліметтерге қарағанда, [[Шілікті аңғары]] шамамен б.з.б. 8 ғасырда сақтар қоныстанған ірі тарихи-мәдени аудан болған.<ref>[[Қазақстан ұлттық энциклопедиясы]]</ref> == Сыртқы сілтемелер == *[http://kaznpu.kz/kz/ ҚазҰПУ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.vkgu.kz/ Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080806233527/http://www.vkgu.kz/ |date=2008-08-06 }} *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 Павлодар мемлекеттік университеті]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан археологтары]] ezoda2pivuxn93iqb4zqnmgnfhk3bo9 Италақаз 0 52030 3601362 3498121 2026-05-07T23:08:22Z MPF 40382 better pic 3601362 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Италақаз | image = Common Shellduck (Tadorna tadorna) (26499348215).jpg | image_width = 240px | image_caption = Кежек | image2 = Gravand (Tadorna-tadorna)- Ystad-2017.jpg | image2_width = 240px | image2_caption = Мекиен | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47162|title=Tadorna tadorna|downloaded=11 мамыр 2006}} Database entry includes justification for why this species is of least concern</ref> | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Қазтәрізділер]] | familia = [[Үйрек]] | genus = ''[[Сарыала қаз]]'' | species = '''''T. tadorna''''' | binomial = ''Tadorna tadorna'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Linnaeus]], 1758) | range_map = Tadorna tadorna distribution.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = Ареал<br />(сары: жазда, көк: қыста, жасыл: жыл бойы) | synonyms = }} [[File:Tadorna tadorna MHNT.ZOO.2010.11.19.3.jpg|thumb| ''Tadorna tadorna'']] [[File:Common Shelduck.ogv|thumb|Италақаз]] '''Италақаз''' ({{lang-la|Tadorna tadorna}}) — [[қазтәрізділер]] отряды, үйрек тұқымдасына жататын құс. Италақаз [[Батыс Еуропа]] жағалауларынан бастап [[Моңғолия]], [[Солтүстік Қытай]]ға дейінгі аралықта, [[Қазақстан]]ның барлық оңтүстік аймақтарындағы тұзды, сортаңды су айдындарында таралған. Италақаз республикамыздағы далалы, шөлейтті аймақтарда да тіршілік етеді. Кейбір жылдары [[Келес]], [[Арыс]] өзендерінің [[Сырдария]]ға қосылатын жерлерін қыстап та шығады. Денесінің ұзындығы 63 см, қанатын жайғанда ұзындығы 110 см, қанатының ұзындығы 36 см, құйрығы 12 см, салм. 1,5 кг-дай. Басы және мойны жылтырақ қою жасыл түсті, бүйірінде қара дағы болады. Қауырсындарының түсі қара ала және онда сарыала жолақтары болады, бауыры ақ түсті, тұмсығы қызыл, жоғары қарай едәуір иіліп келген. Суда жақсы жүзеді. Италақаз — жыл құсы. Қазақстанға ақпанның ортасында ұшып келіп, жұп құрып тіршілік етеді. Ұясын жердегі қуыстарға, кейбір сүтқоректілердің ініне, ескі қыстауларға салады. Ұясындағы 8 — 10 жұмыртқаны мекиені 30 күндей басады. Италақаз су шаяндарымен, моллюскалармен, кейде судағы балдырлармен қоректенеді. Әуесқойлық мақсатта ауланады. Мамығының кәсіптік маңызы бар. [[Солтүстік теңіз]] бен [[Жерорта теңізі]]нің жағалауын, Оңт.-Шығыс Азия жерін қыстайды.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Tadorna tadorna}} [[Санат:Италақаздар]] [[Санат:Еуразия құстары]] [[Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар]] {{ornitology-stub}} 8av3tu5mc75flcuv24z2pyoxzng7ed9 Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков 0 54170 3601378 3417007 2026-05-08T04:00:38Z ~2026-27844-39 180941 /* Марапаттары */ 3601378 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 10.03.1945 |туған жері = [[Алматы облысы]] {{туғанжері|Сарқан ауданы|Сарқан ауданында}} Екіаша ауылы |қайтыс болған күні = 17.12.2017 |қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = 1969- 2017 |бағыты = |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}{{!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}{{!}} {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков''' ([[10 наурыз]]да [[1945 жыл]]ы, Қазақ КСР [[Алматы облысы]] [[Сарқан ауданы|Сарқант ауданы]], Екіаша ауылы - [[17 желтоқсан]]да [[2017 жыл]]ы [[Қазақстан]] [[Алматы]]<ref>[https://www.nur.kz/kk/1708158-qazaq-kinosy-tolegeninen-ayyryldy-qu.html Қазақ киносы Төлегенінен айырылды: Құман Тастанбеков өмірден өтті]</ref>) — [[актер|кино және театр актері]]. [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық әртісі]] (1993). [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы]]ның лауреаты (1976). [[парасат ордені|Парасат]] және [[құрмет ордені|Құрмет]] ордендерінің иегері. == Өмірбаяны == [[Орта жүз]] [[Наймандар|Найман]] тайпасының [[Садыр]] руынан шыққан.<ref>https://www.elana.kz/ru/quman-meruertke-qalaj-ghashyq-boldy-nem/</ref> * 1969 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының]] актерлік факультетін (педагогы – профессор Х.[[Хадиша Бөкеева|Бөкеева]]) бітірген. * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Қазақ академиялық драма театрының]] құрамына қабылданды. ** Оның алғаш ойнаған рөлі – “[[Қыз Жібек]]” фильміндегі Төлеген (1970). Бұдан кейін ** “Қыс – мазасыз маусым” ** “Ағам менің” ** “Ерекше күн” ** “Аққулар ұшып келеді” ** “Махаббат жаңғырығы” ** “Ағама арналған қалыңдық” ** “Қараша қаздар қайтқанда” ** “Провинциялық хикая” ** “Алаң шеті” ** “Өрнек”, т.б. фильмдеріне түсті. * Ол [[театр]] сахнасында ** Қасым, Құлбек (Ш.[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Айтматов]] “[[Ана - Жер-Ана]]” мен “Ақ кемесі”) ** Әлібек, Нарша, Абыз (М.[[Әуезов]], “[[Айман — Шолпан (пьеса)|Айман - Шолпан]]”, “[[Қарагөз (трагедия)|Қарагөз]]” бен “[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік-Кебек]]”) ** Тәңірберген (Ә.Нұрпейісов, “Қан мен тер”) ** Жан (О.Бөкеев, “Құлыным менің”, Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы, 1976) ** Айдар (Әуезов пен Л.С. Соболев, “[[Абай спектаклі|Абай]]”) ** Маздақ (М.Шаханов, “Сенім патшалығы”) ** Орест (Л.Дюрко, “Электра, сүйіктім менің”) ** Флоридор (Ф.Эрве, “Түлкі бикеш”) ** Фархад (Назым Хикмет, “Фархад – Шырын”), т.б. секілді әр алуан рөлдерді орындап, қызғылықты мінез-кейіптер жасады.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Марапаттары == * 1976 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты * 1982 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі|Қазақ КСРнің еңбек сіңірген артисі]] * 1993 жылы [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан Республикасының халық артисі]] * 2001 жылы "ҚР Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі * 2008 жылы "[[Құрмет ордені]]" * 2015 жылы "ҚР конституциясына - 20 жыл" мерекелік медалі * 2016 жылы ҚР президентінің жарлығы бойынша "[[Парасат ордені]]" мен марапатталды. * 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:10 наурызда туғандар]] [[Санат:17 желтоқсанда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан театр және кино қайраткерлері]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]] 23r11jisd7qb2xhv5vpn1e2gxuiu0w8 Қадыр Әбілжанұлы Ахметов 0 55147 3601703 3494998 2026-05-08T10:57:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601703 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ахметов}} {{Infobox writer | name = Қадыр Әбілжанұлы Ахметов | image = | imagesize = | caption = | birthname = | birthdate = {{birth date |1953|1|31}} | birthplace = [[Социал ауылы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Шал ақын ауданы]] | deathdate = | deathplace = | occupation = тарих ғылымдарының докторы, профессор}} '''Қадыр Әбілжанұлы Ахметов''' (31.1.1953 ж., [[Солтүстік Қазақстан облысы]] қазіргі [[Шал ақын ауданы]] [[Социал ауылы]]) – тарих ғылымдарының докторы (2003), профессор (2006), Қазақ білім академиясының корреспондент мүшесі (2005). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың тарих факультетін және аспирантурасын (1986) бітірген. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = Зщднфке |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Кәсіби қызметі== *1976–1991жж. [[Целиноград инженер-құрылыс институты]]нда оқытушы, аға оқытушы *1991–1996жж. [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]]нде (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]]) доцент *қазіргі [http://www.enu.kz/kz/ Еуразия ұлттық университінде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121208014826/http://www.enu.kz/kz/ |date=2012-12-08 }} декан (1996–1999), аға ғылыми қызметкер (1999–2002), кафедра меңгерушісі (2003). *2004 жылдан [[Еуразия гуманитарлық институты]]ның оқу және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры болып қызмет атқарады. Қадыр Ахметов оқу процесінің барысын, оқу жүктемесінің жоспарлануы мен орындалуын бақылауды жүзеге асырады. Институттағы ғылыми-зерттеу қызметіне басшылық жасайды, студенттердің ғылыми-зерттеу жұмысын ұйымдастырады, ғылыми, әдістемелік конференциялар мен басқа да ғылыми іс-шараларды жоспарлаумен және ұйымдастырумен айналысады. Қ. А. Ахметовтың ғылыми қызығушылықтары мәдениет, интеллигенция және білім тарихының мәселелерін зерттеуге арналған, ол Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-те PhD докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертациялық кеңестің мүшесі болып табылады. ==Ғылыми еңбектері== «20 ғасырдың 20–30-жылдарындағы [[Қазақстан]] мәдениеті («мәдени революциясының» концепциясы, идеологиясы, жүзеге асырылуы)» деген тақырыпта доктор диссертация қорғаған. Қадырдың зерттеулері мәдениет, ұлттық зиялылар тарихы, оның тарихнамасы мен отан тарихының келелі мәселелеріне арналған. Ол 20 ғ-дағы қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси, ағартушылық қызметі жайлы 2 монографияның, 80-нен астам ғыл.-зерттеулерінің авторы.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> *Қазақстан мәдениетінің терең тарихы. Монография. Алматы, 2002 ж. *30-жылдардағы Қазақстанның колхоздары мен совхоздарындағы әлеуметтік өзгеріс //іздеу, 2001 ж. *ХІХ-ХХ ғасырлар тоғысындағы Қазақстандағы мәдени процестерге патшалықтың отарлық саясатының әсері/ / Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия Мемлекеттік университетінің хабаршысы, 2000 ж. *Солтүстік Қазақстанның мәдени өмірінің тарихынан (20-шы жылдар) // Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия Мемлекеттік университет, 2000 ж. *1920-1930 жылдары Қазақстанның зиялы қауымын даярлаудағы Ресей Федерациясының рөлі // Достастық елдерінің экономикалық мәдени және қоғамдық байланыстарының дәстүрлері (тарих және қазіргі заман). Омбы, 2002 ж. *1920-1930 жылдардағы Кеңес мемлекетінің мәдени саясатының тарихынан (Қазақстан мысалында)// Достастық елдерінің экономикалық, мәдени және қоғамдық байланыстарының дәстүрлері (тарих және қазіргі заман). Омбы, 2002 ж. *30-жылдардағы Қазақстанның колхоз-совхоз жүйесіндегі мемлекеттік әлеуметтік саясаттың кейбір аспектілері / / Известия. Қазақстан тарихы. Философия. Саясаттану, 2001 ж. *Лев Николаевич Гумилев: өмір және шығармашылық. Лев Николаевич Гумилев: өмір және шығармашылық. Астана, 2002 ж. *Қазақстан мен Ресей Федерациясының 20-30 жылдардағы мәдени ынтымақтастығы (Қазақстанның зиялы қауымын даярлау мысалында). ХХІ ғасырдағы Қазақстан-Ресей өзара іс-қимылы және Қазақстандағы Ресей жылына арналған жаһанданудың сын-тегеуріндері / / Материалдар халықаралық ғылыми - практикалық конференциядан материалдар - Астана, 2004 ж.<ref>https://centrasia.org/person.php?st=1201457655</ref> ==Халықаралық конференциялар мен семинарларға қатысу== *"Дала өлкесі. XVIII-ХХ ғғ. орыс және қазақ халықтарының өзара әрекеттесу аймағы " Омбы облысының құрылғанына 175 жыл толуына арналған Халықаралық ғылыми конференция. Омбы, 1998 ж. *Халықаралық Еуразиялық ғылыми форум. Астана, 2002 ж. *Төртінші Еуразиялық ғылыми форум. Астана, 2005 ж. == Қосымша == Қазіргі уақытта Еуразия гуманитарлық институтында білім және ғылыми жұмыс жөнінде проректор болып жұмыс істейді, екі қызы бар. ҚР БҒМ "ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері", "Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" төс белгілерімен, "10 жыл Астана", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" медальдарымен марапатталған.<ref>https://egi.edu.kz/ru/prorektor-po-uchebnoj-i-nauchnoj-rabote/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер== <references/> == Сілтемелер== * [http://www.memti.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=101:zashhita-doktorskoj-dissertaczii-satbaj-tastanbeka-yaxyauly&catid=30:obyavleniya-o-zashhite&Itemid=25&lang=kz Сәтбай Тастанбек Яхьяұлының докторлық диссертациясы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1953 жылы туғандар]] [[Санат:Шал ақын ауданында туғандар]] [[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] {{stub}} 7nf33hm9radagn57wuzhsvxt8oc931q Шығанақ Берсиев 0 61693 3601480 3046715 2026-05-08T06:44:45Z ~2026-27922-31 180949 диқаншылыққа сілтемені өзгерттім 3601480 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Шығанақ Берсиев |Шынайы есімі = |Сурет = Шығанақ Берсиев.png |Сурет ені =200px |Сурет атауы = Майлы бояумен салынған Берсиев портреті. [[Авторлық құқық|авторы белгісіз]], [[1943 жыл]] |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1881 |Туған жері = [[Ащыойыл]], [[Ойыл ауданы]], [[Ресей империясы]] |Мансабы = [[тары]] өсіруші |Азаматтығы = {{USSR}}<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1881-1922) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 28.5.1944 |Қайтыс болған жері = [[Ойыл ауданы]], [[Қазақ КСР]]і, [[КСРО]] |Әкесі = Бердісүгір (Берсе) |Анасы = Шəлік |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шығанақ Берсиев''' (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940). ==Өмірбаяны== Шығанақ Берсиев [[1881 жыл]]ы [[Ойыл ауданы]]ның [[Ащыойыл]] ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Шығанақтың отбасында жеті адам болған, олар: ата-əжесі, əкесі - Бердісүгір, анасы - Шəкір, өзі жəне інілері - Таңатар жəне Тұңқар. Берсиевтің əкесі [[аң]]шылықпен, [[балық]] аулаумен жəне [[Диқан (егінші)|диқаншылықпен]] айналысқан, ал анасы - тігумен жəне [[зергер]]лікпен айналысты. Шығанақ 7 жасында [[Орал]] қаласындағы 2 жылдық мектепке оқуға түсті. Оны бітірген соң [[Көкжар]] жəрмеңкесіндегі шəйханада есепке алушы болып қызмет етті. 1920-ншы жылдардағы ауыртпалық кезеңінде Шығанақ отбасымен [[Қоңырат]]қа көшеді. Ол жақта Берсиев алғаш рет тары өсіреді. [[File:Ш.Берсиев.jpg|оңға|thumb|Шығанақ Берсиев ерте көктемде егістіктің қарын бақылау сәтінде|200px]] *1932 — 1944 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды. *1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты. *Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді. [[File:Берсиевпен қоштасу.jpg|оңға|thumb|1944 жылы 28 мамырда Ш.Берсиев дүниеден озды.|200px]] *[[1944 жыл]]дың [[28 мамыр]]ында Берсиев өзі еңбек еткен ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) қайтыс болды. ==Берсиевшілер қозғалысы== Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Шығанақ Берсиевтің ізін қуушылар. Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе]] облысында берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таған Ұзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда]] ауданында агроном Ивченко, Әзима Бектенова, [[Ырғыз ауданы]]нда Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк]] ауданында агроном Неженцева болды<ref> Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 </ref>. 1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды. [[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді. ==Естелік== Берсиевтің өмірі мен ерен еңбегі [[Ғабиден Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ (роман)|Шығанақ]]”'' романына, неміс драматург [[Брехт Бертольт|Бертольд Брехтің]] ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{stub}} eo2m4jiman6rz30k4hli4gf5okfja0c 3601678 3601480 2026-05-08T09:54:54Z 1nter pares 146705 3601678 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Шығанақ Берсиев |Шынайы есімі = |Сурет = Шығанақ Берсиев.png |Сурет ені =200px |Сурет атауы = Майлы бояумен салынған Берсиев портреті. [[Авторлық құқық|авторы белгісіз]], [[1943 жыл]] |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1881 |Туған жері = [[Ащыойыл]], [[Ойыл ауданы]], [[Ресей империясы]] |Мансабы = [[тары]] өсіруші |Азаматтығы = {{USSR}}<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1881-1922) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 28.5.1944 |Қайтыс болған жері = [[Ойыл ауданы]], [[Қазақ КСР]]і, [[КСРО]] |Әкесі = Бердісүгір (Берсе) |Анасы = Шəлік |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шығанақ Берсиев''' (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940). ==Өмірбаяны== Шығанақ Берсиев [[1881 жыл]]ы [[Ойыл ауданы]]ның [[Ащыойыл]] ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Шығанақтың отбасында жеті адам болған, олар: ата-əжесі, əкесі - Бердісүгір, анасы - Шəкір, өзі жəне інілері - Таңатар жəне Тұңқар. Берсиевтің əкесі [[аң]]шылықпен, [[балық]] аулаумен жəне [[Диқан (егінші)|диқаншылықпен]] айналысқан, ал анасы - тігумен жəне [[зергер]]лікпен айналысты. Шығанақ 7 жасында [[Орал]] қаласындағы 2 жылдық мектепке оқуға түсті. Оны бітірген соң [[Көкжар]] жəрмеңкесіндегі шəйханада есепке алушы болып қызмет етті. 1920-ншы жылдардағы ауыртпалық кезеңінде Шығанақ отбасымен [[Қоңырат]]қа көшеді. Ол жақта Берсиев алғаш рет тары өсіреді. [[File:Ш.Берсиев.jpg|оңға|thumb|Шығанақ Берсиев ерте көктемде егістіктің қарын бақылау сәтінде|200px]] *1932 — 1944 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды. *1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты. *Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді. [[File:Берсиевпен қоштасу.jpg|оңға|thumb|1944 жылы 28 мамырда Ш.Берсиев дүниеден озды.|200px]] *[[1944 жыл]]дың [[28 мамыр]]ында Берсиев өзі еңбек еткен ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) қайтыс болды. ==Берсиевшілер қозғалысы== Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Шығанақ Берсиевтің ізін қуушылар. Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе]] облысында берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таған Ұзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда]] ауданында агроном Ивченко, Әзима Бектенова, [[Ырғыз ауданы]]нда Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк]] ауданында агроном Неженцева болды<ref> Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 </ref>. 1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды. [[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді. ==Естелік== Берсиевтің өмірі мен ерен еңбегі [[Ғабиден Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ (роман)|Шығанақ]]”'' романына, неміс драматург [[Брехт Бертольт|Бертольд Брехтің]] ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 3wqe6m7famf4n58vtpu2xympyu9cs6q Салық Зиманұлы Зиманов 0 66548 3601445 3498942 2026-05-08T06:11:31Z Оразбаева Жанна 179344 /* Өмірбаяны */ 3601445 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Салық Зиманұлы Зиманов |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 02.04.1921 |Туған жері = {{туғанжері|Атырау|Атырауда}} |Қайтыс болған күні = 04.11.2011 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[Заң ғылымы]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның Академигі. Заң ғылымдарының докторы, [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Отан ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Халықтар Достығы ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order redstar rib.png|40px|Красной звезды]]{{!}}{{!}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|медаль Ветеран труда]] {{!}}} }} '''Салық Зиманұлы Зиманов''' ([[2 сәуір]] [[1921 жыл]]ы [[Атырау]] - [[4 қараша]] [[2011 жыл]]ы [[Алматы]]) — қоғам және мемлекеттік ірі қайраткер тұлға, заңгер [[ғалым]], Заң ғылымының докторы,[[профессор]]. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, Қазақстанға еңбегі сіңген ғылым қайраткері(1971). ҚР Тұңғыш Президентінің мемлекеттік бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегері (2001). ==Жалпы мәлімметтер== * 3иманов өзінің «Қазақтардың 19 ғ-дың 1-жартысындағы қоғамдық құрылысы», «Қазақстанның 18 ғасырдың соңы мен 19-дың алғашқы жартысындағы саяси құрылысы» атты еңбектерінде және «Абай ережелері» атты Ғылыми мақаласында Абайдың қазақ тарихындағы алатын орнына жоғары баға беріп, қазақтардың әдет-ғұрып заңдарын жетілдіруге қосқан үлесі мен праволық көзқарастарын саралады.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Өмірбаяны== * 1948 - Бүкілодақтық заң институтын бітірген. * 1944-1945 - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Дивизион командирі, миномет полкі және артилериялық полк командирі болып, [[полковник]] шенімен әскери қызметтен босаған. * 1946–47 - Майданнан оралған соң [[Гурьев облысы]] прокуратурасында тергеуші, аға тергеуші. * 1947–48 - [[Қазақ КСР]]-і Прокуратурасы жанындағы ерекше маңызды істер жөніндегі тергеуші қызметін атқарды. * 1948–52 - [[Қазақстан]] ҒА құқық секторының аспиранты, аға ғылыми қызметкері, сектор меңгерушісі болды. * 1952–58 - [[Алматы мемлекеттік заң институты]]ның директоры, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да декан. * 1958–69 - [[Қазақстан]] ҒА Философия және құқық институтының директоры, * 1969–76 - осы институттың бөлім меңгерушісі, құрметті директоры, * 1976–77 - [[Қазақстан]] ҒА Төралқасының бас ғалым-хатшысы қызметтерін атқарған. * [[1995]] жылдан Қазақ академиялық университетінің ректоры, * [[1999]] жылдан [[Қазақстан]] ҰҒА Төралқасының мүшесі. ==Халқына қызмет етуі== Зиманов Салық 1990–95 жылы [[Қазақстан Республикасы]] Жоғарғы Кеңесіне халық депутаты болып сайланып, Жоғарғы Кеңес Төралқасының, Сыртқы қарым-қатынастар мен парламентаралық байланыстар комитетінің мүшесі, Ардагерлер мен мүгедектер жөніндегі комитет төрағасы болды. Білікті заңгер маман ретінде егемендік, тәуелсіздік жолын таңдаған [[Қазақстан]]ның халықаралық қарым-қатынастарын заңдастырып, [[қазақ тілі]]не мемлекеттік мәртебе беру, президенттік басқару институтын енгізу, құқықтық-демократиялық реформаларды жүргізу ісіне, т. б. белсене араласты. Ол 1992–93 жылы Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Консультативтік кеңестің, [[мемлекеттік саясат]] жөніндегі ұлттық кеңестің мүшесі болды. Зимановтың ғылыми-зерттеу еңбектері, негізінен, мемлекет және құқық тарихы мен теориясына, [[Қазақстан]] мен Орталық Азияның басқа да аймақтарында ұлттық мемлекеттердің қалыптасуы мен дамуына, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігіне, т. б. өзекті мәселелерге арналған. Сондай-ақ, Зимановтың құқық теориясына, қазақтың дәстүрлі құқықтық мәдениетіне, шариғат заңдарына қатысты бірнеше ғылыми еңбектері жарық көрді. 1986 жылы [[Желтоқсан оқиғасы]] кезінде де ол азаматтық ерлік көрсетті. Империялық орталықтың үлкен лауазымды өкілдерінің қазақ халқы атына айтқан астам пікірлеріне тайсалмай қарсы шығып, ұлт намысын, ел абыройын нақты да кесімді дәлелдермен қорғап қалды. [[Қазақстан Республикасы]] құрылғаннан кейін Зимановтың ғылыми және қоғами-саяси қызметінің жаңа, жемісті кезеңі басталды. [[Қазақстан]]ның Жоғарғы Кеңесі көптеген жаңа заңдарды қабылдауға тиіс болды. Осы жауапты тарихи кезеңде Зиманов Салық - білімділік, қайраткерлік қырымен танылды. Қазақ мемлекеттігі мен қазақ халқының тарихында шешуші рөл атқарған «Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияның» (25.10.1990) жобасын дайындау жөніндегі комиссияны басқарды. Ел тарихындағы екінші бір аса маңызды саяси актінің – «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңның (16.12.1991) жобасын дайындау жөніндегі комиссияның жетекші мүшелерінің бірі болды. Ол Жоғарғы Кеңестегі Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасын әзірлеу жөніндегі Конституциялық комиссияның мүшесі болды, мұнда ол сарапшылар тобын басқарды. Зимановтың «КСРО-дағы автономиялау теориясы мен практикасы» (1998) атты зерттеу еңбегі [[ТМД]] мемлекеттерінің ғылыми жұртшылығының арасында зор серпіліс туғызды. Онда алпауыт держава – [[КСРО]]-ның ыдырауының көрінісі және оның бұрынғы автономиялық аумақтары негізінде жаңа тәуелсіз республикалардың құрылуы нақты да талдамалы тұжырымдарға сүйене отырып дәлелденген. Зиманов Салық - 10 томдық «Қазақтың ата заңдары» энциклопедиясына ғылыми жетекшілік жасауда. Зиманов Салық Қазақстан Республикасы Президентінің Бейбітшілік пен рухани келісім сыйлығы (1993), Қазақстан мемлекеттік сыйлығы (2002) лауреаты. «Парасат» орденімен (2002), екі рет Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> ==Шығармалары== * Общественный строй казахов первой половины XIX в., А.-А., 1958; * Политический строй Казахстана конца ХVIII и первой половины XIX веков, А.-А., 1960; * Политические взгляды Чокана Валиханова, А.-А., 1965; * Ленин и национальная государственность в Казахстане, А.-А., 1976; * От освободительных идей к советской государственности в Бухаре и Хиве, А.-А., 1976; * Казахский отдел Народного Комиссариата по делам национальностей РКФСР, А.-А., 1975; * Казахский революционный комитет, А.-А., 1981; * Национальная государственность и сближение наций, А.-А., 1983; * Теоретические вопросы советского национально-государственного строительства, А.-А., 1987; * Конституция и Парламент Республики Казахстан, А., 1996; * Теория и практика автономизации в КСРО, А., == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] [[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] ql0lgtzl86v354i18tcdus3eg28z5lv 3601672 3601445 2026-05-08T09:32:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3601672 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Салық Зиманұлы Зиманов |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 02.04.1921 |Туған жері = {{туғанжері|Атырау|Атырауда}} |Қайтыс болған күні = 04.11.2011 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[Заң ғылымы]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның Академигі. Заң ғылымдарының докторы, [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Отан ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Халықтар Достығы ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order redstar rib.png|40px|Красной звезды]]{{!}}{{!}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|медаль Ветеран труда]] {{!}}} }} '''Салық Зиманұлы Зиманов''' ([[2 сәуір]] [[1921 жыл|1921]], [[Атырау]] – [[4 қараша]] [[2011 жыл|2011]], [[Алматы]]) — қоғам және мемлекеттік ірі қайраткер тұлға, заңгер [[ғалым]], Заң ғылымының докторы,[[профессор]]. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, Қазақстанға еңбегі сіңген ғылым қайраткері (1971). ҚР Тұңғыш Президентінің мемлекеттік бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегері (2001). ==Жалпы мәлімметтер== * 3иманов өзінің «Қазақтардың 19 ғ-дың 1-жартысындағы қоғамдық құрылысы», «Қазақстанның 18 ғасырдың соңы мен 19-дың алғашқы жартысындағы саяси құрылысы» атты еңбектерінде және «Абай ережелері» атты Ғылыми мақаласында Абайдың қазақ тарихындағы алатын орнына жоғары баға беріп, қазақтардың әдет-ғұрып заңдарын жетілдіруге қосқан үлесі мен праволық көзқарастарын саралады.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Өмірбаяны== * 1948 - Бүкілодақтық заң институтын бітірген. * 1944-1945 - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Дивизион командирі, миномет полкі және артилериялық полк командирі болып, [[полковник]] шенімен әскери қызметтен босаған. * 1946–47 - Майданнан оралған соң [[Гурьев облысы]] прокуратурасында тергеуші, аға тергеуші. * 1947–48 - [[Қазақ КСР]]-і Прокуратурасы жанындағы ерекше маңызды істер жөніндегі тергеуші қызметін атқарды. * 1948–52 - [[Қазақстан]] ҒА құқық секторының аспиранты, аға ғылыми қызметкері, сектор меңгерушісі болды. * 1952–58 - [[Алматы мемлекеттік заң институты]]ның директоры, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да декан. * 1958–69 - [[Қазақстан]] ҒА Философия және құқық институтының директоры, * 1969–76 - осы институттың бөлім меңгерушісі, құрметті директоры, * 1976–77 - [[Қазақстан]] ҒА Төралқасының бас ғалым-хатшысы қызметтерін атқарған. * [[1995]] жылдан Қазақ академиялық университетінің ректоры, * [[1999]] жылдан [[Қазақстан]] ҰҒА Төралқасының мүшесі. ==Халқына қызмет етуі== Зиманов Салық 1990–95 жылы [[Қазақстан Республикасы]] Жоғарғы Кеңесіне халық депутаты болып сайланып, Жоғарғы Кеңес Төралқасының, Сыртқы қарым-қатынастар мен парламентаралық байланыстар комитетінің мүшесі, Ардагерлер мен мүгедектер жөніндегі комитет төрағасы болды. Білікті заңгер маман ретінде егемендік, тәуелсіздік жолын таңдаған [[Қазақстан]]ның халықаралық қарым-қатынастарын заңдастырып, [[қазақ тілі]]не мемлекеттік мәртебе беру, президенттік басқару институтын енгізу, құқықтық-демократиялық реформаларды жүргізу ісіне, т. б. белсене араласты. Ол 1992–93 жылы Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Консультативтік кеңестің, [[мемлекеттік саясат]] жөніндегі ұлттық кеңестің мүшесі болды. Зимановтың ғылыми-зерттеу еңбектері, негізінен, мемлекет және құқық тарихы мен теориясына, [[Қазақстан]] мен Орталық Азияның басқа да аймақтарында ұлттық мемлекеттердің қалыптасуы мен дамуына, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігіне, т. б. өзекті мәселелерге арналған. Сондай-ақ, Зимановтың құқық теориясына, қазақтың дәстүрлі құқықтық мәдениетіне, шариғат заңдарына қатысты бірнеше ғылыми еңбектері жарық көрді. 1986 жылы [[Желтоқсан оқиғасы]] кезінде де ол азаматтық ерлік көрсетті. Империялық орталықтың үлкен лауазымды өкілдерінің қазақ халқы атына айтқан астам пікірлеріне тайсалмай қарсы шығып, ұлт намысын, ел абыройын нақты да кесімді дәлелдермен қорғап қалды. [[Қазақстан Республикасы]] құрылғаннан кейін Зимановтың ғылыми және қоғами-саяси қызметінің жаңа, жемісті кезеңі басталды. [[Қазақстан]]ның Жоғарғы Кеңесі көптеген жаңа заңдарды қабылдауға тиіс болды. Осы жауапты тарихи кезеңде Зиманов Салық - білімділік, қайраткерлік қырымен танылды. Қазақ мемлекеттігі мен қазақ халқының тарихында шешуші рөл атқарған «Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияның» (25.10.1990) жобасын дайындау жөніндегі комиссияны басқарды. Ел тарихындағы екінші бір аса маңызды саяси актінің – «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңның (16.12.1991) жобасын дайындау жөніндегі комиссияның жетекші мүшелерінің бірі болды. Ол Жоғарғы Кеңестегі Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасын әзірлеу жөніндегі Конституциялық комиссияның мүшесі болды, мұнда ол сарапшылар тобын басқарды. Зимановтың «КСРО-дағы автономиялау теориясы мен практикасы» (1998) атты зерттеу еңбегі [[ТМД]] мемлекеттерінің ғылыми жұртшылығының арасында зор серпіліс туғызды. Онда алпауыт держава – [[КСРО]]-ның ыдырауының көрінісі және оның бұрынғы автономиялық аумақтары негізінде жаңа тәуелсіз республикалардың құрылуы нақты да талдамалы тұжырымдарға сүйене отырып дәлелденген. Зиманов Салық - 10 томдық «Қазақтың ата заңдары» энциклопедиясына ғылыми жетекшілік жасауда. Зиманов Салық Қазақстан Республикасы Президентінің Бейбітшілік пен рухани келісім сыйлығы (1993), Қазақстан мемлекеттік сыйлығы (2002) лауреаты. «Парасат» орденімен (2002), екі рет Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> ==Шығармалары== * Общественный строй казахов первой половины XIX в., А.-А., 1958; * Политический строй Казахстана конца ХVIII и первой половины XIX веков, А.-А., 1960; * Политические взгляды Чокана Валиханова, А.-А., 1965; * Ленин и национальная государственность в Казахстане, А.-А., 1976; * От освободительных идей к советской государственности в Бухаре и Хиве, А.-А., 1976; * Казахский отдел Народного Комиссариата по делам национальностей РКФСР, А.-А., 1975; * Казахский революционный комитет, А.-А., 1981; * Национальная государственность и сближение наций, А.-А., 1983; * Теоретические вопросы советского национально-государственного строительства, А.-А., 1987; * Конституция и Парламент Республики Казахстан, А., 1996; * Теория и практика автономизации в КСРО, А., == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] [[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] g0g2idb08ttqa047jspai2i8raze5cw Жеке табыс салығы 0 87758 3601559 2144228 2026-05-08T07:48:45Z Оразбаева Жанна 179344 3601559 wikitext text/x-wiki '''Жеке табыс салығы''' бойынша [[Қаражаттандыру|қаражаттардың]] түсімі (2001 жылға дейін - [[Жеке тұлғалар арасындағы өзара әрекет|жеке тұлғалардан]] алынатын табыс салығы) мемлекеттік бюджеттің барлық кірістерінің 6,6%-на жуығын алады.<br /> [[Салық]] объектілері бар жеке тұлғалар жеке табыс салығын төлеушілер болып есептеледі. [[Салық]] салу объектілері төлем көзінен салық салынатын табыстар және [[төлем]] көзінен салық салынбайтын табыстар түріндегі табыстары болып табылады.<br /> Салық салу объектілері Салықтық кодексте көзделген түзетулер ескеріле отырып, салық салуға жататын табыстар мен онда көзделген тәртіппен және мөлшердегі жағдайларда салық шегерімдері арасындағы айырма ретінде анықталады. Салық салынатын объект болып табылатын табыстардың сомасы салық салынуға жатпайтын табыстардың сомасына кемітіледі.<br /> Cалық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына мыналар жатады: жұмыскердің табысы; жеке тұлғалардың салық агентінен түсетін табыстары; жинақтаушы [[зейнетақы]] қорларынан төленетін зейнетақылық төлемдер; [[дивиденд]]тер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; [[стипендия]]лар; жинақтаушы сақтандыру келісімшарттары бойынша табыс.<br /> Жеке табыс салығын есептеуді салық агенті төлем көзінен салық салынатын табыстар бойынша,салық салуға жататын табысты есебіне жазу кезінде жүргізеді,ал табыс салығын ұстауды төлем көзінен [[салық]] салынатын табысты төлеу күнінен кешіктірмей жүргізеді. [[Салық агенті]] салық төленген табыстар бойынша салықты аударуды телем айынан кейінгі айдың 25-іне дейін өзі орналасқан жері бойынша жүзеге асырады. Салықтық кодексте көрсетілген [[қызмет]] түрлері бойынша арнаулы [[салық]] режімдерін қолданатын [[салық]] агенттерінің жеке табыс салығын төлеудің тәртібі мен мерзімдері белгіленген.<br /> Салық төлеушінің [[төлем]] көзінен [[салық]] салынбайтын табыстарына мүліктік табыс, дара кәсіпкердің табысы, [[адвокат]]тар мен жекеше нотариустардың табысы және басқадай табыстар жатады. Төлем көзінен салық салынбайтын табыстар бойынша жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші салық кезеңі үшін төлем көзінен салық салынбайтын табыс сомасына белгіленген мөлшерлемені колдану жолымен [[дербес]] жүргізеді. 2006 жылдың ортасына дейін жеке табыс салығының мөлшерлемесі баспалдақты үдеме бойынша жылдық есептік көрсеткішпен анықталатын табыстың мөлшеріне қарай 5 пайыздан 20 пайызға дейін белгіленген мөлшерлеме жұмыс істеді.<br /> 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап салық төлеушінің табыстарына 10 пайыздық мөлшерлеме белгіленген. Қазақстан Республикасындағы көздерден және одан тысқары жерлергі көздерден алынған дивидендтер түріндегі табыстарға 5 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.2006 жылдан Қазақстанда қолданылып келе жатқан практика жеке табыс салығын үйлесімді салуға жеткізді.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref><br /> «''Қазақстан Республикасының сайлау туралы''» [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциялық]] заңына және «''Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы''» [[Қазақстан Республикасының Заңы|Қазақстан Республикасы Заңында]] көзделген жағдайларды қоспағанда, жеке табыс салығы бойынша мағлұмдама тұрғылықты жердегі салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей табыс етіледі.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] oiioi53onotgfiar6t9rcolfl7xfler 3601666 3601559 2026-05-08T09:27:21Z 1nter pares 146705 3601666 wikitext text/x-wiki '''Жеке табыс салығы''' бойынша [[Қаражаттандыру|қаражаттардың]] түсімі (2001 жылға дейін - [[Жеке тұлғалар арасындағы өзара әрекет|жеке тұлғалардан]] алынатын табыс салығы) мемлекеттік бюджеттің барлық кірістерінің 6,6%-на жуығын алады.<br /> [[Салық]] объектілері бар жеке тұлғалар жеке табыс салығын төлеушілер болып есептеледі. [[Салық]] салу объектілері төлем көзінен салық салынатын табыстар және [[төлем]] көзінен салық салынбайтын табыстар түріндегі табыстары болып табылады.<br /> Салық салу объектілері Салықтық кодексте көзделген түзетулер ескеріле отырып, салық салуға жататын табыстар мен онда көзделген тәртіппен және мөлшердегі жағдайларда салық шегерімдері арасындағы айырма ретінде анықталады. Салық салынатын объект болып табылатын табыстардың сомасы салық салынуға жатпайтын табыстардың сомасына кемітіледі.<br /> Cалық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына мыналар жатады: жұмыскердің табысы; жеке тұлғалардың салық агентінен түсетін табыстары; жинақтаушы [[зейнетақы]] қорларынан төленетін зейнетақылық төлемдер; [[дивиденд]]тер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; [[стипендия]]лар; жинақтаушы сақтандыру келісімшарттары бойынша табыс.<br /> Жеке табыс салығын есептеуді салық агенті төлем көзінен салық салынатын табыстар бойынша,салық салуға жататын табысты есебіне жазу кезінде жүргізеді,ал табыс салығын ұстауды төлем көзінен [[салық]] салынатын табысты төлеу күнінен кешіктірмей жүргізеді. [[Салық агенті]] салық төленген табыстар бойынша салықты аударуды телем айынан кейінгі айдың 25-іне дейін өзі орналасқан жері бойынша жүзеге асырады. Салықтық кодексте көрсетілген [[қызмет]] түрлері бойынша арнаулы [[салық]] режімдерін қолданатын [[салық]] агенттерінің жеке табыс салығын төлеудің тәртібі мен мерзімдері белгіленген.<br /> Салық төлеушінің [[төлем]] көзінен [[салық]] салынбайтын табыстарына мүліктік табыс, дара кәсіпкердің табысы, [[адвокат]]тар мен жекеше нотариустардың табысы және басқадай табыстар жатады. Төлем көзінен салық салынбайтын табыстар бойынша жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші салық кезеңі үшін төлем көзінен салық салынбайтын табыс сомасына белгіленген мөлшерлемені колдану жолымен [[дербес]] жүргізеді. 2006 жылдың ортасына дейін жеке табыс салығының мөлшерлемесі баспалдақты үдеме бойынша жылдық есептік көрсеткішпен анықталатын табыстың мөлшеріне қарай 5 пайыздан 20 пайызға дейін белгіленген мөлшерлеме жұмыс істеді.<br /> 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап салық төлеушінің табыстарына 10 пайыздық мөлшерлеме белгіленген. Қазақстан Республикасындағы көздерден және одан тысқары жерлергі көздерден алынған дивидендтер түріндегі табыстарға 5 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.2006 жылдан Қазақстанда қолданылып келе жатқан практика жеке табыс салығын үйлесімді салуға жеткізді.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref><br /> «''Қазақстан Республикасының сайлау туралы''» [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциялық]] заңына және «''Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы''» [[Қазақстан Республикасының Заңы|Қазақстан Республикасы Заңында]] көзделген жағдайларды қоспағанда, жеке табыс салығы бойынша мағлұмдама тұрғылықты жердегі салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей табыс етіледі.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 8kqb6pn0l2ie58yoijbx6pdz5baadef Байсейіт Төлесұлы 0 89221 3601357 3377103 2026-05-07T21:46:17Z ~2026-27836-07 180938 Дулат руы деп жазып қойыпты, ал астында тегі Албан деп тұр. Кім өзгерткені белгісіз бірақ, Байсейіт бұл менің бабам, шығу тегі Үйсін - Албан, Дулат емес. 3601357 wikitext text/x-wiki '''Байсейіт Төлесұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) [[батыр]]. Үйсін тайпасы, Албан руы - СегізСары тармағы, Досалы бабаның ұрпағы.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref> 17-18 ғасырларда жоңғарларға қарсы жорықтарға қатысып ерлігімен көзге түскен. [[Іле]] бойында, Нұр, Сөгеті өңіріндегі [[Хангелді Сырымбетұлы|Хангелді]], [[Райымбек батыр|Райымбек]], Биеке батырлар басқарған шайқастарда жүзбасы болған. Тегі Албан руындағы Сүйерқұл атасынан шыққан. Батырға [[Райымбек ауданы]]ндағы Жамбыл ауылында ескерткіш қойылды.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қазақ батырлары]] {{Stub}} i8kzjxhxl8izw9tvukkw4do31t6cc0b 3601373 3601357 2026-05-08T02:22:38Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-27836-07|~2026-27836-07]] ([[User talk:~2026-27836-07|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды 3377103 wikitext text/x-wiki '''Байсейіт Төлесұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) [[батыр]]. [[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref> 17-18 ғасырларда жоңғарларға қарсы жорықтарға қатысып ерлігімен көзге түскен. [[Іле]] бойында, Нұр, Сөгеті өңіріндегі [[Хангелді Сырымбетұлы|Хангелді]], [[Райымбек батыр|Райымбек]], Биеке батырлар басқарған шайқастарда жүзбасы болған. Тегі Албан руындағы Сүйерқұл атасынан шыққан. Батырға [[Райымбек ауданы]]ндағы Жамбыл ауылында ескерткіш қойылды.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қазақ батырлары]] {{Stub}} 2ld6kg46j3r4521lmddej0m5g26ykh0 3601587 3601373 2026-05-08T08:03:15Z Madi Alban 180953 Өмір баяны 3601587 wikitext text/x-wiki '''Байсейіт Төлесұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) [[батыр]]. [[Үйсін руы|Үйсін]] тайпасының [[Албан руы|Албан]] руының Сары тармағы.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref> 17-18 ғасырларда жоңғарларға қарсы жорықтарға қатысып ерлігімен көзге түскен. [[Іле]] бойында, Нұр, Сөгеті өңіріндегі [[Хангелді Сырымбетұлы|Хангелді]], [[Райымбек батыр|Райымбек]], Биеке батырлар басқарған шайқастарда жүзбасы болған. Тегі Албан руындағы Сүйерқұл атасынан шыққан. Батырға [[Райымбек ауданы]]ндағы Жамбыл ауылында ескерткіш қойылды.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қазақ батырлары]] {{Stub}} 0kg3s8unqqn9jr6mo0rldj88tqfjz2w 3601656 3601587 2026-05-08T08:11:51Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madi Alban|Madi Alban]] ([[User talk:Madi Alban|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3377103 wikitext text/x-wiki '''Байсейіт Төлесұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) [[батыр]]. [[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref> 17-18 ғасырларда жоңғарларға қарсы жорықтарға қатысып ерлігімен көзге түскен. [[Іле]] бойында, Нұр, Сөгеті өңіріндегі [[Хангелді Сырымбетұлы|Хангелді]], [[Райымбек батыр|Райымбек]], Биеке батырлар басқарған шайқастарда жүзбасы болған. Тегі Албан руындағы Сүйерқұл атасынан шыққан. Батырға [[Райымбек ауданы]]ндағы Жамбыл ауылында ескерткіш қойылды.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қазақ батырлары]] {{Stub}} 2ld6kg46j3r4521lmddej0m5g26ykh0 Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері 0 90082 3601498 2869021 2026-05-08T07:06:55Z Оразбаева Жанна 179344 3601498 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер койнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер койнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды кайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер койнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер койнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші моделъ жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойыніиа [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатка жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бонынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміке катынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жузеге асыратын жер қойнауын пайдалануіиының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының косымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] ho881sj3ux4tunrbxbhen46g59mbd0k 3601502 3601498 2026-05-08T07:08:41Z Оразбаева Жанна 179344 3601502 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер койнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер койнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер койнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші моделъ жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойыніиа [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатка жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бонынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміке катынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жузеге асыратын жер қойнауын пайдалануіиының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының косымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] rt5lijog2tfh13cs2324kq3pyrm5ofp 3601512 3601502 2026-05-08T07:12:17Z Оразбаева Жанна 179344 3601512 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатка жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бонынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміке катынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жузеге асыратын жер қойнауын пайдалануіиының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының косымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] c2e0b0pbajg7e8r3gogj70dql80gnc2 3601514 3601512 2026-05-08T07:13:35Z Оразбаева Жанна 179344 3601514 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатка жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бонынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдалануіиының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының косымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] fdy80d84d871e2v8y67v37nj46um3a9 3601516 3601514 2026-05-08T07:14:47Z Оразбаева Жанна 179344 3601516 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатка жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бонынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] iuwmh8lyxra68eej8fqurncdtfmzp0q 3601521 3601516 2026-05-08T07:17:59Z Оразбаева Жанна 179344 3601521 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер койнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер койнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер койнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 1ng48ywewda86fdu01w80ty032u4hv8 3601524 3601521 2026-05-08T07:19:35Z Оразбаева Жанна 179344 3601524 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша кордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконтдисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (бага коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер койнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] qs1lhigttp9i46ccoik23tix4drjb4y 3601526 3601524 2026-05-08T07:21:34Z Оразбаева Жанна 179344 3601526 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер койнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер койнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] bac2tbmms7njwiji3vvi5byurjlsh2g 3601528 3601526 2026-05-08T07:22:55Z Оразбаева Жанна 179344 3601528 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланган, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер койнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер койнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режімінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер қойнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] jvvrajc1k3xtc823s8711d1xmk6f43n 3601531 3601528 2026-05-08T07:24:18Z Оразбаева Жанна 179344 3601531 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер қойнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер қойнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режимінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер койнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер койнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер койнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер койнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер қойнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] csdl1kq1frclgh62nvyocznpqcr3hd5 3601534 3601531 2026-05-08T07:26:29Z Оразбаева Жанна 179344 3601534 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер қойнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер қойнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режимінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер қойнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлиіерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер койнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер койнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер қойнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] oum3wgj90vg2x38idv6hhm7m9km1lxm 3601536 3601534 2026-05-08T07:27:58Z Оразбаева Жанна 179344 3601536 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер қойнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер қойнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режимінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер қойнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлшерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер қойнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер қойнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер қойнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] nmweg90ok52z52ep20jsqrahmb4s4k3 3601669 3601536 2026-05-08T09:30:44Z 1nter pares 146705 3601669 wikitext text/x-wiki [[Қазақстан Республикасы]]ның салық жүйесінде табиғат ресурстарын, пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты бірқатар төлемдер бар, оларды шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдер ретінде бір топқа біріктіруіге болады. Оларға үстеме пайдаға салынатын салық, жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, су үшін төленетін төлем, орманды пайдаланғаны үшін [[төлем]] (орман табысы) және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен ренталық сипатта болады, өйткені олардың пайда болуы мен мөлшерлемелерінің шамасы шығарылатын және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды, шикізатты, минералдық ресурстарды алу, тұтыну, олардың сапасы [[табиғат]] [[Факторлар теориясы|факторларымен]] байланысты болады.<br> [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында айқындалған тәртіппен жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған контракттар шеңберінде жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізген кезде жер қойнауын пайдаланушылар Салықтық кодексте белгіленген барлық салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді, ал жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері мен салықтарын - қосымша, жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүргізген кезде төлейді.<br> Заңи және жеке тұлғалар, соның ішінде [[Қазақстан Республикасы]]нда жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды, сонымен бірге мемлекет мен- шігіндегі [[техногендік минералдар|техногендік минералдық]] құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын шетелдік тұлғалар жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайдаланушыларға белгіленген салық [[режім]]і жер койнауын пайдалануға [[Үкімет]] белгілеген тәртіппен жасалынған контрактта айқындалады.<br> Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың екі моделі белгіленген: бірінші [[модель]] жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін қоспағанда [[Салықтық кодекс]]те көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді; екінші модель жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесін төлеуін (беруін), сондай-ак салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуін көздейді, оларға шикі мұнай, [[газ]] конденсатына салынатын [[рента]] салығы, шикі мұнайға, [[газ]] конденсатына салынатын [[акциз]], үстеме пайда салығы, жер салығы, [[роялти]], [[мүлік]] салығы қосылмайды.<br> Кен орындарын (кен орындар тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабелдігі төмен, коюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті және игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен салық салу тәртібін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] айқындайды. Бұл [[роялти]], өнімді бөлу бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның үлесі, өнімді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асырушы жер қойнауын пайдаланушының қосымша [[төлем]]і салық салудың екі [[Модель|моделіне]] сәйкес (контракттардың негізгі түрлерін негізге ала отырып) жер қойнауын пайдалануға контракттарда айқындалатын жер қойнауын пайдаланушылар үшін белгіленген салық режимінде [[жұмыс]] істей береді дегенді білдіреді. 2009 жылдан жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтары: # жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдерін:''а) қол қойылатын бонусты; ә) [[коммерция]]лық табу бонусын; б) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді;'' # пайдалы қазындыларды өндіру салығын; # үстеме пайда салығын кіріктіреді. Бонустар жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері болып табылады. Жер қойнауын пайдалануға арнап жасалған контракттың түрлері мен шарттарына қарай жер қойнауын пайдаланушы үшін бонустардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: қол қойылатын бонус және [[коммерция]]лық табу [[бонус]]ы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайдаланушының [[контракт]] аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. Қол қойылатын бонус төлеушілері [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығын алу конкурсының [[жеңімпаз]]ы болған немесе жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауын пайдалану құқығын алған, сондай-ак [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасында белгіленген тәртіппен жер қойнауын пайдалануға арналған мынадай контракттардың бірін: # барлауға арналған контрактты; # пайдалы казындыларды өндіруге арналған контрактты жасаскан жеке немесе заңи тұлға болып табылады. Қол койылатын бонустың бастапқы мөлшері жер қойнауын пайдалануға жасасқан әрбір контракт үшін [[айлық]] есептік көрсеткіштің еселенген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлерінде]] жеке белгіленеді.<br> Жер қойнауын пайдалану құқығын алуға [[конкурс]] өткізілгенге дейінгі қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшері құзырлы органның [[конкурс]]тық комиссиясының шешімі бойынша ұлғайтылуы мүмкін.<br> Қол қойылатын бонустың бастапқыдан төмен емес сомадағы түпкілікті мөлшерін жер койнауын пайдалану құқығын алуға өткізілген конкурстық [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша конкурстық [[комиссия]]ның шешімі немесе жер қойнауын пайдаланушымен тура келіссөздер жүргізу [[Нәтижелік|нәтижелері]] бойынша құзырлы орган белгілейді және ол жер қойнауын пайдалануға арналған контрактқа кіріктіріледі. Қол койылатын бонус бюджетке салық төлеушінің тұрғылықты орны бойынша мынандай мерзімдерде: белгіленген соманың елу пайызы - салық төлеушіні [[Қазақстан Республикасы]]ның жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында белгіленген [[тәртіп]]пен конкурс жеңімпазы деп жарияланған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде,қалған белгіленген елу пайызы жер қойнауын пайдалануға арналған контракт күшіне енген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей төленеді.<br> Коммерциялық табу [[бонус]]ын контракт аумағындағы пайдалы казындыларды әрбір коммерциялық табу үшін, соның ішінде бастапқыда белгіленген алынатын пайдалы казындылар корларын ұлғайтуға алып келетін кен орындарың қосымша барлау жүргізу барысындағы, табу үшін жер; койнауын пайдаланушы төлейді. [[Коммерция]]лық табу бонусының салық салу объекті пайдалы қазындылар қорларының нақты көлемі болып табылады. [[Коммерция]]лық табу бонусынын сомасы салық салу [[объект]]інің, салық базасы мен мөлшерлемелерінің негіз [[шие]] айқындалады. Коммерциялық табу бонусы салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша төленеді.<br> '''Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем''' жер қойнауын пайдалануға арналған контракт жасасқанға дейін тиісті контракт аумағын [[геология]]лық [[зерттеу]] мен жайластыруға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу бойынша жер қойнауын пайдаланушының тіркелген төлемдері [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлемі болып табылады. Бұл шығындардың сомасын Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен осы мақсаттар үшін уәкілетті мемлекеттік орган есептейді және ол салық заңнамасының кағидаларына сәйкес бюджетке төленеді.[[Тарих]]и шығындар сомасының бір бөлігі (1,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерде) [[мемлекет]] меншігіндегі [[геология]]лық ақпаратты сатып алу төлемдері түрінде, калған бөлігі [[тарих]]и шығындарды өтеу бойынша төлем түрінде [[бюджет]]ке төленуге жатады.<br> '''Пайдалы қазындылирды өндіру салығы''' Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін минералдық шикізат, [[мұнай]], [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] және емдік балшықтың әрбір түрі бойынша ақшалай нысанда жеке төленетін салық.<br> Салықтың төлеушілері жер қойнауын пайдалануға арналып жасалған әрбір жекелеген контракт шеңберінде техногендік минералдық құрлымдардан алынған пайдалы қазындыларды қоса алғанда, [[мұнай]]ды, минералдық шикізатты, жерасты суларын және емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген шикі мұнайдың,газ конденсаты мен табиғи газдың нақты көлемі пайдалы казындыларды өндіруге салық салу объекті, ал бұл көлемнің құны салық базасы болып табылады. Құн өндірілгентауарлы шикі [[мұнай]]дың, [[газ]] конденсатыныңжәнетабиғи газдыңкөлемі мен салық кезеңіне есептелген өнімнің бірлігі үшін [[әлем]]дік бағаның көбейтіндісі ретінде айқындалады.<br> Өндірілген минералдық шикізаттың,мұнайдың [[Жерасты суларының алабы|жерасты сулары]] мен емдік балшықтың барлық түрлері бойынша пайдалы қазындылары өндіру салығы жүргізілетін өндіру түріне қарамастан салық заңнамасында белгіленген мөлшерлемелер бойынша және тәртіппен төленеді.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығын есептеу үшін жер койнауын пайдалануы Салықтық кодексте келтірілген шэкілге сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жекелеген контракт бойынша ағымдағы салық жылына арналған өндірудің жоспарланған көлеміне сәйкес келетін мөлшерлемені колданады. Пайдалы казындыларды өндіру салығының құрамына: мұнайға арналған пайдалы қазыналарды өндіру салығы, кең таралған пайдалы қазындыларды коспағанда, минералдық шикізатқа пайдалы казындыларды өндіру салығы және кең таралған пайдалы казыналарға жерасты суларға және емдік балшықтарға, пайдалы казындыларды өндіру салығы кіріктіріледі.<br> Шикі мұнайға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемелері газ кондесатын қоса алғанда, тіркелген тұлғанымда жылдық өндіру көлеміне қарай (10 мөлшерлеме,өндіру ауқымы 250 мың тоннаға дейін және 10 млн.тоннадан жоғары) 7%-дан 20%-ға дейінгі шэкіл бойынша белгіленеді. [[Қазақстан Республикасы]]ның ішкі рыноғында шикі мұнай мен газ конденсатын өткізген және (немесе) берген, соның ішінде мемлекет атынан алушыға пайдалы казындыларды өндіру салығын, экспортка рента салығын, роялтиді және Қазақстан<br> Республикасының өнімді бөлу жөніндегі үлесін төлеу есебіне заттай нысанда берген немесе өзінің өндірістік мұқтаждықтарына пайдаланған жағдайда белгіленген мөлшерлемелерге 0,5 төмендетілген [[коэффициент]] қолданылады. Табиғи газға пайдалы қазындыларды өндіру салығының мөлшерлемесі 10%ды құрайды.Ішкі [[рынок]]та табиғи газды өткізген кезде жылдық өндіру көлеміне қарай: 1,0 млрд. текше метрге дейін қоса алганда - 0,5%, 2,0 млрд. текше метрге дейін - 1,0%, 2,0 млрд. текше метрден жоғары - 1,5% мөлшерлемелер бойынша төленеді. Минералдық шикізаттың құрамындағы пайдалы казындылар босалқы корларының нақты (физикалық) көлемі (айналыстан шыққын босалқы қорлардың салық салынатын көлемі) минералдық шикізатқа (қара,түсті және радиоактивті металдар кендері (рудалары); металдар; күрамында металдар бар минералдық шикізат, сондай-ақ сирек ездесетін [[металдар]],шашыраңқы металдар, радиоактивті металдар, бейметалдар, қымбат бағалы тастар, жасанды [[тас]]тар,техникалық тастар) салық салу объекті болып табылады.<br> Салық кезеңіндегі орташа [[биржа]]лық бағаны немесе алғашқы кайта өңдеуден (байытудан) өткен минералдық шикізатты өткізуден безбенделген бағасын тигізе ала отырып,салық кезеңінде минералдық шикізаттың құрамында пайдаланылаты н айналыстан шыққан қосалқы қорларының салық салынатын көлемінің құны пайдалы казындыларды өндіру салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады. Мөлшерлемелер ауқымы тым кеңтас көмір мен жанғыш тақ-тастар үшін белгіленген нөл пайыздан [[уран]] үшін белгіленген 24 пайызға дейін (ең жоғары). Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы казындылардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объекті, оларды өткізуден безбенделген бағасын негізге ала отырып,осы көлем құны салық базасы болып табылады.Салықтың мөлшерлемелері 2,5%-дан 10,6%-ға дейінгі мөлшерлерде белгіленген.<br> Пайдалы қазындыларды өндіру салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады.Салықтөлеуші салықтың есептелген сомасын орналаскан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті. Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазындыларды өндіру салығы жөніндегі мағлұмдаманы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей береді. '''Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда салығы''' - салыстырмалы жақсы табиғи жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салысты рмалы жағдайындағы шығарылған өнімді сатудан алынған косымша пайда үшін төленетін төлем, яғни белгіленген нормативтен тыс алынған табыс үшін төлем. Кең таралған пайдалы казындыларды, [[Жерасты суларының алабы|жерасты суларын]] және (немесе) емдік балшықты барлауға, барлау мен өндіруге немесе өндіруге, барлауға және өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға арналған контракттардың негізінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер койнауын пайдаланушылар үстеме пайда салығын төлеушілер болып табылады. Салықтық кодекске сәйкес айқындалған үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайдаланушының шегерімдер сомасының 25%на тең сомадан асатын салық кезеңі үшін жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір жеке дсонтракт бойынша жер койнауын пайдаланушының таза табысының бір бөлігі үстеме пайда салығын салу объекті болып табылады.<br> Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша корпоративтік табыссалығы жер койнауын пайдалануға арналған әрбір жеке контракт бойынша контракттық қызмет бойынша салық кезеңі үшін Салықтық кодексте белгіленген мөлшерлеменің және көзделген [[табыс]]тар мен шығыстар сомаларына, сондай-ақ Салықтық кодекске сәйкес ауыстырылатын жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша залалдар сомасына азайтылған, салық заңнамасында белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған осындай контракт бойынша есептелген салық салынатын табыстың көбейтіндісі ретінде айқындалады. Жер қойнауын пайдалануға арналған контракт бойынша бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салықтың есеп айырысу сомасы салық кезеңінде салық заңнамасында белгіленген бейрезиденттің тұракты мекемесінің таза табысына салық мөлшерлемесінің және белгіленген тәртіппен жер койнауын пайдалануға арналған контракт бойынша есептелген бейрезиденттің тұрақты мекемесінің таза табысына салық салу объектінің көбейтіндісі ретінде айқындалады. Салық кезенінде үстеме пайда салығын есептеу Кодексте белгіленген әрбір деңгей бойынша әрбір тиісті мөлшерлемені осындай деңгейге жататын, кейіннен барлық деңгейлер бойынша үстеме пайда салығының есептелген сомаларына коса отырып, үстеме пайда салығын салу объектінің әрбір бөлігіне колдану арқылы жүргізіледі. Таза табыс салық салынатын табыс пен [[корпоративтік табыс]] салығы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Үстеме пайда салығының мөлшерлемелері өзгермелі шэкілі бойынша - 0%-дан 60%-ға дейін белгіленген (25%-дан кем емес немесе соған теңнен 70%дан жоғарыға дейін, барлығы 7 мөлшерлеме).<br> Үстеме пайда салығы салық төлеушінің орналасқан жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірілмей төленеді. Үстеме пайда салығы үшін 1 каңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. '''Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының улесі''' тараптардың келісімімен анықталады, бұл келісімге сәйкес жер қойнауын пайдаланушыға ақылы негізде белгілі бір мерзімде жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар өткізуге контракт аумағында құқық берілді. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін төлеушілер өнімді бөлу туралы контракттар жасаскан жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады. Өнімді бөлу бойынша үлес ақшалай немесе натуралдық нысандарда төленуі мүмкін. Өнімді бөлу бойынша үлес корпоративтік табыс салығын [[есептеу]] үшін жылдық жиынтық табысты анықтаған кезде шегеріледі. Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасы үлесінің мағлұмдамасы жер қойнауын пайдаланушы тіркелген жері бойынша [[салық]] органына [[салық]] кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей табыс етіледі.<br> Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі [[Қазақстан Республикасы]] мен жер қойнауын пайдаланушы арасында бөлуге жататын пайда түсіретін өнімнің жиынтық құны ретінде анықталады (жер қойнауын пайдаланушының пайда түсіретін өнімдегі үлесі шегеріледі). Пайда түсіретін өнімдегі жер қойнауын пайдаланушының үлесі төмендегі үш триггерлерге сәйкес келетін пайыздық мәнінің ең азы ретінде анықталады: # ''R-фактор'' (табыстылық көрсеткілері) жер қойнауын пайдаланушының жоба бойынша қордаланған табыстарының қордаланған шығыстарға қатынасы; # мердігер рентабелділігінің ішкі нормасы (''РІН'')нақты таза дисконт дисконтталынған табыс өзінің нөлдік мәніне жететін дисконттау мөлшерлемесі; # ''Р-фактор'' (баға коэффициенті) - есеп кезеңіндегі жер қойнауын пайдаланушы табысының өндіру көлеміне қатынасы. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін өнімді бөлу туралы контракт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар төлейді.<br> [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемін есептеудің тәртібі салық заңнамасында белгіленген. [[Өнім]]ді бөлу туралы контракт бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлем бойынша күнтізбелік жыл салық кезеңі болып табылады. Өнімді бөлу туралы контракт бойынша кызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушынын косымша төлемі [[мағлұмдама]]ны тапсыру мерзімі болғаннан кейін 15 күннен кешіктірілмей төленеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] cd03omhp5i0w4805ae4mwkp73641t3s Орынбор қазақтары жөніндегі жарғы 0 98468 3601366 3193901 2026-05-08T00:06:23Z Punleet 117754 3601366 wikitext text/x-wiki 1822 жылы [[Кіші жүз]]ге байланысты Орынбор генерал-губернаторы П.[[Пётр Кириллович Эссен|Эссен]] даярлатқан осындай ережені [[Азиялық комитет]] [[1824 жылы]] қабылдады. Бұл құжат бойынша кіші жүзде хандық билік жойылды. Кіші жүздің соңғы ханы [[Шерғазы]] Орынборға шақыртылып, 150 сомдық айлықпен сондағы шекаралық комиссияға қызметке қалдырылды.Кіші жүз үшке бөлінді: батыс бөлік — байұлы рулары, орта бөлік — жетіру және әлімұлы бұтағының аз бөлігі; шығыс бөлік — әлімұлы бұтағы, сондай-ақ қыпшақ және арғын тайпалары араласқан бөлік. Әр бөліктің басында патша үкіметі тағайындаған басқарушы сұлтан тұрды. Оның басқарушы аппараты төрағадан, сондай-ақ ықпалды қазақтардан белгіленген кеңесші және заседательдерден құралды. Атқарған міндеті тұрғысынан алғанда, бұлардың бәрі де Орынбор шекаралық комиссиясы шенеуніктеріне теңгерілді. Әрбір басқарушы-сұлтан кеңсесінің жанында офицер басқарған қазақ әскери бөлімі орналасты. Кіші жүздегі ауыл старшынынан бастап басқарушы-сұлтанға дейінгі барлық қызметтегілерді шекаралық комиссияның ұсынысы бойынша Орынбор генерал-губернаторы тағайындады. Сайлау жүйесі болған емес. Патша үкіметі 1822 және 1824 жылдардағы реформалық шараларды өмірге бірден енгізе алған жоқ. Орта жүзде сыртқы округтерді құру 1838 жылы аяқталды. Кіші жүзде басқарушы-сұлтан билігі алғашында тек шекаралық ауылдарға ғана таралды, ал одан шалғай жатқан елге біртіндеп, орыс билігінің нығаюымен бірге жетті. Қазақ халкы сырттан таңылған жаңа билік жүйесіне қарсылық көрсетіп бақты.<ref>Қ19 Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / [[Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев|Ә. Төлеубаев]], Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] {{stub}} bu3q1823ybnnvp6516ofi205o43zc5g 3601367 3601366 2026-05-08T00:07:43Z Punleet 117754 3601367 wikitext text/x-wiki 1822 жылы [[Кіші жүз]]ге байланысты Орынбор генерал-губернаторы П.[[Пётр Кириллович Эссен|Эссен]] даярлатқан осындай ережені [[Азиялық комитет]] [[1824 жылы]] қабылдады. Бұл құжат бойынша кіші жүзде хандық билік жойылды. Кіші жүздің соңғы ханы [[Шерғазы хан|Шерғазы]] Орынборға шақыртылып, 150 сомдық айлықпен сондағы шекаралық комиссияға қызметке қалдырылды.Кіші жүз үшке бөлінді: батыс бөлік — байұлы рулары, орта бөлік — жетіру және әлімұлы бұтағының аз бөлігі; шығыс бөлік — әлімұлы бұтағы, сондай-ақ қыпшақ және арғын тайпалары араласқан бөлік. Әр бөліктің басында патша үкіметі тағайындаған басқарушы сұлтан тұрды. Оның басқарушы аппараты төрағадан, сондай-ақ ықпалды қазақтардан белгіленген кеңесші және заседательдерден құралды. Атқарған міндеті тұрғысынан алғанда, бұлардың бәрі де Орынбор шекаралық комиссиясы шенеуніктеріне теңгерілді. Әрбір басқарушы-сұлтан кеңсесінің жанында офицер басқарған қазақ әскери бөлімі орналасты. Кіші жүздегі ауыл старшынынан бастап басқарушы-сұлтанға дейінгі барлық қызметтегілерді шекаралық комиссияның ұсынысы бойынша Орынбор генерал-губернаторы тағайындады. Сайлау жүйесі болған емес. Патша үкіметі 1822 және 1824 жылдардағы реформалық шараларды өмірге бірден енгізе алған жоқ. Орта жүзде сыртқы округтерді құру 1838 жылы аяқталды. Кіші жүзде басқарушы-сұлтан билігі алғашында тек шекаралық ауылдарға ғана таралды, ал одан шалғай жатқан елге біртіндеп, орыс билігінің нығаюымен бірге жетті. Қазақ халкы сырттан таңылған жаңа билік жүйесіне қарсылық көрсетіп бақты.<ref>Қ19 Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / [[Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев|Ә. Төлеубаев]], Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] {{stub}} o6ovsmzoazlxozip915gxdhcwxb1uet Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев 0 101949 3601433 3280905 2026-05-08T05:56:44Z ~2026-27884-99 180948 /* */ Президент оны облыс әкімі етіп тағайындаған кезде 3601433 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 8 мамыр 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 2010 | Ізашары_2 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_2 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/m/amp/document/31347705 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Хронологиясы == *Алматы халық шаруашылығы институтының халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген (1989), экономист. *1989 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі. *1990 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. *1993 жылдан - [[Қызылорда қаласы]] «қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1996 жылдан - [[Қызылорда облысы]] әкімінің кеңесшісі. *1998-2001 жылдары - [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. *2002 жылдан - Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. *2004 жылдан - Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы. *2006 жылдан - ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. *2008 жылдан - [[Қызылорда қаласы]]ның әкімі. *2010 жылдан бері - [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. *2017-2021 жылдары [[Қазалы ауданы]]ның әкімі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref>. *2021 жылдың 27 мамырынан бастап [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. *[[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) <br>Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда әкімдері]] {{Bio-stub}} cunv7h16kguo2epuo5uug99lg4zw5vf 3601434 3601433 2026-05-08T05:56:45Z KiranBOT 168555 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 3601434 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 8 мамыр 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 2010 | Ізашары_2 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_2 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Хронологиясы == *Алматы халық шаруашылығы институтының халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген (1989), экономист. *1989 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі. *1990 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. *1993 жылдан - [[Қызылорда қаласы]] «қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1996 жылдан - [[Қызылорда облысы]] әкімінің кеңесшісі. *1998-2001 жылдары - [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. *2002 жылдан - Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. *2004 жылдан - Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы. *2006 жылдан - ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. *2008 жылдан - [[Қызылорда қаласы]]ның әкімі. *2010 жылдан бері - [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. *2017-2021 жылдары [[Қазалы ауданы]]ның әкімі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref>. *2021 жылдың 27 мамырынан бастап [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. *[[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) <br>Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда әкімдері]] {{Bio-stub}} 2xrjimz60ngi994i7lel9jpw7la33q2 3601435 3601434 2026-05-08T05:58:13Z ~2026-27884-99 180948 /* Хронологиясы */ 3601435 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 8 мамыр 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 2010 | Ізашары_2 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_2 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Хронологиясы == *Алматы халық шаруашылығы институтының халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген (1989), экономист. *1989 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі. *1990 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. *1993 жылдан - [[Қызылорда қаласы]] «қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1996 жылдан - [[Қызылорда облысы]] әкімінің кеңесшісі. *1998-2001 жылдары - [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. *2002 жылдан - Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. *2004 жылдан - Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы. *2006 жылдан - ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. *2008 жылдан - [[Қызылорда қаласы]]ның әкімі. *2010 жылдан бері - [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. *2017-2021 жылдары [[Қазалы ауданы]]ның әкімі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref>. *2021 жылдың 27 мамырынан бастап [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. *[[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) *2026 жылдың 8 мамырынан бастап Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. <br>Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда әкімдері]] {{Bio-stub}} g7tivo301v0t9vklsib79s3tengnjxi Ерден Сандыбайұлы 0 103987 3601416 3422374 2026-05-08T05:25:26Z Kaiyr 3134 3601416 wikitext text/x-wiki '''Ерден Сандыбайұлы''' ([[1808]]–[[1862]]) — ел қорғаған [[батыр]], аға [[сұлтан]], дуанбасы болған адам. == Өмірбаяны == Ұлытаудың түлегі. [[Найман]] руынан, [[Бағаналы (ру)|Бағаналы]]ның Жырық бөлімінен төрт босағасының бірі атанған Сандыбай бидің баласы. Ерден батырлығы, көрегендігі, шешендігі, саяси танымы жоғарылығы, өзімен үзеңгілес ірі тұлғаларға сыйлылығы арқасында ел аузында қалған. Көп жыл болыс, тоғыз жыл аға сұлтан, [[дуанбасы]] болып ел билеген. Өз заманында Ерденді Арғын Қарауыл Орынбай ақын, төкпе ақын Бәлтекейұлы Мұқан жырға қосқан. Ерденнің [[Орынбор]], [[Омбы]] губернаторларына сөзі өткен. Ол орыс билеушілерімен де, ұлт-азаттық қозғалысын басқарған [[Кенесары хан]]мен де тіл табысып, жақсы дипломатиялық қарым-қатынаста болған. [[1829]] жылы [[Қоқан хандығы]] (хандар: Шерәлі, Худояр) қазақ жерінің оңтүстігіне, [[Сыр]] бойына басып кіріп, Түркістанды басып алады. Әскерлер [[Шу]] бойына келіп, Қоңырат пен Қыпшақ ағайындарды шабады. Осы кезде 21 жастағы [[Ерден батыр (хикая)|Ерден батыр]] қол жинап, [[Омбы]] мен [[Орынбор]]дан әскер алдыртып, барлығы 3 косын әскермен Қоқанға қарсы жорыққа аттанады. Бір қосынды өзі, екінші қосынды Аманбай батыр, үшінші қосынды Лепесбай батыр бастап барып, Шу бойынан, Түркістан маңайынан Қоқандықтарды қуып шығады. Ол [[Шоқан Уәлиханов]]пен бірге сайлауға түсіп, кейін Шоқан өзі оған жол берген. [[Санкт-Петербург]]ке барып патша сарайында болған. Ерденнің зираты [[Қаракеңгір]] өзенінің сол жақ жағасында [[Жошы хан]] кесенесінің маңында тұр.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1808 жылы туғандар]] [[Санат:1862 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ би-шешендері]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Аға сұлтан]] s8e2xcbjxp3gnfm1q2jzrs9wpp4947y Роман Васильевич Скляр 0 104251 3601375 3601124 2026-05-08T02:41:49Z Casserium 68287 3601375 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Роман Васильевич Скляр | Шынайы есімі = | Суреті = Роман Скляр 2025 шілде (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Скляр, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 5 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 мамыр 2026<br><small>(Премьер-министр {{м.а.}} 5—6 ақпан 2024)</small> | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>өзі ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізбасары_2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 қаңтар 2022 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 25 ақпан | Басқаруын аяқтады_4 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_4 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_4 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI шақырылым депутаты]] | Ту_5 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз | Басқаруын аяқтады_5 = 17 мамыр 2016 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 8.5.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Елена Петровна Мельник (1971 жылы туған) | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Павлодар мемлекеттік университеті]]<br>[[Мәскеу заманауи бизнес институты]]<br>[[Қазақ құқық және халықаралық қатынастар институты]]<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /><ref name="inbusiness" /> | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|инженер-құрылысшы|экономист|заңгер<ref name="bäyterek" />}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Roman Sklyar | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Роман Васильевич Скляр''' ([[8 мамыр]] [[1971 жыл]], [[Павлодар]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы. Бұрын [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] (2022—2026), Премьер-министрдің орынбасары (2019–2022), [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] (2019), [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2016) және басқа да лауазымдар иесі болған. 2024 жылғы 5–6 ақпан күндері [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref name="zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991215|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=zakon.kz|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="bäyterek">{{Cite web|url=https://baiterek.gov.kz/ru/o-kholdinge/rukovodstvo-kholdinga/dir/sklyar-roman-vasilevich/|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=baiterek.gov|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-sklyar-roman-vasilevich|title=Досье: Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=inbusiness|accessdate=2023-04-15|date=2022-01-12}}</ref> == Өмірбаяны == Роман Скляр 1971 жылғы 8 мамырда [[Павлодар]] қаласында туған. Ұлты — украин.{{Citation needed}} [[Экономист]] мамандығы бойынша қазіргі Мәскеу бизнес институтының «[[қаржы]] және [[несие]]» факультетін (1999) және заң ғылымдарының бакалавры мамандығы бойынша Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтын (2005) бітірген. Еңбек жолын 1989 жылы «Екібастұз-көміравтоматика» монтаждық жөндеу басқармасының монтажшы слесарі болып бастаған. 1989 жылғы тамыздан бастап — «Қазөнеркәсіптехмонтаж» өндірістік-монтаждық басқармасы Екібастұз кесу құрылыстары басқармасының монтажшысы. 1990 жылғы қаңтардан — «Вахинвест» біріккен кеңес-батысгерман кәсіпорнының қауіпсіздік техникасы инженері (Павлодар қаласы). 1990 жылғы қазаннан — «Аңсат-Павлодар» ЖШС коммерциялық бөлімінің бастығы, директордың орынбасары, бас директоры. 1999 жылдан — «Тыныс» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] директоры (Павлодар қаласы). 2002 жылдан бастап — Қаржы министрлігінің Жағдайсыз қарызгерлермен жұмыс комитетінің Павлодар облысы бойынша басқарма бөлімінің бастығы. 2003 жылғы маусымнан бастап — Павлодар қаласы Коммуналдық меншік басқармасы бастығының орынбасары; қалалық Мемлекеттік сатып алулар басқармасының бастығы. 2005 жылғы қаңтардан бастап — Павлодар облысы әкімінің бас инспекторы. 2005—2006 жылдары — [[Павлодар]] қаласы әкімі аппаратының жетекшісі, қала әкімінің орынбасары. 2006—2008 жылдары — [[Астана]] қаласы әкімі аппаратының инфрақұрылымды дамыту бөлімінің меңгерушісі, қалалық энергетика және коммуналдық шаруашылық департаментінің директоры. 2008—2011 жылдары — [[Павлодар облысы]] әкімінің орынбасары, облыс әкімінің бірінші орынбасары. 2011 жылдан 2013 жылға дейін — көлiк және коммуникациялар вице-министрі. 2014 жылдан бастап — [[Қазақстан темір жолы]] ұлттық компаниясының вице-президенті.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202201260030&ysclid=mosr6d88cc934162207 Чей выдвиженец первый вице-премьер Роман Скляр?]</ref> 2016 жылғы наурызда [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының тізімі бойынша Парламент Мәжілісінің депутаты болып сайланды, Мәжілістің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетін басқарды.<ref name="zakon16">[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4782486-izbrany-glavy-komitetov-mazhilisa.html Избраны главы комитетов мажилиса]</ref> 2016 жылғы мамырдан бастап ол ұлттық экономика вице-министрі, сол жылғы желтоқсаннан бастап инвестициялар және даму вице-министрі, 2018 жылдан бастап аталған министрліктің бірінші вице-министрі болды. 2019 жылғы 25 ақпаннан бастап индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі, сол жылғы 18 қыркүйектен бастап Премьер-Министрдің орынбасары болып қызмет атқарды. 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап — Премьер-Министрдің бірінші орынбасары.<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> 2024 жылғы 5 ақпанда болған [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін 6 ақпанға дейін Скляр [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/roman-sklyar-naznachen-ispolnyayuschim-obyazannosti-premer-525337/ |title= Роман Скляр назначен исполняющим обязанности премьер-министра |lang= ru |publisher= tengrinews |accessdate = 2024-02-05 |date= 2024-02-05}}</ref> 2026 жылғы 5 мамырда Скляр [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/rv-sklyar-turaly-542830 Р.В. Скляр туралы]</ref> == Марапаттары == === Қазақстандық марапаттары === * [[Құрмет ордені]] (2010);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref><ref name="zakon" /> * [[Парасат ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]<ref name="zakon" /> === Халықаралық марапаттары === * «Қазақстан халқы ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» алтын медалі»; * «[[Еуразиялық Экономикалық Одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін» медалі (2019)<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> == Жеке өмірі == Скляр 1971 жылы туған Елена Петровна Мельникке үйленген, бір ұлы бар: Андрей Романович Скляр (1993 жылы туған).<ref name="zakon" /> Інісі Василий Скляр 1983 жылы туған, полиция генерал-майоры. 2022 жылдан бастап — Павлодар облыстық полиция департаментінің бастығы.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39704826 Василий Васильевич (персональная справка)]</ref> Роман Скляр орыс және қазақ<ref name="zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/ministr-roman-sklyar-taza-kazaksha-soyleudi-kaydan-uyrengenin-aytti-311621/|title=Министр Роман Скляр "таза қазақша" сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты|lang=kk|publisher=stan.kz|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> тілдерінде еркін сөйлейді. Ағылшын мен қытай тілдерін оқи алады.<ref name="agilcin">{{Cite web|url=https://kznews.kz/zhanalyqtar/ministr-roman-skljar-taza-qazaqsha-sojleudi-qajdan-ujrengenin-ajtty-qazaqstan-zhanalyqtary/|title=Министр Роман Скляр «таза қазақша» сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты — Қазақстан жаңалықтары|lang=kk|publisher=kznews|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Скляр, Роман Васильевич}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] 9e5hndsw0i1n61gy110ruziiphkhy6i Жәмила Керімбайқызы Отарбекова 0 111102 3601293 3601240 2026-05-07T12:49:13Z Дауткулова Ақмарал 158647 /* Оқулықтар мен оқу құралдары */ 3601293 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «Жами-ат тауарих» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасам проблемалары жайында Алматы, 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі термин дерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] 3f81mkrpymt2cbt4ggbrvez2e7fcc4z 3601303 3601293 2026-05-07T13:12:06Z Дауткулова Ақмарал 158647 /* ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар */ 3601303 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «Жами-ат тауарих» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасам проблемалары жайында Алматы, 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі термин дерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova) https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI: 10.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] 7vm1q1s5op08l7i542dt1za7zttd2x4 3601304 3601303 2026-05-07T13:13:58Z Дауткулова Ақмарал 158647 /* ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар */ 3601304 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «Жами-ат тауарих» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасам проблемалары жайында Алматы, 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі термин дерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova)https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI:0.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] h8pnbwxw4m954z0wtz5bsit8haoh3dc Экспортқа рента салығы 0 113935 3601538 2029261 2026-05-08T07:30:05Z Оразбаева Жанна 179344 3601538 wikitext text/x-wiki Экспортталатын шикі [[мұнай]] мен [[газ]] конденсатына салынатын рента салығын шартты түрде [[салық]]тық сипаты бар [[табиғат]] [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдердің қатарына жатқызуға болады.<br> Салық заңнамасында көрсетілген келісімшарттың шеңберінде өндірілген шикі мұнай,газ конденсаты көлемін экспорттайтын жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, шикі мұнайды, [[газ]] конденсатын, көмірді экспортқа өткізетін жеке және заңи [[тұлғалар]] [[экспорт]]қа [[рента]] салығын [[төлеушілер]] болып табылады.<br> Рента салығын салу объекті экспортка өткізілетін шикі мұнайдың, газ конденсатының,көмірдің көлемі болып табылады. Экспортка накты өткізілетін шикі мұнай,газ конденсаты бойынша шикі мұнайдың, газ конденсатының көлемі және салық заңнамасында белгіленген тәртіппен есептелген әлемдік баға негізінде есептелген экпортталатын шикі мұнайдың, [[газ]] конденсатының құны экспортқа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа іс жүзінде өткізілетін көмірдің көлемін негізге ала отырып есептелген экспортталатын көмірдің құны көмір бойынша [[экспорт]]қа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа салынатын [[рента]] салығын төлеудің ақшалай нысаны [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шикі мұнай, газ [[конденсат]]ы жөніндегі шешімі бойын- ша уәкілетті мемлекеттік орган мен салық төлеуші арасында жасасқан косымша келісіммен белгіленген тәртіппен натуралдық нысанға ауыстырылуы мүмкін.<br> Рента салығының мөлшерлемелері бұл өнімнің әлемдік бағасына карай 0%дан (бір баррель үшін 20 [[АҚШ доллары]]нан төмен баға кезінде) 32%-ға дейін (бір [[баррель]] үшін 200 және одан жоғары баға кезінде) белгіленеді - барлығы 19 сараланған мөлшерлемелер. Күнтізбелік тоқсан экспортқа рента салығын төлеу бойынша салық кезеңі болып табылады. Салық төлеуші бюджетке салықтың есептелген сомасын салық кезеңінен кейінгі екінші айдын 25-інен кешіктірмей төлейді.<br> Экспортқа рента салығы бойынша мағлұмдама төлеушінің орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен келесі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей табыс етіледі.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 89hf53vyno6x7u32dv5d0ekncpu7qzs 3601540 3601538 2026-05-08T07:33:09Z Оразбаева Жанна 179344 3601540 wikitext text/x-wiki Экспортталатын шикі [[мұнай]] мен [[газ]] конденсатына салынатын рента салығын шартты түрде [[салық]]тық сипаты бар [[табиғат]] [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдердің қатарына жатқызуға болады.<br> Салық заңнамасында көрсетілген келісімшарттың шеңберінде өндірілген шикі мұнай,газ конденсаты көлемін экспорттайтын жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, шикі мұнайды, [[газ]] конденсатын, көмірді экспортқа өткізетін жеке және заңи [[тұлғалар]] [[экспорт]]қа [[рента]] салығын [[төлеушілер]] болып табылады.<br> Рента салығын салу объекті экспортка өткізілетін шикі мұнайдың, газ конденсатының,көмірдің көлемі болып табылады. Экспортка нақты өткізілетін шикі мұнай,газ конденсаты бойынша шикі мұнайдың, газ конденсатының көлемі және салық заңнамасында белгіленген тәртіппен есептелген әлемдік баға негізінде есептелген экпортталатын шикі мұнайдың, [[газ]] конденсатының құны экспортқа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа іс жүзінде өткізілетін көмірдің көлемін негізге ала отырып есептелген экспортталатын көмірдің құны көмір бойынша [[экспорт]]қа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа салынатын [[рента]] салығын төлеудің ақшалай нысаны [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шикі мұнай, газ [[конденсат]]ы жөніндегі шешімі бойынша уәкілетті мемлекеттік орган мен салық төлеуші арасында жасасқан косымша келісіммен белгіленген тәртіппен натуралдық нысанға ауыстырылуы мүмкін.<br> Рента салығының мөлшерлемелері бұл өнімнің әлемдік бағасына карай 0%дан (бір баррель үшін 20 [[АҚШ доллары]]нан төмен баға кезінде) 32%-ға дейін (бір [[баррель]] үшін 200 және одан жоғары баға кезінде) белгіленеді - барлығы 19 сараланған мөлшерлемелер. Күнтізбелік тоқсан экспортқа рента салығын төлеу бойынша салық кезеңі болып табылады. Салық төлеуші бюджетке салықтың есептелген сомасын салық кезеңінен кейінгі екінші айдын 25-інен кешіктірмей төлейді.<br> Экспортқа рента салығы бойынша мағлұмдама төлеушінің орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен келесі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей табыс етіледі.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] lqvs926tqg3788r694gtgin4fdfixal 3601668 3601540 2026-05-08T09:30:14Z 1nter pares 146705 3601668 wikitext text/x-wiki Экспортталатын шикі [[мұнай]] мен [[газ]] конденсатына салынатын рента салығын шартты түрде [[салық]]тық сипаты бар [[табиғат]] [[ресурстар]]ы үшін төленетін төлемдердің қатарына жатқызуға болады.<br> Салық заңнамасында көрсетілген келісімшарттың шеңберінде өндірілген шикі мұнай,газ конденсаты көлемін экспорттайтын жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, шикі мұнайды, [[газ]] конденсатын, көмірді экспортқа өткізетін жеке және заңи [[тұлғалар]] [[экспорт]]қа [[рента]] салығын [[төлеушілер]] болып табылады.<br> Рента салығын салу объекті экспортка өткізілетін шикі мұнайдың, газ конденсатының,көмірдің көлемі болып табылады. Экспортка нақты өткізілетін шикі мұнай,газ конденсаты бойынша шикі мұнайдың, газ конденсатының көлемі және салық заңнамасында белгіленген тәртіппен есептелген әлемдік баға негізінде есептелген экпортталатын шикі мұнайдың, [[газ]] конденсатының құны экспортқа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа іс жүзінде өткізілетін көмірдің көлемін негізге ала отырып есептелген экспортталатын көмірдің құны көмір бойынша [[экспорт]]қа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.<br> Экспортқа салынатын [[рента]] салығын төлеудің ақшалай нысаны [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шикі мұнай, газ [[конденсат]]ы жөніндегі шешімі бойынша уәкілетті мемлекеттік орган мен салық төлеуші арасында жасасқан косымша келісіммен белгіленген тәртіппен натуралдық нысанға ауыстырылуы мүмкін.<br> Рента салығының мөлшерлемелері бұл өнімнің әлемдік бағасына карай 0%дан (бір баррель үшін 20 [[АҚШ доллары]]нан төмен баға кезінде) 32%-ға дейін (бір [[баррель]] үшін 200 және одан жоғары баға кезінде) белгіленеді - барлығы 19 сараланған мөлшерлемелер. Күнтізбелік тоқсан экспортқа рента салығын төлеу бойынша салық кезеңі болып табылады. Салық төлеуші бюджетке салықтың есептелген сомасын салық кезеңінен кейінгі екінші айдын 25-інен кешіктірмей төлейді.<br> Экспортқа рента салығы бойынша мағлұмдама төлеушінің орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен келесі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей табыс етіледі.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 8cp78apgs0l35jv97d3qmd6sm4tolcx Меншікке салынатын салықтар 0 114398 3601561 2110508 2026-05-08T07:50:46Z Оразбаева Жанна 179344 3601561 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу максаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы максатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқығында салық объекті бар заңи тұлгалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық сапу объектілерін сенімгерлікпен баскаруга берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] сагіық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны зани тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 7h92sskilxegsgq5lm37dizjpxuqd5s 3601562 3601561 2026-05-08T07:52:57Z Оразбаева Жанна 179344 /* Жер салығы */ 3601562 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқығында салық объекті бар заңи тұлгалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық сапу объектілерін сенімгерлікпен баскаруга берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] сагіық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны зани тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] gsmtk6zooxl5d81zp6yd5ds2apm1gn5 3601563 3601562 2026-05-08T07:54:56Z Оразбаева Жанна 179344 /* Мүлік салығы */ 3601563 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] сагіық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны зани тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] gmazsu29y0zmlkhuwktddqajkqyw1yn 3601564 3601563 2026-05-08T07:56:58Z Оразбаева Жанна 179344 /* Мүлік салығы */ 3601564 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] oedd8tqjwwbp8vs4wkdgn4tfhjwqcxk 3601665 3601564 2026-05-08T09:26:56Z 1nter pares 146705 3601665 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] svr4vlnd564ji6xz78ttbygqpoo8hvt 3601685 3601665 2026-05-08T10:11:04Z Оразбаева Жанна 179344 3601685 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] mg05xc0cuukyylbbfpc7nxq4pg56wvw 3601686 3601685 2026-05-08T10:12:52Z Оразбаева Жанна 179344 /* Мүлік салығы */ 3601686 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық салу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортақ үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың әрқайсысы салық төлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] aca3z7027lk943f4t1rdskiihvitezt 3601688 3601686 2026-05-08T10:14:12Z Оразбаева Жанна 179344 /* Мүлік салығы */ 3601688 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга деін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық ба-засына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық салу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортақ үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың әрқайсысы салық төлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салық төлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салық төлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салық төлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік салығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталған заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] rjs2uwqsgcqm5qa6f4f6876nfb8hqno 3601693 3601688 2026-05-08T10:22:57Z Оразбаева Жанна 179344 3601693 wikitext text/x-wiki '''Меншікке салынатын салықтар''' [[рынок]]тық экономика жағдайларында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру үдерісінің дамуына қарай меншіктік катынастардағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтарга жер салығы, мүлік салығы, [[көлік]] құралдары салығы жатады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті [[бюджет]]терге есептеледі. Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы белгілер меншіктің мөлшерлері бойынша белгіленетіндіктен [[фискал]]дық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалану тиімділігін көтермелеу мақсаты бар. Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлік салығына қатысы бар. == Жер салығы == 1992 жылы енгізілді. Жер салығын енгізу мынадай мақсаттарды көздейді: [[экономика]]лық әдістермен жерді ұтымды пайдалану және жерге орналастыру, жердің құнарлығын арттыру, оны қорғау жөніндегі шараларды жүргізу үшін, сонымен бірге аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін [[бюджет]] кірістерін қалыптастыру. Жер салығын төлеу барлық жер иелері, жер пайдаланушылар, соның ішінде жалгерлер мен жер иелері үшін (бірқатар жағдайларды қоспағанда) міндетті болады. Алайда мемлеттік [[бюджет]]те бұл салық төлемдерінің үлесі көп емес -,0,3%-ға жуық. Салық салу мақсаттарында барлық жерлер олардың нысаналы арналымы мен тиістілігіне қарай мынадай [[санат]]тарға бөлінеді: ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер; елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын [[Табиғаттағы су айналымы|табиғи]] аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының]] жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын [[үй]] қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер (босалқы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі (жер учаскес- іне ортак үлестік меншік кезінде жер үлесі) салық салу объекті болып табылады. ''Мыналар:'' біркатар [[мемлекет]]тік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар (тұрғын үй қоры алып жатқан учаскелері бойынша), бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: # алаңы 0,50 гектарга дейін қоса алғанда - 0,01 гектар үшін 20 теңге; # алаңы 0,50 гектардан асатын алаңға - 0,01 гектар үшін 100 теңге. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және басқа салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет (сапа) балына бара бар түрде жер салығының [[база]]лық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда (автотұрақтар, автомобильдерге май құю станциялары, рыноктар,казино) пайданылатын жерлерге ( тұрғын үй қорын қоспағанда) елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық базасына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар (өз қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша дара кәсіпкерлерді,жекеше [[нотариус]]тарды, [[Адвокаттар алқасы|адвокаттарды]] қоспағанда) төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және [[бюджет]]ке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. == Мүлік салығы == тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық объекті бар заңи тұлғалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. [[Салық]] заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық салу объектілерін сенімгерлікпен баскаруға берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу [[объект]]і меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық салу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортақ үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың әрқайсысы салық төлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салық төлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салық төлеуші болып табылады. Пайлық [[инвестициялық қор]] [[активтер]]інің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салық төлеуші болып табылады.<br> Мыналар мүлік салығын төлеушілер болып табылмайды:<br> 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.<br> Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді:<br> 2) мемлекеттік мекемелер;<br> 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;<br> 4) діни бірлестіктер.<br> Ескерту: 3 тармақшада аталған заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды.<br> Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес [[концессия]] объектілері болып табылатын ғимараттар, [[құрылыс]]тар салық салу объекті болып табылады. '''Мыналар''': жер салығын салу объекті ретіндегі жер; [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік [[автомобиль]] жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс [[Объектілік|объектілері]] салық салу объектілері болып табылмайды. [[Бухгалтерлік есеп]]тің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады.<br> Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады.<br> Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. [[Коммерция]]лық емес [[ұйым]]дар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау (қызмет көрсету) болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және [[бюджет]]тік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын [[гидромелиоратив]]тік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді.<br> Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық [[режім]]ін қолданылатын дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерді]] қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде [[мағлұмдама]]ны табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі.<br> Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын [[төлеуші]]лер болып табылады.<br> Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады.<br> Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, [[гараж]]дар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану (пайдалану) кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы.<br> Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. <br> Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай (1 млн.теңгеден 120 млн. теңге және жоғары) жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді.<br> Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады.<br> [[Меншік құқығы]]нда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері [[Көлік құралдарын таңдау|көлік құралдары]] салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген (алынған) салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады.<br> ''Мыналар: жалпы [[меншік құқығы]]нда, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын [[меншік құқығы]]ндағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; [[мемлекеттік]] мекемелер; [[Ұлы Отан соғысы]]на катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады.'' Қазақстан Республикасында [[мемлекеттік тіркеу]]ге жататын және (немесе) есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді.<br> Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне (көлік құралдары коз- ғағышының көлеміне, жүк көтергіштігіне және түрлеріне) қарай айлық есептік көрсеткіштермен ([[АЕК]]) белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді.<br> ''Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде [[Қазақстан Республикасы]]нда есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді.'' [[Көлік құралдарын таңдау|Көлік құралдары]] салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, [[бюджет]]ке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін [[Салықтық кодекс]]те белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, [[мағлұмдама]]ны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. [[Мемлекеттік бюджет]] түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 79ips9h8jixk9cuz8qiu0vmev7jg8nx Құмар ойын бизнесі салығы 0 114399 3601543 2256177 2026-05-08T07:34:40Z Оразбаева Жанна 179344 3601543 wikitext text/x-wiki '''Құмар ойын бизнесі сферасындағы''' қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құмар ойын бизнесі салығы 2007 жылғы каңтардын 12-сінде енгізілген. [[Казино]], [[ойын автоматтары]]ның залы, тотализатор, [[букмекерлік кеңсе]] қызметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады. Құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметті жүзеге асыру кезінде ойын үcтелi, ойын автоматы, тотализатор кассасы, тотализатордың электрондық кассасы, букмекер кеңсесінің кассасы, букмекер кеңсесінің [[электрондық касса]]сы құмар ойын бизнесіне салық салу объектілері болып есептеледі.<br> Салық салу объектінің бірлігінен құмар ойын бизнесіне салық мөлшерлемесі айына айлық есептік көрсеткіштің 30-дан 830 еселенген мөлшерін құрайды. Салық мөлшерлемесі [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және салық кезеңінің бірінші күні қолданыста болған [[АЕК]] мөлшері негізге алына отырып айқындалады. Құмар ойын бизнесі үшін салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады. Құмар ойын бизнесі салығын есептеу әрбір салық салу объектіне тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Салық салу объектілері айдың 15-ін коса алғанға дейін пайдалануға берілген кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеме бойынша, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеменін S мөлшеріне есептеледі, ал олар айдың 15-іне дейін шығып калған кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеменің S мөлшерінде, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеме бойынша есептеледі. Құмар ойын бизнесі салығы есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-нен кешіктірілмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша бюджетке төленуге жатады. Құмар ойын бизнесі салығын төлеугиілердің қосымша төлемі белгіленген. Қосымша төлем құмар ойын [[бизнесі сферасы]]ндағы қызметтен алынған табыстың сомасы белгіленген табыстың шекті сомасынан асып түскен жағдайда есептеледі. Қосымша [[төлем]] табыстың шекті мөлшерінен асып түсетін сомаға белгіленген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлемені]] қолдану арқылы есептеледі және ол есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей төленуге жатады.<br> Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілер үшін салық кезеңі ішіндегі табыстың шекті мөлшері объектбірлігінен айлықесептік көрсеткіштің 2000-нан 135000 еселенген мөлшерін құрайды. Құмар ойын бизнесі салығын төлеуші құмар ойын бизнесі саласындағы қызметтің бірнеше түрін жүзеге асырған кезде қосымша төлем осы саладағы әрбір қызмет түрінен алған [[табыс]]тан бөлек есептеледі.Құмар ойын бизнесі саласына жатпайтын кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерін жүзеге асыру кезінде құмар ойын [[бизнес]]і салық төлеушілер қызметтің көрсетілген түрлері бойынша кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізуге және жалпыға бірдей белгіленген [[тәртіп]]те бюджетпен есеп айырысу жүргізуге міндетті.<br> Салық төлеушілер құмар ойын бизнесі салығы бойынша мағлүмдаманы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебі бойынша салық органына есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] c86x7hs7uw2p16wdxezk6vug10zd685 3601546 3601543 2026-05-08T07:37:08Z Оразбаева Жанна 179344 3601546 wikitext text/x-wiki '''Құмар ойын бизнесі сферасындағы''' қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құмар ойын бизнесі салығы 2007 жылғы каңтардын 12-сінде енгізілген. [[Казино]], [[ойын автоматтары]]ның залы, тотализатор, [[букмекерлік кеңсе]] қызметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады. Құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметті жүзеге асыру кезінде ойын үcтелi, ойын автоматы, тотализатор кассасы, тотализатордың электрондық кассасы, букмекер кеңсесінің кассасы, букмекер кеңсесінің [[электрондық касса]]сы құмар ойын бизнесіне салық салу объектілері болып есептеледі.<br> Салық салу объектінің бірлігінен құмар ойын бизнесіне салық мөлшерлемесі айына айлық есептік көрсеткіштің 30-дан 830 еселенген мөлшерін құрайды. Салық мөлшерлемесі [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және салық кезеңінің бірінші күні қолданыста болған [[АЕК]] мөлшері негізге алына отырып айқындалады. Құмар ойын бизнесі үшін салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады. Құмар ойын бизнесі салығын есептеу әрбір салық салу объектіне тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Салық салу объектілері айдың 15-ін қоса алғанға дейін пайдалануға берілген кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеме бойынша, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеменін S мөлшеріне есептеледі, ал олар айдың 15-іне дейін шығып калған кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеменің S мөлшерінде, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеме бойынша есептеледі. Құмар ойын бизнесі салығы есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-нен кешіктірілмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша бюджетке төленуге жатады. Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілердің қосымша төлемі белгіленген. Қосымша төлем құмар ойын [[бизнесі сферасы]]ндағы қызметтен алынған табыстың сомасы белгіленген табыстың шекті сомасынан асып түскен жағдайда есептеледі. Қосымша [[төлем]] табыстың шекті мөлшерінен асып түсетін сомаға белгіленген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлемені]] қолдану арқылы есептеледі және ол есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей төленуге жатады.<br> Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілер үшін салық кезеңі ішіндегі табыстың шекті мөлшері объектбірлігінен айлықесептік көрсеткіштің 2000-нан 135000 еселенген мөлшерін құрайды. Құмар ойын бизнесі салығын төлеуші құмар ойын бизнесі саласындағы қызметтің бірнеше түрін жүзеге асырған кезде қосымша төлем осы саладағы әрбір қызмет түрінен алған [[табыс]]тан бөлек есептеледі.Құмар ойын бизнесі саласына жатпайтын кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерін жүзеге асыру кезінде құмар ойын [[бизнес]]і салық төлеушілер қызметтің көрсетілген түрлері бойынша кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізуге және жалпыға бірдей белгіленген [[тәртіп]]те бюджетпен есеп айырысу жүргізуге міндетті.<br> Салық төлеушілер құмар ойын бизнесі салығы бойынша мағлүмдаманы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебі бойынша салық органына есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 1fearc8hrrl2jvs99eu7kxbql091gxm 3601551 3601546 2026-05-08T07:38:46Z Оразбаева Жанна 179344 3601551 wikitext text/x-wiki '''Құмар ойын бизнесі сферасындағы''' қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құмар ойын бизнесі салығы 2007 жылғы каңтардын 12-сінде енгізілген. [[Казино]], [[ойын автоматтары]]ның залы, тотализатор, [[букмекерлік кеңсе]] қызметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады. Құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметті жүзеге асыру кезінде ойын үcтелi, ойын автоматы, тотализатор кассасы, тотализатордың электрондық кассасы, букмекер кеңсесінің кассасы, букмекер кеңсесінің [[электрондық касса]]сы құмар ойын бизнесіне салық салу объектілері болып есептеледі.<br> Салық салу объектінің бірлігінен құмар ойын бизнесіне салық мөлшерлемесі айына айлық есептік көрсеткіштің 30-дан 830 еселенген мөлшерін құрайды. Салық мөлшерлемесі [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және салық кезеңінің бірінші күні қолданыста болған [[АЕК]] мөлшері негізге алына отырып айқындалады. Құмар ойын бизнесі үшін салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады. Құмар ойын бизнесі салығын есептеу әрбір салық салу объектіне тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Салық салу объектілері айдың 15-ін қоса алғанға дейін пайдалануға берілген кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеме бойынша, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеменін S мөлшеріне есептеледі, ал олар айдың 15-іне дейін шығып калған кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеменің S мөлшерінде, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеме бойынша есептеледі. Құмар ойын бизнесі салығы есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-нен кешіктірілмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша бюджетке төленуге жатады. Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілердің қосымша төлемі белгіленген. Қосымша төлем құмар ойын [[бизнесі сферасы]]ндағы қызметтен алынған табыстың сомасы белгіленген табыстың шекті сомасынан асып түскен жағдайда есептеледі. Қосымша [[төлем]] табыстың шекті мөлшерінен асып түсетін сомаға белгіленген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлемені]] қолдану арқылы есептеледі және ол есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей төленуге жатады.<br> Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілер үшін салық кезеңі ішіндегі табыстың шекті мөлшері объект бірлігінен айлық есептік көрсеткіштің 2000-нан 135000 еселенген мөлшерін құрайды. Құмар ойын бизнесі салығын төлеуші құмар ойын бизнесі саласындағы қызметтің бірнеше түрін жүзеге асырған кезде қосымша төлем осы саладағы әрбір қызмет түрінен алған [[табыс]]тан бөлек есептеледі.Құмар ойын бизнесі саласына жатпайтын кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерін жүзеге асыру кезінде құмар ойын [[бизнес]]і салық төлеушілер қызметтің көрсетілген түрлері бойынша кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізуге және жалпыға бірдей белгіленген [[тәртіп]]те бюджетпен есеп айырысу жүргізуге міндетті.<br> Салық төлеушілер құмар ойын бизнесі салығы бойынша мағлұмдаманы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебі бойынша салық органына есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 58cy5ly8utuc9eqhyzi4dje4qdba60f 3601667 3601551 2026-05-08T09:27:41Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3601667 wikitext text/x-wiki '''Құмар ойын бизнесі сферасындағы''' қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құмар ойын бизнесі салығы 2007 жылғы каңтардын 12-сінде енгізілген. [[Казино]], [[ойын автоматтары]]ның залы, тотализатор, [[букмекерлік кеңсе]] қызметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады. Құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметті жүзеге асыру кезінде ойын үcтелi, ойын автоматы, тотализатор кассасы, тотализатордың электрондық кассасы, букмекер кеңсесінің кассасы, букмекер кеңсесінің [[электрондық касса]]сы құмар ойын бизнесіне салық салу объектілері болып есептеледі.<br> Салық салу объектінің бірлігінен құмар ойын бизнесіне салық мөлшерлемесі айына айлық есептік көрсеткіштің 30-дан 830 еселенген мөлшерін құрайды. Салық мөлшерлемесі [[Республикалық бюджет]] туралы заңда белгіленген және салық кезеңінің бірінші күні қолданыста болған [[АЕК]] мөлшері негізге алына отырып айқындалады. Құмар ойын бизнесі үшін салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады. Құмар ойын бизнесі салығын есептеу әрбір салық салу объектіне тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Салық салу объектілері айдың 15-ін қоса алғанға дейін пайдалануға берілген кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеме бойынша, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеменін S мөлшеріне есептеледі, ал олар айдың 15-іне дейін шығып калған кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеменің S мөлшерінде, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеме бойынша есептеледі. Құмар ойын бизнесі салығы есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-нен кешіктірілмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша бюджетке төленуге жатады. Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілердің қосымша төлемі белгіленген. Қосымша төлем құмар ойын [[бизнесі сферасы]]ндағы қызметтен алынған табыстың сомасы белгіленген табыстың шекті сомасынан асып түскен жағдайда есептеледі. Қосымша [[төлем]] табыстың шекті мөлшерінен асып түсетін сомаға белгіленген [[Мөлшерлегіш|мөлшерлемені]] қолдану арқылы есептеледі және ол есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей төленуге жатады.<br> Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілер үшін салық кезеңі ішіндегі табыстың шекті мөлшері объект бірлігінен айлық есептік көрсеткіштің 2000-нан 135000 еселенген мөлшерін құрайды. Құмар ойын бизнесі салығын төлеуші құмар ойын бизнесі саласындағы қызметтің бірнеше түрін жүзеге асырған кезде қосымша төлем осы саладағы әрбір қызмет түрінен алған [[табыс]]тан бөлек есептеледі.Құмар ойын бизнесі саласына жатпайтын кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерін жүзеге асыру кезінде құмар ойын [[бизнес]]і салық төлеушілер қызметтің көрсетілген түрлері бойынша кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізуге және жалпыға бірдей белгіленген [[тәртіп]]те бюджетпен есеп айырысу жүргізуге міндетті.<br> Салық төлеушілер құмар ойын бизнесі салығы бойынша мағлұмдаманы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебі бойынша салық органына есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салықтар]] 6plsi1pvmrvcj5hnj30h2sgii08cuf7 Салық төлеуден жалтару 0 114429 3601449 3397180 2026-05-08T06:15:48Z Оразбаева Жанна 179344 3601449 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- кимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен камтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жаылып. төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта каржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді коса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну киынға түседі. Бірак банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, косылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтерінкі) бага бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және баска негізгі құралдардың құны көтеріңкіленуі мүмкін. Салық сапынатын табысты азайтуга сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табысжәне [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] 6q3lu5ew9v297ocil5dymbvwxaihbsu 3601451 3601449 2026-05-08T06:17:32Z Оразбаева Жанна 179344 3601451 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- кимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта каржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді коса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну киынға түседі. Бірак банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, косылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтерінкі) бага бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және баска негізгі құралдардың құны көтеріңкіленуі мүмкін. Салық сапынатын табысты азайтуга сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табысжәне [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] 54mb9fvnzorks602mudxy3s605cln66 3601453 3601451 2026-05-08T06:19:48Z Оразбаева Жанна 179344 3601453 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- кимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну киынға түседі. Бірак банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, косылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтерінкі) бага бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және баска негізгі құралдардың құны көтеріңкіленуі мүмкін. Салық сапынатын табысты азайтуга сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табысжәне [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] nqfxjfiojq484exr7sjyln3oguswejv 3601455 3601453 2026-05-08T06:22:07Z Оразбаева Жанна 179344 3601455 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну киынға түседі. Бірак банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, косылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтерінкі) бага бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және баска негізгі құралдардың құны көтеріңкіленуі мүмкін. Салық сапынатын табысты азайтуга сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табысжәне [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] 7clpfsvqezu8ejvw3n3ngbf8g5qonnr 3601457 3601455 2026-05-08T06:24:27Z Оразбаева Жанна 179344 3601457 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және баска негізгі құралдардың құны көтеріңкіленуі мүмкін. Салық сапынатын табысты азайтуга сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табысжәне [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] serfrshf04sqja8xsnt086itkbcofdu 3601460 3601457 2026-05-08T06:26:48Z Оразбаева Жанна 179344 3601460 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен баскаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе кетеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тэн және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] o9840nb3v68rvw1svd1m06r7b9w77m2 3601463 3601460 2026-05-08T06:28:15Z Оразбаева Жанна 179344 3601463 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяк киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың баска сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірак нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып калады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- кисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде баскамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] grfp8r9mtl29ju7hcwz11xnk0rj81o5 3601465 3601463 2026-05-08T06:31:10Z Оразбаева Жанна 179344 3601465 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жогалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалган мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғапармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] 9sogjftn1o36krmjet97utgi9yp7f0z 3601467 3601465 2026-05-08T06:32:37Z Оразбаева Жанна 179344 3601467 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жоғалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалған мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғалармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан салық төлеуден жалтарынумен күреске салық органдарының жұмысында зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] qlaoqb0y93xex382yhriq2p8fuy8z7a 3601469 3601467 2026-05-08T06:34:24Z Оразбаева Жанна 179344 3601469 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жоғалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалған мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғалармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы киын болатын олардың нактылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғапардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан, салық төлеуден жалтарынумен күреске, салық органдарының жұмысына зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] 3ydfjnm598qx2hezwliwk6c2ajbmygw 3601470 3601469 2026-05-08T06:36:22Z Оразбаева Жанна 179344 3601470 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жоғалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалған мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғалармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы қиын болатын олардың нақтылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғалардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табыска салық сапу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан, салық төлеуден жалтарынумен күреске, салық органдарының жұмысына зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін Салықтың жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктерді пайдалану жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] qqj50d040dkgvl5p4hlw8grra78813f 3601475 3601470 2026-05-08T06:40:06Z Оразбаева Жанна 179344 3601475 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жоғалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалған мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғалармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы қиын болатын олардың нақтылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғалардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табысқа салық салу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан, салық төлеуден жалтарынумен күреске, салық органдарының жұмысына зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін салықты жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктер пайдаланылып жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] o8qqsu2pvay1rmuy9c3pykt2e30clz2 3601671 3601475 2026-05-08T09:31:44Z 1nter pares 146705 3601671 wikitext text/x-wiki '''Салық төлеуден жалтарыну''' - салықтық телемдерді толық немесе ішінара төлемеу мақсатымен салық төлеушінің салық салу объектін (табысты, пайданы, тауар айналымын, мүлікті) әдейі жасыруы және азайтуы. Салық төлеушілердің мұндай заңсыз іс-әрекеті [[мемлекет]] [[мүдде]]сіне айтарлықтай нұқсан келтіреді: мемлекеттік [[бюджет]] едәуір [[Қаражаттандыру|қаражаттарды]] ала алмайды, салық заңнамасын бұзушылар кірістерінің қосымша [[Криминалистика|криминалдық]] көздері жасалынады, [[кәсіпкерлік]] қызмет сферасында, салада, өңірде және т.б. құн козғалысының негізгі үйлесімдері бұрмаланады. Салық төлеуден жалтарынудың себептері әртүрлі болуы мүмкін: # шаруашылық, кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті қалыпты жүргізуге мүмкіндік бермейтін елеулі салық ауыртпалығы; салықтардың көптігі және жоғары мөлшерлемелері салық салынатын субъектінің ''«көлеңкелі»'' («қалтарыстағы») [[экономика]]ға көшуіне жәрдемдеседі; # салық заңнамасының күрделілігі, сонымен бірге анық еместігі, нұсқаулықтар мен ережелердің кағидалары мен нормаларын түрліше түсіндіретін ондағы толықтырулардың, өзгерістердің, түзетулердің көптігі; # салық службасын ұйымдастырудағы кемшіліктер: [[жұмыскер]]лердің төмен біліктілігі мен біліксіздігі, экономикалық білімдер мен [[құқық]]тық мәселелердің шектес салаларын жеткіліксіз білу; тексерулер кезіндегі жұмыскерлердің адалдыққа жатпайтын іс-қимылдары; # салық сомаларын баю немесе көлеңкелі бизнестегі [[инвестиция]]лау мақсатымен субъектілердің оларды төлемеуге қасақана, әдейі ұмтылуы және т.б. ''«Көлеңкелі экономиканың»'' орасан зор ауқымы, басқа елдердің банк мекемелеріне ақша аудару, кәсіпкерлік қызметтің шын ауқымын, мүлік құнының мөлшерін төмендету жөніндегі табысты күш салулары мемлекет бақылауынан салықтық түсімдердің аса ірі сомаларын шығарады.<br> Кейбір мәліметтер бойынша триллион теңге мөлшеріндегі табыстар салықтан жасырылып қалады, Қазақстандағы [[құпия]] [[экономика]] ішкі жалпы өнімнің үштен бірінен 40 пайызына дейін құрайтын көрінеді. Құпия экономикадағы жаман жағдай оның салық базасын мемлекеттің қаржылық ресурстарын молайту үшін пайдалануға мүмкіндік бермейді. «Қосарлы» есеп жүргізудің практикасы қалыптасқан: ресми органдар үшін және кәсіпкерлердің меншікті пайдалануы үшін; біріншісінде қызметтің тек аз болуы мүмкін нәтижелері, екіншісінде басқару мен бизнесті дамытуға қажетті, ақиқатты нәтижелер көрсетіледі.<br> Белгіленген тәртіптен әр түрлі ауытқулар кезінде немесе салықты есептеу және төлеу кезіндегі стандартты емес ахуал кезінде салықтар жөніндегі әкімшілік қағидалар мен салық органдары іс- қимылының нұсқалары анықталған, мысалы, бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін бұзған жағдайда, есеп-қисап құжаттарын жою немесе жоғалту кезінде, анықталған табыстың жеке тұтынуға арналған шығыстарға, мүліктің мөлшеріне сәйкес келмеуі жағдайында салық салу объектісін анықтаудың әдістері. Салықтарды мәжбүрлі өндіріп алудың іс-шаралары белгіленген.<br> Салық төлеушінің (салық агентінің) белгіленген мерзімде орындалмаған салықтық міндеттемесін орындау: # төленбеген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер сомасына өсімпұлды есепке жазу; # банктік шоттар мен касса бойынша шығыстық операцияларды тоқтата тұру; # салық төлеушінің (салық агентінің) салық берешегі есебіне мүлікке билік етуін шектеу тәсілдерімен қамтамасыз етілуі мүмкін. Өсімпұл сомасы салықтық міндеттемені мәжбүрлі орындату шараларын, сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің өзге де шараларын қолдануға қарамастан есепке жазылып, төленеді. Өсімпұл, салық және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, [[Ұлттық банк]] белгілеген қайта қаржыландыру ресми мөлшерлемесінің 2,5 еселенген мөлшерінде бюджетке төленген күнді қоса алғанда, мерзімі өткен әрбір күн үшін есепке жазылады. Салық заңнамасын бұзудың әр түрі үшін жауапкершілік анықталған,'' мысалы'', салық органдарына есептемені белгіленген мерзімде тапсырмағаны үшін тәртіп бұзушыларға салықтық [[санкция]]лар қолдануға ұшыратады: жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл, лауазымды адамдарға, дара [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлерге]] - 30 АЕК мөлшерінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға немесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылатындарға 45, ірі кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғаларға - 70 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; салық төлеуші (салықагенті) салықтық есептемені тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде оны табыс етпесе Бұл айыппұлдар тиісінше 30, 40, 60, 90 АЕК-ге дейін өседі.<br> Банктік құжаттарда салық төлеушілердің тіркеу нөмірлерін берусіз операциялар жүргізгені үшін банктердің жауапкершілігі анықталған; шаруашылық жүргізуші субъектілерді мәжбүрлі жою кезінде бюджет апдындағы берешегі жағдайында олардың банктік шоттарындағы ақша калдықтары туралы салық органдарына [[мәліметтер]] бермегені үшін; салық органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебіне қоймау фактілерін растайтын бұл органдардың құжаттарынсыз банктік шоттар ашқаны үшін. Мемлекетке едәуір залал келтірген салық заңнамасын қасақана бұзушылықтары үшін қылмыстық тәртіп пен жауапкершіліктің анағұрлым қатаң шаралары да белгіленген: шаруашылық жүргізуші субъектілердін жауапты тұлғалары [[Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі|Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне]] сәйкес белгілі бір лауазымға ие болуы немесе шарттасқан мезгілге белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айрылумен жазаланады, қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына, сондай-ак бас бостандығынан айрылуға тартылады.<br> Салық органдары салық төлеушіге мерзімінде орындалмаған салықтық міндеттемені орындауды камтамассыз ету тәсілдерін қолданғаннан кейін, мәжбүрлі өндіріп алу мынадай тәртіппен: банктік шоттардағы ақша ееебінен; дебиторлық шоттардан; билік ету шектелген мүлікті өткізу есебінен; жарияланған акцияларды мәжбүрлі шығару түрінде жүргізіледі. Алайда аталған шаралардың бәрі салықтан жалтарынудын проблемаларын жоймайды. Тек салық қызметінің органдары тексерулерінің нәтижелері бойынша есептелінбеген төлемдердің сомасы бюджет кірістерінің төрттен бірін құрайды. Салық төлеушілер салық салынатын объектілер табыстарды жасырудың аса жетілдірілген әдістерін қолданады, салық қызметінің бұрмаланған мәліметтерді беру жағдайлары жиілеп барады.<br> Салық салудан жалтарынудың әр алуан әдістері болады. Тура салықтарды төлеуден жалтарыну көбірек таралған. Жанама салықтар бойынша оларды өндіріп алудың ерекшелігіне байланысты жасырыну қиынға түседі. Бірақ банктердің қатысуынсыз тауар-ақшалай операцияларды жасау, яғни сатып алу-сату операцияларын есепке алудан іс жүзінде жасыру акциздерді, қосылған құн салығын төлемеуді мүмкін етеді.<br> Табыстарға салық салу бойынша жалтарынудың неғұрлым сипатты әдісі өндіріс немесе айналыс шығындарын (шегерімдерді) арттыру арқылы табыстың мелшерін азайту болып табылады; материалдық шығындарды жалған (көтеріңкі) баға бойынша, мысалы, оларды еркін бөлшек сауда багасы бойынша сатып алынғанына сілтеме жасау, немесе тікелей жалған есеп-қисап құжаттарын жасау жолымен өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына жазады. Осылайша [[амортизания|амортизаңиялық]] аударымдардың сомасын көтермелеу мақсатымен жабдықтың және басқа негізгі құралдардың құны көтерілуі мүмкін. Салық салынатын табысты азайтуға сондай-ак төлеушінің қарамағына калдырылатын табыс және [[кәсіпкерлік]] қызметпен байланысты емес шығыстар есебінен жабылатын шығындардың шегеріміне (өзіндік құнға) жатқызу арқылы кол жетеді. Оларға мыналар жатады: белгіленген нормапардан тыс іс-сапар шығындары; негізгі құралдар сатып алу; нормалардан тыс өкілдік шығындарды төлеу; әр алуан мәдени-ағарту шараларына қатысу жөніндегі шығыстар; салық бойынша жеңілдіктері бар ұйымдармен өнім ([[жұмыс]], [[қызмет]]) жеткізіліміне жалган келісімшарт жасау (кейін кем жеткізуге немесе келісімшарттың орындалмауына салынған айыппұлдарды зиянға жатқызу [[ниет]]імен); материалдық құндылықтардың өндіріске берілген көлеміне қарамастан олардын бүкіл құнын шығындар есебінен шығарып тастау; жеке тұлғалардан тауар-материал құндылықтарын сатып алу және көрсетілген қызметтерге колма-қол ақша төлеу шығыстарын тексерілуі киын бастапқы [[құжат]]тар бойынша шығындарга жалған кіріктіру; салық заңнамасын бұзғаны үшін салық органдары есептеген айыппұлдарды, өсімпұлдарды есептеп шығару.<br> Шегерімдер (езіндік күн) қосылган құн салығын осы салынған тауар-материапдық құндылықтардың, қызметтердің әр түрінің бөлігінде шығындарға есептен шығару есебінен көтеріледі.<br> Табысқа салық салудан жалтарынудың кең тараған әдісі кәсіпкерлік қызметтен түскен түсім- ақшаны кемітіп көрсету және жасырып қалу болып табылады. Бұл бұзушылық киын анықталады, өйткені нағыз түсім-ақшаны анықтау үшін тексеріліп отырган төлеушінің тауарының (қызметінің) козғалысымен байланыстырылатын (сәйкестірілетін) шоттары мүмкін көптеген баспа-бас айырбас пен өзге де шаруашылық-каржылық операцияларының фактілерін талдау қажет; барлық төлеушілердің және олардың операцияларының толық компьютерлендірілмеуі бұзушылықты айқындауга көп уақығғы қажет етеді.<br> Салық салудан жалтарыну бухгалтерлік есептін канағаттанғысыз койылуымен немесе оның жоқтығымен (мысалы, шаруа-фермер шаруашылықтарында) байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шаруашылық қызметтін нәтижелерін калпына келтіру үшін: жұмсалынған электр куаты, баска [[ресурстар]] бойымша, есептеу [[прибор]]ларының көрсеткіштері бойынша, нактылы шығындар, [[айналым]]дар, активтердің құны, қызметтің ұқсас түрлерінің көрсеткіштері бойынша жанама немесе [[аналогиялық]] (үйлестік) әдіс қолданылады.<br> Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын төлемеу немесе толық төлемеу мүмкіндіктері табиғи тұлғаланымда, яғни кәсіпорын өніммен немесе бартер бойынша алынған өніммен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп-кисаптың тараған практикасымен байланысты. Мұндай жағдайларда киындықтар салық салу мақсаттары үшін төмендетілуі мүмкін табиғи еңбекақыны накты бағапаудан пайда болады. Жалған тұлғаларга нарядтар жазып беру, мердігерлік келісімшартты, контракт бойынша жұмыстарды «орындауға» жұмыскерлер тарту жолымен еңбекке ақы төлеу шығындарын асырып көрсету, құжаттық түрде ресімделетін сырт жактан жапган қызметтер көрсету практикасы кең таралган. Шегерімдерді (өзіндік құнды) асырып көрсету есебінен табысты жасыру оған кәсіпкерлік сфера иелерінің, басшыларының және жұмыскерлерінің тұтыну шығыстарын кіріктіру жолымен жүргізіледі. Бір мезгілде бұл тәсіл табиғи ақы төлеудің орны болатындықтан әлеуметтік және табыс салықтарын төлеуде үнемдеуге жағдай жасайды. Фирма есебінен басшыларга арнапған [[Пәтер мүлкі|пәтерлер]] ұсталынады ([[офис]] ғимараты түрінде (көз бояп), службалық [[автокөлік]], [[жиһаз]], тұрмыстық техника сатып алынады, газет-жорналдарға жазылу ресімделеді). ''«Фирмалық киім-кешек»'' бабы түрінде жеке басына қымбат тұратын киім-кешек, аяқ киім сатып апуды жасыруға болады.<br> Жалтарынудың басқа сипатты жағдайлары: # Заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің келісілмегендігі, салық заңнамасы нормаларын бұрыс түсіндіруге апаратын тұжырымдаулардың анық еместігі, экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастардың практикасымен қабылданатын заңдардың болмауы жағдайында салық төлеушілер уақытылы салық [[мағлұмдама]]ларын тапсырып, салық органдарының талаптарын орындайды, бірақ нормативтік құқықтық актілердегі кемістіктерден табыстарды жасырып қалады. # Қосарлы бухгалтерия жүргізген жағдайда салық төлеушілер салықтық [[мағлұмдама]]лар, есеп- қисаптар, анықтамалар береді, салық органдарының талаптарын орындайды. Алайда, салық органдары ыңғайласпа тексерімдер жүргізуді қолданбайтындықтан салық төлеушілердің ресми есептерде еткізімнің төмендетілген төлемдері мен алынган табыстарды көрсету мүмкіндігі болады. # Салық органдарында тіркелмей кәсіпкерлік қызметпен айналыскан жағдайда кәсіпкерлер контракттарда, шот-фактуларда, банктік құжаттарда және т.б. ойдан шығарылған салықтөлеушінің нөмірін кояды, салық органдарының алдында есеп бермейді және, әдеттегідей, аз уақыт өмір сүреді. # [[Бюджет]]ке төлемдер бойынша берешектін қордалануына қарай «салық органдарымен байланысын жоғалтқандар» санатына ауысу. Салық төлеуші жұмысын істейді, салықтық есептемені тапсырады, бірак бюджетке төлемдерді төлемейді және олардың қордалануына.қарай қолда бар активтерді іске асырады және салық органдарымен байланысты жоғалтады. Тәуекелді азайту үшін, әдеттегідей, жалған мекен-жай және жалған тұлғалар пайдаланылады. # Жалған банкроттық: бәрі бір құрылтайшылар бірнеше [[фирма]]лар ашады, біраз уақыттан кейін активтерді бірінен басқаға ауыстырады, ал сонан кейін біріншісі [[банкрот]] деп танылады. # Жасалмаған операциялар немесе көтеріңкі бағалар бойынша [[жүкқұжат]]тар ұсынылады. Бұл нысан [[экономика]]ның кез келген секторына тән және жалған бағаларды қолдану арқылы табысты азайтуға мүмкіндік туғызады. Бұл ретте оларды бухгалтерлік кітаптарда қамтып көрсету үшін жүк [[құжат]]тар жазылады, бұл оларға каржы-шаруашылық қызметтер түсетін табысты едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалтарынудың бұл тұрпаты аса кауіпті болып келеді және егер қызметтер шет жақта, белгілі бір елдерде (оффшорлық) көрсетілсе оны айқындау киын. # Жалған тұлғаларды пайдалану. Бұл жағдайда экономикалық қызмет ресми бір тұлғамен байланыстырылады, бірақ іс жүзінде басқамен жүзеге асырылады. # Жеке тұлғаларға тауар беру және қызмет көрсету. Жалтарынудың бұл нысаны жеткілікті таралған және оны болдырмау қиын. Ол шағын коммерциялық кәсіпорындар арасында болады. Жекелеген тұлғалармен тікелей байланыс егер жеке тұлғалардың тиісті жүкқұжаттарды алуға айтарлықтай ынталығының болмауы жасырылган мәміле үшін жүкқұжаттарды жазбай-ақ тауарларды беруіне немесе қызметтер көрсетуіне мүмкіндік береді. Көптеген тауарлардың шет елден түсетіндігінен бұл нысанның халықаралық сипаты болады. Бұл жағдайда салықтан қос жалтарыну болады: біреуі импорт стадиясында, басқасы сату стадиясында болады. Кедендік іс жүзіндегі құн анықтауы қиын болатын олардың нақтылы құнынан бөлек болады. Жеке тұлғалардың табыстарына немесе мүлкіне салық салу кезінде салық сапудың прогрессиясын азайту, заң бойынша табыстарға шегерімдер таралатын табыстарды көбейту үшін табыстарды бірнеше бөліктерге бөлшектеу әдісі қолданылады. Өндіріс шығындарын есептеу ерекшеліктерімен, фирмаларды, компанияларды, ұйымдарды тіркеу тәртібімен байланысты жалтарынудың басқа әдістері де мүмкін. Мәселен, жеделдетілген амортизаңды әдісін қолдану кезінде шығындарды көбейту және, тиісінше, фирманың таза табысын азайту (өнімге бағаның теңдігі кезінде) мүмкіндігі пайда болады. Өкілдік шығыстардың шығындарына, жарнамаға жұмсалынған шығындарға жазу да мүмкін. Көптеген жеңілдіктері бар немесе салық салу нормасы төмен аумақта салық салынатын объектіні жалган тіркеу әдістері қолданылады.<br> Әсіресе еңбекке ақы төлеуді өсіруге шектеуді алып тастаумен, өнім рентабелдігінің нормативтеріне және бағаны ырықтандыруға бақылаудың тоқталуымен байланысты салық заңнаманасын бұзушылық кең таралған. Бұл бағаларды шексіз өсіру арқылы салықтық төлемдерді кедергісіз тұтынушыларға - [[халық]]ка аудара салуга мүмкіндік береді. Инфляция және өндірістің құлдырауы жағдайларында кең таралған еңбекке ақы төлеуге қаражаттарды шексіз айдау практикасын салық әдістерімен де шектеуге болады. Ол үшін экономикалық мағынада - еңбекке ақы төлеу қоры мен пайда сомасында табысқа салық салу пайдаланылады.Салықтан жалтарынудың мүмкіндіктері халықаралық қаржы-экономикалық қатынастарда да ашылып отыр. Бұл үшін шетелден кең салық жеңілдіктерін беру жолымен капиталдарды тарту саясаты жүргізілетін елдің «салықтан бас сауғалауы» деп аталынатын пайдаланылады. Мұндай елде бизнесті тіркеу алынатын пайданы, пайыздық табыстарды, дивидендтерді салық салудан алып шығаруға мүмкіндік жасайды. Мұндай мақсаттарға салық режімі нашарлайтын немесе заңнама бойынша табыстарды мағлұмдамалау міндетті емес [[офшор]]лық, еркін, арнаулы аймақтарда тіркеу арқылы қол жетеді. Мұнда жалған еншілес компаниялар, [[филиал]]дар ұйымдастырылуы мүмкін, олар арқылы төлемдер өтеді және салықты азайту немесе одан толық құтылу мақсатымен салықтық оңтайландыру жүзеге асырылады.<br> Салық сомасын төлемеу немесе азайтып төлеу «салықтық моралдің» құлдырауын, мемлекеттік органдардың және мемлекеттің өзінің беделін түсіру жазасыздығының нәтижесін тудырады. Сондықтан, салық төлеуден жалтарынумен күреске, салық органдарының жұмысына зор маңыз берілуі тиіс.<br> Салық төлеуден жалтарынудан салықтық міндеттемелерді қысқартудың заңды әдістерін білдіретін салықты жоспарлауды айыра білген жөн. Салықтық жоспарлаудың негізінде мына мүмкіндіктер пайдаланылып жатыр: салық заңнамасының өзінде салынған мүмкіндіктер (ең алдымен жеңілдіктер мен [[преференциялар]] түрінде); заңнама проблемаларынан туындайтын мүмкіндіктер. Бұл ретте салық төлеуші заңды бұзбай салық төлеуден құтылады. <ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Салық құқығы]] [[Санат:Жалған экономика]] ths4u7azeiwpsn05xz2to1azg4iott6 Салық салуды ұйымдастыру 0 116420 3601477 2058832 2026-05-08T06:41:23Z Оразбаева Жанна 179344 3601477 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты әлементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі әлементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық орғандарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; біркатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының елшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына карай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп түлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары карастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған кызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының қүқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] k5d7k0w73i8d9c007j5sl2ok4hi7jn8 3601478 3601477 2026-05-08T06:44:18Z Оразбаева Жанна 179344 3601478 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; біркатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының елшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына карай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп түлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары карастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған кызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының қүқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] 2ccxrdmtzv7bgjbdpor4ios60dai06u 3601481 3601478 2026-05-08T06:48:06Z Оразбаева Жанна 179344 3601481 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының елшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына карай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп түлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары карастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған кызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының қүқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] 2bzfv4j19vylyuwfofpkjbxyfxu3z40 3601482 3601481 2026-05-08T06:50:54Z Оразбаева Жанна 179344 3601482 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары карастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған кызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының қүқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] rppni28wlg6mwdvh93vq2f119vgt8ov 3601487 3601482 2026-05-08T06:57:52Z Оразбаева Жанна 179344 3601487 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары карастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған кызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] d5g4lwtowyvokgtt2w3thkx78ui2o5s 3601489 3601487 2026-05-08T06:59:38Z Оразбаева Жанна 179344 3601489 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары қарастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған қызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мұдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар колданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] oec99nc1vyeo72j035efxs502rqw8od 3601491 3601489 2026-05-08T07:01:09Z Оразбаева Жанна 179344 3601491 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары қарастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған қызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың цүрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі үііға рымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мүдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар қолданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] ot9s4m0tn0fbn262wiysgbi0a7xdetw 3601494 3601491 2026-05-08T07:04:03Z Оразбаева Жанна 179344 3601494 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары қарастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған қызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың құрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі ұйғарымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мүдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар қолданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] q74q96wozvn110xbef7d4m2iofkxruw 3601670 3601494 2026-05-08T09:31:23Z 1nter pares 146705 3601670 wikitext text/x-wiki Caлық салуды ұйымдастыру салықтық қатынастар нысандарының элементтерін яғни салық түрлерінің нақты атауларын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-әрекетінің тәсілдерін қамтитын салықтың механизмді кұруға және оның жұмыс істеуіне саяды.<br /> Салықтық механизмде өзара байланысты элементтерден тұратын арнаулы салық нұсқаулығы қолданылады.<br /> [[Салық]] салудың негізгі элементтеріне мыналар жатады: салық кезеңі, салық объекті, салық субъекті, салық салынушы, салық салу бірлігі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, квота, салықпұл, салық жеңілдіктері, төлеу мезгілі мен тәртібі, салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттіліктері, салықтың төленуін [[бақылау]], [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар, т.б.<br /> Салық кезеңі. Салықтардың және [[бюджет]]ке төленетін басқа міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі [[салық]] кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң [[салық]] салу объекті, [[салық]] [[база]]сы анықталады, [[бюджет]]ке төленуге тиісті салықтар мен басқа міндетті төлемдердің сомасы есептеледі.<br /> Салық субъекті немесе салық төлеуші - салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші [[тұлға]], алайда рыноктық [[механизм]] арқылы [[салық]] ауыртпалығы басқа [[тұлға]]ға – [[салық]] салынушыға аударылуы мүмкін.<br /> Салық салынушы - нақты [[салық]] ауыртпалығы (салық жүктемесі) түсетін жеке [[тұлға]], түпкі салық төлеушілер, яғни [[мемлекет]] азаматтары. Салық объекті. Мүлік пен іс-әрекеттер [[салық]] салу объекті және (немесе) салық салуға байланысты объект" болып табылады, олардың болуына байланысты және (немесе) олардың [[салық]] төлеушінің салықтық міндеттемесі" туындайды.<br /> Салық көзі [[салық]] төленетін [[табыс]] болып табылады; бірқатар салықтар бойынша (мысалы, пайдаға салынатын салық) объекті мен көздері дәл келеді; бірқатар жағдайларда салық көзі салықты төлеу үшін [[салық]] төлеуші сатқан мүліктің бір бөлігі болуы мүмкін.<br /> Салық базасы. Салық базасы – [[салық салу]] объектінің кұндық, заттай немесе өзге сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа міндетті төлемдердің сомасы анықталады.<br /> Салықтың негізгі базасы мыналар болып табылады: табысқа салынатын салық. Бұған [[корпоративтік табыс салығы]] мен жеке табыс салығы жатады; тауарға салынатын салықтар. Олар қосылған құн салығын, ақциздерді, кеден баждарын кіріктіреді; капаталға салынатын салық. Оған [[жер салығы]], [[мүлік салығы]] және басқалар жатады.<br /> Салық өлшемі - есеп-қисап үшін белгіленген салық объектін өлшеу бірлігі (1 теңге, 1 метр, жердің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары). Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық салу объектінің немесе салық базасының өлшем бірлігіне салықты және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді есептеу бойынша салықтық міндеттеменің шамасын білдіреді. Ол салық салу нормасын сипаттайды және салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді; салық төлеушінің табысына пайыздармен тұлғаланатын мөлшерлеме [[салық квотасы]] деп аталады. Салық салу прақтикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:<br /> Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі, табыс көлеміне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тоннасына, ғаздың 1 текше метріне);<br /> Пайызды мөлшерлемелер.Олардың үш түрі болады: үйлесімді, прогрессивті және регрессивті.<br /> Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Ол салық объектісіне (оның мөлшерін саралаудың есепке алмай) бірдей пайыздық қатынаста іс-әрекет етеді. Прогрессивті салық мөлшерлемесі, табыстың артуына қарай мөлшерлеменің өсуін қажетсінеді. Нәтижесінде салық телеуші салықтың үлкен абсолюттік сомасын ғана емес, сонымен бірге оның үлесін де төлейді. Прогрессивті мелшерлемелер ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді;<br /> [[Регрессивтік ассимиляция|Регрессивті]] салық мөлшерлемесі. Табыстың кемуіне қарай мөлшерлеменің төмендеуін қажетсінеді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, ал табысы аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.<br /> ''[[Салықпұл]]'' - субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.<br /> ''[[Салық режімі]]'' - салықтарды және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде салық төлеуші колданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.<br /> Салық жеңілдіктері - заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады: Инвестициялық салық преференциялары - қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдалануға арналған өндірістік арналымының үймереттері мен ғимараттары, мәшинелер мен жабдықтар құнының шегерімдеріне жатқызу жөніндегі Қазақстан Республикасы заңи тұлғаларының құқығы. Инвестициялық салық префиренциялары қарастырылған Преференциялар стандарттау жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы классификаторының секциясы қарастырған қызмет түрлері бойынша беріледі;<br /> салық салынбайтын ең төменгі мөлшер (минимум) - салық салудан толық босатылатын салық объектінің ең аз бөлігі:<br /> табыстың есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асыраудағы жандарға, мүгедектерге - [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша; күрделі каржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, [[табиғат]] қорғау шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан - пайдаға салынатын [[салық]] бойынша және т.б.);<br /> салық салынатын табыстың құрамына кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату кезіндегі ұйғарымды жәрдемақы, [[халық]]тан алынатын табыс салығы бойынша өтемақы төлемдерінің сомасы);<br /> салық салудың жеке субъектілері мен төлеушілердің санаттары үшін салық мөлшерлемесін төмендету. Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және сальіқ бойынша бересіні есептеп шығаруда жатады. Жеңілдік кезеңі - салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты. Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттілік- тері - билікпен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.<br /> Салықтар мен басқа міндетті төлемдерді өндіріп алудың (төлетудің) дұрыстығына бақылау жасауды салық төлеушілердің орналасқан жері немесе олардың қызмет орны бойынша мемлекеттік салық службасы жүзеге асырады. Салық органдарының және олардың лауазымды тұлғаларының міндеттері, құзыры, кызметінің тәртібі, салық төлеушілердің құқықтары мен мүдделерін бұзғаны үшін жауапкершілігі мемлекет заңнамасымен айқындалады.<br /> Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бүзу ауыртпалығына карай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұлдар түрінде санкциялар қолданылады.<ref>Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Салық салу]] s41jzon18ax0tbx7f17kyorb4dft7zr Уикипедия:Мақалаға қойылатын минималды талаптар 4 119702 3601717 2937401 2026-05-08T11:52:21Z Оразбаева Жанна 179344 /* Ғалымдар */ 3601717 wikitext text/x-wiki {{policy}} {{аударылған ереже|ru:Википедия:Минимальные требования к статьям{{!}}Минимальные требования к статьям}} {{shortcut|УП:МТ|УП:МҚМТ}} Берілген бетте әртүрлі тақырыптағы мақалаларға қойылған талаптар бар. == Фильмдер == {{main|Уикипедия:Фильмдер туралы мақалаларға қойылған минимальды талаптар}} # Фильмнің түпнұсқа және қазақ тіліндегі атаулары # Режиссёр # Шыққан жылы # Фильмнің басты тақырыбы, мазмұны және сюжеті # Актерлері туралы мәліметтер == Музыкалық релиздер == {{main|Уикипедия:Музыкалық релиздер туралы мақалаларға қойылатын минимальды талаптар}} # Атауы # Орындаушы # Шыққан жылы # Композиция тізімі # Кем дегенде бір сөйлем # Күрделі ақпарат == Елді мекен == # Атауы (шынайы нұсқасы және қазақ тілінде) # Ел # Облысы (аймақ) # Елді мекеннің түрі (қала, ауыл, кент) # Уақыт белдеуі # Санаты == Ғалымдар == Ғалымдар туралы мақалаларға қойылған минимальды талаптар: {| class="wikitable" |- ! Берілген ақпарат ! Міндетті мәліметтер ! Ұсынылатын мәліметтер |- | Өмірбаян | Есімі, өмір сүрген жылдары (егер ол белгісіз болса, қызмет жылдары), ғылыми қызығушылығының айналасы, елі немесе мекендеген елдері | Нақты туған және қайтыс болған уақыты, туған жері, ғылыми дәрежелері мен лауазымдары, жұмыс орындары, марапаттары мен сыйлықтары туралы мәліметтер. |- | Библиография | Еңбектерінің тізімі немесе тәуелсіз дереккөздерге негізделген, ғалымдардың негізгі ғылыми табыстарының қысқаша мінездемесі | Еңбектерінің тізімі және тәуелсіз дереккөздерге негізделген, ғалымдардың негізгі ғылыми табыстарының қысқаша мінездемесі |- | Ғылыми қызмет | Аталған ғалыммен жетілдірілген ғылыми бағыттардың атаулары | Аталған ғалымның ғылымға қосқан үлесінің нақты мәліметтері: жасаған теорияларының, өнертабыстарының, ашуларының маңыздылығын көрсететін мәліметтер(кем дегенде 2-3 сөйлем ) |} Ескертулер: # Аталған критерийлерді Жаңа дәуір ғалымдары мен өте ерте тарихи кезеңдерге (XIX ғасырға дейін) қолдануға болмайды. # Ғылыми табыстары туралы ақпарат ғалымның өз жұмысынан алынуы мүмкін, бірақ жұмыста келтірілген пікірлердің нақтылығына жоғары беделімен танылған жариялаушы өз абыройымен жауап береді.(сонымен қатар ғылыми артықшылық туралы). Жұмыстың жоғары дәрежеде дәйектелуі санат болып саналады. Сонымен қатар сыртқы тарап бағалары қажет болып келеді. # Берілген критерийлердің қолданылуы дұрыс мағынаға қарама қайшы келмеуі керек.(мысалы, белгісіз бір себептермен еңбектерінің тізімі жоқ ғалым туралы толық мақала өшірілімге ұсынылмауы тиіс). {{Уикипедияның ережелері}} [[Санат:Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар|{{PAGENAME}}]] qx1c8ky60vpunqgyvjds05vlirelr2e 1993 жыл 0 124537 3601292 3601279 2026-05-07T12:48:25Z Almatrkh 172335 /* Мамыр */ 3601292 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзірбайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} 8szlky6705qizziiaamcyvofxfirn0t 3601294 3601292 2026-05-07T12:53:25Z Almatrkh 172335 /* Маусым */ 3601294 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * 23 маусым - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} cfp6wrqxzmfszn3ni3u9l49a1b8tiz6 3601295 3601294 2026-05-07T12:58:50Z Almatrkh 172335 /* Шілде */ 3601295 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} kou7wmi9obxt2ybgzrzknoutopviy5f 3601315 3601295 2026-05-07T14:45:23Z Almatrkh 172335 /* Тамыз */ 3601315 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === * [[3 тамыз]] – Валдис Биркавс [[Латвия|Латвияның]] премьер-министрі болды. * [[9 тамыз]]: ** Морихиро Хосокава [[Жапония|Жапонияның]] премьер-министрі қызметіне кірісті. ** Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті. * [[28 тамыз]] - Онг Тенг Чон [[Сингапур|Сингапурдың]] халық сайлаған тұңғыш президенті болды. * [[31 тамыз]] - Ресей [[Литва|Литвадан]] әскерлерін шығаруды аяқтады. === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} 8h5jjew3vc14i2xyewb8ryeskihtdyk 3601322 3601315 2026-05-07T15:46:17Z Almatrkh 172335 /* Қыркүйек */ 3601322 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === * [[3 тамыз]] – Валдис Биркавс [[Латвия|Латвияның]] премьер-министрі болды. * [[9 тамыз]]: ** Морихиро Хосокава [[Жапония|Жапонияның]] премьер-министрі қызметіне кірісті. ** Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті. * [[28 тамыз]] - Онг Тенг Чон [[Сингапур|Сингапурдың]] халық сайлаған тұңғыш президенті болды. * [[31 тамыз]] - Ресей [[Литва|Литвадан]] әскерлерін шығаруды аяқтады. === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[13 қыркүйек]] - [[Вашингтон|Вашингтонда]] Израиль мен [[Палестина|Палестинаны]] азат ету ұйымы арасындағы бейбіт келісімге (Қағидалар декларациясы) қол қойылды, онда [[Израиль]] әскерлерінің [[Газа секторы]] мен [[Иерихон|Иерихоннан]] шығарылуы қарастырылды; * [[17 қыркүйек]] - Ресей әскерлері [[Польша|Польшадан]] шығарылды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. * [[22 қыркүйек]] - Ефим Звягильский Украина премьер-министрінің міндетін атқарушы болды. * [[24 қыркүйек]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ға толыққанды мүше ретінде қосылды. * [[30 қыркүйек]] - [[Ресей]] мен [[Сан-Марино]] дипломатиялық қатынас орнатты. === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} dwy93jxtitjm2l5la2zz4wdt6262l13 3601323 3601322 2026-05-07T15:54:42Z Almatrkh 172335 /* Қазан */ 3601323 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === * [[3 тамыз]] – Валдис Биркавс [[Латвия|Латвияның]] премьер-министрі болды. * [[9 тамыз]]: ** Морихиро Хосокава [[Жапония|Жапонияның]] премьер-министрі қызметіне кірісті. ** Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті. * [[28 тамыз]] - Онг Тенг Чон [[Сингапур|Сингапурдың]] халық сайлаған тұңғыш президенті болды. * [[31 тамыз]] - Ресей [[Литва|Литвадан]] әскерлерін шығаруды аяқтады. === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[13 қыркүйек]] - [[Вашингтон|Вашингтонда]] Израиль мен [[Палестина|Палестинаны]] азат ету ұйымы арасындағы бейбіт келісімге (Қағидалар декларациясы) қол қойылды, онда [[Израиль]] әскерлерінің [[Газа секторы]] мен [[Иерихон|Иерихоннан]] шығарылуы қарастырылды; * [[17 қыркүйек]] - Ресей әскерлері [[Польша|Польшадан]] шығарылды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. * [[22 қыркүйек]] - Ефим Звягильский Украина премьер-министрінің міндетін атқарушы болды. * [[24 қыркүйек]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ға толыққанды мүше ретінде қосылды. * [[30 қыркүйек]] - [[Ресей]] мен [[Сан-Марино]] дипломатиялық қатынас орнатты. === Қазан === * [[2 қазан]] - Мәскеудегі Смоленская алаңында Жоғарғы кеңес жақтастары мен полиция мен ОМОН арасында қақтығыс болды. * [[3 қазан]] - Әзірбайжанда президент сайлауы өтті. [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]] 98,8% дауыс жинап жеңіске жетті. * [[4 қазан]] - Ақ үйді үкімет танктері атқылауы. [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] Мәскеудегі оқиғаларды «алдын ала жоспарланған фашистік-коммунистік көтеріліс» деп сипаттаған Ресей азаматтарына жолдауы. * [[5 қазан]] - [[Қытай]] ядролық сынақ өткізіп, іс жүзінде дүниежүзілік мораторийді тоқтатты. * [[7 қазан]] - [[Румыния]] Еуропа Кеңесіне қосылды. * [[8 қазан]] ** [[Грузия]] президенті Эдуард Шеварднадзе Грузияның ТМД-ға қосылғанын жариялады; ** Халықаралық қауымдастық Оңтүстік Африкаға қарсы санкцияларды алып тастады. * [[22 қазан]] - Мәжіліс (парламент) шешімімен [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] әлемдегі барлық түркімендердің көшбасшысы болып жарияланды. Оның атағы кейін «Ұлы Түркіменбашы» атанды. * [[31 қазан]] - [[Перу|Перудың]] жаңа Конституциясы бекітілді. === Қараша === === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} t8cq0mngrbqefhg8pgl72gvx450xsmf 3601324 3601323 2026-05-07T16:00:27Z Almatrkh 172335 /* Қараша */ 3601324 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === * [[3 тамыз]] – Валдис Биркавс [[Латвия|Латвияның]] премьер-министрі болды. * [[9 тамыз]]: ** Морихиро Хосокава [[Жапония|Жапонияның]] премьер-министрі қызметіне кірісті. ** Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті. * [[28 тамыз]] - Онг Тенг Чон [[Сингапур|Сингапурдың]] халық сайлаған тұңғыш президенті болды. * [[31 тамыз]] - Ресей [[Литва|Литвадан]] әскерлерін шығаруды аяқтады. === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[13 қыркүйек]] - [[Вашингтон|Вашингтонда]] Израиль мен [[Палестина|Палестинаны]] азат ету ұйымы арасындағы бейбіт келісімге (Қағидалар декларациясы) қол қойылды, онда [[Израиль]] әскерлерінің [[Газа секторы]] мен [[Иерихон|Иерихоннан]] шығарылуы қарастырылды; * [[17 қыркүйек]] - Ресей әскерлері [[Польша|Польшадан]] шығарылды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. * [[22 қыркүйек]] - Ефим Звягильский Украина премьер-министрінің міндетін атқарушы болды. * [[24 қыркүйек]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ға толыққанды мүше ретінде қосылды. * [[30 қыркүйек]] - [[Ресей]] мен [[Сан-Марино]] дипломатиялық қатынас орнатты. === Қазан === * [[2 қазан]] - Мәскеудегі Смоленская алаңында Жоғарғы кеңес жақтастары мен полиция мен ОМОН арасында қақтығыс болды. * [[3 қазан]] - Әзірбайжанда президент сайлауы өтті. [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]] 98,8% дауыс жинап жеңіске жетті. * [[4 қазан]] - Ақ үйді үкімет танктері атқылауы. [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] Мәскеудегі оқиғаларды «алдын ала жоспарланған фашистік-коммунистік көтеріліс» деп сипаттаған Ресей азаматтарына жолдауы. * [[5 қазан]] - [[Қытай]] ядролық сынақ өткізіп, іс жүзінде дүниежүзілік мораторийді тоқтатты. * [[7 қазан]] - [[Румыния]] Еуропа Кеңесіне қосылды. * [[8 қазан]] ** [[Грузия]] президенті Эдуард Шеварднадзе Грузияның ТМД-ға қосылғанын жариялады; ** Халықаралық қауымдастық Оңтүстік Африкаға қарсы санкцияларды алып тастады. * [[22 қазан]] - Мәжіліс (парламент) шешімімен [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] әлемдегі барлық түркімендердің көшбасшысы болып жарияланды. Оның атағы кейін «Ұлы Түркіменбашы» атанды. * [[31 қазан]] - [[Перу|Перудың]] жаңа Конституциясы бекітілді. === Қараша === * [[1 қараша]] - [[Маастрихт шарты]] (Еуропалық Одақ туралы шарт) күшіне енді. [[Еуропалық экономикалық қауымдастық]] Еуропалық Одаққа айналды. * [[12 қараша]] – Лондон конвенциясы: [[Радиоактивті элемент|радиоактивті]] қалдықтарды теңізге тастауға тыйым салынады. * [[14 қараша]] - Референдумда [[Пуэрторикалықтар|Пуэрториколықтар]] Достастық болып қалуға аз дауыс берді. * [[15 қараша]] - Өзбекстанда уақытша ақша бірлігі сом-купон енгізілді. * [[22 қараша]] – Армения өзінің ұлттық валютасы драмды енгізді. * [[29 қараша]] – [[Молдова|Молдовада]] ұлттық валюта – Молдова лейі айналымға енгізілді. * [[30 қараша]] – Ресей Федерациясының мемлекеттік елтаңбасы бекітілді. === Желтоқсан === === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} ls8gaznpwzimlzz754s0th65lm3yqih 3601325 3601324 2026-05-07T16:04:39Z Almatrkh 172335 /* Желтоқсан */ 3601325 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Жыл үшін навигация|1993}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1993}} {{Жыл туралы|1993}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:President Bush and Russian President Boris Yeltsin sign the Start II Treaty at a Ceremony in Vladimir Hall, The... - NARA - 186462.tif|нобай|Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.]] * [[1 қаңтар]]: ** [[Чехословакия]] - [[Чехия]] мен [[Словакия|Словакияға]] бейбіт түрде бөлінді. ** Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады. * [[3 қаңтар]] – Мәскеуде президенттер [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (АҚШ) мен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды. * [[13 қаңтар]] - [[Химиялық қару]] туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды. * [[17 қаңтар]] - АҚШ-тың [[Бағдат|Бағдад]] маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды. * [[19 қаңтар]] - Чехия мен Словакия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ға қабылданды. * [[20 қаңтар]] - [[Билл Клинтон|Билл Клинтонның]] Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды. * [[22 қаңтар]] – Мәскеуде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі ([[Украина]] мен [[Түрікменстан|Түркіменстанды]] қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды. === Ақпан === * [[2 ақпан]] - Өзбекстан президенті [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды. * [[7 ақпан]] - [[Лихтенштейн|Лихтенштейнде]] парламенттік сайлау өтті. * [[10 ақпан]] - [[Италия]] үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті. * [[14 ақпан]] - [[Литва|Литвада]] президент сайлауы өтті. * [[15 ақпан]] - [[Словакия|Словакияның]] Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады. * [[25 ақпан]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты. === Наурыз === * [[2 наурыз]] - [[Сургут]] қаласында [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды. * [[12 наурыз]] - Солтүстік Корея [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады. * [[27 наурыз]] - [[Цзян Цзэминь]] Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті. * [[29 наурыз]] – [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] 65-ші [[Оскар сыйлығы|Оскар]] марапаттау рәсімі өтті. === Сәуір === * [[5 сәуір]] - [[NVIDIA|Nvidia]] құрылды. * [[8 сәуір]] – [[Солтүстік Македония|Македония Республикасы]] Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды. * [[15 сәуір]] - Түркіменстан президенті [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] түркімен тілінің [[Кириллица|кириллицадан]] [[Латын әліпбиі|латын]] графикасына көшетінін мәлімдеді. * [[22 сәуір]] – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды * [[23 сәуір]] - [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Туберкулез|туберкулезді]] жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. * [[27 сәуір]] - [[Эритрея|Эритреяның]] тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады. === Мамыр === * [[5 мамыр]] – [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] бірінші конституциясы қабылданды. * [[10 мамыр]] - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта [[сом]] енгізілді. * [[14 мамыр|14 мамыр:]] ** [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] экономикалық одағы құрылды. ** [[Эстония]], [[Литва]] және [[Словения]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] мүше болды. * [[19 мамыр]] - Америка Құрама Штаттары [[Ангола|Анголаның]] ресми үкіметін мойындағанын жариялады. * [[24 мамыр]] - [[Эритрея]] Эфиопиядан тәуелсіздік алды. * [[25 мамыр]] - [[Гаага|Гаагада]] бұрынғы [[Югославия]] үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды. * [[28 мамыр]] – [[Монако]] және Эритрея [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның толыққанды мүшесі болды === Маусым === * [[4 маусым]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжандағы]] әскери путч. * [[5 маусым]] - Сомалидегі [[Могадишо|Могадишода]] БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты. * [[6 маусым]] - [[Моңғолия|Моңғолияда]] тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. * [[15 маусым]] - [[Куба|Кубадан]] соңғы Ресей әскерлері кетті. * [[23 маусым]] - [[Гаити|Гаитиге]] халықаралық санкциялар салынды. * [[25 маусым]] - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді. * [[30 маусым]] - [[Чехия]] мен [[Словакия]] Еуропа Кеңесіне мүше болды === Шілде === [[Сурет:Amigacd32.jpg|нобай|Amiga CD32 ойын консолі.]] * [[16 шілде]] - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі [[Лондон|Лондонда]] таныстырылды. * [[26 шілде]] – [[7 тамыз]] – Ресейдегі ақша реформасы. * [[27 шілде]] - [[Microsoft]] Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды. * [[28 шілде]] - [[Андорра]] БҰҰ-ға қабылданды === Тамыз === * [[3 тамыз]] – Валдис Биркавс [[Латвия|Латвияның]] премьер-министрі болды. * [[9 тамыз]]: ** Морихиро Хосокава [[Жапония|Жапонияның]] премьер-министрі қызметіне кірісті. ** Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті. * [[28 тамыз]] - Онг Тенг Чон [[Сингапур|Сингапурдың]] халық сайлаған тұңғыш президенті болды. * [[31 тамыз]] - Ресей [[Литва|Литвадан]] әскерлерін шығаруды аяқтады. === Қыркүйек === * [[2 қыркүйек]] - [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды. * [[13 қыркүйек]] - [[Вашингтон|Вашингтонда]] Израиль мен [[Палестина|Палестинаны]] азат ету ұйымы арасындағы бейбіт келісімге (Қағидалар декларациясы) қол қойылды, онда [[Израиль]] әскерлерінің [[Газа секторы]] мен [[Иерихон|Иерихоннан]] шығарылуы қарастырылды; * [[17 қыркүйек]] - Ресей әскерлері [[Польша|Польшадан]] шығарылды. * [[21 қыркүйек]] - [[3 қазан]] - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс. * [[22 қыркүйек]] - Ефим Звягильский Украина премьер-министрінің міндетін атқарушы болды. * [[24 қыркүйек]] - [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ға толыққанды мүше ретінде қосылды. * [[30 қыркүйек]] - [[Ресей]] мен [[Сан-Марино]] дипломатиялық қатынас орнатты. === Қазан === * [[2 қазан]] - Мәскеудегі Смоленская алаңында Жоғарғы кеңес жақтастары мен полиция мен ОМОН арасында қақтығыс болды. * [[3 қазан]] - Әзірбайжанда президент сайлауы өтті. [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]] 98,8% дауыс жинап жеңіске жетті. * [[4 қазан]] - Ақ үйді үкімет танктері атқылауы. [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] Мәскеудегі оқиғаларды «алдын ала жоспарланған фашистік-коммунистік көтеріліс» деп сипаттаған Ресей азаматтарына жолдауы. * [[5 қазан]] - [[Қытай]] ядролық сынақ өткізіп, іс жүзінде дүниежүзілік мораторийді тоқтатты. * [[7 қазан]] - [[Румыния]] Еуропа Кеңесіне қосылды. * [[8 қазан]] ** [[Грузия]] президенті Эдуард Шеварднадзе Грузияның ТМД-ға қосылғанын жариялады; ** Халықаралық қауымдастық Оңтүстік Африкаға қарсы санкцияларды алып тастады. * [[22 қазан]] - Мәжіліс (парламент) шешімімен [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]] әлемдегі барлық түркімендердің көшбасшысы болып жарияланды. Оның атағы кейін «Ұлы Түркіменбашы» атанды. * [[31 қазан]] - [[Перу|Перудың]] жаңа Конституциясы бекітілді. === Қараша === * [[1 қараша]] - [[Маастрихт шарты]] (Еуропалық Одақ туралы шарт) күшіне енді. [[Еуропалық экономикалық қауымдастық]] Еуропалық Одаққа айналды. * [[12 қараша]] – Лондон конвенциясы: [[Радиоактивті элемент|радиоактивті]] қалдықтарды теңізге тастауға тыйым салынады. * [[14 қараша]] - Референдумда [[Пуэрторикалықтар|Пуэрториколықтар]] Достастық болып қалуға аз дауыс берді. * [[15 қараша]] - Өзбекстанда уақытша ақша бірлігі сом-купон енгізілді. * [[22 қараша]] – Армения өзінің ұлттық валютасы драмды енгізді. * [[29 қараша]] – [[Молдова|Молдовада]] ұлттық валюта – Молдова лейі айналымға енгізілді. * [[30 қараша]] – Ресей Федерациясының мемлекеттік елтаңбасы бекітілді. === Желтоқсан === * [[2 желтоқсан]] - Колумбияда Меделлин есірткі картельінің басшысы Пабло Эскобарды полиция атып өлтірді. * [[9 желтоқсан]] - БҰҰ [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африкаға]] қарсы мұнай эмбаргосын алып тастады. * [[14 желтоқсан]]: ** Әзірбайжан ТМД-ға мүше болды ** Апас Жұмағұлов Қырғызстанның премьер-министрі болды. * [[22 желтоқсан]] - Оңтүстік Африка парламенті [[Нәсілдік сегрегация|нәсілдік]] теңдікті қамтамасыз ететін өтпелі конституцияны қабылдады. * [[30 желтоқсан]] – [[Израиль]] мен [[Ватикан]] дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. === Қазақстанда === [[Сурет:Tenge93.jpg|нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.]] * [[13 қаңтар]] – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды. * [[28 қаңтар]] - [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] қабылданды. * [[16 ақпан]] - Алматыда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] өкілдігі жұмыс істей бастады. * [[26 ақпан]] - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады. * [[10 наурыз]] - Қазақстан Республикасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президентінің]] жарлығына сәйкес 1993-[[1995 жыл|1995]] жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды. * [[6 сәуір]] - Алматыда [[Chevron Corporation|Шеврон]] корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "[[Теңізшевройл]]" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Президент]] "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды. * [[18 сәуір]] - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды. * [[22 тамыз]] - [[Қазақ КСР|Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін]] 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] өмірден озды. * [[5 қараша]] - [[Болашақ стипендиясы]] құрылды. * [[15 қараша]] - [[Қазақстан]] рубльдік аймақтан кетті, [[Теңге нышаны|теңге]] ресми [[Валюта|валютаға]] айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді. * [[13 желтоқсан]] – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде [[Президенттік республика|президенттік]] басқару формасына көшуді білдірді. * [[желтоқсан]] - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]'' * [[30, тамыз]] — [[Ержан Аленов]], әнші == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1993}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1993}} [[Санат:1993 жыл|*]] {{Year-stub}} 07yq3sfilw9yqsfc3m842tx5y3w6owp Sight & Sound 0 138092 3601364 3249732 2026-05-07T23:38:24Z TalgatSnow 143530 3601364 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы= Sight & Sound |шынайы атауы= |логотипі= Sight and Sound (2021 logo, black).svg |логотип өлшемі= |логотип атауы= |сурет= |өлшемі= |сурет атауы= |бұрынғы атауы= |қысқарту= |мамандануы= кино |мерзімділік= ай сайын |тілі= [[Ағылшын тілі]] |редакция мекен-жайы= [[Лондон]] |бас редактор= Майк Уильямс |құрылтайшылары= |ел= {{GBR}} |орны= |баспашы= Британ кино институты |тарихы= |құрылғаны= 1932 |соңғы шығарылымы= |көлемі= |жиынтықтылауы= |таралым= |қосымша= |ISSN= 0037-4806 |eISSN= 2515-5164 |марапаттары= |сайты= {{URL|https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound}} |ортаққор= }} '''Sight & Sound''' («Бейне мен дыбыс» немесе «Көрініс пен дыбыс») – негізі [[1932 жыл]]ы қаланып, [[1934 жыл]]дан бері [[Британ кино институты]]ның қолдауымен ай сайын жарық көретін кино тақырыбына арналған британ журналы. 1952 жылдан бастап ол он жылда бір рет өткізілетін «Барлық заманның ең ұлы фильмдері» атты танымал Sight and Sound сауалнамасын жүргізіп келеді. == Тарихы == Sight and Sound журналы алғаш рет 1932 жылы көктемде Білім беру және мәдени фильмдер жөніндегі комиссияның отырыстарынан кейін «Британдық ересектерге білім беру институтының қолдауымен жарық көретін оқуға көмекші заманауи құралдардың тоқсандық шолуы» ретінде басылып шықты.<ref name=50th>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|title=From King Kong to E.T.|first=Penelope|last=Houston|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1982_10_BFI_GB/page/n19/mode/1up?|pages=234-235|date=Autumn 1982}}</ref> 1934 жылы журналды басқару жаңадан құрылған Британ кино институтына (BFI) берілді, ол журналды бүгінгі күнге дейін шығарып келеді. Sight and Sound өзінің тарихының басым бөлігінде, 1990-жылдардың басына дейін тоқсан сайын шығып тұрды (тек 1950-жылдардың басындағы қысқа уақыт аралығында ай сайын жарық көргені болмаса). Бірақ 1991 жылы ол BFI-дың тағы бір басылымы — Monthly Film Bulletin журналымен біріктіріліп, ай сайын шыға бастады. Содан бері журнал Ұлыбританиядағы барлық кинопремьераларға ай сайын толық шолу жасап келеді. Sight & Sound басылымының басты ерекшелігі — тек таңдаулы кинотеатрларда ғана көрсетілетін күрделі, интеллектуалды фильмдерге басымдық беруінде. Мұндағы рецензияларда фильм мазмұны егжей-тегжейлі сипатталып, оның желісі соңына дейін баяндалады. Сонымен қатар, актерлер құрамы мен түсірілім тобының барынша толық тізімі қоса беріледі. Сын-пікірлерден бөлек, басылымда сұхбаттар, сараптамалық мақалалар және кино тарихына арналған зерттеулер жарияланады. Журнал Голливудтың мейнстрим өнімдеріне емес, әлемдік киноөнеріне баса назар аударады. Осындай ұстанымы үшін Sight & Sound «элитарлы киножурнал» деген атқа ие болды. Мәселен, [[The Independent]] газеті оны «түсінуге жеңіл, бірақ өте зияткерлік басылым» деп сипаттаса, британдық киносыншы әрі журналдың бұрынғы авторы Рэймонд Дургнат басылымды «астамшыл, пуритандық және снобистік» деп айыптаған. == Барлық заманның ең ұлы фильмдеріне арналған сауалнамасы == 1952 жылдан бастап Sight and Sound журналы он жылда бір рет «әлемдегі ең ұлы фильмдерді» анықтау мақсатында сауалнама жүргізіп келеді. 1992 жылға дейін шақырылған киносыншылар мен режиссерлердің дауыстары бір ортақ тізімге біріктірілсе, 1992 жылдан бастап режиссерлер үшін бөлек сауалнама ұйымдастырылатын болды. Sight and Sound сауалнамасы қазіргі таңда әлемдегі ең беделді «үздік фильмдер» тізімі болып саналады. Танымал киносыншы [[Роджер Эберт]] бұл рейтингті: «Кино әлеміндегі сансыз сауалнамалардың ішіндегі ең сыйлысы — киноға байыппен қарайтын жандар мойындайтын бірден-бір тізім», — деп сипаттаған.<ref>{{cite web | title='Citizen Kane' fave film of movie elite | work=Chicago Sun-Times | author = Roger Ebert | author-link = Roger Ebert | url=https://www.rogerebert.com/roger-ebert/citizen-kane-fave-film-of-movie-elite |access-date=2008-01-01 }}</ref> Sight and Sound бұл сауалнаманы алғаш рет 1952 жылы өткізді. Оған сол жылдың басында Бельгиядағы Дүниежүзілік кино және бейнелеу өнері фестивалінің комитеті негізінен режиссерлер арасында жүргізген сауалнама түрткі болды.<ref>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|date=July–September 1952|first=Gavin|last=Lambert|pages=18–19|title=As You Like It|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1952_07_BFI_GB/page/n23/mode/2up?view=theater|access-date=2 December 2022|via=[[Archive.org]]}}</ref> Осыдан кейін журнал киносыншылардың таңдауын білуді ұйғарып, нәтижесін келесі санында жариялады.<ref name=1stpoll>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|date=October–December 1952|pages=58–59|title=As The Critics Like It|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1952_10_BFI_GB/page/n15/mode/2up?view=theater|access-date=2 December 2022|via=Archive.org}}</ref> Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Италия, Германия, Дания, Швеция, Бельгия, Чехословакия және Югославиядан 85 сыншы шақырылғанымен, оның 63-і ғана жауап берді. Сыншылардың көбі мұндай сұрақты («ең ұлы фильмді таңдау») әділетсіз деп санады. Алғашқы сауалнамада «[[Велосипед ұрылары]]» (63 дауыстың 25-іне ие болып) жеңіске жетті, ал үздік ондықтың ішінде алты дыбыссыз фильм болды.<ref name=1stpoll/> Келесі бес сауалнамада (1962–2002) «[[Азамат Кейн]]» фильмі тұрақты түрде бірінші орынды иеленіп келді (айта кетейік, ол 1952 жылы 13-орында болған).<ref>Johnson, Eric C. [http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1952.html Sight and Sound Poll 1952: Critics], Caltech.</ref> 2012 жылғы сауалнамада Sight and Sound сарапшылар құрамының біржақтылығы туралы ондаған жылдар бойы айтылған сынға құлақ асты. Журнал гендерлік, этникалық, нәсілдік және географиялық теңдікті ескере отырып, әлемнің түкпір-түкпірінен сыншылар мен кинематографистерді шақыруға күш салды.<ref name="how2012pollmade">{{cite web |title=How we made the Greatest Films of All Time poll |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/introduction |date=8 June 2021|first=Nick |last=James|website=Sight & Sound |publisher=BFI}}</ref> Нәтижесінде дауыс беруші сыншылар саны 145-тен 846-ға дейін артып, олардың қатарына алғаш рет бағдарламалаушылар, кураторлар, архивистер мен кинотарихшылар қосылды. Осы өзгерістен кейін «[[Азамат Кейн]]» екінші орынға сырғып, «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» көш бастады. Режиссерлер сауалнамасы да 108-ден 358 адамға дейін кеңейіп, онда «[[Токио хикаясы]]» жеңіске жетіп, «[[Азамат Кейн]]» мен «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» қатарласып, екінші орынға ие болды. 2022 жылы сауалнамаға қатысқан сыншылар саны тіпті 1 639-ға жетті. Нәтижесінде Шанталь Акерманның «Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель» фильмі бірінші орынды иеленді. Бұл — тізім тарихында әйел режиссер түсірген фильмнің көш бастауы.<ref name="2022poll">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2022/dec/01/chantal-akerman-becomes-first-woman-to-top-bfis-greatest-all-time-films-poll|title=Chantal Akerman first woman to top Sight and Sound's greatest all-time films poll|newspaper=Guardian|date=December 2022 |accessdate=2 December 2022|last1=Khomami |first1=Nadia |author-link=Nadia Khomami }}</ref> «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» екінші, «[[Азамат Кейн]]» үшінші орынға тұрақтады. Жалпы алғанда, 4 000-ға жуық түрлі фильм кемінде бір рет аталған. Режиссерлер сауалнамасында «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» алғаш рет жеңіске жетіп, екінші орынды «[[Азамат Кейн]]» иеленсе, «[[Токио хикаясы]]» мен «Жанна Дильман» фильмдері өзара төртінші орынды бөлісті. «[[Ойын ережелері]]» (La Règle du Jeu) фильмі журналдың алғашқы жеті сауалнамасының бәрінде тізімге енсе, «[[Азамат Кейн]]» соңғы жеті сауалнаманың бәрінде өз орнын сақтап келеді. <gallery align="left" perrow="9" mode="packed"> Сурет:Citizen Kane poster, 1941 (Style A).jpg|[[Азамат Кейн]] Сурет:Vertigomovie restoration.jpg|[[Вертиго (фильм)|Вертиго]] Сурет:Tokyo monogatari poster.jpg|[[Токио хикаясы]] Сурет:Lawrence of arabia ver3 xxlg.jpg|[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] Сурет:City Lights (1931 theatrical poster - retouched).jpg|[[Үлкен қаланың оттары]] Сурет:Seven Samurai poster2.jpg|[[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] Сурет:Singin' in the Rain (1952 poster).jpg|[[Жаңбыр астында ән салу]] Сурет:SearchersPoster-BillGold.jpg|[[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] Сурет:Sunrise - A Song of Two Humans.jpg|[[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] Сурет:The General (1926) - Movie Poster 2.png|[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] </gallery> === Сыншылар сауалнамасы === {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1952'''</span><ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1952|title=The Greatest Films of All Time… in 1952|website=BFI|date=22 February 2022 }}</ref> * 1: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 2: [[Үлкен қаланың оттары]] ([[Чарли Чаплин]], 1931) * 3: [[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]] ([[Чарли Чаплин]], 1925) * 4: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин» брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 5: [[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]] ([[Дэвид Уорк Гриффит]], 1916) * 5: [[Луизиана хикаясы]] ([[Роберт Флаэрти]], 1948) * 7: [[Ашкөздік (фильм, 1924)|Ашкөздік]] ([[Эрих фон Штрогейм]], 1924) * 7: [[Таң атады]] ([[Марсель Карне]], 1939) * 7: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[Қысқа кездесу (фильм, 1945)|Қысқа кездесу»]] ([[Дэвид Лин]], 1945) * 10: [[Миллион (фильм)|Миллион]] ([[Рене Клер]], 1931) * 10: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) | <span style="font-size:large">'''1962'''</span><ref name=62poll>{{cite magazine |date=Winter 1961–1962 |title=Top/Ten |magazine=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |volume=31 |issue=1 |page=10|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1962_01_BFI_GB/page/n15/mode/2up?view=theater|access-date=3 December 2022|via=Archive.org}}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 3: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 4: [[Ашкөздік (фильм, 1924)|Ашкөздік]] ([[Эрих фон Штрогейм]], 1924) * 5: [[Жаңбырлы айдан кейінгі тұманды ай туралы хикаялар]] ([[Мидзогути Кэндзи]], 1953) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин» брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 7: [[Иван Грозный (фильм)|Иван Грозный, 1-бөлім]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1944) * 7: [[Иван Грозный (фильм)|Иван Грозный, 2-бөлім]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1958) * 9: [[Жер сілкінеді]] ([[Лукино Висконти]], 1948) * 10: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) |} {| class="toptextcells" width="100%" align="center" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1972'''</span><ref name=72poll>{{cite magazine |date=Winter 1971–1972 |title=Top Ten 72 |magazine=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |volume=41 |issue=1 |pages=12–13|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1972_01_BFI_GB/page/n21/mode/2up?view=theater|access-date=9 December 2022|via=Archive.org}}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 4: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 5: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 5: [[Персона (фильм)|Персона]] ([[Ингмар Бергман]], 1966) * 7: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 8: [[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] ([[Бастер Китон]], 1926) * 8: [[Эмберсондардың салтанаты]] ([[Орсон Уэллс]], 1942) * 10: [[Жаңбырлы айдан кейінгі тұманды ай туралы хикаялар]] ([[Мидзогути Кэндзи]], 1953) * 10: [[Бүлдірген алаңы]] ([[Ингмар Бергман]], 1957) | <span style="font-size:large">'''1982'''</span><ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1982|title=The Greatest Films of All Time… in 1982|website=BFI|date=17 June 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) * 4: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]], 1952) * 5: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 7: [[Эмберсондардың салтанаты]] ([[Орсон Уэллс]], 1942) * 7: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 10: [[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] ([[Бастер Китон]], 1926) * 10: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1992'''</span><ref name=1992Poll>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1992|title=The Greatest Films of All Time… in 1992|website=BFI|date=17 June 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 5: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) * 6: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 6: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 6: [[Жол жыры (фильм, 1955)|Жол жыры]] ([[Сатьяджит Рай]], 1955) * 10: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2002'''</span><ref name=2002Poll>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/2002|title=The Greatest Films of All Time… in 2002|website=BFI|date=17 May 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 3: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 4: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 4: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 5: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] ([[Фридрих Вильгельм Мурнау]], 1927) * 9: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 10: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] & [[Джин Келли]], 1952) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2012'''</span><ref name="how2012pollmade">{{cite web |title=How we made the Greatest Films of All Time poll |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/introduction |date=8 June 2021|first=Nick |last=James|website=Sight & Sound |publisher=BFI}}</ref> * 1: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 3: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 5: [[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] ([[Фридрих Вильгельм Мурнау]], 1927) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) * 8: [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], 1929) * 9: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2022'''</span><ref name="2022poll">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2022/dec/01/chantal-akerman-becomes-first-woman-to-top-bfis-greatest-all-time-films-poll|title=Chantal Akerman first woman to top Sight and Sound's greatest all-time films poll|newspaper=Guardian|date=December 2022 |accessdate=2 December 2022|last1=Khomami |first1=Nadia |author-link=Nadia Khomami }}</ref> * 1: [[Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель|Жанна Дильман]] ([[Шанталь Акерман]], 1975) * 2: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 3: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 4: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 5: [[Махаббат көңіл-күйі]] ([[Вонг Карвай]], 2000) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Жақсы жұмыс (фильм, 1999)|Жақсы жұмыс]] ([[Клер Дени]], 1999) * 8. [[Малхолланд Драйв]] ([[Дэвид Линч]], 2001) * 9: [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], 1929) * 10: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]], 1952) |} === Режиссерлер сауалнамасы === {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''1992'''</span> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 2: [[Құтырған бұқа]] ([[Мартин Скорсезе]], 1980) * 4: [[Ла Страда (фильм)|Ла Страда]] ([[Федерико Феллини]], 1954) * 5: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) * 6: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 6: [[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]] ([[Чарли Чаплин]], 1936) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 10: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[Расёмон (фильм)|Расёмон]] ([[Акира Куросава]], 1950) * 10: [[Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2002'''</span> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 2: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 3: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 4: [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] ([[Дэвид Лин]], 1962) * 5: [[Доктор Стрэйнджлав]] ([[Стэнли Кубрик]], 1964) * 6: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 6: [[Құтырған бұқа]] ([[Мартин Скорсезе]], 1980) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Расёмон (фильм)|Расёмон]] ([[Акира Куросава]], 1950) * 9: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 9: [[Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2012'''</span> * 1: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 2: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 4: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 5: [[Такси жүргізушісі (фильм)|Такси жүргізушісі]] ([[Мартин Скорсезе]], 1976) * 6: [[Ақыр заман (фильм, 1979)|Ақыр заман]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1979) * 7: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 7: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Айна (фильм, 1974)|Айна]] ([[Андрей Тарковский]], 1975) * 10: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2022'''</span> * 1: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 4: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель|Жанна Дильман]] ([[Шанталь Акерман]], 1975) * 6: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 8: [[Айна (фильм, 1974)|Айна]] ([[Андрей Тарковский]], 1975) * 9: [[Ірі план (фильм, 1990)|Ірі план]] ([[Аббас Киаростами]], 1990) * 9: [[Махаббат көңіл-күйі]] ([[Вонг Карвай]], 2000) * 9: [[Персона (фильм)|Персона]] ([[Ингмар Бергман]], 1966) |} == Барлық заманның ең ұлы режиссерлері == Бұл тізім сыншылар мен режиссерлер дауыс берген жекелеген фильмдердің режиссерлерін жинақтау арқылы жасалған. Sight & Sound журналы мұндай тізімді тек 2002 жылы ғана құрастырған болатын. {| class="toptextcells" width="100%" align="center" |width="50%" valign="top"| '''Сыншылар сауалнамасы''' * 1. [[Орсон Уэллс]] * 2. [[Альфред Хичкок]] * 3. [[Жан-Люк Годар]] * 4. [[Жан Ренуар]] * 5. [[Стэнли Кубрик]] * 6. [[Акира Куросава]] * 7. [[Федерико Феллини]] * 8. [[Джон Форд]] * 9. [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]] * 10. [[Фрэнсис Форд Коппола]] * 10. [[Ясудзиро Одзу]] |width="50%" valign="top"| '''Режиссерлер сауалнамасы''' * 1. [[Орсон Уэллс]] * 2. [[Федерико Феллини]] * 3. [[Акира Куросава]] * 4. [[Фрэнсис Форд Коппола]] * 5. [[Альфред Хичкок]] * 6. [[Стэнли Кубрик]] * 7. [[Билли Уайлдер]] * 8. [[Ингмар Бергман]] * 9. [[Дэвид Лин]] * 9. [[Мартин Скорсезе]] * 9. [[Жан Ренуар]] |} == Барлық заманның ең ұлы деректі фильмдері == === 2014<ref>{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/sight-sound-magazine/greatest-docs|title=The Greatest Documentaries of All Time &#124; Sight & Sound|website=British Film Institute|date=25 April 2019 }}</ref> === {{Div col|2}} # [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], 1929) # [[Шоа (фильм)|Шоа]] ([[Клод Ланцман]], [[Франция]], 1985) # [[Күнсіз (фильм, 1983)|Күнсіз]] ([[Крис Маркер]], [[Франция]], 1982) # [[Түн мен тұман (фильм)|Түн мен тұман]] ([[Ален Рене]], [[Франция]], 1955) # [[Жіңішке көк сызық]] ([[Эррол Моррис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1989) # [[Бір жаздың шежіресі]] (Жан Руш және Эдгар Морен, [[Франция]], 1961) # [[Солтүстіктегі Нанук]] ([[Роберт Флаэрти]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1922) # [[Жинаушылар және мен]] ([[Аньес Варда]], [[Франция]], 2000) # [[Артыңа қарама]] (Д. А. Пеннебейкер, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1967) # [[Сұр бақтар]] (Альберт және Дэвид Мэйзлс, Эллен Ховде және Маффи Мейер, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1975) {{Div col end}} == Тағы қараңыз == * [[Cahiers du Cinéma]] * «[[IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм]]» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания журналдары]] [[Санат:Кино туралы журналдар]] agapp1ednf2n4ty4sfd05uccodyi5eb Аружан Саин 0 197125 3601310 3552127 2026-05-07T14:23:22Z Nurken 111493 3601310 wikitext text/x-wiki '''Аружан Саин''' ([[10 тамыз]] [[1976 жыл|1976]], [[Қызылорда]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, тележүргізуші, актриса, продюсер, қайырымдылық қоғамының директоры. == Өмірбаяны == Саин [[Алматы]]дағы №138 гимназияда оқыған. 1991 және 1992 жылдары географиядан республикалық олимпиядалардың жеңімпазы болады. 1993 жылы [[Қазақ Ұлттық Университеті]]не түсіп, география факультетінде, экология және мониторинг кафедрасында оқып шығады. 1994 жылы «Аружан және Компания» продюсерлік орталығын ашады. 2006 жылы «Милосердие» қайырымдылық қорын ашады. Қор балалар үйлеріне көмек, ауру балаларға көмек және Қазақстаннан да тыс жұмыс атқарылады. 2009 жылы [[Алтын Жүрек]] премиясын «Инвалидтерге қамқорлық» номинациясы бойынша. == Мансабы == * 1993 жылы ол — [[Хабар (телеарна)|Хабар]] телеарнасындағы күнделікті «Разминка» бағдарламасының тележүргізүшісі. * 1994–1999 жылдары ол — «Тез және тәтті», әрі «Жұлдызды меню» кулинарлық бағдарламаларының тележүргізушісі. * 1994–2000 жылдары ол — «Еркемай» бүлдіршін ойын бағдарламасының тележүргізушісі. * 2006 жылы ол — [[EL ARNA (телеарна)|Ел Арна]] телеарнасындағы «Ана мектебі» танымдылық бағдарламасының тележүргізушісі. * 2010 жылы ол — «Сабырлық, тек сабырлық» ток-шоу тележүргізушісі. * 2011 жылы ол — "Бүлдіршіндерге Өмір сыйла" бағдарлама жүргізушісі. * 2019 жылғы 18 шілдеден бастап ол — Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл.<ref>[https://bala-ombudsman.kz/kz/ombudsman/profile/ Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары жөніндегі уәкіл.bala-ombudsman.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920173306/https://bala-ombudsman.kz/kz/ombudsman/profile/ |date=2022-09-20 }}</ref> == Киномансабы == 1997 жылы Саин Ардақ Әмірқұловтың «{{lang|ru|1997. Записи Рустема с картинками}}» фильмінде,<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/0~9/y1997/ 0~9 - 1997 год - фильмы и сериалы Ближнего Зарубежья - Кино-Театр.РУ<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902081329/http://kino-teatr.ru/kino/movie/post/0~9/y1997/ |date=2013-09-02 }}</ref> 2011 жылы Дәрежан Өмірбаевтың «Студент» фильмінде<ref>[http://kino.kz/movie.asp?id=3776 Студент - на сайте Kino.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916171829/http://kino.kz/movie.asp?id=3776 |date=2016-09-16 }}</ref> рөл сомдады. === Продюсерлік қызметі === == Қайырымдылық қызметі == 2006 жылы «{{lang|ru|Милосердие}}» ерікті қоғам қайырымдылық қорын басқарады, Қазақстандық «{{lang|ru|Центр Тяжести}}» форум қатысушыларының қатысуымен құрылған, әлі күнге дейін жұмыс істейді. Қордың бағыттар қатарына «Бүлдіршіндерге Өмір сыйла» акциясының аясында 2 млн. 100 мың АҚШ долларын жинап, Қазақстандық 342 бүлдіршінге көмек көрсету мен жетім балаларға, балалар үйлеріне көмек көрсету.<ref>[http://www.ncgp.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=1177%3A-l-r-6-2010-&catid=89%3A-q-q&Itemid=176&lang=ru Рустем Омаров. Аружан: Сердце на ладони. «Экспресс К», 6 марта 2010 ж.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Саин, Аружан}} [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан продюсерлері]] esdegfgvdfnvz1knujyz7pb3cntfeuh Штауфенберг (Гессен) 0 204960 3601350 3436531 2026-05-07T20:24:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601350 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штауфенберг (Гессен) |шынайы атауы = Staufenberg (Hessen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Staufenberg (Hessen) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=40 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=43 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Гессен |кестедегі аймақ = Гессен |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гиссен |кестедегі аудан = Гиссен (аудан){{!}}Гиссен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хорст Мюнх |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8 143 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06406 |пошта индексі = 35460 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 06 5 31 017 |ортаққордағы санаты = Staufenberg (Hessen) |сайты = http://www.staufenberg.de |сайт тілі = de }} '''Штауфенберг (Гессен)''' ({{lang-de|Staufenberg (Hessen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Гессен]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Гиссен (аудан)|Гиссен]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8 143 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik-hessen.de/static/publikationen/A/AI2_AII_AIII_AV_10-1hj_pdf.zip Bevölkerung der hessischen Gemeinden am 31. Dezember 2010]</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''06 5 31 017''. Қаланың басшысы — Хорст Мюнх. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.staufenberg.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905231622/http://www.staufenberg.de/ |date=2007-09-05 }} {{Германия:Гиссен ауданы:Қалалар}} {{Hesse-geo-stub}} [[Санат:Гессен елді мекендері]] ghmy0agjwy1h4gdzhj32g45jvp4r655 Ален 0 205910 3601673 2910712 2026-05-08T09:38:15Z Almatrkh 172335 Ақпаратты жаңарттым 3601673 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ален |шынайы атауы = Ahlen |сурет = [[Сурет:Bahnhof Ahlen (Westf).nnw.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ahlen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=45 |lat_sec=48 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Варендорф |кестедегі аудан = Варендорф (аудан){{!}}Варендорф |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Александр Бергер (2020-2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 123,14 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 80 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 52 666 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =427,73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02382, 02388, 02528 |пошта индексі = 59227, 59229 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WAF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 5 70 004 |ортаққордағы санаты = Ahlen |сайты = http://www.ahlen.de/ |сайт тілі = de }} '''Ален''' ({{lang-de|Ahlen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Варендорф (аудан)|Варендорф]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 52,666 адамды құрайды (31 желтоқсан 2024 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 123,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 5 70 004''. Қаланың басшысы — Александр Бергер == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ahlen.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Варендорф ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] oofjjlpfh3njwh7nma4rtd3q7kv9tj5 3601713 3601673 2026-05-08T11:34:23Z Almatrkh 172335 Тарихы 3601713 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ален |шынайы атауы = Ahlen |сурет = [[Сурет:Bahnhof Ahlen (Westf).nnw.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ahlen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=45 |lat_sec=48 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Варендорф |кестедегі аудан = Варендорф (аудан){{!}}Варендорф |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Александр Бергер (2020-2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 123,14 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 80 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 52 666 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =427,73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02382, 02388, 02528 |пошта индексі = 59227, 59229 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WAF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 5 70 004 |ортаққордағы санаты = Ahlen |сайты = http://www.ahlen.de/ |сайт тілі = de }} '''Ален''' ({{lang-de|Ahlen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Варендорф (аудан)|Варендорф]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 52,666 адамды құрайды (31 желтоқсан 2024 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 123,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 5 70 004''. Қаланың басшысы — Александр Бергер == Тарихы == ==== Орта ғасырлар ==== Қаланың аты алғаш рет шамамен [[850 жыл|850]] жылы аталды. Оның мәні мен Елтаңбамен байланысы түсініксіз күйінде қалып отыр. Аален епископтық орталықтың айналасындағы елді мекен ретінде Версе өзенінің қиылысына жақын маңдағы маңызды жолдардың қиылысында пайда болды. Мұнда [[XII ғасыр|XII]] ғасырда алыс қашықтықтағы сауда дами бастады, ал [[XIII ғасыр|XIII]] ғасырда Любекте жергілікті көпестер туралы айтылған. Қала Ганзалық лиганың мүшесі болды және [[1254 жыл|1254]] жылы Рейн конфедерациясына қосылды.<ref>Heribert Bohn: ''Ahlen.'' Kunstverlag Bühn, München 1980, S. 7.</ref> [[1271 жыл|1271]] жылы Ахленде бес мұнарасы бар қала қабырғасы салынды, бірақ оны бөлшектеу [[1765 жыл|1765]] жылы басталды. XIII ғасырда қаланың тез өскені соншалық, [[1285 жыл|1285]] жылы жаңа приход - Сент Варфоломей - Әулие Мария приходына қосылып, Ахленді Вестфалиядағы ең үлкен қалалардың біріне айналды. Халықтың бұл өсуіне жаңа қалада фермерлер класын тудырған ауылдан көшіп келу ықпал етті. [[XIV ғасыр|XIV]] ғасырда [[оба]] Аленнің өсуін тоқтатты. [[1389 жыл|1389]] жылға қарай қалада тек 63 отбасы қалды. [[1454 жыл|1454]] жылға қарай халық саны 1300-ге жетті (212 отбасы), ал қаланың өзі төрт бірдей кварталға бөлінді. Квартал тұрғындары өз қабырғаларының учаскелерін және ортақ жайылымдарды күзетеді. Осы кезеңде епископтың бекіністерінде жеті асыл отбасы да тұрды. ==== Пруссия билігі ==== [[1803 жыл|1803]] жылы 1854 халқы бар Ален [[Пруссия|Пруссияның]] қол астына өтті, ал [[1815 жыл|1815]] жылдан бастап ол тез өсе бастады. [[1871 жыл|1871]] жылы 3535 тұрғыны бар ауылшаруашылық елді мекенінен [[1964 жыл|1964]] жылы 44203 тұрғыны бар өнеркәсіптік қалаға айналды. [[1846 жыл|1846]]/[[1847 жыл|47]] жылдары [[Кёльн|Кельн]]-[[Минден]] темір жолының салынуы негізгі фактор болды, бұл көліктік артықшылықтарды қамтамасыз етті және Вестфалия мен Эйфель аймағынан жұмысшылардың ағынын тартты. 1847 жылы қалада [[Синагога діни қауым|синагогалық]] округ құрылды. ==== Индустрияландыру ==== Ален [[Индустрияландыру|индустрияландыруы]] [[1880 жыл|1880]] жылдары [[Металлургия|металл өңдеуден]] және стронцианитті өндірудегі қысқаша серпілістен басталды. [[Герман империясы|Германияның]] әртүрлі аймақтарынан келген білікті жұмысшылардың ағыны қалаға эмаль бұйымдарын шығаруға мамандануға мүмкіндік берді. [[1968 жыл|1968]] жылға қарай мұндай зауыттардың саны бестен 20-ға дейін өсіп, жергілікті өнеркәсіптің әлемдік беделін қалыптастырды. [[Машина жасау]], аяқ киім жасау, [[ағаш өңдеу]] де қатар дамыды. Эйфель аймағымен көшіп-қонушылардың байланысының арқасында бұрынғы жұмысшылар Ален эмаль бұйымдарының қарқынды саудасын құрды. ==== Екінші дүниежүзілік соғыс ==== [[1945 жыл|1945]] жылы 31 наурызда дәрігер Пол Розенбаум полицияны таратып, кедергілерді жойып, Ахленді американдық әскерлерге соғыссыз тапсырды. Қаланы қираудан құтқарғаны үшін алғыс ретінде орталық алаңға оның есімі берілді. Соғыс кезінде неміс шахтерлерінің тапшылығы 26 лагерьде тұратын 6000-ға жуық әскери тұтқындар мен жер аударылғандардың мәжбүрлі еңбегі есебінен өтелді. Соғыстан кейін бұрынғы жұмысшылардың кек алу жағдайлары тіркелді, бірақ жергілікті зауыттың бір иесі өзінің мәжбүрлі жұмысшыларын жасырын тамақтандыру арқылы қуғын-сүргіннен құтылды. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ahlen.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Варендорф ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] bylbgx7cu49tu34xz6jo93ba1lj5pqc 3601714 3601713 2026-05-08T11:38:42Z Almatrkh 172335 Галереясын толықтырдым 3601714 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ален |шынайы атауы = Ahlen |сурет = [[Сурет:Bahnhof Ahlen (Westf).nnw.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ahlen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=45 |lat_sec=48 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Варендорф |кестедегі аудан = Варендорф (аудан){{!}}Варендорф |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Александр Бергер (2020-2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 123,14 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 80 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 52 666 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =427,73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02382, 02388, 02528 |пошта индексі = 59227, 59229 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WAF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 5 70 004 |ортаққордағы санаты = Ahlen |сайты = http://www.ahlen.de/ |сайт тілі = de }} '''Ален''' ({{lang-de|Ahlen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Варендорф (аудан)|Варендорф]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 52,666 адамды құрайды (31 желтоқсан 2024 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 123,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 5 70 004''. Қаланың басшысы — Александр Бергер == Тарихы == ==== Орта ғасырлар ==== Қаланың аты алғаш рет шамамен [[850 жыл|850]] жылы аталды. Оның мәні мен Елтаңбамен байланысы түсініксіз күйінде қалып отыр. Аален епископтық орталықтың айналасындағы елді мекен ретінде Версе өзенінің қиылысына жақын маңдағы маңызды жолдардың қиылысында пайда болды. Мұнда [[XII ғасыр|XII]] ғасырда алыс қашықтықтағы сауда дами бастады, ал [[XIII ғасыр|XIII]] ғасырда Любекте жергілікті көпестер туралы айтылған. Қала Ганзалық лиганың мүшесі болды және [[1254 жыл|1254]] жылы Рейн конфедерациясына қосылды.<ref>Heribert Bohn: ''Ahlen.'' Kunstverlag Bühn, München 1980, S. 7.</ref> [[1271 жыл|1271]] жылы Ахленде бес мұнарасы бар қала қабырғасы салынды, бірақ оны бөлшектеу [[1765 жыл|1765]] жылы басталды. XIII ғасырда қаланың тез өскені соншалық, [[1285 жыл|1285]] жылы жаңа приход - Сент Варфоломей - Әулие Мария приходына қосылып, Ахленді Вестфалиядағы ең үлкен қалалардың біріне айналды. Халықтың бұл өсуіне жаңа қалада фермерлер класын тудырған ауылдан көшіп келу ықпал етті. [[XIV ғасыр|XIV]] ғасырда [[оба]] Аленнің өсуін тоқтатты. [[1389 жыл|1389]] жылға қарай қалада тек 63 отбасы қалды. [[1454 жыл|1454]] жылға қарай халық саны 1300-ге жетті (212 отбасы), ал қаланың өзі төрт бірдей кварталға бөлінді. Квартал тұрғындары өз қабырғаларының учаскелерін және ортақ жайылымдарды күзетеді. Осы кезеңде епископтың бекіністерінде жеті асыл отбасы да тұрды. ==== Пруссия билігі ==== [[1803 жыл|1803]] жылы 1854 халқы бар Ален [[Пруссия|Пруссияның]] қол астына өтті, ал [[1815 жыл|1815]] жылдан бастап ол тез өсе бастады. [[1871 жыл|1871]] жылы 3535 тұрғыны бар ауылшаруашылық елді мекенінен [[1964 жыл|1964]] жылы 44203 тұрғыны бар өнеркәсіптік қалаға айналды. [[1846 жыл|1846]]/[[1847 жыл|47]] жылдары [[Кёльн|Кельн]]-[[Минден]] темір жолының салынуы негізгі фактор болды, бұл көліктік артықшылықтарды қамтамасыз етті және Вестфалия мен Эйфель аймағынан жұмысшылардың ағынын тартты. 1847 жылы қалада [[Синагога діни қауым|синагогалық]] округ құрылды. ==== Индустрияландыру ==== Ален [[Индустрияландыру|индустрияландыруы]] [[1880 жыл|1880]] жылдары [[Металлургия|металл өңдеуден]] және стронцианитті өндірудегі қысқаша серпілістен басталды. [[Герман империясы|Германияның]] әртүрлі аймақтарынан келген білікті жұмысшылардың ағыны қалаға эмаль бұйымдарын шығаруға мамандануға мүмкіндік берді. [[1968 жыл|1968]] жылға қарай мұндай зауыттардың саны бестен 20-ға дейін өсіп, жергілікті өнеркәсіптің әлемдік беделін қалыптастырды. [[Машина жасау]], аяқ киім жасау, [[ағаш өңдеу]] де қатар дамыды. Эйфель аймағымен көшіп-қонушылардың байланысының арқасында бұрынғы жұмысшылар Ален эмаль бұйымдарының қарқынды саудасын құрды. ==== Екінші дүниежүзілік соғыс ==== [[1945 жыл|1945]] жылы 31 наурызда дәрігер Пол Розенбаум полицияны таратып, кедергілерді жойып, Ахленді американдық әскерлерге соғыссыз тапсырды. Қаланы қираудан құтқарғаны үшін алғыс ретінде орталық алаңға оның есімі берілді. Соғыс кезінде неміс шахтерлерінің тапшылығы 26 лагерьде тұратын 6000-ға жуық әскери тұтқындар мен жер аударылғандардың мәжбүрлі еңбегі есебінен өтелді. Соғыстан кейін бұрынғы жұмысшылардың кек алу жағдайлары тіркелді, бірақ жергілікті зауыттың бір иесі өзінің мәжбүрлі жұмысшыларын жасырын тамақтандыру арқылы қуғын-сүргіннен құтылды. == Галерея == <gallery> Сурет:St. Michael Ahlen.nnw.jpg|Әулие Майклдың епископтық орта мектебі (2014 жыл). Сурет:Bahnhof Ahlen (Westf).nnw.jpg|Станция ғимараты (2018). Сурет:Kunstmuseum Ahlen.nnw.jpg|Ален өнер мұражайы (2014 жыл). Сурет:Kino Ahlen.nnw.jpg|Алендегі кинотеатр (2014 жыл). Сурет:St. Marien Ahlen.nnw.jpg|Алендегі Әулие Мария шіркеуі (2014 жыл). </gallery> == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ahlen.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Варендорф ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] esgayhcd0co9wzwkfrrrybj7z3z16yw Айторф 0 206085 3601566 2910616 2026-05-08T08:01:18Z Almatrkh 172335 3601566 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Айторф |шынайы атауы = Eitorf |сурет =Eitorf_Ortszentrum.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Eitorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=11 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=27 |lon_sec=6 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Рейн-Зиг |кестедегі аудан = Рейн-Зиг (аудан){{!}}Рейн-Зиг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 58 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Райнер Вихоф (2020–2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 70,06 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 95 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19,172 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =274 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02243 |пошта индексі = 53783 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 3 82 016 |ортаққордағы санаты = Eitorf |сайты = http://www.eitorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Айторф''' ({{lang-de|Eitorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Рейн-Зиг (аудан)|Рейн-Зиг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 19 386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110729073506/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-07-29 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 70,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 3 82 016''. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Шторх. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 58 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eitorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Рейн-Зиг ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] a0vslmwrxcqkfz3dkxhc1pk4te5mjyj 3601658 3601566 2026-05-08T08:23:59Z Almatrkh 172335 Тарихын қостым 3601658 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Айторф |шынайы атауы = Eitorf |сурет =Eitorf_Ortszentrum.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Eitorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=11 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=27 |lon_sec=6 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Рейн-Зиг |кестедегі аудан = Рейн-Зиг (аудан){{!}}Рейн-Зиг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 58 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Райнер Вихоф (2020–2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 70,06 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 95 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19,172 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =274 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02243 |пошта индексі = 53783 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 3 82 016 |ортаққордағы санаты = Eitorf |сайты = http://www.eitorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Айторф''' ({{lang-de|Eitorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Рейн-Зиг (аудан)|Рейн-Зиг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 19 386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110729073506/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-07-29 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 70,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 3 82 016''. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Шторх. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 58 қалалық ауданға бөлінеді. == Тарихы == ==== Ерте кезең ==== Бұл аумақты бастапқыда сугамбрилер, кейін тенктерилер мен рифуар [[Франктер|франкілері]] мекендеген, олар ақырында [[Рим империясы|Рим билігінің]] мұрагерлері болды. Франк және [[Саксония|саксон]] елді мекендерін Köttingen жер-су атаулары және -хаузенге аяқталатын атаулар дәлелдейді. [[Ұлы Карл]] империясының бөлінуі кезінде жерлер Луигермандық және [[Лотарингия]] патшалықтарының құрамына кірді, ал оттондықтардың тұсында олар Төменгі Лотарингия құрамына кірді. Кейінірек бұл аймақ империяның Төменгі Рейн округінің бір бөлігі болды, онда Берг герцогтығы құрылды. ==== Орта ғасырлар ==== Эйторф алғаш рет [[1144 жыл|1144]] жылғы құжатта Вилич аббаттығының меншігі ретінде аталды, ол оны [[978 жыл|978]] жылы Палатиндік мұрадан алған. Елді мекенде [[Империалық рыцарьлар|рыцарьлық]] резиденциялар, соның ішінде аман қалған Вельтерод сарайы болды. Мертенде сондай-ақ ескі қамал мен [[монастырь]] болған, кейін олардың орнына елді мекеннің кіреберісінде қатар салынған жаңа ғимараттар пайда болды. ==== Жаңа заман ==== [[XVI ғасыр|XVI]] ғасырда Айторф аудандық сотының орны болды. Қала [[XVII ғасыр|XVII]]-[[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы соғыстарды, соның ішінде халықтың үштен бірінің өмірін қиған [[Отыз жылдық соғыс|Отыз жылдық соғысты]] бастан өткерді. [[1806 жыл|1806]] жылға дейін приход [[Бланкенберг]] ауданына тиесілі болды және әкімшілік бірліктерге (хоншафттарға) бөлінді, олар XVIII ғасырдың ортасында төртке дейін қысқарды (Айторф, Халфт, [[Линкенбах]] және [[Мертендорф (Тюрингия)|Мертен]]). [[1744 жыл|1744]] жылы жергілікті сот Хеннеф-Уартқа көшірілді. ==== Француз билігі ==== [[1806 жыл|1806]] жылы Берг герцогтігі [[Наполеон Бонапарт|Наполеонға]] өтіп, Айторф бірнеше муниципалитеттерді біріктіретін аттас [[Кантон|кантонның]] орталығына айналды. [[1809 жыл|1809]]–[[1810 жыл|1810]] жылдары мұнда сүзек індеті басталып, [[1813 жыл|1813]] жылы қала «Орыс көтерілісі» — әскерге шақыруға қарсы сәтсіз көтеріліс аймағына түсті.<ref>Klas E. Everwyn: ''„[https://www.zeit.de/1990/06/bald-sind-die-russen-hier/komplettansicht Bald sind die Russen hier]“.''</ref> ==== Пруссия билігі ==== [[1813 жыл|1813]] жылы Наполеон жеңілгеннен кейін Айторф [[Пруссия]] билігіне өтіп, [[Випперфюрт|Випперфурт]] округінің бір бөлігі болды. [[1816 жыл|1816]] жылдан бастап Айторф муниципалитетінің құрамына осы аттас муниципалитет пен Мертеннің жаңа ауданы кірді. Әкімшілік реформалар кезінде облыс Рейн провинциясының, ал [[1825 жыл|1825]] жылы біріккен Зигкреис округінің құрамына енді. ==== Бірінші дүниежүзілік соғыс ==== Айторфтың 300-ге жуық тұрғыны [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] сарбаз ретінде қаза тапты. [[1918 жыл|1918]] жылдан [[1926 жыл|1926]] жылға дейін Рейнді басып алу кезінде Айторф француз оккупация аймағымен шекаралас қала болды.<ref>Hermann Josef Ersfeld: ''Eitorfer Bild-Chronik, ein Beitrag zur Ortsgeschichte 1850–1950.'' Eigenverlag, Eitorf 1980.</ref> ==== Екінші дүниежүзілік соғыс ==== [[1945 жыл|1945]] жылы Айторф екі жаппай бомбалау рейдінен қатты зардап шекті, қала орталығын қиратып, көптеген шығынға ұшырады. 26 наурызда американдық әскерлер алға жылжыған кезде шегініп жатқан әскерлер Мертен, Бурауэль, Келтерс және Альзенбахтағы көпірлерді жарып жіберді. [[Гитлерге қарсы одақ|Одақтастар]] Линдшайд жотасын басып алып, муниципалитетті атқылап, әкімшілікті шегінуге, ал тұрғындарды қаланы тастап кетуге мәжбүр етті. ==== Бүгінгі күні ==== [[1969 жыл|1969]] жылдың 1 тамызынан бастап Айторф [[Рейн-Зиг (аудан)|Рейн-Зиг ауданының]] бөлігі болды, шекарасын сақтап қалды, бірақ аудандық сотынан айырылды. [[2005 жыл|2005]] жылы Wolle Schöller компанисясы өз жұмысын тоқтатты, ал [[2027 жыл|2027]] жылдың соңына қарай аймақтағы ең ірі жұмыс беруші ZF автобөлшектер зауыты жабылады. Айторф [[жұмыссыздық деңгейі]] жоғары және табысы төмен экономикалық тұрғыдан нашар [[муниципалитет]] болып қала береді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eitorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Рейн-Зиг ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] kqxyfp1r79dkyox9hltr8fld7rhuwk6 3601660 3601658 2026-05-08T08:29:56Z Almatrkh 172335 3601660 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Айторф |шынайы атауы = Eitorf |сурет =Eitorf_Ortszentrum.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Eitorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=11 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=27 |lon_sec=6 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Рейн-Зиг |кестедегі аудан = Рейн-Зиг (аудан){{!}}Рейн-Зиг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 58 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Райнер Вихоф (2020–2025) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 70,06 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 95 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19,172 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =274 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02243 |пошта индексі = 53783 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 3 82 016 |ортаққордағы санаты = Eitorf |сайты = http://www.eitorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Айторф''' ({{lang-de|Eitorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Рейн-Зиг (аудан)|Рейн-Зиг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 19 386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110729073506/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-07-29 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 70,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 3 82 016''. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Шторх. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 58 қалалық ауданға бөлінеді. == Тарихы == ==== Ерте кезең ==== Бұл аумақты бастапқыда сугамбрилер, кейін тенктерилер мен рифуар [[Франктер|франкілері]] мекендеген, олар ақырында [[Рим империясы|Рим билігінің]] мұрагерлері болды. Франк және [[Саксония|саксон]] елді мекендерін Köttingen жер-су атаулары және -хаузенге аяқталатын атаулар дәлелдейді. [[Ұлы Карл]] империясының бөлінуі кезінде жерлер Луигермандық және [[Лотарингия]] патшалықтарының құрамына кірді, ал оттондықтардың тұсында олар Төменгі Лотарингия құрамына кірді. Кейінірек бұл аймақ империяның Төменгі Рейн округінің бір бөлігі болды, онда Берг герцогтығы құрылды. ==== Орта ғасырлар ==== Эйторф алғаш рет [[1144 жыл|1144]] жылғы құжатта Вилич аббаттығының меншігі ретінде аталды, ол оны [[978 жыл|978]] жылы Палатиндік мұрадан алған. Елді мекенде [[Империалық рыцарьлар|рыцарьлық]] резиденциялар, соның ішінде аман қалған Вельтерод сарайы болды. Мертенде сондай-ақ ескі қамал мен [[монастырь]] болған, кейін олардың орнына елді мекеннің кіреберісінде қатар салынған жаңа ғимараттар пайда болды. ==== Жаңа заман ==== [[XVI ғасыр|XVI]] ғасырда Айторф аудандық сотының орны болды. Қала [[XVII ғасыр|XVII]]-[[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы соғыстарды, соның ішінде халықтың үштен бірінің өмірін қиған [[Отыз жылдық соғыс|Отыз жылдық соғысты]] бастан өткерді. [[1806 жыл|1806]] жылға дейін приход [[Бланкенберг]] ауданына тиесілі болды және әкімшілік бірліктерге (хоншафттарға) бөлінді, олар XVIII ғасырдың ортасында төртке дейін қысқарды (Айторф, Халфт, [[Линкенбах]] және [[Мертендорф (Тюрингия)|Мертен]]). [[1744 жыл|1744]] жылы жергілікті сот Хеннеф-Уартқа көшірілді. ==== Француз билігі ==== [[1806 жыл|1806]] жылы Берг герцогтігі [[Наполеон Бонапарт|Наполеонға]] өтіп, Айторф бірнеше муниципалитеттерді біріктіретін аттас [[Кантон|кантонның]] орталығына айналды. [[1809 жыл|1809]]–[[1810 жыл|1810]] жылдары мұнда сүзек індеті басталып, [[1813 жыл|1813]] жылы қала «Орыс көтерілісі» — әскерге шақыруға қарсы сәтсіз көтеріліс аймағына түсті.<ref>Klas E. Everwyn: ''„[https://www.zeit.de/1990/06/bald-sind-die-russen-hier/komplettansicht Bald sind die Russen hier]“.''</ref> ==== Пруссия билігі ==== [[1813 жыл|1813]] жылы Наполеон жеңілгеннен кейін Айторф [[Пруссия]] билігіне өтіп, [[Випперфюрт|Випперфурт]] округінің бір бөлігі болды. [[1816 жыл|1816]] жылдан бастап Айторф муниципалитетінің құрамына осы аттас муниципалитет пен Мертеннің жаңа ауданы кірді. Әкімшілік реформалар кезінде облыс Рейн провинциясының, ал [[1825 жыл|1825]] жылы біріккен Зигкреис округінің құрамына енді. ==== Бірінші дүниежүзілік соғыс ==== Айторфтың 300-ге жуық тұрғыны [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] сарбаз ретінде қаза тапты. [[1918 жыл|1918]] жылдан [[1926 жыл|1926]] жылға дейін Рейнді басып алу кезінде Айторф француз оккупация аймағымен шекаралас қала болды.<ref>Hermann Josef Ersfeld: ''Eitorfer Bild-Chronik, ein Beitrag zur Ortsgeschichte 1850–1950.'' Eigenverlag, Eitorf 1980.</ref> ==== Екінші дүниежүзілік соғыс ==== [[1945 жыл|1945]] жылы Айторф екі жаппай бомбалау рейдінен қатты зардап шекті, қала орталығын қиратып, көптеген шығынға ұшырады. 26 наурызда американдық әскерлер алға жылжыған кезде шегініп жатқан әскерлер Мертен, Бурауэль, Келтерс және Альзенбахтағы көпірлерді жарып жіберді. [[Гитлерге қарсы одақ|Одақтастар]] Линдшайд жотасын басып алып, муниципалитетті атқылап, әкімшілікті шегінуге, ал тұрғындарды қаланы тастап кетуге мәжбүр етті. ==== Бүгінгі күні ==== [[1969 жыл|1969]] жылдың 1 тамызынан бастап Айторф [[Рейн-Зиг (аудан)|Рейн-Зиг ауданының]] бөлігі болды, шекарасын сақтап қалды, бірақ аудандық сотынан айырылды. [[2005 жыл|2005]] жылы Wolle Schöller компанисясы өз жұмысын тоқтатты, ал [[2027 жыл|2027]] жылдың соңына қарай аймақтағы ең ірі жұмыс беруші ZF автобөлшектер зауыты жабылады. Айторф [[жұмыссыздық деңгейі]] жоғары және табысы төмен экономикалық тұрғыдан нашар [[муниципалитет]] болып қала береді. == Галерея == <gallery> Сурет:Rathaus Eitorf.jpg|Айторф ратуша ғимараты тікелей базар алаңында орналасқан. Сурет:Bourauel.JPG|Браулер көшесіндегі ауыл айқышы. Сурет:Villa Gauhe2.jpg|Зауыт иесі Джулиус Гауштың бұрынғы вилласы. Сурет:Forstamt Eitorf.jpg|Айторф қаласының орман шаруашылығы бұрынғы Вилла Бауманнда орналасқан. Сурет:Eitorf, Gewerbegebiet.jpg|Айторф, алдыңғы қатарда Зиг өзені бар өнеркәсіптік аймақ. </gallery> == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eitorf.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Рейн-Зиг ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 6wn96sha4sv71i08cm1wcdw3tm9ccss Меттман 0 206496 3601466 1947338 2026-05-08T06:32:32Z Almatrkh 172335 Ақпаратты жаңарттым 3601466 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] ksvij4qm9vyhntnlren8p4jtsk114rf 3601474 3601466 2026-05-08T06:39:59Z Almatrkh 172335 Тарихын қостым 3601474 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] l0er1xo617zjpiiuz5op5unsb01a1rj 3601486 3601474 2026-05-08T06:56:50Z Almatrkh 172335 Демографиялық деректер қостым 3601486 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Демографиялық деректер == [[Сурет:Kirchenensemble Mettmann.JPG|нобай|Шіркеу кешені: христиан қауымы, протестанттық шіркеу, католик шіркеуі.]] 1945 жылдан кейін Меттманның халқы [[Польша Халық Республикасы|Польшаға]] берілген бұрынғы шығыс аумақтарынан [[Немістер|немістердің]] қоныс аудару есебінен айтарлықтай өсті. Соғыс кезіндегі қираулардың болмауы және оның дамыған аймақта орналасуының арқасында қала «экономикалық ғажап» кезінде тез гүлденді. [[1960 жыл|1960]] жылдардағы жұмыс күшінің тапшылығы [[Жерорта теңізі]] елдерінен, ең алдымен, мәдениеттері қаланың күнделікті өміріне терең еніп кеткен [[Италия]] мен [[Түркия|Түркиядан]] жұмысшылардың жаппай ағынына әкелді. Кейінірек [[Ливан]] мен [[Балқан түбегі|Балқаннан]] келген босқындар, сондай-ақ [[Шығыс Еуропа|шығыс еуропалықтар]] халықты көбейтті. Бүгінгі таңда [[Түріктер|түрік]], [[Күрдтер|күрд]], [[Поляктар|поляк]], балқан және басқа қауымдастықтар Рейн-Вестфал қоғамына жақсы [[Интеграция|интеграцияланған]] күйде өздерінің ерекше белгілерін сақтайды. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 6bh3mzvvcpphw5eeieg4mqc962zjfdp 3601507 3601486 2026-05-08T07:11:04Z Almatrkh 172335 3601507 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Демографиялық деректер == [[Сурет:Kirchenensemble Mettmann.JPG|нобай|Шіркеу кешені: христиан қауымы, протестанттық шіркеу, католик шіркеуі.]] 1945 жылдан кейін Меттманның халқы [[Польша Халық Республикасы|Польшаға]] берілген бұрынғы шығыс аумақтарынан [[Немістер|немістердің]] қоныс аудару есебінен айтарлықтай өсті. Соғыс кезіндегі қираулардың болмауы және оның дамыған аймақта орналасуының арқасында қала «экономикалық ғажап» кезінде тез гүлденді. [[1960 жыл|1960]] жылдардағы жұмыс күшінің тапшылығы [[Жерорта теңізі]] елдерінен, ең алдымен, мәдениеттері қаланың күнделікті өміріне терең еніп кеткен [[Италия]] мен [[Түркия|Түркиядан]] жұмысшылардың жаппай ағынына әкелді. Кейінірек [[Ливан]] мен [[Балқан түбегі|Балқаннан]] келген босқындар, сондай-ақ [[Шығыс Еуропа|шығыс еуропалықтар]] халықты көбейтті. Бүгінгі таңда [[Түріктер|түрік]], [[Күрдтер|күрд]], [[Поляктар|поляк]], балқан және басқа қауымдастықтар Рейн-Вестфал қоғамына жақсы [[Интеграция|интеграцияланған]] күйде өздерінің ерекше белгілерін сақтайды. == Экономика және инфрақұрылым == Меттман [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдан бері [[пышақ]] өнеркәсібінің орталығы ретінде белгілі, бұл дәстүрді Mono компаниясы жалғастырды. Қалада сонымен қатар Eismann ([[Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер|мұздатылған тағамдар]]), Centralin ([[аяқ киім]] күтімі), RHEWA (өнеркәсіптік салмақ өлшеу) және Klotz Technics (еңбек қауіпсіздігі) сияқты ірі компаниялар орналасқан.<ref>''[http://rhewa-waagen.pl/ RHEWA – Бастысы].''</ref> металл өңдеу компаниясы Gust Оверхофф мұнда [[1895 жыл|1895]] жылдан бері жұмыс істейді. Қаланың инфрақұрылымы мен бизнесін Regiobahn көлік компаниясы, Takeover музыкалық MGMT агенттігі және On Rail пойыз операторы толықтырады.<ref>''[http://takeover.de/ Takeover MGMT].''</ref><ref>''[https://www.on-rail.com/unternehmen/ Eisenbahnfahrzeuge ::: On Rail GmbH: Unternehmen].''</ref> [[1907 жыл|1907]] жылдан бастап Меттманның ең ірі жеке жұмыс берушісі жыл сайынғы айналымы 190 000 тонна болатын [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль өнеркәсібіне]] арналған иілгіш шойын өндіруші Fondium (бұрынғы Георг Фишер) болды. Қалада сонымен қатар NTN корпорациясының, оның еншілес кәсіпорны ITW Dynatec және Egeria штаб-пәтерінің өндіріс орындары орналасқан. [[XXI ғасыр|XXI ғасырдың]] басында әйгілі Gold-Zack компаниясы Меттманнан кетті. [[1960 жыл|1960]] жылы [[Вупперталь|Вуппертальдан]] көшкеннен кейін ол шығыс өнеркәсіптік аймақта сегіз гектар жерді алып жатты. [[1996 жыл|1996]] жылы компания өз брендін Prym тобына сата отырып, қаржылық қызметтерге назар аударды. [[2003 жыл|2003]] жылы ол [[Банкроттық|банкрот]] деп жарияланды.<ref>[https://www.schoene-aktien.de/goldzack_alte_aktien.html Дүние жүзіндегі тарихи өнер туындылары мен салтанатты қағаздар – Голд Зак].</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] arcv0nkvt1p8ikrk4dxxedm6ecnahch 3601530 3601507 2026-05-08T07:23:30Z Almatrkh 172335 Транспорт тұралы 3601530 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Демографиялық деректер == [[Сурет:Kirchenensemble Mettmann.JPG|нобай|Шіркеу кешені: христиан қауымы, протестанттық шіркеу, католик шіркеуі.]] 1945 жылдан кейін Меттманның халқы [[Польша Халық Республикасы|Польшаға]] берілген бұрынғы шығыс аумақтарынан [[Немістер|немістердің]] қоныс аудару есебінен айтарлықтай өсті. Соғыс кезіндегі қираулардың болмауы және оның дамыған аймақта орналасуының арқасында қала «экономикалық ғажап» кезінде тез гүлденді. [[1960 жыл|1960]] жылдардағы жұмыс күшінің тапшылығы [[Жерорта теңізі]] елдерінен, ең алдымен, мәдениеттері қаланың күнделікті өміріне терең еніп кеткен [[Италия]] мен [[Түркия|Түркиядан]] жұмысшылардың жаппай ағынына әкелді. Кейінірек [[Ливан]] мен [[Балқан түбегі|Балқаннан]] келген босқындар, сондай-ақ [[Шығыс Еуропа|шығыс еуропалықтар]] халықты көбейтті. Бүгінгі таңда [[Түріктер|түрік]], [[Күрдтер|күрд]], [[Поляктар|поляк]], балқан және басқа қауымдастықтар Рейн-Вестфал қоғамына жақсы [[Интеграция|интеграцияланған]] күйде өздерінің ерекше белгілерін сақтайды. == Экономика және инфрақұрылым == Меттман [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдан бері [[пышақ]] өнеркәсібінің орталығы ретінде белгілі, бұл дәстүрді Mono компаниясы жалғастырды. Қалада сонымен қатар Eismann ([[Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер|мұздатылған тағамдар]]), Centralin ([[аяқ киім]] күтімі), RHEWA (өнеркәсіптік салмақ өлшеу) және Klotz Technics (еңбек қауіпсіздігі) сияқты ірі компаниялар орналасқан.<ref>''[http://rhewa-waagen.pl/ RHEWA – Бастысы].''</ref> металл өңдеу компаниясы Gust Оверхофф мұнда [[1895 жыл|1895]] жылдан бері жұмыс істейді. Қаланың инфрақұрылымы мен бизнесін Regiobahn көлік компаниясы, Takeover музыкалық MGMT агенттігі және On Rail пойыз операторы толықтырады.<ref>''[http://takeover.de/ Takeover MGMT].''</ref><ref>''[https://www.on-rail.com/unternehmen/ Eisenbahnfahrzeuge ::: On Rail GmbH: Unternehmen].''</ref> [[1907 жыл|1907]] жылдан бастап Меттманның ең ірі жеке жұмыс берушісі жыл сайынғы айналымы 190 000 тонна болатын [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль өнеркәсібіне]] арналған иілгіш шойын өндіруші Fondium (бұрынғы Георг Фишер) болды. Қалада сонымен қатар NTN корпорациясының, оның еншілес кәсіпорны ITW Dynatec және Egeria штаб-пәтерінің өндіріс орындары орналасқан. [[XXI ғасыр|XXI ғасырдың]] басында әйгілі Gold-Zack компаниясы Меттманнан кетті. [[1960 жыл|1960]] жылы [[Вупперталь|Вуппертальдан]] көшкеннен кейін ол шығыс өнеркәсіптік аймақта сегіз гектар жерді алып жатты. [[1996 жыл|1996]] жылы компания өз брендін Prym тобына сата отырып, қаржылық қызметтерге назар аударды. [[2003 жыл|2003]] жылы ол [[Банкроттық|банкрот]] деп жарияланды.<ref>[https://www.schoene-aktien.de/goldzack_alte_aktien.html Дүние жүзіндегі тарихи өнер туындылары мен салтанатты қағаздар – Голд Зак].</ref> == Транспорт жүйесі == [[Сурет:MEBahnhof.jpg|нобай|Теміржол вокзалының тарихи ғимараты.]] [[Сурет:MEBahn.jpg|нобай|Бүгінгі күні Региобан темір жолы ескі Рейн бағытымен өтеді.]] === Теміржол === [[Дюссельдорф]]-[[Дортмунд]] теміржол желісі, үш қалалық станциясы бар Региобан S28 бағыты бойынша Меттман арқылы өтеді. Дюссельдорфқа дейін жол жүру уақыты 20 минут, [[Вупперталь|Вуппертальға]] дейін 15 минут. [[2020 жыл|2020]] жылдың желтоқсанында желі Вупперталь орталық станциясына дейін ұзартылды.<ref>''[https://www.regio-bahn.de/aktuelles/betriebsstart-wuppertal Betriebsstart Wuppertal - RegioBahn].''</ref> === Автомобильдік қозғалыс === [[Сурет:Straßennetz Großraum Düsseldorf.png|нобай|Дюссельдорфтың үлкен аймағындағы автомобиль жолдары желісі, оған Меттманда кіреді.]] 1970 жылдары А 31 (бұрынғы А 113) автожолының Меттман арқылы өтетін бөлігін ұзарту, оның ішінде Обметмандағы жол айрығын, екі пандус пен [[Шварцбах]] пен Дюссель өзендерінің үстіндегі виадуктарды салу жоспары жасалды. Алайда, бұл жоба [[1980 жыл|1980]] жылы толығымен тоқтатылды.<ref>''[https://www.autobahn-online.de/ehem/a31.html A31].''</ref> === Әуе қозғалысы === Дюссельдорф әуежайы шамамен 20 км, [[Кёльн|Кельн]]/[[Бонн]] әуежайы шамамен 50 км, [[Дортмунд]] әуежайы шамамен 60 км және Визедегі Төменгі Рейн әуежайы Меттманнан солтүстік-батысқа қарай шамамен 90 км қашықтықта орналасқан. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] mbkz55wf8h2ln2nqxui1o865jgn5jzg 3601560 3601530 2026-05-08T07:50:00Z Almatrkh 172335 3601560 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет =Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Демографиялық деректер == [[Сурет:Kirchenensemble Mettmann.JPG|нобай|Шіркеу кешені: христиан қауымы, протестанттық шіркеу, католик шіркеуі.]] 1945 жылдан кейін Меттманның халқы [[Польша Халық Республикасы|Польшаға]] берілген бұрынғы шығыс аумақтарынан [[Немістер|немістердің]] қоныс аудару есебінен айтарлықтай өсті. Соғыс кезіндегі қираулардың болмауы және оның дамыған аймақта орналасуының арқасында қала «экономикалық ғажап» кезінде тез гүлденді. [[1960 жыл|1960]] жылдардағы жұмыс күшінің тапшылығы [[Жерорта теңізі]] елдерінен, ең алдымен, мәдениеттері қаланың күнделікті өміріне терең еніп кеткен [[Италия]] мен [[Түркия|Түркиядан]] жұмысшылардың жаппай ағынына әкелді. Кейінірек [[Ливан]] мен [[Балқан түбегі|Балқаннан]] келген босқындар, сондай-ақ [[Шығыс Еуропа|шығыс еуропалықтар]] халықты көбейтті. Бүгінгі таңда [[Түріктер|түрік]], [[Күрдтер|күрд]], [[Поляктар|поляк]], балқан және басқа қауымдастықтар Рейн-Вестфал қоғамына жақсы [[Интеграция|интеграцияланған]] күйде өздерінің ерекше белгілерін сақтайды. == Экономика және инфрақұрылым == Меттман [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдан бері [[пышақ]] өнеркәсібінің орталығы ретінде белгілі, бұл дәстүрді Mono компаниясы жалғастырды. Қалада сонымен қатар Eismann ([[Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер|мұздатылған тағамдар]]), Centralin ([[аяқ киім]] күтімі), RHEWA (өнеркәсіптік салмақ өлшеу) және Klotz Technics (еңбек қауіпсіздігі) сияқты ірі компаниялар орналасқан.<ref>''[http://rhewa-waagen.pl/ RHEWA – Бастысы].''</ref> металл өңдеу компаниясы Gust Оверхофф мұнда [[1895 жыл|1895]] жылдан бері жұмыс істейді. Қаланың инфрақұрылымы мен бизнесін Regiobahn көлік компаниясы, Takeover музыкалық MGMT агенттігі және On Rail пойыз операторы толықтырады.<ref>''[http://takeover.de/ Takeover MGMT].''</ref><ref>''[https://www.on-rail.com/unternehmen/ Eisenbahnfahrzeuge ::: On Rail GmbH: Unternehmen].''</ref> [[1907 жыл|1907]] жылдан бастап Меттманның ең ірі жеке жұмыс берушісі жыл сайынғы айналымы 190 000 тонна болатын [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль өнеркәсібіне]] арналған иілгіш шойын өндіруші Fondium (бұрынғы Георг Фишер) болды. Қалада сонымен қатар NTN корпорациясының, оның еншілес кәсіпорны ITW Dynatec және Egeria штаб-пәтерінің өндіріс орындары орналасқан. [[XXI ғасыр|XXI ғасырдың]] басында әйгілі Gold-Zack компаниясы Меттманнан кетті. [[1960 жыл|1960]] жылы [[Вупперталь|Вуппертальдан]] көшкеннен кейін ол шығыс өнеркәсіптік аймақта сегіз гектар жерді алып жатты. [[1996 жыл|1996]] жылы компания өз брендін Prym тобына сата отырып, қаржылық қызметтерге назар аударды. [[2003 жыл|2003]] жылы ол [[Банкроттық|банкрот]] деп жарияланды.<ref>[https://www.schoene-aktien.de/goldzack_alte_aktien.html Дүние жүзіндегі тарихи өнер туындылары мен салтанатты қағаздар – Голд Зак].</ref> == Транспорт жүйесі == [[Сурет:MEBahnhof.jpg|нобай|Теміржол вокзалының тарихи ғимараты.]] [[Сурет:MEBahn.jpg|нобай|Бүгінгі күні Региобан темір жолы ескі Рейн бағытымен өтеді.]] === Теміржол === [[Дюссельдорф]]-[[Дортмунд]] теміржол желісі, үш қалалық станциясы бар Региобан S28 бағыты бойынша Меттман арқылы өтеді. Дюссельдорфқа дейін жол жүру уақыты 20 минут, [[Вупперталь|Вуппертальға]] дейін 15 минут. [[2020 жыл|2020]] жылдың желтоқсанында желі Вупперталь орталық станциясына дейін ұзартылды.<ref>''[https://www.regio-bahn.de/aktuelles/betriebsstart-wuppertal Betriebsstart Wuppertal - RegioBahn].''</ref> === Автомобильдік қозғалыс === [[Сурет:Straßennetz Großraum Düsseldorf.png|нобай|Дюссельдорфтың үлкен аймағындағы автомобиль жолдары желісі, оған Меттманда кіреді.]] 1970 жылдары А 31 (бұрынғы А 113) автожолының Меттман арқылы өтетін бөлігін ұзарту, оның ішінде Обметмандағы жол айрығын, екі пандус пен [[Шварцбах]] пен Дюссель өзендерінің үстіндегі виадуктарды салу жоспары жасалды. Алайда, бұл жоба [[1980 жыл|1980]] жылы толығымен тоқтатылды.<ref>''[https://www.autobahn-online.de/ehem/a31.html A31].''</ref> === Әуе қозғалысы === Дюссельдорф әуежайы шамамен 20 км, [[Кёльн|Кельн]]/[[Бонн]] әуежайы шамамен 50 км, [[Дортмунд]] әуежайы шамамен 60 км және Визедегі Төменгі Рейн әуежайы Меттманнан солтүстік-батысқа қарай шамамен 90 км қашықтықта орналасқан. == Білім саласы == [[Сурет:FHDW (Fachhochschule der Deutschen Wirtschaft) Marie-Curie-Straße Innovationspark Mettmann-West 20090906-1.JPG|нобай|Қолданбалы экономикалық ғылымдар университеті.]] Қалада әртүрлі типтегі мектептер, сонымен қатар музыка мектебі, ересектерге арналған білім беру орталығы, қалалық кітапхана және қаланың кең мұрағаты бар. [[2009 жыл|2009]] жылдың қазан айынан бастап, FHDW (Қолданбалы экономикалық ғылымдар университеті) ашылуымен Меттман университеттік қала болды. == Галерея == <gallery> Сурет:Kino Weltspiegel Mettmann.JPG|«Вельцпигель» кино орталығы. Сурет:MEKirche.jpg|Евангелдік шіркеу, Фрейхейтштрассе. Сурет:Polizeipräsidium (Kreis) Mettmann 20090813.JPG|Меттман аудандық полициясының бас кеңсесі. Сурет:Goldberger Mühle am Goldberger Teich (Mettmann) 20090823.jpg|Голдбергер тоғанындағы Голдбергер диірмені. Сурет:Mettman, zicht op kerk vanaf Johannes Flintropstrasse foto1 2012-03-27 12.13.JPG|Меттман, Иоганнес-Флинтроп-Штрассе шіркеу мұнарасы. Сурет:Mettmann-2016.jpg|Меттман, солтүстіктен көрініс. </gallery> == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] elhyd7qvos1pt5eb4pp93437lwahoa6 3601675 3601560 2026-05-08T09:52:39Z 1nter pares 146705 3601675 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Меттман |шынайы атауы = Mettmann |сурет = Blick_auf_Stadt_Mettmann.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Mettmann COA.svg |ту =Flagge_Mettmann.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Меттман |кестедегі аудан = Меттман (аудан){{!}}Меттман |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi =Мэр |басшысы = Андре Бэр (2025-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 42,52 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 39,542 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =929,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02104 |пошта индексі = 40822 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Mettmann |сайты = http://www.mettmann.de/ |сайт тілі = de }} '''Меттман''' ({{lang-de|Mettmann}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дюссельдорф (округ)|Дюссельдорф]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Меттман (аудан)|Меттман]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 1 58 024''. Қаланың басшысы — Бодо Новодворски. == Тарихы == Ежелгі «strata coloniensis» сауда жолында орналасқан [[Лотарингия]] ауылы Медамана туралы алғаш рет 904 жылы Король Луи Баланың жарғысында айтылған. Оның атауының этимологиясы [[Милан|Миланға]] ұқсас, ал елді мекеннің ресми тарихы 1100 жылдан астам уақыт бұрын басталды. [[1363 жыл|1363]] жылы Меттман Берг және Юльич округінің сегіз әкімшілік орталығының біріне айналды. Кливс графынан тәуелсіздік алған қала қабырғаларды тұрғызу, мэрді сайлау және салықтар алу құқығына ие болды, бұл оның белсенді коммерциялық дамуына ықпал етті. [[1806 жыл|1806]] жылы Меттман Йоахим Мюрат тұсында Берг Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал мэр «Мэсье ле Мэй» атағын алды. Он жылдық француз билігі мен [[1813 жыл|1813]] жылы [[Наполеондық соғыстар|Наполеон жеңіліске]] ұшырағаннан кейін қала [[1822 жыл|1822]] жылы Рейн провинциясының бір бөлігі болып, [[Пруссия|Пруссияға]] өтті. Алайда Пруссия билігі ұнамсыз болды. [[1848 жыл|1848]]–[[1849 жыл|49]] жылдардағы толқулар кезінде полиция жергілікті билікке емес, [[Берлин|Берлинге]] есеп берді. Берлин [[Дюссельдорф|Дюссельдорфтың]] бюрократиясын басқа Пруссия аймақтарының шенеуніктерімен толтырып, Рейнландты колония ретінде қарастырды. [[1945 жыл|1945]] жылы 16 сәуірде Меттманды [[АҚШ әскері|АҚШ әскерлері]] босатып, британдық әкімшілендіруге тапсырды, бұл қайта [[Демократия|демократияландыру]] процесін бастады. [[1946 жыл|1946]] жылдан бастап қала Солтүстік Рейн-Вестфалияның, [[1949 жыл|1949]] жылдан [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] бөлігі болды. == Демографиялық деректер == [[Сурет:Kirchenensemble Mettmann.JPG|нобай|Шіркеу кешені: христиан қауымы, протестанттық шіркеу, католик шіркеуі.]] 1945 жылдан кейін Меттманның халқы [[Польша Халық Республикасы|Польшаға]] берілген бұрынғы шығыс аумақтарынан [[Немістер|немістердің]] қоныс аудару есебінен айтарлықтай өсті. Соғыс кезіндегі қираулардың болмауы және оның дамыған аймақта орналасуының арқасында қала «экономикалық ғажап» кезінде тез гүлденді. [[1960 жыл|1960]] жылдардағы жұмыс күшінің тапшылығы [[Жерорта теңізі]] елдерінен, ең алдымен, мәдениеттері қаланың күнделікті өміріне терең еніп кеткен [[Италия]] мен [[Түркия|Түркиядан]] жұмысшылардың жаппай ағынына әкелді. Кейінірек [[Ливан]] мен [[Балқан түбегі|Балқаннан]] келген босқындар, сондай-ақ [[Шығыс Еуропа|шығыс еуропалықтар]] халықты көбейтті. Бүгінгі таңда [[Түріктер|түрік]], [[Күрдтер|күрд]], [[Поляктар|поляк]], балқан және басқа қауымдастықтар Рейн-Вестфал қоғамына жақсы [[Интеграция|интеграцияланған]] күйде өздерінің ерекше белгілерін сақтайды. == Экономика және инфрақұрылым == Меттман [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдан бері [[пышақ]] өнеркәсібінің орталығы ретінде белгілі, бұл дәстүрді Mono компаниясы жалғастырды. Қалада сонымен қатар Eismann ([[Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер|мұздатылған тағамдар]]), Centralin ([[аяқ киім]] күтімі), RHEWA (өнеркәсіптік салмақ өлшеу) және Klotz Technics (еңбек қауіпсіздігі) сияқты ірі компаниялар орналасқан.<ref>''[http://rhewa-waagen.pl/ RHEWA – Бастысы].''</ref> металл өңдеу компаниясы Gust Оверхофф мұнда [[1895 жыл|1895]] жылдан бері жұмыс істейді. Қаланың инфрақұрылымы мен бизнесін Regiobahn көлік компаниясы, Takeover музыкалық MGMT агенттігі және On Rail пойыз операторы толықтырады.<ref>''[http://takeover.de/ Takeover MGMT].''</ref><ref>''[https://www.on-rail.com/unternehmen/ Eisenbahnfahrzeuge ::: On Rail GmbH: Unternehmen].''</ref> [[1907 жыл|1907]] жылдан бастап Меттманның ең ірі жеке жұмыс берушісі жыл сайынғы айналымы 190 000 тонна болатын [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль өнеркәсібіне]] арналған иілгіш шойын өндіруші Fondium (бұрынғы Георг Фишер) болды. Қалада сонымен қатар NTN корпорациясының, оның еншілес кәсіпорны ITW Dynatec және Egeria штаб-пәтерінің өндіріс орындары орналасқан. [[XXI ғасыр|XXI ғасырдың]] басында әйгілі Gold-Zack компаниясы Меттманнан кетті. [[1960 жыл|1960]] жылы [[Вупперталь|Вуппертальдан]] көшкеннен кейін ол шығыс өнеркәсіптік аймақта сегіз гектар жерді алып жатты. [[1996 жыл|1996]] жылы компания өз брендін Prym тобына сата отырып, қаржылық қызметтерге назар аударды. [[2003 жыл|2003]] жылы ол [[Банкроттық|банкрот]] деп жарияланды.<ref>[https://www.schoene-aktien.de/goldzack_alte_aktien.html Дүние жүзіндегі тарихи өнер туындылары мен салтанатты қағаздар – Голд Зак].</ref> == Транспорт жүйесі == [[Сурет:MEBahnhof.jpg|нобай|Теміржол вокзалының тарихи ғимараты.]] [[Сурет:MEBahn.jpg|нобай|Бүгінгі күні Региобан темір жолы ескі Рейн бағытымен өтеді.]] === Теміржол === [[Дюссельдорф]]-[[Дортмунд]] теміржол желісі, үш қалалық станциясы бар Региобан S28 бағыты бойынша Меттман арқылы өтеді. Дюссельдорфқа дейін жол жүру уақыты 20 минут, [[Вупперталь|Вуппертальға]] дейін 15 минут. [[2020 жыл|2020]] жылдың желтоқсанында желі Вупперталь орталық станциясына дейін ұзартылды.<ref>''[https://www.regio-bahn.de/aktuelles/betriebsstart-wuppertal Betriebsstart Wuppertal - RegioBahn].''</ref> === Автомобильдік қозғалыс === [[Сурет:Straßennetz Großraum Düsseldorf.png|нобай|Дюссельдорфтың үлкен аймағындағы автомобиль жолдары желісі, оған Меттманда кіреді.]] 1970 жылдары А 31 (бұрынғы А 113) автожолының Меттман арқылы өтетін бөлігін ұзарту, оның ішінде Обметмандағы жол айрығын, екі пандус пен [[Шварцбах]] пен Дюссель өзендерінің үстіндегі виадуктарды салу жоспары жасалды. Алайда, бұл жоба [[1980 жыл|1980]] жылы толығымен тоқтатылды.<ref>''[https://www.autobahn-online.de/ehem/a31.html A31].''</ref> === Әуе қозғалысы === Дюссельдорф әуежайы шамамен 20 км, [[Кёльн|Кельн]]/[[Бонн]] әуежайы шамамен 50 км, [[Дортмунд]] әуежайы шамамен 60 км және Визедегі Төменгі Рейн әуежайы Меттманнан солтүстік-батысқа қарай шамамен 90 км қашықтықта орналасқан. == Білім саласы == [[Сурет:FHDW (Fachhochschule der Deutschen Wirtschaft) Marie-Curie-Straße Innovationspark Mettmann-West 20090906-1.JPG|нобай|Қолданбалы экономикалық ғылымдар университеті.]] Қалада әртүрлі типтегі мектептер, сонымен қатар музыка мектебі, ересектерге арналған білім беру орталығы, қалалық кітапхана және қаланың кең мұрағаты бар. [[2009 жыл|2009]] жылдың қазан айынан бастап, FHDW (Қолданбалы экономикалық ғылымдар университеті) ашылуымен Меттман университеттік қала болды. == Галерея == <gallery> Сурет:Kino Weltspiegel Mettmann.JPG|«Вельцпигель» кино орталығы. Сурет:MEKirche.jpg|Евангелдік шіркеу, Фрейхейтштрассе. Сурет:Polizeipräsidium (Kreis) Mettmann 20090813.JPG|Меттман аудандық полициясының бас кеңсесі. Сурет:Goldberger Mühle am Goldberger Teich (Mettmann) 20090823.jpg|Голдбергер тоғанындағы Голдбергер диірмені. Сурет:Mettman, zicht op kerk vanaf Johannes Flintropstrasse foto1 2012-03-27 12.13.JPG|Меттман, Иоганнес-Флинтроп-Штрассе шіркеу мұнарасы. Сурет:Mettmann-2016.jpg|Меттман, солтүстіктен көрініс. </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mettmann.de/ Ресми сайты] {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Меттман ауданы:Қалалар}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] 34rgj451imvpfim4b5icp6hzsx1fwqv Штайнфельд (Төменгі Франкония) 0 208797 3601348 3118421 2026-05-07T20:16:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601348 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штайнфельд (Төменгі Франкония) |шынайы атауы = Steinfeld (Unterfranken) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Steinfeld (Unterfranken) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=57 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=40 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Майн-Шпессарт |кестедегі аудан = Майн-Шпессарт (аудан){{!}}Майн-Шпессарт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Маттиас Лошерт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,69 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 277 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2245 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 09359 |пошта индексі = 97854 |пошта индекстері = |автомобиль коды = MSP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 6 77 186 |ортаққордағы санаты = Steinfeld (Unterfranken) |сайты = http://www.steinfeld-msp.de |сайт тілі = de }} '''Штайнфельд (Төменгі Франкония)''' ({{lang-de|Steinfeld (Unterfranken)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Майн-Шпессарт (аудан)|Майн-Шпессарт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2245 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,69 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 77 186''. Муниципалитеттің басшысы — Маттиас Лошерт. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.steinfeld-msp.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311012253/http://www.steinfeld-msp.de/ |date=2007-03-11 }} {{Германия:Майн-Шпессарт ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] t5dstl6nuhfcxheec57hi8986ekzmd2 Шильдау 0 209015 3601329 1823908 2026-05-07T16:41:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601329 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Шильдау |шынайы атауы = Schildau |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_schildau.PNG |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=27 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=56 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония |кестедегі аймақ = Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Солтүстік Саксония |кестедегі аудан = Солтүстік Саксония (аудан){{!}}Солтүстік Саксония |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Мартин Бёттгер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 74,60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 127 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3554 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034221 |пошта индексі = 04889 |пошта индекстері = |автомобиль коды = TO |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 14 3 89 260 |ортаққордағы санаты = Schildau |сайты = http://www.stadt-schildau.de/ |сайт тілі = de }} '''Шильдау''' ({{lang-de|Schildau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Лейпциг (округ)|Лейпциг]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Солтүстік Саксония (аудан)|Солтүстік Саксония]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3554 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 74,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''14 3 89 260''. Қаланың басшысы — Мартин Бёттгер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadt-schildau.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025030741/http://www.stadt-schildau.de/ |date=2013-10-25 }} {{Саксония аудандары}} {{Германия:Солтүстік Саксония ауданы:Қалалар}} {{Saxony-geo-stub}} [[Санат:Саксония елді мекендері]] j0iqzx0eoa0da19sbehtgztur63zbbq Эглофштайн 0 212534 3601368 3436400 2026-05-08T00:16:06Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601368 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эглофштайн |шынайы атауы = Egloffstein |сурет = Osterbrunnen-Bieberbach-2003.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Egloffstein COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=15 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Форхгайм |кестедегі аудан = Форхгайм (аудан){{!}}Форхгайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 15 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Штефан Фёрч |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,04 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 350-580 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1983 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 09197 |пошта индексі = 91349 |пошта индекстері = |автомобиль коды = FO |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 4 74 124 |ортаққордағы санаты = Egloffstein |сайты = http://www.egloffstein.de egloffstein.de |сайт тілі = de }} '''Эглофштайн''' ({{lang-de|Egloffstein}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Форхгайм (аудан)|Форхгайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1983 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 4 74 124''. Муниципалитеттің басшысы — Штефан Фёрч. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 15 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.egloffstein.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018044941/http://www.egloffstein.de/ |date=2007-10-18 }} {{Германия:Форхгайм ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] oxqhl6og2bj12g7hrfwec9t1bbu90g3 Элькслебен (Зёммерда) 0 214884 3601371 3594906 2026-05-08T01:43:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601371 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Элькслебен (Зёммерда) |шынайы атауы = Elxleben (Landkreis Sömmerda |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Elxleben.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=02 |lat_sec=44 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=56 |lon_sec=50 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёмерда |кестедегі аудан = Зёмерда (аудан){{!}}Зёмерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Юрген Клеменс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 164 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2300 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036201 |пошта индексі = 99189 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 009 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.elxleben.de/ |сайт тілі = de }} '''Элькслебен (Зёммерда)''' ({{lang-de|Elxleben (Landkreis Sömmerda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёмерда (аудан)|Зёмерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 12,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 009''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Клеменс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.elxleben.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416072947/http://www.elxleben.de/ |date=2010-04-16 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] dmcffh2rptieosgqtne6rrql0w4z6op Эрлауф 0 239071 3601377 1842370 2026-05-08T03:20:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601377 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Эрлауф |шынайы атауы = Erlauf (Ort) |сурет = |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=11 |lat_sec=02 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=11 |lon_sec=03 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Мельк (округ){{!}}Мельк |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Франц Куттнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9.67 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 225 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 1115 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2757 |пошта индексі = 3253 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 15 08 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.riskommunal.at/erlauf |сайт тілі = de }} '''Эрлауф''' ({{lang-de|Erlauf (Ort)}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Мельк (округ)|Мельк]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1115 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 9.67 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — ME, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 15 08''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Куттнер саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.riskommunal.at/erlauf Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Аустрия:Мельк округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] c7zitx6p5sdggm2s7r1gj63nukieb90 Юсуф Естес 0 268229 3601518 3377648 2026-05-08T07:15:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601518 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = |image_size = |caption = Юсуф Естес |name = Юсуф Естес |birth_name = Скип Естес |birth_date = 1944, 1 Қаңтар |birth_place = [[Огайо]], АҚШ |death_date = |religion = Ислам |main_interests = [[Дағуа]] |notable_ideas = |influences = |influenced = |signature = |website = [http://yusufestes.com/ YusufEstes.com]<br>[http://www.guideus.tv/ GuideUS TV]<br>[http://www.shareislam.com/ Share Islam] }} '''Юсуф Естес''' (1944 т.) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкалық]] Ислам уағызшысы. 1991 жылы [[христиандық]]тан [[Ислам]]ға ауысты. ==Жеке өмірі== АҚШ-тың [[Техас]] штатында туған ==Сыртқы сілттемелер== * [http://www.yusufestes.com Personal website of Yusuf Estes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328174808/http://yusufestes.com/ |date=2019-03-28 }} * [http://www.islamalways.com ''IslamAlways'']{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.islamtomorrow.com ''IslamTomorrow''] * [http://www.shareislam.com ''ShareIslam''] * [http://www.halaltube.com/speaker/yusuf-estes Yusuf Estes audio and video lectures] from Halal Tube [[Санат:Ислам дінін қабылдағандар]] [[Санат:Техаста туғандар]] t1z4ffcgfeuezp4vs4p5l7mlr35o4dh Каратинга 0 270876 3601346 2625060 2026-05-07T20:03:53Z HVL 49927 Update view 3601346 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Каратинга |шынайы атауы = Caratinga |сурет = [[Сурет:Vista parcial de Caratinga MG2.JPG|330px]] |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = Brasão Caratinga.png |ту = Bandeira Caratinga.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=19 |lat_min=47 |lat_sec=24 |lon_dir=W |lon_deg=42 |lon_min=8 |lon_sec=20 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Минас-Жерайс |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Вали-ду-Риу-Доси (мезорегион){{!}}Вали-ду-Риу-Доси --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Каратинга (микрорегион){{!}}Каратинга --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Эрнани Кампус Порту |құрылған уақыты = 1848 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1 250,87 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 578 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 85 472 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 66,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каратинга''' ({{lang-pt|Caratinga}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Минас-Жерайс (штат)|Минас-Жерайс]] штатында орналасқан. [[Вали-ду-Риу-Доси (мезорегион)|Вали-ду-Риу-Доси]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Каратинга (микрорегион)|Каратинга]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 85 472 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 250,87 км² шамасында. Халық тығыздығы — 66,1 адам/км². == Тарихы == Қала [[1848 жыл]]ы құрылған. {{Каратинга микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Минас-Жерайс елді мекендері]] ban4vpfq3nlb7h8sqxgz0u71uuuww42 Юсуф әл-Қардауи 0 287690 3601522 3570380 2026-05-08T07:18:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601522 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} '''Юсуф әл-Қардауи''' ({{lang-ar|<big>يوسف القرضاوي </big>}}; 9 Қыркүйек 1926) [[Мысыр]]лық [[Ислам]] ғалымы. <!-- He is best known for his programme, ''ash-Shariah wal-Hayat'' ("[[Shariah]] and Life"), broadcast on [[Al Jazeera]], which has an estimated audience of 60 million worldwide.<ref name="Influential 500">No.9 Sheikh Dr Yusuf al Qaradawi, Head of the International Union of Muslim Scholars – "The 500 most influential muslims in the world 2009" ,Prof John Esposito and Prof Ibrahim Kalin – Edmund A. Walsh School of Foreign Service, Georgetown University</ref><ref name="spiegel">[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,745526,00.html The Voice of Egypt's Muslim Brotherhood] article in Spiegel, by Alexander Smoltczyk on 15 February 2011</ref> He is also well known for [[Islamonline.net|IslamOnline]], a popular website he helped found in 1997 and for which he now serves as chief religious scholar.<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/siteinfo/islamonline.net# |title=Alexa site info IslamOnline.net Ranking#3880 Mar 1 2010 |publisher=Alexa.com |date=16 February 2010 |accessdate=11 April 2010}}</ref> --> ==Негізгі еңбектері== * [http://www.newvision.tc/?zSystem=eShop&Lang=&sc=E083 ''Мұсылман өміріндегі уақыт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222112902/http://www.newvision.tc/?zSystem=eShop&Lang=&sc=E083 |date=2012-02-22 }} * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_Priorities/index.htm ''Priorities of the Islamic Movement in the Coming Phase]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_awake/index.htm ''Towards a Sound Awakening] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170213133347/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_awake/index.htm |date=2017-02-13 }} * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_WI/default.htm ''The Status of Women in Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101082137/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_WI/default.htm |date=2022-11-01 }} * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_RE/index.htm ''Islamic Awakening between Rejection and Extremism]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_LP/ ''The Lawful and Prohibited in Islam''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013155916/http://witness-pioneer.org/vil/Books/Q_LP/ |date=2011-10-13 }} * [http://www.returntoislam.com/wiki/index.php/Diversion_and_Arts_In_Islam ''Diversion and Arts In Islam''] (in progress) * ''Islam: Modern Fatwas on Issues of Women and the Family'' (Fatawa Mu'asira fi Shu'un al-Mar'a wa al-Usrah) (Dar al-Shihab, Algeria, 1987) <!-- He has also published some excerpts of his poetry in the book ''Nafahat wa Lafahat''. Al-Qaradawi has also been the subject of the book ''The Global Mufti: The Phenomenon of Yusuf al-Qaradawi'' published by Columbia University Press.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/0231700709 |title=The Global Mufti: The Phenomenon of Yusuf al-Qaradawi (Columbia/Hurst) |publisher=Amazon.com |date=9 September 2009 |accessdate=11 April 2010}}</ref> He is also profiled as one of the leading liberal voices in contemporary Islam in [[Charles Kurzman]]'s book ''Liberal Islam: A Sourcebook'', published by [[Oxford University Press]].<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/dp/0195116224 |title=Liberal Islam, 1998 Edition, Chapter 22 Yusuf Al-Qaradawi |publisher=Amazon.co.uk |accessdate=11 April 2010}}</ref> --> ==Тағы қараңыз== * [[Abdullah bin Bayyah]] * [[Khurshid Ahmad (Islamic scholar)|Khurshid Ahmad]] * [[Qur'an]] * [[Template:Islam|Quick list on Islam]] ==Нұсқалар== {{Ibid|date=February 2011}} {{Reflist|3}} ==Сыртқы сілттемелер== {{Wikiquote}} * [http://www.onislam.net/ On Islam] * [http://www.qaradawi.net/ Personal website] (in Arabic) * {{Worldcat id|lccn-n82-164852}} * [http://www.newvision.tc/ Al-Qaradawi's books translated into English and French] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514134224/http://newvision.tc/ |date=2009-05-14 }} * [[Wolfgang G. Schwanitz]]: ''Global Mufti al-Qaradawi'', Webversion [http://www.trafoberlin.de/pdf-dateien/2011_04_26/Bettina%20Graef%20Jakob%20Skovgaard-Petersen%20Global%20Mufti.pdf 12-2010] * [https://web.archive.org/web/20120314195514/http://meria.idc.ac.il/journal/2008/issue1/pdf/5.pdf "Shaykh Yusuf Al-Qaradawi: Portrait of a leading Islamist cleric"], Ana Belén Soage, ''[[Middle East Review of International Affairs]]'', 12/1 (наурыз 2008), pp.&nbsp;51–65 * [http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-1007/i.html Yusuf al-Qaradawi and Minorities: Learned Intolerance]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Qantara.de]] * [http://www.london.gov.uk/moderngov/Data/London%20Assembly%20(Mayor's%20Question%20Time)/20050914/Minutes/Transcript%20PDF.pdf Daily Assembly 14 September 2005], Mayor of London about Qardawi and Pope John XXIII, pp.&nbsp;12–13, [[Greater London Authority]] {{DEFAULTSORT:Qaradawi, Yusuf al-}} [[Санат:9 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:1926 жылы туғандар]] [[Санат:Аль-Азхар университеті түлектері]] [[Санат:Король Фейсал сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Ислам дінтанушылары]] [[Санат:Мысырда туғандар]] [[Санат:Панисламизм]] [[Санат:Антисионизм тұлғалары]] [[Санат:Халықаралық мұсылман ғалымдары одағы мүшелері]] qkh17awz6h5i0vfcszoowg1l2m8l782 Викон 0 303121 3601356 2768857 2026-05-07T21:20:53Z SpinnerLaserzthe2nd 101961 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Wikon COA.png]] → [[File:CHE Wikon COA.svg]] 3601356 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Викон |шынайы атауы = Wikon |сурет = |жағдайы = |ел = Швейцария |елтаңба = CHE Wikon COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=15 |lat_sec=46 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=57 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны |аймағы = Люцерн |кестедегі аймақ = Люцерн (кантон){{!}}Люцерн |аудан түрі = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Виллизау |кестедегі аудан = Виллизау (округ){{!}}Виллизау |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8.28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 460 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі |тұрғыны = 1372 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 4806 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 1147 |ортаққордағы санаты = Wikon |сайты = http://www.wikon.ch |сайт тілі = }} [[Сурет:Karte Gemeinde Wikon 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]] '''Викон''' ({{lang-de|Wikon}}) — [[Швейцария]]ның [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] кантонында орналасқан коммуна. [[Виллизау (округ)|Виллизау]] округінің құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1372 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.28 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''1147'', [[пошта индексі]] — 4806. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wikon.ch Ресми сайты] {{Switzerland-geo-stub}} {{Швейцария:Виллизау округі:Қалалар}} [[Санат:Люцерн елді мекендері]] s33wt6purgy4ywllk8592tewlsu3dfb 3601397 3601356 2026-05-08T04:58:15Z 1nter pares 146705 3601397 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Викон |шынайы атауы = Wikon |сурет = |жағдайы = |ел = Швейцария |елтаңба = CHE Wikon COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=15 |lat_sec=46 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=57 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны |аймағы = Люцерн |кестедегі аймақ = Люцерн (кантон){{!}}Люцерн |аудан түрі = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Виллизау |кестедегі аудан = Виллизау (округ){{!}}Виллизау |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8.28 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 460 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі |тұрғыны = 1372 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 4806 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 1147 |ортаққордағы санаты = Wikon |сайты = http://www.wikon.ch |сайт тілі = }} [[Сурет:Karte Gemeinde Wikon 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]] '''Викон''' ({{lang-de|Wikon}}) — [[Швейцария]]ның [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] кантонында орналасқан коммуна. [[Виллизау (округ)|Виллизау]] округінің құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1372 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.28 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''1147'', [[пошта индексі]] — 4806. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wikon.ch Ресми сайты] {{Switzerland-geo-stub}} [[Санат:Люцерн елді мекендері]] 5231byh736no6ij2m8yq6dbw3boguwk Қатысушы:Madi Dos 2 326019 3601694 3557874 2026-05-08T10:38:01Z Madi Dos 18369 3601694 wikitext text/x-wiki '''Уикипедия мықты дамыса Қазақстанның ғылыми сауаты да жақсы дамиды деген ойдамын. Сол себепті Қазақ уикипедиясы жүйеленген, толыққанды, сенімді ақпарат көзі болуы тиіс.Ол әрбір ''' '''қазақ тілді, сауатты қолданушының міндеті деп санаймын))''' ''' Уикипедияға үлесіңізді қосыңыз!''' {{Бүгінгі өсім}}{{Уикидеңгей|}} <span style="position:absolute;top:-50px;left:-200px;z-index:-1">[[Image:Eagle and sun from the Kazakh flag.svg|225px]]</span> <div style="position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;">[[File:Animated-Flag-Kazakhstan.gif|160px]]</div>{{User:Box/Уикипедияшы|ту=бар|Қатысушы есімі=Madi Dos|Дәрежесі=Қолданушы|Туылған кездегі есімі=|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Уики-есім=Madi Dos|Тіркелу-жыл=2012|Тіркелу-күн=21|Тіркелу-ай=09|Марапаттама=|Мақала саны=|Мақала саны-дата=|Статистика стилі=|Facebook=|Вконтакте=|юзербокс-тақырып=|юзербокстар=...|юзербокс-тақырып6=|юзербокстар6=}}{{User:Box/Отбасы жағдайы:Бойдақ}} {{User:Box/Статистика:Өңдеме саны|3500}} [[en:User:Madi_Dos]] {{User:Box/Парашютпен секіру}} == Қатысушы туралы == === Мен бастаған жаңа мақалалар === Көбіне телевидение, entertainment саласына қатысты мақалалар жарияладым.Арасында IT, технология салалары да бар. [[Транзистор-транзисторлық логика]] • [[Таңшолпан (бағдарлама)]] • [[Qazsport]] • [[Базарбаевтар (телехикая)|Базарбаевтар]] • [[Хромакей]] • [[Жасыл түс]] • [[Отбасылық фильм]] • [[Ситуациялық комедия]] • [[Тафгай]] • [[Charlie Hebdo]] • [[Гәкку (телеарна)]] • [[QNET]] • [[Likee]] • [[Плинт (телефония)]] • [[Деформациялық жік]] • [[Қыз]] • [[Қастандық теориясы]] • [[Спутник V]] • [[QazVac вакцинасы|Qazvac]] • [[Ғалымжан Жақиянов]] • [[Интернет мұрағаты]] • [[Қайнар аккумулятор зауыты]] • [[Blogger]] • [[Александр Грэхэм Белл]] • [[Сомнология]] • [[Арон Атабек]] • [[Әкесінің қыздары|Әкесінің қыздары телехикаясы]] • [[Келінжан]] • [[Кальмар ойыны]] • [[Registered Jack]] • [[Энканто (мультфильм)]] • [[Arduino]] • [[Заттар интернеті]] • [[Қоршаған интеллект]] • [[Маша мен Аю]] • [[Ыстанбұл метросы]] • [[Шырақ (мультфильм)]] • [[WorldSkills|Worldskills]] • [[Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы|Үлкен Алматы айналма автожолы]] • [[Маска (телешоу)]] • [[Таксим алаңы]] • [[Ұят болмасын]] • [[Қожа. Жаңа саяхат|Қожа.Жаңа саяхат]] • [[BRT]] • [[Адамзаттың соңғы емтиханы]] • [[Gemini (тіл моделі)]] == Үлгілер == [[Үлгі:Алаң]] == Мен болған мемлекеттер/аймақтар: == {{flagicon|KAZ}}[[Қазақстан]]: * [[Шығыс Қазақстан облысы]] * [[Семей]] * [[Алматы]] * [[Алматы облысы]] * [[Тараз]] * [[Шымкент]] * [[Ақтау]] * [[Астана]] {{Flagicon|TUR}} [[Түркия]]: * [[Ыстанбұл|Ыстанбул]] * [[Кемер (қала)|Кемер]] == Қазақша жасалуы тиісті үлгілер == Қазақша жасалмаған үлгілер тізімі осында салынып отырады. Админдердің құлағына "алтын сырға"! Дегенмен, өзім де жасағым келеді. * [[:ru:Шаблон:Rq|Үлгі:Rq]] * [[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Аудару]] * [[:ru:Шаблон:Аффилированные_источники|Үлгі:Үшінші тарап]] *[[:ru:Шаблон:Недостаточно_критики|Үлгі:Сыни көзқарастың аздығы]] *[[:ru:Шаблон:Неавторитетные_источники|Үлгі:Сенімсіз дереккөздері]] *[[:ru:Шаблон:ВыводДанных|Үлгі:Деректерді шығару]] *[[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Басқа тілде аудармасы бар]] *[[:ru:Шаблон:Конструкция_автомобиля|Шаблон:Конструкция автомобиля]] == Уикиде мен жасағым келетін нәрселер == * Әртүрлі үлгілерді жасап үйренгім келеді * Уикидегі бағалау өлшемшарттарын толықтырғым келеді. Оларды нақтылап , жаңадан қосылып жатқан мақалаларды соған сай іріктеу керек секілді. * Портал:Жасанды интеллект, Портал:Автомобиль керек [[ru:Участник:Madi Dos]] p7gmth3gce1a8ozdlh75w0dnk5x532z Юссель (Коррез) 0 423256 3601493 2909170 2026-05-08T07:03:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601493 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Юссель |шынайы атауы = Ussel |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason Ville fr Ussel (Corrèze).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.5489 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.31 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(10226)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лимузен |кестедегі аймақ = Лимузен |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Коррез |кестедегі аудан = Коррез (департамент){{!}}Коррез |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Юссель (округ){{!}}Юссель |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Юссель-Ест (кантон)|Юссель-Ест]], [[Юссель-Уест (кантон)|Юссель-Уест]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Martine Leclerc ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 50,37 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 588—781 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10226 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 203,02 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 19200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 19275 |ортаққордағы санаты = Ussel (Corrèze) |сайты = http://www.ussel19.fr |сайт тілі = }} '''Юссель''' ({{lang-fr|Ussel}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лимузен]] аймағына қарасты [[Коррез (департамент)|Коррез]] департаментінде орналасқан. [[Юссель (округ)|Юссель]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 50,37 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''19275'', [[пошта индексі]] — ''19200''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10226 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 203,02 адам/км². {{Демография/FRA/Ussel (Corrèze)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=415 | барлығы=10234 | е0=288 | ә0=322 | е5=217 | ә5=277 | е10=232 | ә10=232 | е15=284 | ә15=284 | е20=284 | ә20=327 | е25=327 | ә25=318 | е30=330 | ә30=338 | е35=353 | ә35=291 | е40=367 | ә40=335 | е45=374 | ә45=415 | е50=372 | ә50=356 | е55=384 | ә55=343 | е60=232 | ә60=252 | е65=252 | ә65=256 | е70=208 | ә70=273 | е75=157 | ә75=251 | е80=131 | ә80=265 | е85=110 | ә85=197 }} == Тағы қараңыз == * [[Коррез департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Ussel (Corrèze)|Юссель}} * [http://www.ussel19.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211131454/http://www.ussel19.fr/ |date=2011-02-11 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19275-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030060747/http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19275-COM |date=2012-10-30 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.5489,2.31&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Коррез департаментінің коммуналары}} [[Санат:Коррез департаментінің коммуналары]] 2v52vz61fssbjkegh31dcvu9puaalwu Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3601663 3601157 2026-05-08T09:00:18Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601663 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35181]||623||26||18||263||28||3||34044||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2453]||261||7||6||310||8||13||1837||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 353]||15||0||7||20||4||1||291||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] ekuypskfcdps4l3t3dd8oq4oyprps5i Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3601287 3600702 2026-05-07T12:02:27Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3601287 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2124}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1476}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:709}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:312}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 7 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:304}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 8 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 9 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:293}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 10 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:190}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 11 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 12 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:185}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:181}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 14 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 15 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 16 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:139}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 17 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 18 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 19 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 20 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 21 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}} |- | 22 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 23 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}} |- | 24 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}} |- | 25 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 26 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 27 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 28 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}} |- | 29 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}} |- | 30 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 31 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}} |- | 32 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}} |- | 33 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}} |- | 34 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 35 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 36 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}} |- | 37 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 38 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:89}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 39 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:87}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 40 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:84}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 41 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 42 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 43 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 44 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}} |- | 45 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 46 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 47 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 48 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 49 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 50 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 51 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} |- | 52 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 53 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}} |- | 54 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 55 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 56 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 57 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 58 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 59 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 60 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 61 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 62 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 63 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 64 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 65 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 66 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 67 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 68 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 69 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 70 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 71 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}} |- | 72 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 73 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 74 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 75 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}} |- | 76 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 77 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 78 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 79 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 80 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 81 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 82 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 83 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 84 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 85 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 86 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 87 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 88 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 89 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 90 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 91 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 92 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 93 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 94 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 95 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 96 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 97 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 98 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 99 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 100 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 101 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 102 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 103 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 104 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 105 || [[User:Шеримова Сауле|Шеримова Сауле]] || [[Special:Contributions/Шеримова Сауле|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Шеримова Сауле}} |- | 106 || [[User:Zhanar Orazaliyeva|Zhanar Orazaliyeva]] || [[Special:Contributions/Zhanar Orazaliyeva|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Zhanar Orazaliyeva}} |- | 107 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 108 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 109 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 110 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 111 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}} |- | 112 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}} |- | 113 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}} |- | 114 || [[User:Фыефытр|Фыефытр]] || [[Special:Contributions/Фыефытр|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Фыефытр}} |- | 115 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}} |- | 116 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 117 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 118 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 119 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 120 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}} |- | 121 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 122 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}} |- | 123 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 124 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}} |- | 125 || [[User:TrueNomadEditor|TrueNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TrueNomadEditor|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|TrueNomadEditor}} |- | 126 || [[User:Zhandos M|Zhandos M]] || [[Special:Contributions/Zhandos M|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zhandos M}} |- | 127 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}} |- | 128 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 129 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}} |- | 130 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} |- | 131 || [[User:-wuppertaler|-wuppertaler]] || [[Special:Contributions/-wuppertaler|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|-wuppertaler}} |- | 132 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 133 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Baratrass}} |- | 134 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Naemabd}} |- | 135 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} {{/end}} owj3s36rgqvmstjuwjknmv5pqng8axb Ғылыми мұражайлар тізімі 0 493840 3601695 3450586 2026-05-08T10:38:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601695 wikitext text/x-wiki Төменде дүние жүзіндегі '''Ғылыми мұражайлар тізімі''' берілген. ==Еуропа== ===Аустрия=== * [[Ars Electronica]], [[Linz]] * [[Haus der Musik]] (Музыка үйі), [[Вена]] * [[Technisches Museum Wien]], Вена * [[Welios]], [[Wels]] (subject: "renewable energy") ===Бельгия=== * [[Euro Space Center]], [[Wallonia]], Бельгия * [[Hidrodoe]], [[Herentals]] * [[Royal Belgian Institute of Natural Sciences]], [[Брюссель]] * [[Technopolis (Belgium)]], [[Mechelen]], Бельгия ===Хорватия=== * [http://www.mcnikolatesla.hr/english.html Nikola Tesla Memorial Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310123254/http://www.mcnikolatesla.hr/english.html |date=2010-03-10 }}, [[Smiljan]] * [[Faust Vrančić Memorial Center]], [[Prvić]] ===Чех Республикасы=== * [[Mendel Museum of Genetics]], [[Брно]] * [[National Technical Museum (Prague)]], [[Прага]] * [[Techmania Science Center]], [[Plzeň|Pilsen]] ===Эстония=== *[[:en:AHHAA|Teaduskeskus AHHAA]], [[Тарту]], [[Эстония]] ===Финляндия=== * [[Heureka]], [[Vantaa]], [[Finland]] * [[Tietomaa]], [[Oulu]], [[Finland]] ===Франция=== * [[Agropolis]], [[Montpellier]] * [[Ampère Museum]], [[Lyon]] * [[Cité de l'espace]], [[Toulouse]] * [[Cité des Sciences et de l'Industrie]], Paris, France * [[Micropolis (La Cité des Insectes)]], [[Millau]] * [[Musée des Arts et Métiers]], Paris, France * [[Palais de la Découverte]], Paris, France * [[Vulcania]], [[Saint-Ours-les-Roches]], [[Auvergne (region)|Auvergne]] ===Германия=== * [[Deutsches Museum]], [[Munich]] * [[Experimenta]], [[Heilbronn]] * [[German Hygiene Museum]], [[Dresden]] * [[German Museum of Technology (Berlin)]] * [[Hermann Oberth Space Travel Museum]], [[Feucht]], [[Bavaria]] * [[Mathematikum]], [[Gießen]] * [[Museum für Kommunikation, Frankfurt|Museum für Kommunikation]], [[Frankfurt]] * [[Otto-Lilienthal-Museum]], [[Anklam]] * [[Phaeno Science Center]], [[Wolfsburg]] * [[Rheinisches Industriemuseum]], [[Oberhausen]], [[Ratingen]], [[Solingen]], [[Bergisch Gladbach]], [[Engelskirchen]], [[Euskirchen]] * [[Sinsheim Auto & Technik Museum]] * [[Technikmuseum Speyer]] * [[Technoseum|TECHNOSEUM]], [[Mannheim]] * [[German Museum of Technology (Berlin)|Spectrum - German Museum of Technology (Berlin)]], Berlin * [[Völklinger Hütte|Völklinger Hütte (Völklingen Ironworks)]], [[Völklingen]] * [[Universum Science Center]], [[Bremen]] ===Грекия=== * Museum of Science and Technology at the [[Evgenidio Foundation]], [[Athens]] * [[OTE Museum of Telecommunications]], [[Kifisia]], [[Athens]] * [[Thessaloniki Science Center & Technology Museum - NOESIS]], [[Thessaloniki]] ===Венгрия=== * [[Hungarian Natural History Museum]], [[Budapest]] * [http://www.millenaris.hu/csodak-palotaja/ Csodák Palotája] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026202950/http://www.millenaris.hu/csodak-palotaja |date=2012-10-26 }}, Budapest ===Ирландия=== * [[Birr Castle|Birr Castle: Ireland's Historic Science Centre]], [[Birr]] * [[Science Gallery]], [[Dublin]] ===Монако=== * [[Oceanographic Museum]], [[Monaco]] ===Италия=== * [[Città della Scienza]], [[Napoli]], Италия. * [[:it:Galleria nazionale dei Selachoidei|GNS]] (National Sharks Museum) [[Avellino]], Italy. * [[Institute and Museum of the History of Science]] (Istituto e Museo di Storia della Scienza), [[Florence]], Italy. Many of [[Galileo Galilei]]'s original instruments are housed in this museum. * [[Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci"]], [[Milan]], Italy. * [[Museo Civico di Storia Naturale di Milano|Natural History Museum]], [[Milan]], Italy. ===Нидерланд=== * [[Museon]], [[The Hague]], Netherlands * [[Museum Boerhaave]], [[Leiden]], Netherlands * [[NEMO (museum)|Science Center NEMO]], [[Amsterdam]], Netherlands * [[Teyler's Museum]], [[Haarlem]], Netherlands * [[Discovery Center Continium]], [[Kerkrade]], Netherlands [http://www.continium.nl/index.php] ===Норвегия=== * [[Norwegian Museum of Science and Technology]], [[Oslo]], [[Norway]] * [[Trondheim Science Museum]], [[Trondheim]] * [[The Science Factory]], [[Sandnes]] *[[INSPIRIA science center]], [[Sarpsborg]] ===Польша=== * [[Copernicus Science Centre]], [[Варшава]], [[Польша]] [http://www.ogroddoswiadczen.pl * Lem Science Garden<nowiki></nowiki>, Cracow<nowiki></nowiki>, Poland<nowiki></nowiki>] * [[Innovation Center Mill of Knowledge]], [[Торунь]], [[Польша]], [http://mlynwiedzy.org.pl] ===Португалия=== * [[Science Museum of the University of Coimbra]], [[Coimbra]] * [[Visionarium (Portugal)]], [[Santa Maria da Feira Municipality|Santa Maria da Feira]] ===Румыния=== * [[Palace of Culture (Iaşi)|Ştefan Procopiu Science and Technology Museum]], [[Iaşi]] * [[Dimitrie Leonida|"Prof.eng. Dimitrie Leonida" National Technical Museum]], [[Bucureşti]] ===Ресей=== * [[Museum of Military Medicine]], Saint Petersburg * [[Kunstkamera]], Saint Petersburg * [[Polytechnical Museum]], Moscow * [[Memorial Museum of Astronautics]], Moscow ===Сербия=== * [[Nikola Tesla Museum]], [[Belgrade]] * [[Museum of Science and Technology]], [[Belgrade]] ===Испания=== * [[Ciutat de les Arts i les Ciències]], [[Valencia, Spain|Valencia]] * [[CosmoCaixa Barcelona]], [[Barcelona]] * [[Museo Nacional de Ciencias Naturales]], [[Madrid]], Spain ===Швеция=== * [[Museum of Ethnography, Sweden|Museum of Ethnography]], Stockholm * [[Universeum]], [[Gothenburg]] ===Швейцария=== * [[Microcosm (CERN)]], [[Meyrin]] * [[Technorama (museum)|Technorama]], [[Winterthur]] ===Түркия=== * [[SOBİLDEM Sosyal ve Bilimsel Destek Merkezi]], [[Elazığ]] * [[Bayrampaşa Science Center]], Istanbul * [[ITU Science Center]], Istanbul * [[Istanbul Museum of the History of Science and Technology in Islam]] (İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi), [[Istanbul]] * [[Rahmi M. Koç Museum]], [[Istanbul]] * [[Silahtarağa Power Station#Energy Museum|Silahtarağa Power Station Energy Museum]], [[Istanbul]] * [[Turkey Science Centers Foundation]], Istanbul * [[Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi]] (Bursa Science and Technology Center) (http://bursabilimmerkezi.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227064123/http://bursabilimmerkezi.org/ |date=2013-02-27 }}), [[Bursa]] ===ҰлыБритания=== * [[Armagh Planetarium]], [[Armagh]], [[Northern Ireland]] * [[Army Medical Services Museum]], [[Mytchett]], [[Surrey]] * [[Association of Anaesthetists of Great Britain and Ireland|Anaesthesia Heritage Centre]], London * [[At-Bristol]], [[Bristol]], England * [[Benjamin Franklin House]], London * [[Bletchley Park]], [[Bletchley]], England * [[British Dental Association Museum]], London * [[British Optical Association Museum]], London * [[British Red Cross|British Red Cross Museum]], London * [[Catalyst (museum)|Catalyst]], [[Cheshire, England]] * [[Centre for Life]], [[Newcastle upon Tyne]], England * [[Discovery Museum]], [[Newcastle upon Tyne]] * [[Enginuity]], [[Shropshire]], England * [[Alexander Fleming Museum#Fleming Museum|Fleming Museum]], London * [[Florence Nightingale Museum]], London * [[Foredown Tower Countryside Centre]], [[Portslade]] * [[Glasgow Science Centre]], [[Glasgow]], [[Scotland]] * [[Glenside Museum]], [[Bristol]] * [[Herschel Museum of Astronomy]], [[Bath, Somerset|Bath]] * [[Royal College of Surgeons of England|Hunterian Museum at Royal College of Surgeons]], London * [[INTECH]], [[Winchester]] * [[Michael Faraday Museum]], London * [[Mills Observatory]], [[Dundee]], Scotland * [[Museum of Bath at Work]], [[Bath, Somerset|Bath]] * [[Museum of Science and Industry in Manchester]], [[Manchester]], England * [[Museum of the History of Science]], [[University of Oxford]], [[Oxford]], England * [[National Conservation Centre]], [[Liverpool]] * [[National Maritime Museum]], [[Greenwich]], England * [[National Space Centre]], [[Leicester]], England * [[Natural History Museum, London|Natural History Museum]], London * [[Old Operating Theatre]], London * [[Our Dynamic Earth]] in [[Edinburgh]], Scotland, focuses especially on [[earth science]] * [[Porthcurno Telegraph Museum]], [[Porthcurno]], [[Cornwall]] * [[REME Museum of Technology]], [[Arborfield]] * [[Royal Institution|Royal Institution: Faraday Museum]], London, England * [[Royal London Hospital|Royal London Hospital Museum and Archives]], London * [[Royal Pharmaceutical Society Museum]], London * [[Satrosphere Science Centre]], [[Aberdeen]], Scotland * [[Science Museum (London)|Science Museum]], London, England * [[Science Oxford]], [[Oxford]], England * [[Shildon Locomotion Museum]], [[Shildon]], [[England]] * [[Snibston Discovery Park]], [[Coalville]], [[Leicestershire]] * [[Surgeons' Hall]], [[Edinburgh]], Scotland * [[Techniquest]], [[Cardiff Bay]], Wales * [[Thackray Museum]], [[Leeds]] * [[Thinktank, Birmingham]], [[Birmingham]] * [[Whipple Museum of the History of Science]], [[University of Cambridge]], [[Cambridge]], England * [[Whitby Wizard]], [[Whitby]], [[Yorkshire]], England * [[Woolsthorpe Manor]], [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] ==Латын Америкасы== ===Аргентина=== * [[Galileo Galilei planetarium]], [[Parque Tres de Febrero]], [[Palermo, Buenos Aires]] * [[Parque Astronòmico la Punta]], Universidad de La Punta, Ciudad de La Punta, [[San Luis, Argentina]] ===Боливия=== * [[Museum Of Health Sciences]], [[Universidad of San Francisco Javier]], [[Chuquisaca Department]] * [[Museum of Anatomy "Dr. Rodolfo Mendoza"]], [[Universidad of San Francisco Javier]], [[Chuquisaca Department]] * [[Interactive Science Museum]], [[Universidad Mayor de San Simón]], [[Cochabamba]] ===Бразилия=== * [[National Museum of Brazil]], [[Rio de Janeiro]] * [[Museum of Science and Technology (PUCRS)]], [[Porto Alegre]] * [[Exploratory Science Museum]], [[Universidade Estadual de Campinas]] ===Чили=== * [[Museo de Ciencia y Tecnología]], [[Quinta Normal Park]], [[Santiago]] * [[Museo Interactivo Mirador]], Parque Brasil, [[La Granja, Chile]] ===Мексика=== * [[Alfa Planetarium]], [[Monterrey]], [[Nuevo Leon]] * [[Museo Descubre]], [[Aguascalientes, Aguascalientes]] * [[Museo Interactivo de Xalapa]], [[Xalapa]], [[Veracruz]] * [[Universum (UNAM)]], [[México]], [[Mexican Federal District|Distrito Federal]] * [[Museo Modelo de Ciencias e Industria]], [[Toluca]], [[Estado de Mexico]] * [[Palace of the Inquisition (Museum of Mexican Medicine)]], [[Mexico City]] * [[San Pedro y San Pablo College (Museum of Light)]], [[Mexico City]] ===Перу=== * [[Museo Planetario y Oberservatorio del Morro Solar|Museo Planetario y Oberservatorio]], [[Morro Solar]] [[Chorrillos District]], [[Lima]] * [[Museo de la Electricidad]], [[Barranco District]], [[Lima]] * [[Museo Aeronáutico]], [[Surco]], [[Lima]] ===Уругвай=== * [[Espacio Ciencia]], [[Montevideo]] ==Солтүстік Америка== ===Канада=== ''(listed by province)'' For all categorized science museums in Canada, see: [[:category:Science museums in Canada|Science museums in Canada]] ====Алберта==== * [[Telus World of Science (Calgary)|Telus Spark]], [[Calgary]], [[Alberta]] * [[Telus World of Science, Edmonton]], Alberta ====Британ Колумбиясы==== * [[H. R. MacMillan Space Centre]], [[Vancouver, British Columbia]] * [[Royal British Columbia Museum]], Victoria * [[Science World at Telus World of Science]], Vancouver ====Манитоба==== * [[Manitoba Museum]], [[Winnipeg]], [[Manitoba]] ====Жаңа Шотландия==== * [[Discovery Centre]], [[Halifax Regional Municipality|Halifax, Nova Scotia]] ====Онтарио==== * [[Canadian Museum of Nature]], [[Ottawa]], Ontario * [[Canada Science and Technology Museum]], Ottawa, Ontario * [[Ontario Science Centre]], [[Toronto]], Ontario * [[Personal Computer Museum]], [[Brantford, Ontario|Brantford]] * [[Science North]] and [[Dynamic Earth]] in [[Greater Sudbury|Sudbury]], Ontario * [[Canada South Science City]] in [[Windsor, Ontario|Windsor]], Ontario ====Саскачеван==== * [[Saskatchewan Science Centre]], [[Regina, Saskatchewan]] ====Квебек==== * [[Cosmodome (Laval)]], [[Quebec]] * [[Mont Mégantic Observatory]], [[Notre-Dame-des-Bois, Quebec|Notre-Dame-des-Bois]] ===Америка Құрама Штаттары=== {{Main|List of science museums in the United States}} ==Азия және Океания== ===Австралия=== * Discovery Science & Technology Centre, [[Bendigo]] * [[Melbourne Museum]], [[Melbourne]] * [[Powerhouse Museum]], [[Sydney]], Australia * [[Queensland Museum]], [[Brisbane]] * [[Questacon]]&nbsp;– The National Science and Technology Centre, [[Canberra]], Australia * Science Centre and Planetarium, [[Wollongong]] * [[Scienceworks Museum (Melbourne)|Scienceworks Museum]], [[Melbourne]], Australia * [[Scitech]], [[Perth, Western Australia|Perth]] * [[South Australian Museum]], [[Adelaide]] ===Қытай=== * [[Beijing Museum of Natural History]] * [[Guangdong Science Center]], Guangzhou, Guangdong * [[Fanling Environmental Resource Centre]], [[Fanling]] * [[Health Education Exhibition and Resources Centre]], [[Kowloon Park]] * [[Hong Kong Museum of Medical Sciences]], [[Mid-levels]] * [[Hong Kong Science Museum]], [[Tsim Sha Tsui]] * [[Hong Kong Space Museum]], [[Tsim Sha Tsui]] * [[Shanghai Science and Technology Museum]], [[Pudong]], [[Shanghai]] * [[Sichuan Science and Technology Museum]], [[Sichuan]] ===Үндістан=== * [[Birla Industrial & Technological Museum]], [[Kolkata]] * [[Birla Science Museum]], [[Hyderabad, India|Hyderabad]] * [[Ibn Sina Academy of Medieval Medicine and Sciences#Hakim Karam Hussain Museum on History of Medicine and Sciences|Hakim Karam Hussain Museum on History of Medicine and Sciences]] * [[Kerala Science and Technology Museum]], [[Thiruvananthapuram]] * [[National Council of Science Museums]] (NCSM), [[India]] * [[National Science Centre, Delhi]] * [[Nehru Museum of Science and Technology]], [[Kharagpur]] * [[Nehru Science Centre]], [[Mumbai]] * [[North Bengal Science Centre]], [[Siliguri]] * [[Regional Science Centre, Bhopal]] * Science City, [[Kapurthala]] * [[Science City Kolkata]], [[Kolkata]] * [[Science Park]], [[Jaipur]] * [[Solapur Science Centre]], [[Solapur]] * [[Srikrishna Science Centre]], [[Patna]] * [[Visvesvaraya Industrial and Technological Museum]], [[Bangalore]] ===Иран=== * Islamic Republic of Iran Science and Technology Museum, [[Tehran]] * [[The Iranian National Museum of Medical Sciences History]], [[Tehran]] ===Жапония=== * [[Chiba Museum of Science and Industry]] * [[Gifu City Science Museum]], [[Gifu, Gifu|Gifu]], [[Gifu Prefecture]] * [[Hiroshima Children's Museum]], [[Hiroshima]] * [[Miraikan]], Tokyo * [[National Museum of Nature and Science]], Tokyo, Japan * [[Osaka Science Museum]], [[Osaka]], Japan * [[Science Museum of Map and Survey]], [[Tsukuba City]] * [[Yamanashi Science Museum]] ===Малайзия=== * [[Pusat Sains Negara|Pusat Sains Negara (National Science Centre)]], [[Kuala Lumpur]] * [[The Green Connection]], [[Kota Kinabalu]] * [[Petrosains]], [[KLCC]] ===Жаңа Зеландия=== * [[Exscite]], [[Hamilton, New Zealand]] * [[Museum of Transport and Technology]], [[Western Springs]], [[Auckland]] * [[Science Alive, the New Zealand Science Centre]] [[Christchurch]], New Zealand ===Филиппиндер=== * Philippine Science Heritage Center, Bicutan, Taguig City * [[SM Mall of Asia#SM Science Discovery Center|SM Science Discovery Center]], [[Pasay City]], [[Metro Manila]] * Philippine Science Centrum, Riverbanks, Marikina City * [[The Mind Museum]], [[Bonifacio Global City|Fort Bonifacio]], [[Taguig City|Taguig]] * [[Museum of the Filipino People]], [[Rizal Park]], [[City of Manila|Manila]] ===Сингапур=== * [[Science Centre, Singapore]], [[Jurong East]] ===Оңтүстік Корея=== * [[National Science Museum, South Korea]], [[Daejeon]] * [[Gwacheon National Science Museum]] ===Тайланд=== * [[Thailand National Science Museum|National Science Museum]], [[Pathum Thani Province|Pathum Thani]] ===Түркия=== * [[Rahmi M. Koç Museum]], [[Istanbul]] * [[Silahtarağa Power Station]] Energy Museum, Istanbul * [[SOBİLDEM Sosyal ve Bilimsel Destek Merkezi]], [[ELAZIĞ]] ==Орта Шығыс== ===Мысыр=== * [[Planetarium Science Center]] ===Иран=== * [http://www.irstm.ir/ Iran Science and Technology Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503130703/http://www.irstm.ir/ |date=2015-05-03 }}, [[Tehran]] * [http://www.sactehran.com/ Sciences and Astronomy Center of Tehran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817221018/http://www.sactehran.com/ |date=2013-08-17 }}, [[Tehran]] ===Израил=== * [[Bloomfield Science Museum]], [[Jerusalem]] * [[Clore Science Garden]], [[Weizmann Institute of Science]], [[Rehovot]] * [[Israel National Museum of Science, Technology, and Space]], [[Haifa]] ==Африка== ===Оңтүстік Африка=== * [[MTN Sciencentre]], [[Cape Town]] * [[University of Pretoria#Sci-Enza|Sci-Enza]], [[University of Pretoria]], [[Pretoria]] ==Тағы қараңыз== * [[List of natural history museums]] * [[Planetarium]] ==Дереккөздер== {{Reflist}} ==Сыртқы сілтемелер== * [http://blogs.nature.com/u6e5b2ce1/2011/02/21/mapping-the-worlds-science-museums Map the World's Science Museums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902135211/http://blogs.nature.com/u6e5b2ce1/2011/02/21/mapping-the-worlds-science-museums |date=2011-09-02 }} on [http://blogs.nature.com/ Nature blogs] * [http://www.astc.org/ Association of Science-Technology Centers] * [http://www.aspacnet.org/ Asia Pacific Network of Science and Technology Centres] * [http://www.saastec.co.za/ SAASTEC - Southern African Association of Science & Technology Centers] * [http://www.astenetwork.net/ Australasian Science and Technology Exhibitors Network] * [http://canadiansciencecentres.ca/ Canadian Association of Science Centres] * [http://www.ecsite.net/new/ ECSITE - European Collaborative for Science, Industry and Technology Exhibitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318065913/http://www.ecsite.net/new/ |date=2009-03-18 }} * [http://www.sciencecentres.org.uk UK Association for Science and Discovery Centres (ASDC), formerly ECSITE-UK] * [http://www.big.uk.com BIG - British Interactive Group, for individuals working in the sector] * [http://www.iscan.ie/ Irish Science Centres Association Network (iSCAN)]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ncsm.gov.in/ NCSM - National Council of Science Museums in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913193839/http://ncsm.gov.in/ |date=2019-09-13 }} * [http://www.ammccyt.org.mx/ AMMCCyT (Mexican Association of Science and Technology Museums and Centers)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819160249/http://www.ammccyt.org.mx/ |date=2012-08-19 }} * [http://www.nordicscience.org/ Nordisk Science Center Forbund (Nordic Science Center Association)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918031951/http://www.nordicscience.org/ |date=2013-09-18 }} * [http://www.redpop.org/ REDPOP - Interactive Science Centres in South America] {{DEFAULTSORT:Science Museums, List Of}} [[Санат:Ғылыми мұражайлар| ]] [[Санат:Мұражайлар]] t882tf8xdygvhrxjmidgggw0v6f6gy0 Экстерналия 0 515005 3601369 3246486 2026-05-08T01:01:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601369 wikitext text/x-wiki ===Экстерналия=== Экстерналия - (сыртқы әсер) [http://%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 экономикада]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} нарықтық трансакцияның үшінші жаққа әсер етуі. Негізгі түсініктерді 1920 жылы [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D0%B3%D1%83,_%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80 Артур Пигу] "Экономикалық игіліктер теориясы" кітабында енгізген. "Сыртқы әсер" терминін Пол Самуэльсон 1958 жылы енгізді. Сыртқы әсерлердің болуы кезінщде нарықтық тепе-теңдік тиімсіз болады және "өлі салмақ" (ағыл. Deadweight loss) пайда болады, Парето тиімділігі бұзылып, нарықта фиаско пайда болады [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80,_%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%BB%D0%B8 Стеэли Фишер]: "Сырқы әсер тек кейбір үй шаруашылықтарының не фирманың әрекеттері басқа үй шаруашылығының не фирманың пайдасы не шығынына әсер еткенде ғана, небұл артық әсерлер нарықтық бағаға әсер етпегенде байқалады" ===Экономикалық теориядағы негізгі параметрлер=== Жеке қолданудағы шекті табыс - тауарға ұсыныс Жеке қолданудың шекті шығыны - ұсыныс Қоғамның шекті табысы - экстерналия қатысымен ұсыныс Қоғамның шекті шығыны - экстерналия қатысымен ұсыныс. Қоғамның шекті шығындары мен пайдасы нарықта ескерілмейді, оны тек субсидия мен салық негізінде мемлекет қанағаттандыра алады. Сыртқы әсерлердің болмаған жағдайында қоғамның шекті шығын/пайдалары жеке шығын/пайдаларға сәйкесінше эквивалентті. ===Экстерналияның түрлері=== Экстерналияның екі түрі болады: оң, трансакцияға қатыспаған үшінші жақтың пайда не табысы артады, және теріс, үшінші жақтың пайда не табысы кемиді. Экстерналиялар өндіруші мен тұтынушының екеуінің де жағынан болуы мүмкін. Субъектілерге әсерді сипаттайтын болғандықтан, экстерналияларды оң және теріске бөлу негізгі болып табылады. Бірақ, қазіргі экоомикалық әдебиеттерде бұл бөліністі дәлдеп, сыртқы әсер анализінің жаңа критерийлері ойластырылуда. Субъектке әсері бойынша *Оң *Теріс Әсер бағыты бойынша: *Өндірістік *Тұтынушылық *Аралас Әсер сипатыбойынша: *Технологиялық *Қаржылық Әсер деңгейі бойынша: *Шекті *Ішкі маржиналды Басқа жақтардың игіліктеріне әсер бойынша: *Паретоға қайшы емес *Паретоға қайшы Сыртқы әсер трансформациясы бойынша: *Мемлекеттік бақылаумен жойылады *Келісім арқылы жойылады ==Сілтемелер== *http://www.strana-oz.ru/?article=982&numid=21 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512225337/http://www.strana-oz.ru/?article=982&numid=21 |date=2014-05-12 }} *Нуреев Р. М. | Курс микроэкономики | изд. «Норма» *David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbush | «Economics» | с. 267 a13co7o4bi8w2zqftmqscmo7hfnyn6o Гарик Харламов 0 531747 3601328 2776686 2026-05-07T16:28:45Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3601328 wikitext text/x-wiki <big>'''Игорь Юрьевич Харламов'''</big> - 1981 жылы 28 ақпанда [[Москва]] қаласында туды. 《Сборная Москвы》, 《 Незолотая молодëжь》 жайдарман топтарының мүшесі. Comedy club проектінің резиденті. 《Офис》 жəне 《 Куколд-шоу》, 《 ХБ》 проектілерінің жүргузішісі. Игорь жасөспірім болғанда, оның ата-анасы ажырасып кетті. Əкесі [[Америка Құрама Штаттарына]] ұлын алып, көшті. 14 жасында Игорь 《Харендт - мектеп жəне театр》 байқауынан өтіп, сол мектепте оқыды. Бес жылдан кейін ол Москва қаласына оралды. Comedy club проектіне өтіп, танымал болды. Сонымен қатар ол еөптеген фильмдерінде түсті. Мысалы, 《Самый лучший фильм》, 《 Самый лучший фильм 2》, 《сасый лучший фильм 3D 》 түсті. == Естелік == * 2026 жылғы 8 қаңтар күні, [[Қызылорда]] қаласындағы бір көшеге — Гарик Харламов есімі берілді. [[File:Garik Kharlamov street.jpg|thumb|Гарик Харламов көшесі]] 72fyu9pbt873dbuj62hxpfs8patllsw Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3601400 3601051 2026-05-08T05:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601400 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95689" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 689] | data-sort-value="1092" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1092] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86354" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 354] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84035" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 035] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="81362" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 81 362] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55533" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 533] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48261" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 261] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="24667" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 24 667] | data-sort-value="45" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 45] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21328" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 328] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18787" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 787] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17095" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 095] | data-sort-value="104" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 104] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16951" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 951] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16069" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 069] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13723" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 723] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11162" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 162] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7906" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7906] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7830" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7830] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7417" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7417] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7102" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7102] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4321" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4168" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4168] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3385" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3385] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2871] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2588" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2588] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2237" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2237] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1986" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1986] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1794" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1794] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1599" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1599] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1506" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1506] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1043" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1043] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="672" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 672] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="665" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 665] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="623" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 623] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 0at0gs5nsgiqvgkoa8f8c5895tt97w3 Өзбекстан экономикасы 0 550415 3601496 3600548 2026-05-08T07:05:47Z Гулмира Исатай 179201 3601496 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобидбдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің 20%-ынан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының 74%-ы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде 4, жез қоры жөнінен 11, уран қоры бойынша 7–8 орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] 5nt6gytfa2r0w62fhu1y65fb77xc81s 3601499 3601496 2026-05-08T07:06:56Z Гулмира Исатай 179201 /* */ 3601499 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобидбдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің 20%-ынан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының 74%-ы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде 4, жез қоры жөнінен 11, уран қоры бойынша 7–8 орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] to5ptj75xq9c8cpercfq0n01rammuy5 3601500 3601499 2026-05-08T07:08:00Z Гулмира Исатай 179201 3601500 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің 20%-ынан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының 74%-ы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде 4, жез қоры жөнінен 11, уран қоры бойынша 7–8 орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] iufjljeix1l1jj2z0aye5vgjjg0aomy 3601503 3601500 2026-05-08T07:09:28Z Гулмира Исатай 179201 3601503 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде 4, жез қоры жөнінен 11, уран қоры бойынша 7–8 орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] f4f8cie00acd4hrjm0lmt5ziyd4wqbb 3601504 3601503 2026-05-08T07:10:21Z Гулмира Исатай 179201 3601504 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] 7j6ga48s3ch56q2z60qmbbcy5z5sme0 3601505 3601504 2026-05-08T07:10:48Z Гулмира Исатай 179201 3601505 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде бесінші орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] mg1mupd2k531086thv2wko5k1sy52qm 3601508 3601505 2026-05-08T07:11:11Z Гулмира Исатай 179201 3601508 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде бесінші орында, оны экспортқа шығару жөнінен екінші орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] 2au3hc65djqyubxvce1tqwve39nq7bl 3601510 3601508 2026-05-08T07:11:33Z Гулмира Исатай 179201 3601510 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде бесінші орында, оны экспортқа шығару жөнінен екінші орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы төрт мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] rlhpgkegyr4c08pka2fukg2yhk1zo2y 3601511 3601510 2026-05-08T07:11:52Z Гулмира Исатай 179201 3601511 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде бесінші орында, оны экспортқа шығару жөнінен екінші орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы төрт мың шақырым құрайтын тоғыз ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] lpf5whv1abyzfq7y04u3d6h6nes6pc1 3601513 3601511 2026-05-08T07:12:39Z Гулмира Исатай 179201 3601513 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің сексен бес пайызы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік көлік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобильдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің жиырма пайыздан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының жетпіс төрт пайызы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде төрт, жез қоры жөнінен он бір, уран қоры бойынша жеті-сегізінші орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде бесінші орында, оны экспортқа шығару жөнінен екінші орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы төрт мың шақырым құрайтын тоғыз ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экономикалық байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] 8979947rkpidcglspwfahqezxxud6xn 3601676 3601513 2026-05-08T09:53:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] ([[User talk:Гулмира Исатай|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3250357 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Производство электроэнергии-брутто в Узбекистане,1945-2016 гг., млрд. кВт∙ч.svg|нобай|350x350 нүкте|Электр энергиясын өндіру-Өзбекстандағы брутто, 1945-2016 жж., млрд. кВт. сағ]] [[Өзбекстан]] индустриалды-аграрлы мемлекет. 1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің 85%-ы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалары құрылып, ауыр индустрияның үлес салмағы артты. 1990 жылы ол бүкіл өнеркәсіп өндірісі көлемінің 44,4%-ын құрады. Ташкент авиациялық-өндірістік бірлестігінде “Ил-76”, “Ил-114”, Ил-114 т.” ұшақтары шығарылады. 1996 жылы Оңтүстік Кореялық “[[Daewoo]]” фирмасымен бірлесіп өндірістік қуаты жылына 200 мың жеңіл автомобильдік шығаруға жететін зауыт іске қосылды. Сонымен бірге автомобидбдерді жабдықтауға арналған бұйымдар жасайтын кәсіпорындар құрылып, жүк автомобильдері мен автобустар шығаратын зауыттар салынды. [[Жеңіл өнеркәсіп]] орындары республикадағы өнеркәсіп өнімінің 20%-ынан астам бөлігін өндіреді. Жері табиғи ресурстарға бай. Бүкіл [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] газ конденсатының 74%-ы Өзбекстанның үлесіне тиеді. Алтын қоры жөнінен ол әлемде 4, жез қоры жөнінен 11, уран қоры бойынша 7–8 орынды иеленеді. Мақта дақылын өсіру көрсеткіші бойынша әлемде 5-орында, оны экспортқа шығару жөнінен 2-орында. Ел аумағынан жалпы ұзындығы 4 мың шақырым құрайтын 9 ірі газ құбыры өтеді. Аса маңыздылары: Орта Азия – Орталық және Бұхара-Орал құбырлары. Жібек шикізатын, жүн, қаракөл елтірісі, жеміс-жидек, алтын, табиғи газды экспортқа шығарып, азық-түлік, шикізат, т.б. өнімдерді сырттан алады.Өзбекстан мен Қазақстан арасында саяси-экономикалық, әскери, мәдени байланыстар орнаған. 1992 жылы екі ел арасында Достық, ынтымақтастық және өзара көмек, 1994 жылы Бірыңғай экономикалық кеңістік, 1998 жылы Мәңгілік достық туралы шартқа және экон. байланыстарды кеңейту туралы келісімге қол қойылды. 2004 жылы екі ел арасындағы шекара толық делимитацияланды.{{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Әлемдік экономика}} [[Санат:Өзбекстан экономикасы]] [[Санат:Елдер экономикасы]] 0cpk52ceqd5ivnoa805f1d7gduebtmb Қазүйректер туысы 0 552732 3601363 2530338 2026-05-07T23:08:59Z MPF 40382 better pic 3601363 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = '''Қазүйректер''' немесе '''Италақаздар''' | image = Common Shellduck (Tadorna tadorna) (26499348215).jpg | image_width = | image_caption = Қазүйрек | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Қазтәрізділер]] | familia = [[Үйрек тұқымдасы]] | subfamilia = [[Tadorninae]] | genus = '''''Tadorna''''' | genus_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1822 | subdivision_ranks = Түрлері: | subdivision = ''T. ferruginea''<br/> ''T. cana''<br/> ''T. tadornoides''<br/> ''T. variegata''<br/> ''T. cristata''<br/> ''T. tadorna''<br/> ''T. radjah'' | synonyms = ''see text'' }} '''Қазүйректер туысы''' немесе '''Италақаздар''' ({{lang-la|Tadorna}}) – [[Қазтәрізділер]] отрядының [[үйрек тұқымдасы]] тармағына жататын 35 туыстың біреуі. Қазүйрек туысты құстар – қаздармен ортақтығы бар ірі денелі (1-1,5 кг) үйректер, бәлкім бұл екі тұқымдас тармақтар арасында өтпелі буын болуы да мүмкін. Жерде жүру сипаты және қанатын сирек қағып қаз типтес көптеген мөлшерлестіктері үйректерге жақын. Туыс атауы ұялардың орналасу типтеріне байланысты аталған, олар жерден қазылған жерде және қуыстарда ұя салады. Өсімдіктекті және жануартекті азықтармен қоректенеді. Негізгі қорегі – сораңның өркендері мен тұқымдары, астық жиналғаннан кейінгі егістікте қалған дәндер, су өсімдіктері, сондай-ақ шегіртке тұқымдастар, шаянтәріздестер, бунақденелілердің дернәсілдері. Қазүйрек туыстыларда жеті түр бар, Қазақстанда солардың екі түрі – сарыалақаз және қызылүйрек ұялайды<ref>Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Италақаздар]] lpj1eamg2hotrth0g0f1ptzld03ge7o Ян Чихольд 0 555713 3601662 3239402 2026-05-08T08:46:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601662 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ян Чихольд |Шынайы есімі = Jan Tschichold |Сурет = Jan_Tschichold_(1963)_by_Erling_Mandelmann.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = Ян Чихольд 1963 жылы |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 2.4.1902 |Туған жері = Лейпциг |Мансабы = типограф, кітап дизайнері, оқытушы және жазушы |Азаматтығы = {{GER}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 11.08.1974 |Қайтыс болған жері = Локарно |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ян Чихольд''' ({{lang-de|Jan Tschichold}}, [[2 сәуір]] [[1902]], [[Лейпциг]], [[Германия]] — [[11 тамыз]] [[1974]], [[Локарно]], [[Швейцария]]) — [[типографика|типограф]], кітап дизайнері, оқытушы және жазушы. == Өмірбаяны == Ян Чихольд Лейпцигте, суретші отбасында туған. Каллиграфиядағы өзінің алғашқы білімін Чихольд әкесінен алған болатын. 1919 жылы Чихольд лейпцигтік Кітап ісі және графика академиясына оқуға түсті. 1922-1925 жылдары осы жерде кешкі сыныптарда каллиграфиядан сабақ берген. 1925 жылы оның «Типографика негіздері» (''«Elementare Typographie»'') атты кітабы жарық көрді. «Типографика негіздері» Чихольдтің басқа «Жаңа типографика» (''«Die Neue Typographie»'') атты кітабымен бірге кітап теру ісінде түбегейлі өзгеріс жасады. 1926 жылы ол досы Пауль Реннердің шақыруымен Мюнхендегі Неміс кітапбаспа шеберлері мектебінде каллиграфия мен кітап теру стилистикасы бойыша сабақ берді. Кейінрек Чихольд пен Реннерді «мәдени большевиктер» атап кетті. 1933 жылы наурызда билікке нацистер келгеннен кейін 10 күн өткен соң Чихольд әйелімен бірге қамауға алынды. Олардың үйінде кеңестік плакаттар табылып, Чихольдтар жанұясы коммунистермен сыбайлас депеген күдікке ілінді. «Неміс халқын қорғау мақсатында» деген сылтаумен Чихольдтың барлық кітаптары гестапо тарапынан сатылымнан алынып тасталды. Тек алты аптадан кейін полицейлер көмегімен Чихольдтар Швейцарияға қашты. 1933 жылы тамызда Ян Чихольд нацистік Германияны тастап кетті. Өзінің қалған өмірін Чихольд Швейцарияда өткізді, тек Англияға қысқамерзімді сапар шекті: 1937-1938 жж. «Пенроуз» (Penrose Annual) жылдық басылымының шақыруымен, 1947-1949 жж. британдық типограф Руари Маклиннің шақыруымен, Чихольд екеуі «[[Penguin Books]]» басылымында кітаптарды безендірумен айналысты. Ян Чихольд 1974 жылы Локарно қаласының ауруханасында 72 жасында қайтыс болды. Ол қаріп, оның тарихы, типографиялық өнер мен қытайлық графикаға арналған 50-ден астам кітап жазған. 1965 жылы Ян Чихольд Кұрметті патша дизайнері рангына көтерілді. [[Сурет:Van de Graaf canon in book design.svg|нобай|оңға|300px|Канон Ван де Грааф каноны, осы канон бойынша кітап жолдары жасалынған болатын. Чихольд өзінің «Кітап бейнесі» жинағында осы канонның қолданғанын талап еткен.]] == Шығармашылығы == === Кітап безендіру === 1923 жылы Баухаустың бірінші Веймар көрмесін тамашалағаннан кейін Чихольд модернизмге әуестенді. Ол типографикадығы жаңа стильдің жақтасы болды: алғашқыда (1925 жылы) беделді журналдар беттерінде, 1927 жылы оның жеке көрмесі өтті, кейінрек танымал «Жаңа типографика» еңбегі жарық көрді. Бұл кітап нағыз модернистік манифест болды. «Жаңа типографикада» Чихольд барлық ескі қаріптерге қарсы шықты, олардың орнына шабылған қаріптерге көңіл бұрды, ассиметриялық кітап теруді және баспа өнімдерінің стандартталған форматтарын қолдады. Кегльдер (қаріп өлшемі) мен қаріптердің қанықтығы көмегімен ақпаратты тез жеткізуге болатынын ең бірінші болып түсіндірді. Кітапта бүкіл Германияның баспагерлеріне әсер еткен практикалық кеңестер мен заманауи типографиканың көптеген мысалдары келтірілді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Чихольд бірнеше рет Англияда болғанымен, оның бірнеше мақаласы ағылшын тіліне тек 1945 жылы аударылды. «Жаңа типографика» қазіргі таңда да классикалық еңбек болып табылады, алайда Чихольд кейінрек өзінің қатаң модернистік көзқарастарынан бас тартты. 1931 жылы ол лирикалық және нәзік Saskia қаріпін жасап шығарды. 1932 жылы Чихольд кітаптардың негізгі мәтінін классикалық кертпелері бар қаріптермен ({{lang-en|serif font}}, {{lang-ru|шрифт с засечками}}) тере бастады. Уақыт өте ол типографикада классикалық стильге икемделе бастады. Модернизмге Чихольд авторитарлы, тіпті фашистік стиль деген баға берді. 1947-1949 жж. Чихольд Англияда тұрды. Мұнда ол «[[Penguin Books]]» баспасы үшін жаңа кітап безендірулер жасады. Чихольд басылым кітаптарының типографикасын старндарттарды, жаңа сериялық кітап мұқабаларын жасады. [[Сурет:Sabon.png|thumb|250px|«Сабон» (1967)]] === Қаріптер === 1926-1929 жж. Чихольд «әмбебап әліпбиін» жасаумен айналысты. Бұл әліпби неміс тіліндегі кейбір бір дыбысты белгілеуге қолданылған әріптердің тіркесін бір әріппен алмастыруы керек болатын. Мысалы, Чихольд «ch» (ꜧ, қазақша «х») және sch (ſ, қазақша «ш») әріп тіркестерін алматыратын жаңа белгілеулерді жасап шығарды. Сонымен қатар ол кейбір әріп тіркестерінің жазылу емілесін алматыруды ұсынған: «eu-ді» «oi-ға», «w-ны» «v-ға», «z-ны» на «ts-ға». Ұзақ дауыстылар әріп астында орласақан макронмен белгіленуі керек болатын, ал дәстүрлі неміс умлауты сол бойы әріптің үстінде қала берді. Әліпби кіші әріптерден тұратын бір ғана шабылған қаріптен тұрды. Ян Чихольд келесі қаріптерді салды: * Transit (1931) * [[Saskia]] (1931/1932) * [[Zeus]] (1931) * [[Sabon]] (1966/1967; XVI ғ. француз қаріпқұюшысы Жак Сабонның құрметіне аталған) XVI ғасырдың француз қаріптері негізінде салынған «Сабон» (Sabon) антиквалық қаріпі [[монотип]] пен [[линотип]] екеуіне де келетіндей етіп жасалынған. Сабон көмегімен терілген ең алғашқы кітап Уэшберн колледжінің Библиясы (дизайнері Брэдбери Томпсон) болды. Кейінрек Линотайп компаниясы Сабонның «Sabon Next» атты интерпретациясын жасап шығарды. == Библиографиясы == === Неміс тілінде === * ''Die neue Typographie. Ein Handbuch für zeitgemäß Schaffende'', Verlag des Bildungsverbandes der Deutschen Buchdrucker, Berlin 1928. * ''Typografische Entwurfstechnik'', Stuttgart: Akademischer Verlag Dr Fritz Wedekind & Co., 1932. * ''Typografische Gestaltung'', Benno Schwabe & Co., Basel 1935. * ''Ausgewählte Aufsätze über Fragen der Gestalt des Buches und der Typographie'', 1948. * ''Schatzkammer der Schreibkunst'', Basel, 2. Aufl. 1949. * ''Meisterbuch der Schrift. Ein Lehrbuch mit vorbildlichen Schriften aus Vergangenheit und Gegenwart für Schriftenmaler, Graphiker, Bildhauer, Graveure, Lithographen, Verlagshersteller, Buchdrucker, Architekten und Kunstschulen'', Ravensburg, 1952, 2. Aufl. 1965. * ''Geschichte der Schrift in Bildern'', Hamburg, 4. Aufl. 1961. * ''De proporties van het boek (Die Proportionen des Buches)'', Amsterdam, 1991. * ''Schriften'': 1925—1974 Band 1/2. Berlin, 1992. === Орыс тіліне аударылғандар === * Облик книги: избранные статьи о книжном оформлении. М.: Книга, 1980. ** Облик книги: избранные статьи о книжном оформлении. М.: [[Артемий Лебедев студиясы|ИЗДАЛ]], 2008; 2009. * Новая типографика: руководство для современного дизайнера. М.: [[Артемий Лебедев студиясы|ИЗДАЛ]], 2011. * Образцы шрифтов. М.: [[Артемий Лебедев студиясы|ИЗДАЛ]], 2012. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} * [http://www.textism.com/textfaces/index.html?id=19 «Сабон» қаріпі мен Чихольд туралы (en)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313150549/http://www.textism.com/textfaces/index.html?id=19 |date=2016-03-13 }} * [http://www.typolexikon.de/t/tschichold-jan.html Неміс тіліндегі Чихольдтің өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205070526/http://www.typolexikon.de/t/tschichold-jan.html |date=2015-12-05 }} * [http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/dec/05/jan-tschichold-typography Jan Tschichold: a titan of typography (en)] [[Санат:Типографтар]] [[Санат:2 сәуірде туғандар]] [[Санат:11 тамызда қайтыс болғандар]] 4a7tkmeype4dgzhafydxw7tq9olp5jq Касукабе 0 557397 3601431 2561489 2026-05-08T05:52:33Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601431 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Flag of Kasukabe, Saitama.svg|thumb|Қаланың туы]] '''Касука́бе''' ([[Жапон тілі|жап]]. 春日部市 ''Касукабэ-си'') —Сайтама префектурасында орналасқан Жапониядағы қала. 234 489 адам (1 Тамыз 2014), халықтың тығыздығы -3553.94 тұрғындары / км² қаланың ауданы 65.98 км². = Географиялық орны = Қала Хонсю аралында, Сайтама префектурасында , Канто аймағында орналасқан.Онымен  Сайтама,[[Косигая]], Нода қалалары мен  Миясиро, Сираока, Сугито, Мацубуси ауылдары шектеседі. = Халығы = Қала тұрғындары 234 489 адам ([[1 тамыз|1 Тамыз]] [[2014 жыл|2014]]), және тығыздығы - 3553.94 тұрғындары / км². [[1980 жыл|1980]] жылдан [[2005 жыл|2005]] жылға дейін халықтық өзгеріс жүреді: {| class="wikitable" |- |[[1980 жыл|1980]] |187 913 чел. |- |[[1985 жыл|1985]] |207 021 чел. |- |[[1990 жыл|1990]] |226 449 чел. |- |[[1995 жыл|1995]] |238 598 чел. |- |[[2000 жыл|2000]] |240 924 чел. |- |[[2005 жыл|2005]] |238 506 чел. |} = Символизм = Қаланы белгілейтін ағаш- Paulownia tomentosa, Гүл- глициния, Құс- [[Шағалалар|шағала]]. = Транспорт = * Кокудо 16 4ppsiyblgfsfe5n9gb7ppuetekmhzsw 3601630 3601431 2026-05-08T08:05:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Xeror|Xeror]] соңғы нұсқасына қайтарды 2561489 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Flag of Kasukabe, Saitama.svg|thumb|Қаланың туы]] '''Касука́бе''' ([[Жапон тілі|жап]]. 春日部市 ''Касукабэ-си'') —Сайтама префектурасында орналасқан Жапониядағы қала. 234 489 адам (1 Тамыз 2014), халықтың тығыздығы -3553.94 тұрғындары / км² қаланың ауданы 65.98 км². = Географиялық орны = Қала Хонсю аралында, Сайтама префектурасында , Канто аймағында орналасқан.Онымен  Сайтама,[[Косигая]], Нода қалалары мен  Миясиро, Сираока, Сугито, Мацубуси ауылдары шектеседі. = Халығы = Қала тұрғындары 234 489 адам ([[1 тамыз|1 Тамыз]] [[2014 жыл|2014]]), және тығыздығы - 3553.94 тұрғындары / км². [[1980 жыл|1980]] жылдан [[2005 жыл|2005]] жылға дейін халықтық өзгеріс жүреді: {| class="wikitable" |- |[[1980 жыл|1980]] |187 913 чел. |- |[[1985 жыл|1985]] |207 021 чел. |- |[[1990 жыл|1990]] |226 449 чел. |- |[[1995 жыл|1995]] |238 598 чел. |- |[[2000 жыл|2000]] |240 924 чел. |- |[[2005 жыл|2005]] |238 506 чел. |} = Символизм = Қаланы белгілейтін ағаш- Paulownia tomentosa, Гүл- глициния, Құс- [[Шағалалар|шағала]]. = Транспорт = * Кокудо 16 qp2jdww5imjo0rvd9trp9n0b2ky6q5b Қысқаш 0 557710 3601454 3585453 2026-05-08T06:20:16Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601454 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Қысқаш — ұсталардың қызған металды көріктің оттығынан алып,қысып тұрып төске төсеп, аударып-төңкеру үшін қолданылатын құралы. Қысқаштың көмегімен металды қысып ұстап, июге болады. Қысқаштың сабы ұстауға ыңғайлы әрі серпімді болғаны дұрыс. Үлкен,ауыр металды қысқанда қысқаштың сабына шығырық кигізіп қояды. Істелетін жұмыстың ыңғайына қарай қысқаштың тұмсығы,яғни металды қысатын аузы да әртүрлі болады.Олар "жалпақ тұмсық", "құс тұмсық" ,"біз тұмсық", "имек тұмсық", т.с.с. атала береді.<ref>Райымбеков Қ.Ж,Байғабылова Қ.Т "Сен білесің бе?" энциклопедиясы. Алматы: "Аруна" баспасы.-696 бет</ref> 0l3ouijzp25rdvv17yevwx60lxzwzdi 3601615 3601454 2026-05-08T08:04:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3584057 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Қысқаш — ұсталардың қызған металды көріктің оттығынан алып,қысып тұрып төске төсеп, аударып-төңкеру үшін қолданылатын құралы. Қысқаштың көмегімен металды қысып ұстап, июге болады. Қысқаштың сабы ұстауға ыңғайлы әрі серпімді болғаны дұрыс. Үлкен,ауыр металды қысқанда қысқаштың сабына шығырық кигізіп қояды. Істелетін жұмыстың ыңғайына қарай қысқаштың тұмсығы,яғни металды қысатын аузы да әртүрлі болады.Олар "жалпақ тұмсық", "құс тұмсық" ,"біз тұмсық", "имек тұмсық", т.с.с. атала береді.<ref>Райымбеков Қ.Ж,Байғабылова Қ.Т "Сен білесің бе?" энциклопедиясы. Алматы: "Аруна" баспасы.-696 бет</ref> 3v2lklf7asvejtj4747jw9dme6lztxv Каламбо 0 558025 3601537 2827421 2026-05-08T07:29:49Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601537 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Кала́мбо''' (ағылш. Kalambo Falls) — Каламбо өзенінің сарқырамасы ( Танганьика көліне құяды), Замбия және Танзания елдерінің шекарасында орналасқан. Сарқырама биіктігі 427 м. Туристер жиі баратын орын. [[Сурет:Kalambo_Falls.jpg|thumb|right|200px]] Археологтар сарқыраманы зерттей келе, көне дәуірге жататын ескерткіштерді тапқан. == Дереккөз == * Каламбо — Географиялық энциклопедиядан алынған мақала [[Санат:Танзания географиясы]] [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] ezvmxmh0dm1lfxbtsc5c8hxk3k093qh 3601582 3601537 2026-05-08T08:02:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] соңғы нұсқасына қайтарды 2827421 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Кала́мбо''' (ағылш. Kalambo Falls) — Каламбо өзенінің сарқырамасы ( Танганьика көліне құяды), Замбия және Танзания елдерінің шекарасында орналасқан. Сарқырама биіктігі 427 м. Туристер жиі баратын орын. [[Сурет:Kalambo_Falls.jpg|thumb|right|200px]] Археологтар сарқыраманы зерттей келе, көне дәуірге жататын ескерткіштерді тапқан. == Дереккөз == * Каламбо — Географиялық энциклопедиядан алынған мақала [[Санат:Танзания географиясы]] [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] 7du31vad7rooof7cy8us0va3dupbptg Йес 0 558144 3601419 3600086 2026-05-08T05:30:40Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601419 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hiesse village.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Йес''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Hiesse'') — Франциядағы [[коммуна]]. Пуату – Шаранта аймағында орналасқан. [[Департамент]] – [[Шаранта]]. Рюэль-сюр-Тувр кантонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Ангулем. Коммунаның INSEE коды – 16164. Коммуна шамалап [[Париж|Парижден]] 340 км оңтүстік-батыста, Пуатьеден 65 км оңтүстікте, Ангулемнен 60 км солтүстік-шығыста орналасқан. == Халқы == Коммунаның халқы 2008 жылы 251 адам болды. Жылдар бойынша халықтың саны {| class="wikitable sortable" |+ |'''1962''' |'''1968''' |'''1975''' |'''1982''' |'''1990''' |'''1999''' |'''2008''' |- |445 |422 |383 |342 |295 |277 |251 |} == Экономика == 2007 жылы еңбек етуге қабілетті жастан (15-64 жас) 156 адам арасында 95 экономикалық белсенді, 61 – белсенді емес ( белсенділіктің көрсеткіші – 60,9 %, 1999 жылы 65,3 % болды). 95 белсендіден 87 адам жұмыс істеді ( 54 еркек және 33 әйел), жұмыссыздықтар саны 8 болды ( 4 еркек және 4 әйел). 61 белсенді еместен 14 адам оқушы немесе студент, 34 – зейнеткер, 13 басқа себептерден белсенді емес болды. == Қаланың көрікті жерлері == * Сен-Лифар приход шеркеуі. * Просфорды пісіруге арналған пішін (XIII ғасыр; темір). 1933 жылдан бері тарихи ескерткіш. * «Волшебная гора» хайуанаттар бағы. == Дереккөздер == hfbr2ge9ykkrka1a3ijaxsmfz0czego 3601641 3601419 2026-05-08T08:06:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600086 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hiesse village.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Йес''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Hiesse'') — Франциядағы [[коммуна]]. Пуату – Шаранта аймағында орналасқан. [[Департамент]] – [[Шаранта]]. Рюэль-сюр-Тувр кантонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Ангулем. Коммунаның INSEE коды – 16164. Коммуна шамалап [[Париж|Парижден]] 340 км оңтүстік-батыста, Пуатьеден 65 км оңтүстікте, Ангулемнен 60 км солтүстік-шығыста орналасқан. == Халқы == Коммунаның халқы 2008 жылы 251 адам болды. Жылдар бойынша халықтың саны {| class="wikitable sortable" |+ |'''1962''' |'''1968''' |'''1975''' |'''1982''' |'''1990''' |'''1999''' |'''2008''' |- |445 |422 |383 |342 |295 |277 |251 |} == Экономика == 2007 жылы еңбек етуге қабілетті жастан (15-64 жас) 156 адам арасында 95 экономикалық белсенді, 61 – белсенді емес ( белсенділіктің көрсеткіші – 60,9 %, 1999 жылы 65,3 % болды). 95 белсендіден 87 адам жұмыс істеді ( 54 еркек және 33 әйел), жұмыссыздықтар саны 8 болды ( 4 еркек және 4 әйел). 61 белсенді еместен 14 адам оқушы немесе студент, 34 – зейнеткер, 13 басқа себептерден белсенді емес болды. == Қаланың көрікті жерлері == * Сен-Лифар приход шеркеуі. * Просфорды пісіруге арналған пішін (XIII ғасыр; темір). 1933 жылдан бері тарихи ескерткіш. * «Волшебная гора» хайуанаттар бағы. == Дереккөздер == kwxz82gbvw9tnc8opqd7vbi9bkafv7j Қарақшы-шыбын 0 558237 3601533 2408507 2026-05-08T07:26:29Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601533 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} '''Қарақшы-шыбынның''' түрі сұр түстен қара түске дейін өзгеріп отырады. Денесін қылшықты түк бақан. Құрсағы жіңішке конус тәрізді. Түрлі түсті бунақтан тұрады. Ересектерінің көздерінің ортасында шұңқыры болады. Жемтігін ұстайтын мықты аяқтары бар. Көпшілігінің қанаттары күңгірт дақтармен әшекейленген. Аузында қан соратын инесі орналасқан. Олардың сілекейі улы болғандықтан, ұстап алған жемтіктері бірден өледі. Адам қолына ұстаса шағып алуы мүмкін, ондай жағдайда араның шаққанымен бірдей ауыртады. Мұртшалары тығыз орналасқан және бетін түк басқан. Бұл түктері мен мұртшалары жемтігіне шабуыл жасағанда қорғаныш қызметін атқарады. Басқа зиянкестерге қарағанда, дернәсіл кезеңінің өзінде олар жұқпалы аурулардың таралуына себепші болады. Жұмыртқадан шыққан кезде аяқтары жоқ, жіңішке жылтылдақ ақ түсті болады. Қуыршыққа айналғанша бірнеше сатыдан өтеді. Бір жыл тіршілік ете алады. Ересектері – қансорғыштар. Негізгі қорегі – аралар, қоңыздар, шыбындар, шегіртке, соналар және басқа да жәндіктер. Қарақшы-шыбын әдетте гүл сабақтарына отырып, жемтігін ауада қармап ұстап алады.<ref>У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».</ref> == Дереккөздер == <references /> tfub6cprl0xfa7w0iyru3fp9lmaulzv 3601584 3601533 2026-05-08T08:02:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:AnelBakayeva NIS|AnelBakayeva NIS]] соңғы нұсқасына қайтарды 2408507 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} '''Қарақшы-шыбынның''' түрі сұр түстен қара түске дейін өзгеріп отырады. Денесін қылшықты түк бақан. Құрсағы жіңішке конус тәрізді. Түрлі түсті бунақтан тұрады. Ересектерінің көздерінің ортасында шұңқыры болады. Жемтігін ұстайтын мықты аяқтары бар. Көпшілігінің қанаттары күңгірт дақтармен әшекейленген. Аузында қан соратын инесі орналасқан. Олардың сілекейі улы болғандықтан, ұстап алған жемтіктері бірден өледі. Адам қолына ұстаса шағып алуы мүмкін, ондай жағдайда араның шаққанымен бірдей ауыртады. Мұртшалары тығыз орналасқан және бетін түк басқан. Бұл түктері мен мұртшалары жемтігіне шабуыл жасағанда қорғаныш қызметін атқарады. Басқа зиянкестерге қарағанда, дернәсіл кезеңінің өзінде олар жұқпалы аурулардың таралуына себепші болады. Жұмыртқадан шыққан кезде аяқтары жоқ, жіңішке жылтылдақ ақ түсті болады. Қуыршыққа айналғанша бірнеше сатыдан өтеді. Бір жыл тіршілік ете алады. Ересектері – қансорғыштар. Негізгі қорегі – аралар, қоңыздар, шыбындар, шегіртке, соналар және басқа да жәндіктер. Қарақшы-шыбын әдетте гүл сабақтарына отырып, жемтігін ауада қармап ұстап алады.<ref>У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».</ref> == Дереккөздер == <references /> nsahivdenjw5cg188fnezltk5dhn3jb Қанқұйлы сарышаян 0 558350 3601488 2409264 2026-05-08T06:59:00Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601488 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} '''Қанқұйлы сарышаян''' – Солтүстік Африкадан Таяу Шығысқа дейінгі орманды аймақтарда таралған. Қанқұйлы сарышаяндар – шағын денелі, улы құйрығы қою түсті. Аталған сарышаянның бізгегі әлсіз болып келеді. Улы құйрығын шаншып алған жері қатты ауыртады. Аталықтары аналықтарынан үлкен болады. Денесінің үлкенірек болуы дүниеге көп ұрпақ әкелуге қолайлы. Қанқұйлы сарышаяндар – жер бетіндегі шаяндардың ішіндегі ең қауіптісі әрі ең улысы. Олардың уы адам өміріне де қауіпті, бірнеше секундтың ішінде-ақ өлімге душар етеді. Сарышаяндар құрғақ климатты ұнатады. Ұяларын тас астына салады. Қанқұйлы сарышаяндардың орташа тіршілік ету ұзақтығы – 5 жыл. Тіршілік ету аймағына байланысты олардың реңі алуан түрлі болып келеді. Уының құрамында нейротоксиннің мөлшері көп болғандықтан, уы өте қауіпті. Бірнеше өңдеулерден өткесін оның уын дәрі-дәрмек жасауға пайдалануға болатындығы дәлелденген. Қанқұйлы сарышаян шаққан кезде адамдардың қан қысымы көтеріліп, есінен танып, ыстығы көтеріліп, жүрек қағысы жиіледі. Соңынан тіпті сал ауруына шалдығуы немесе өліп кетуі де мүмкін. Негізгі қорегі – жәндіктер, қара шегірткелер.<ref>У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».</ref> == Дереккөздер == <references /> ireolvfea6135bf3vetg6uwcafzcoj2 3601600 3601488 2026-05-08T08:04:06Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:AnelBakayeva NIS|AnelBakayeva NIS]] соңғы нұсқасына қайтарды 2409264 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} '''Қанқұйлы сарышаян''' – Солтүстік Африкадан Таяу Шығысқа дейінгі орманды аймақтарда таралған. Қанқұйлы сарышаяндар – шағын денелі, улы құйрығы қою түсті. Аталған сарышаянның бізгегі әлсіз болып келеді. Улы құйрығын шаншып алған жері қатты ауыртады. Аталықтары аналықтарынан үлкен болады. Денесінің үлкенірек болуы дүниеге көп ұрпақ әкелуге қолайлы. Қанқұйлы сарышаяндар – жер бетіндегі шаяндардың ішіндегі ең қауіптісі әрі ең улысы. Олардың уы адам өміріне де қауіпті, бірнеше секундтың ішінде-ақ өлімге душар етеді. Сарышаяндар құрғақ климатты ұнатады. Ұяларын тас астына салады. Қанқұйлы сарышаяндардың орташа тіршілік ету ұзақтығы – 5 жыл. Тіршілік ету аймағына байланысты олардың реңі алуан түрлі болып келеді. Уының құрамында нейротоксиннің мөлшері көп болғандықтан, уы өте қауіпті. Бірнеше өңдеулерден өткесін оның уын дәрі-дәрмек жасауға пайдалануға болатындығы дәлелденген. Қанқұйлы сарышаян шаққан кезде адамдардың қан қысымы көтеріліп, есінен танып, ыстығы көтеріліп, жүрек қағысы жиіледі. Соңынан тіпті сал ауруына шалдығуы немесе өліп кетуі де мүмкін. Негізгі қорегі – жәндіктер, қара шегірткелер.<ref>У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».</ref> == Дереккөздер == <references /> bfh776m4nzd8jjkpm005dkhc4a1p52w Қыстақ 0 558487 3601456 3585454 2026-05-08T06:22:25Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601456 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:К. Я. Крыжицкий. Хутор в Малороссии, 1884.jpg|нобай|Қыстақ 1884 жыл]] '''Қыстақ''' – кішкентай елді мекен. Бір немесе бірнеше үй шаруашылығынан тұрады, жекеленген шаруашылығы бар бөлек диқандық мекен. Қажеттілігіне қарай ауыл немесе селоға үлкейтіледі. Алайда, елдік бекеттің атауында «қыстақ» сөзі қала алады. Ресей империясының дондық және кубандық казактарында қыстақ – жеке әкімшілік басқаруы жоқ станицаның аумағына мекендеу. Кейбір қыстақ станицаларында (мысалы Елизаветинская станицасы) халқы бойынша тарихи пайда болған орталық мекен көбірек болды. Шығыс казак әскерлеріне қыстаққа үйлестігі станицалық кент болды. Қыстақтың тұрғындарының басты жұмысы, әдеттегідей ауыл шаруашылығы. [[Санат:Еуропа тарихы]] [[Санат:Азия тарихы]] [[Санат:Тарихи география]] 7gwjbrpx3pk9p6u0nl1iwtnvddflt9z 3601614 3601456 2026-05-08T08:04:47Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3243487 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:К. Я. Крыжицкий. Хутор в Малороссии, 1884.jpg|нобай|Қыстақ 1884 жыл]] '''Қыстақ''' – кішкентай елді мекен. Бір немесе бірнеше үй шаруашылығынан тұрады, жекеленген шаруашылығы бар бөлек диқандық мекен. Қажеттілігіне қарай ауыл немесе селоға үлкейтіледі. Алайда, елдік бекеттің атауында «қыстақ» сөзі қала алады. Ресей империясының дондық және кубандық казактарында қыстақ – жеке әкімшілік басқаруы жоқ станицаның аумағына мекендеу. Кейбір қыстақ станицаларында (мысалы Елизаветинская станицасы) халқы бойынша тарихи пайда болған орталық мекен көбірек болды. Шығыс казак әскерлеріне қыстаққа үйлестігі станицалық кент болды. Қыстақтың тұрғындарының басты жұмысы, әдеттегідей ауыл шаруашылығы. [[Санат:Еуропа тарихы]] [[Санат:Азия тарихы]] [[Санат:Тарихи география]] 0sh34drerivse7ix7j6gfudwgiugp2u Әбу Бәкір Сыддық мешіті 0 558570 3601405 3585459 2026-05-08T05:12:07Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601405 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Халықтың көптен күткен арманы орындалып, 2008 – жылы Павлодар қаласының 2-Павлодар мөлтек ауданында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы және Орта Азия мүфтилер кеңесінің төрағасы Бас Мүфти Шейх Әбсаттар қажы Дербісәлінің қолдау көрсетуімен жаңа мешіт пен медресе бой көтерді. == Толықтай мәлімет == Жасыл күмбез жадырап, алыстан көз жауһарын өзіне тартатындай әсем де шағын мешіт пен өскелең ұрпақтың көзін ашып, көкірегін оятатын білім ордасы болған медресені жаңадан салып, халықтың арманының жүзеге асуына барша ынта-ықыласымен қаржылай демеушілік етіп атсалысқан Железинка ауданына қарасты Озерный ауылының тумасы Сапаров Абай ағамыз болатын. Әбу Бәкір Сыддық мешіті екі қабаттан тұрады. Үстінгі қабатта ер кісілер намаз оқитын үлкен зал мен Бас Имамның басқару бөлмесі де орналасқан. Астынғы қабатта әйел кісілердің намаз оқитын оңаша залы мен Құран оқытам деушілерге арнайы Құран оқытатын жеке бөлмемен жабдықталған. Сонымен қатар астынғы қабатта Құран, тәжуид, Фиқһ пәндері бойынша діни сауатын ашам деушілерге арнайы бөлмелер мен кітап оқып санасына саңылақ ұялатам деушілерге кітапханамен де қамтылған. Оған қоса есепшінің бөлмесі де қарастырылған. Мешіттің жалпы ауданы 408,6 квм. Ғимараттың көлемі 2745. Мешіт Крылов көшесі мен Салтыкова-Щедрина көшелерінің арасында, Муткенова 52 көшесінің бойында орналасқан. Сондай-ақ, Павлодар медресесі «Әбу Бәкір Сыддық» мешітінің жанында орналасқандықтан медресенің атын да мешіттің атымен сәйкестіріп, «Әбу Бәкір Сыддық» деп аталуымен қатар 2 жыл 10 айлық білім беру ордасы болып бекітілді. == Сілтемелер == * http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/796-eislam{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 8m4o3179laanwf8kido0qd19euoab4r 3601652 3601405 2026-05-08T08:07:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3544117 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Халықтың көптен күткен арманы орындалып, 2008 – жылы Павлодар қаласының 2-Павлодар мөлтек ауданында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы және Орта Азия мүфтилер кеңесінің төрағасы Бас Мүфти Шейх Әбсаттар қажы Дербісәлінің қолдау көрсетуімен жаңа мешіт пен медресе бой көтерді. == Толықтай мәлімет == Жасыл күмбез жадырап, алыстан көз жауһарын өзіне тартатындай әсем де шағын мешіт пен өскелең ұрпақтың көзін ашып, көкірегін оятатын білім ордасы болған медресені жаңадан салып, халықтың арманының жүзеге асуына барша ынта-ықыласымен қаржылай демеушілік етіп атсалысқан Железинка ауданына қарасты Озерный ауылының тумасы Сапаров Абай ағамыз болатын. Әбу Бәкір Сыддық мешіті екі қабаттан тұрады. Үстінгі қабатта ер кісілер намаз оқитын үлкен зал мен Бас Имамның басқару бөлмесі де орналасқан. Астынғы қабатта әйел кісілердің намаз оқитын оңаша залы мен Құран оқытам деушілерге арнайы Құран оқытатын жеке бөлмемен жабдықталған. Сонымен қатар астынғы қабатта Құран, тәжуид, Фиқһ пәндері бойынша діни сауатын ашам деушілерге арнайы бөлмелер мен кітап оқып санасына саңылақ ұялатам деушілерге кітапханамен де қамтылған. Оған қоса есепшінің бөлмесі де қарастырылған. Мешіттің жалпы ауданы 408,6 квм. Ғимараттың көлемі 2745. Мешіт Крылов көшесі мен Салтыкова-Щедрина көшелерінің арасында, Муткенова 52 көшесінің бойында орналасқан. Сондай-ақ, Павлодар медресесі «Әбу Бәкір Сыддық» мешітінің жанында орналасқандықтан медресенің атын да мешіттің атымен сәйкестіріп, «Әбу Бәкір Сыддық» деп аталуымен қатар 2 жыл 10 айлық білім беру ордасы болып бекітілді. == Сілтемелер == * http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/796-eislam{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] krn6ydtqsodal6h09jhcxfptt50so98 Қарағанды облысының мешіті 0 558585 3601501 2974797 2026-05-08T07:08:23Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601501 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == 1989 жылы Қарағанды орталық мешіті салына бастады. Бірақ әртүрлі жағдайларға байланысты құрылысы 11 жылға созылып кетті. Ақырында 2000 жылдың 23 желтоқсанында мешіт салтанатты түрде ашылды. Ашылу рәсіміне Елбасы Н.Ә.Назарбаев пен Бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі қатысты. Мешіттің көркем безендірілген ою-өрнекті намаз оқитын ерлер және әйелдер залы сымбатымен көз тартады. == Толықтай мәлімет == Сондай-ақ неке қиятын, балаға азан айтып ат қоятын күмбез асты бөлмелері, дәріске арналған 40 адамдық екі сынып орны да іске қосылған. Мәйіт сақтайтын, жуатын, кебінге орайтын бөлме, 300 кісілік асхана және кітап сататын да дүкен ашылған. Мешіт имамдары жоғары оқу орындары, әскери бөлімдер, түрмелерде айына 1 рет уағыз айтады. №7 балалар үйінде апта сайын имандылық дәрістерін өткізеді . 70 жыл бойы ұмытылған «Мәуліт» тойы қаладағы ең үлкен ғимарат – кеншілердің мәдениет сарайында Құран оқу жарысымен бірге өткізілді. 1995 жылы жұма намазға келетін адам саны шамамен 15 қана болса, қазір 500-ден асады. == Сілтеме == http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/784-eislam{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] m2aqcn4dewgknwoo3unkvs092wskigx 3601596 3601501 2026-05-08T08:03:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2974797 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == 1989 жылы Қарағанды орталық мешіті салына бастады. Бірақ әртүрлі жағдайларға байланысты құрылысы 11 жылға созылып кетті. Ақырында 2000 жылдың 23 желтоқсанында мешіт салтанатты түрде ашылды. Ашылу рәсіміне Елбасы Н.Ә.Назарбаев пен Бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі қатысты. Мешіттің көркем безендірілген ою-өрнекті намаз оқитын ерлер және әйелдер залы сымбатымен көз тартады. == Толықтай мәлімет == Сондай-ақ неке қиятын, балаға азан айтып ат қоятын күмбез асты бөлмелері, дәріске арналған 40 адамдық екі сынып орны да іске қосылған. Мәйіт сақтайтын, жуатын, кебінге орайтын бөлме, 300 кісілік асхана және кітап сататын да дүкен ашылған. Мешіт имамдары жоғары оқу орындары, әскери бөлімдер, түрмелерде айына 1 рет уағыз айтады. №7 балалар үйінде апта сайын имандылық дәрістерін өткізеді . 70 жыл бойы ұмытылған «Мәуліт» тойы қаладағы ең үлкен ғимарат – кеншілердің мәдениет сарайында Құран оқу жарысымен бірге өткізілді. 1995 жылы жұма намазға келетін адам саны шамамен 15 қана болса, қазір 500-ден асады. == Сілтеме == http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/784-eislam{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] t6pegxpcnp3k852q8kh9aeqk6n955u7 Жезқазған орталық мешіті 0 558588 3601459 3580386 2026-05-08T06:25:20Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601459 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Жезқазған орталық мешіті 1983 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Алғаш мешіт ашылғанда онда діни білімі бар, Жезқазғанның байырғы тұрғыны Мұхамедия қожа Байменұлы ( - 1984) имамдық еткен. Мешіт екі-үш бөлмелі үй еді. 1988-2003 жылдары мешітте Исмаилов Яхия қожа Абдуллаұлы имамдық етті. Ол жаңа мешіт салуды ұйымдастыруды қолға алды. Мешіт жобасын жергілікті сәулетші Серік Ибраев жасады. Мешіт салуға «Казахмыс» корпорациясының Бас директоры Т.М.Урумов көмектесті. Сөйтіп 1992 жылы жаңа мешіт есігін ашты. Жетпіс жылдық құрсауда қалған дінімен қайта қауышқан елдің қуанышында шек жоқ еді. == Көлемі == Намаз бөлмесінің көлемi 414 шаршы метр, ұзындығы 24, ені 18, күмбездің биіктігі 16, мұнарасы 24 метр. Қала әкімшілігі халық тілегін қабыл алып, қала ортасынан бала бақшадан 400 шаршы метр жер бөліп берді. Жөндеуден өткізілген соң, ол діни сауат ашу курсына айналдырылды. Мұнда үлкен де, кіші де діни дәріс алады. == Сілтемелер == * http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/782-eislam{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] k7395jecfvacyly3rlw3lw28v90oeyw 3601613 3601459 2026-05-08T08:04:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3544143 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Жезқазған орталық мешіті 1983 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Алғаш мешіт ашылғанда онда діни білімі бар, Жезқазғанның байырғы тұрғыны Мұхамедия қожа Байменұлы ( - 1984) имамдық еткен. Мешіт екі-үш бөлмелі үй еді. 1988-2003 жылдары мешітте Исмаилов Яхия қожа Абдуллаұлы имамдық етті. Ол жаңа мешіт салуды ұйымдастыруды қолға алды. Мешіт жобасын жергілікті сәулетші Серік Ибраев жасады. Мешіт салуға «Казахмыс» корпорациясының Бас директоры Т.М.Урумов көмектесті. Сөйтіп 1992 жылы жаңа мешіт есігін ашты. Жетпіс жылдық құрсауда қалған дінімен қайта қауышқан елдің қуанышында шек жоқ еді. == Көлемі == Намаз бөлмесінің көлемi 414 шаршы метр, ұзындығы 24, ені 18, күмбездің биіктігі 16, мұнарасы 24 метр. Қала әкімшілігі халық тілегін қабыл алып, қала ортасынан бала бақшадан 400 шаршы метр жер бөліп берді. Жөндеуден өткізілген соң, ол діни сауат ашу курсына айналдырылды. Мұнда үлкен де, кіші де діни дәріс алады. == Сілтемелер == * http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/782-eislam{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] orcx5t4fu08g4y3q9nju9ida1jc5une Құмкешу мешіті 0 558630 3601495 3589625 2026-05-08T07:04:23Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601495 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == «Құмкешу» мешіті Амангелді ауданы, Құмкөшу ауыл округінде орналасқан. Мешіт құрылысы 2006 жылы 6 сәуірде басталып, 2026 жылдың 21 қырқүйегінде аяқталды. == Көлемі == Мешіт жерінің жалпы көлемі 150м 2 құрайды. Ғимараттың жалпы көлемі — 100 м2. Сыйымдылығы — 50-60 адам. Мешіттің биіктігі 2 3 метр, формасы төртбұрышты. Өрнекпен безендірілмеген, сәулеттік ерекшілігі жоқ. Күмбезі мешіттің кіреберісіне орналасқан, биіктігі 2 метр, көлемі 12м 2. Мешіттің екі жағында екі мұнарасы бар, биіктігі 5 метрді құрайды. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz028.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 86bkvywg8eqg6eue4317y2nhyqp5m1g 3601598 3601495 2026-05-08T08:03:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589625 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == «Құмкешу» мешіті Амангелді ауданы, Құмкөшу ауыл округінде орналасқан. Мешіт құрылысы 2006 жылы 6 сәуірде басталып, 2026 жылдың 21 қырқүйегінде аяқталды. == Көлемі == Мешіт жерінің жалпы көлемі 150м 2 құрайды. Ғимараттың жалпы көлемі — 100 м2. Сыйымдылығы — 50-60 адам. Мешіттің биіктігі 2 3 метр, формасы төртбұрышты. Өрнекпен безендірілмеген, сәулеттік ерекшілігі жоқ. Күмбезі мешіттің кіреберісіне орналасқан, биіктігі 2 метр, көлемі 12м 2. Мешіттің екі жағында екі мұнарасы бар, биіктігі 5 метрді құрайды. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz028.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 71dh3htp4t8xwltg3i01dddgc0bgs5b Жұмаш мешіті 0 558633 3601437 3580379 2026-05-08T06:00:02Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601437 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Толықтыру}} == Жұмаш мешіті == 1. Мешіттің толық мекен – жайы Қостанай облысы, Арқалық қаласы. Молодежный ауылы «Жұмаш» зәбия мешіті. Молодежная көшесі №7. индекс 110311.2. Мешіт құрылысының басталуы мен біткен мерізімі.Мешіт 2006 жылдың 1 мамырынан басталып, 2006 жылдың 15 тамызында аяқталды.3. == Мешіт жерінің жалпы көлемі == А) Сипаты-1 жобалы серия. Б) Қабат саны-бір қабатты. В) Құрылыс салу алаңы-144 кв.м. Г) Ғимараттың көлемі-432 куб. Ғ) Жалпы алаңы-127,2 кв.м. Д) Балкон жоқ. Е) Тұрғын алаңы-116,8 кв.м. Ж) Қабырға материалы-кірпіш.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі, сиымдылығы. Мешіттің биіктігі 4 метр,ені 12 метр. Алаңы 144м2 . 100 адамдық, мұнараның биіктігі 10 метр.5. Мешіт ғимаратының биіктігі, формасы, өрнекпен безендірілуі, мешіттің жабдықталуын жалпы баяндау. Мешіттің биіктігі 4 метр. Формасы-бір күмбезді, бір мұнарлы. Кірпішпен өрнектелген, азия үлгісінде безендірілген. Мешіттің іші кілеммен жабдықталған.6. Мешіттің күмбезі мен мұнарасы және аумағындағы қосалқы ғимараттардың сипаты. Алдынан қарағанда мешіттің ауласы темір қоршаумен қоршалған, ұзындығы 45 м., ені 40 м. Бояумен безендірілген мұнарасы көрініп тұр, мұнара биіктігі 10 метр. Оң жақтан қарағанда сырты селикатный кірпішпен салынған, күмбезі көрініп тұр. Сол жақтан қарағанда бір терезе, күмбез және мұнараның үсті көрініп тұр. Артынан қарағанда қоршалған шарбақ, екі терезе және күмбез, мұнарасы көрінеді. Алдыңғы беті 1 данаОң жағы 1 данаСол жағы 1 данаАрты 1 данаКүмбезі 1 дана == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz025.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 3gjtkff1hm6px3hqedreybkm19kkwep 3601627 3601437 2026-05-08T08:05:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562276 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Толықтыру}} == Жұмаш мешіті == 1. Мешіттің толық мекен – жайы Қостанай облысы, Арқалық қаласы. Молодежный ауылы «Жұмаш» зәбия мешіті. Молодежная көшесі №7. индекс 110311.2. Мешіт құрылысының басталуы мен біткен мерізімі.Мешіт 2006 жылдың 1 мамырынан басталып, 2006 жылдың 15 тамызында аяқталды.3. == Мешіт жерінің жалпы көлемі == А) Сипаты-1 жобалы серия. Б) Қабат саны-бір қабатты. В) Құрылыс салу алаңы-144 кв.м. Г) Ғимараттың көлемі-432 куб. Ғ) Жалпы алаңы-127,2 кв.м. Д) Балкон жоқ. Е) Тұрғын алаңы-116,8 кв.м. Ж) Қабырға материалы-кірпіш.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі, сиымдылығы. Мешіттің биіктігі 4 метр,ені 12 метр. Алаңы 144м2 . 100 адамдық, мұнараның биіктігі 10 метр.5. Мешіт ғимаратының биіктігі, формасы, өрнекпен безендірілуі, мешіттің жабдықталуын жалпы баяндау. Мешіттің биіктігі 4 метр. Формасы-бір күмбезді, бір мұнарлы. Кірпішпен өрнектелген, азия үлгісінде безендірілген. Мешіттің іші кілеммен жабдықталған.6. Мешіттің күмбезі мен мұнарасы және аумағындағы қосалқы ғимараттардың сипаты. Алдынан қарағанда мешіттің ауласы темір қоршаумен қоршалған, ұзындығы 45 м., ені 40 м. Бояумен безендірілген мұнарасы көрініп тұр, мұнара биіктігі 10 метр. Оң жақтан қарағанда сырты селикатный кірпішпен салынған, күмбезі көрініп тұр. Сол жақтан қарағанда бір терезе, күмбез және мұнараның үсті көрініп тұр. Артынан қарағанда қоршалған шарбақ, екі терезе және күмбез, мұнарасы көрінеді. Алдыңғы беті 1 данаОң жағы 1 данаСол жағы 1 данаАрты 1 данаКүмбезі 1 дана == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz025.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] pne1f5uy21mdvs7lr5b9upry2g8358u Әс-Сәләм мешіті 0 558636 3601401 3585455 2026-05-08T05:00:32Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601401 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Қостанай облысы, Лисаков қалалық "Әс-Сәләм" мешіті == Көлемі == Лисаков қаласындағы мешіт орналасқан ғимарат 1991 жылы салынған.Оны осындағы «Қоржынкөл» Рудный құрылыс ұжымы тұрғызды. Мұнда бұрын аула клубы,компьютерлер орталығы және тұрмыстық қызмет үйі болған-ды. Ғимарат 1999 жылы сатып алынып, күрделі жөндеу жұмысы жүргізілді. Үстіне күмбез және екі мұнара орнатылды. Сөйтіп мешіт 2000 жылдың 24 мамырында қала мұсылмандарына есігін айқара ашты. Мешіт 200 орындық. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz022.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] byauiz4t3s209neul1phnv7g3hmlpsi 3601653 3601401 2026-05-08T08:07:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581720 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Қостанай облысы, Лисаков қалалық "Әс-Сәләм" мешіті == Көлемі == Лисаков қаласындағы мешіт орналасқан ғимарат 1991 жылы салынған.Оны осындағы «Қоржынкөл» Рудный құрылыс ұжымы тұрғызды. Мұнда бұрын аула клубы,компьютерлер орталығы және тұрмыстық қызмет үйі болған-ды. Ғимарат 1999 жылы сатып алынып, күрделі жөндеу жұмысы жүргізілді. Үстіне күмбез және екі мұнара орнатылды. Сөйтіп мешіт 2000 жылдың 24 мамырында қала мұсылмандарына есігін айқара ашты. Мешіт 200 орындық. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz022.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] aoehslpzvfz791i9b8dl06nhpzd9chr Қарабатыр мешіті 0 558638 3601472 2799215 2026-05-08T06:38:07Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601472 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Қарабатыр селосының "Қарабатыр" мешіті == Қарабатыр мешіті == Қарабатыр мешіті, Қамысты ауданы, Қарабатыр ауылында орналасқан. 1993 жылы пайдалануға берілді. Содан бері үздіксіз жұмыс жасап келеді. Мешіт кең және жарық. Орталық жылу жүйесімен жылытылады. Сыйымдылығы – 50 адам. Қабылдау бөлмесі, намазхана, дәрісхана, дәретхана бөлмелерінен тұрады. Мешіттің жыл сайынғы жөндеу жұмысы агрофирманың директоры Ж.К. Құдайқұловтың демеушілігімен жүзеге асады.Мешітте күнделікті бес уақыт намаз, жұма намаздарынан басқа құрбан айт, ораза айт, неке қию рәсімі, нәрестеге азан шақырып, ат қою т.б. діни рәсімдердің барлығы өтеді. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz020.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 1cc0jvct64yy49uymtq4vyl7em797sc 3601608 3601472 2026-05-08T08:04:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] соңғы нұсқасына қайтарды 2799215 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Қарабатыр селосының "Қарабатыр" мешіті == Қарабатыр мешіті == Қарабатыр мешіті, Қамысты ауданы, Қарабатыр ауылында орналасқан. 1993 жылы пайдалануға берілді. Содан бері үздіксіз жұмыс жасап келеді. Мешіт кең және жарық. Орталық жылу жүйесімен жылытылады. Сыйымдылығы – 50 адам. Қабылдау бөлмесі, намазхана, дәрісхана, дәретхана бөлмелерінен тұрады. Мешіттің жыл сайынғы жөндеу жұмысы агрофирманың директоры Ж.К. Құдайқұловтың демеушілігімен жүзеге асады.Мешітте күнделікті бес уақыт намаз, жұма намаздарынан басқа құрбан айт, ораза айт, неке қию рәсімі, нәрестеге азан шақырып, ат қою т.б. діни рәсімдердің барлығы өтеді. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz020.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] jo31ykonsy85tdl4noyha9753ax7kkj Әмит ишан мешіті 0 558640 3601399 3585456 2026-05-08T04:59:41Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601399 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Әулиекөл аудандық, "Әмит ишан" мешіті == Әмит ишан мешіті == «Әмит ишан» мешіті облыс орталығы Қостанай қаласынан 100 шақырым жерде орналасқан. Киелі орынның құрылысы 1989 маусымда басталып, 1990 жылы қыркүйек айында пайдалануға берілді. Мешіт Әулиекөл, Науырзым және Қарасу аудандары халқының жинаған қаржысына салынды. Мешіттің салынуына Ташмұханбет Сүлейменов пен прораб Бейсен Жүсіпов айтарлықтай еңбек сіңірді.Мешіттің іргетасы бетон, қабырғасы шлакоблоктан қаланды. Ал сырты селикат кірпішпен қапталды. Ғимараттың ені 12, ұзындығы 18 метр, күмбезінің биіктігі 2,5 метр. Мешітте 14 терезе, екі есік бар. Ол келушілерге өте ыңғайлы. Мұндағы намаз оқиын залға 130 еркін сияды. Михрабы мен мінбері бар. Парасат ордасында касиетті Құран кәрімнің аяттары жазылып ілінген. Мешіттің жалпы жер көлемі 0,1987 гектар. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz018.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] adbcihiiwzv61h6kifnzxmt6gsf2xd2 3601654 3601399 2026-05-08T08:08:03Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3544120 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Әулиекөл аудандық, "Әмит ишан" мешіті == Әмит ишан мешіті == «Әмит ишан» мешіті облыс орталығы Қостанай қаласынан 100 шақырым жерде орналасқан. Киелі орынның құрылысы 1989 маусымда басталып, 1990 жылы қыркүйек айында пайдалануға берілді. Мешіт Әулиекөл, Науырзым және Қарасу аудандары халқының жинаған қаржысына салынды. Мешіттің салынуына Ташмұханбет Сүлейменов пен прораб Бейсен Жүсіпов айтарлықтай еңбек сіңірді.Мешіттің іргетасы бетон, қабырғасы шлакоблоктан қаланды. Ал сырты селикат кірпішпен қапталды. Ғимараттың ені 12, ұзындығы 18 метр, күмбезінің биіктігі 2,5 метр. Мешітте 14 терезе, екі есік бар. Ол келушілерге өте ыңғайлы. Мұндағы намаз оқиын залға 130 еркін сияды. Михрабы мен мінбері бар. Парасат ордасында касиетті Құран кәрімнің аяттары жазылып ілінген. Мешіттің жалпы жер көлемі 0,1987 гектар. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz018.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] teag6mcy7tw16o3iew2hsrw6yuqz8na Жұма мешіті (Қостанай) 0 558642 3601519 3580381 2026-05-08T07:17:03Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601519 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Денис аудандық "Жұма" мешіті == Жұма мешіті == Денисов ауданындағы «Жұма» мешіті 1995 жылы салынды. Оның құрылысын бұрынғы Ордженикидзе ауданының 1485-ші жылжымалы механикаландырылған колоннасы жүргізді. Жобасын «Қостанай горсельпроект» мекемесі жасады.Ғибадат үйінің сырты керамзитблок және қызыл кірпіштен өріліп салынған. Мұнара, күмбезінің диаметрі 4 метр. Жалпы ауданы 40х20. Парасат ордасы 150 орындық. Мешіт қабырғаларына Қағбатулланың суреті, « Фатиха», «Фалақ», «Нас» сүрелері және намаз уақыттары ілініп қойылған. Жұма мешітінің есігі қашанда мұсылмандар қауымына ашық. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz016.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 2g0lylwxs5v6u6ixxtmygltqftjakv4 3601593 3601519 2026-05-08T08:03:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2799210 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Денис аудандық "Жұма" мешіті == Жұма мешіті == Денисов ауданындағы «Жұма» мешіті 1995 жылы салынды. Оның құрылысын бұрынғы Ордженикидзе ауданының 1485-ші жылжымалы механикаландырылған колоннасы жүргізді. Жобасын «Қостанай горсельпроект» мекемесі жасады.Ғибадат үйінің сырты керамзитблок және қызыл кірпіштен өріліп салынған. Мұнара, күмбезінің диаметрі 4 метр. Жалпы ауданы 40х20. Парасат ордасы 150 орындық. Мешіт қабырғаларына Қағбатулланың суреті, « Фатиха», «Фалақ», «Нас» сүрелері және намаз уақыттары ілініп қойылған. Жұма мешітінің есігі қашанда мұсылмандар қауымына ашық. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz016.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] dcovj2icwoihd1u9hd5tfcbyemn6ahm Маңдай батыр мешіті 0 558656 3601509 2799241 2026-05-08T07:11:24Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601509 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті "Маңдай батыр" мешіті == Маңдай батыр мешіті == Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті, «Маңдай батыр» мешіті.1. Қостанайоблысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті, Калинин көшесі 68-ші үй. Инд. 111100. мешіт телефоны: 8 ( 714-55 ) 2-26-78.2. Мешіт арнайы салынбаған. Қазіргі мешіт ғимараты 1973-ші жылы салынған 2 қабатты ғимарат. 1998-ші жылы жергілікті халықтың өтініші бойынша осы ғимаратты мешіт қылып пайдалануға рұқсат берді. Алдында паспортный стол болған. 2002-ші жылы Бас имамның өтініші бойынша әкім бастап шаруашылық қожалықтарының жәрдемімен ғимаратқа күмбез ай орнатып толық жөндеу жұмысы жүргізілді. Мешіт жамағатының көбейіне байланысты мешіт ғимаратына қосымша екі зал 2007-ші жылы салынды. Ерлер залы және әйелдер залы.3. Мешіт жер учаскесінің көлемі – 0, 1266 га. Мешіттің ауласы қоршалған, есік алдына гүл егілген, жарық шамы бар.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі – 432 квм, сыйымдылығы: ерлер залы – 100 адамдық орын, әйелдер залы – адамдық орын.5. Мешіт ғимаратының биіктігі – 10 м, формасының сипаты, қарапайым төртбұрышты 2 қабатты ғимарат. Намаз оқитын ерлер және әйелдер залында қағбаның суретімен пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) мешіт суреттері ілінген. Кіре берісте бес уақыт намаз оқитын уақыттары сағатпен көрсетілген. Мешіт сырты қызыл кірпішпен қапталған, әр терезенің жоғарғы жағына қызыл кірпішпен күмбез бейнесі қаланған, екі жағында екі мұнара бар. Мешіт іші толық кілемдермен жабдықталған, дауыс күшейткіш апараты бар, сонымен қатар 50 адамдық асхана бар, толық ыдыс-аяқтарымен қамтамасыз етілген, 10 шәкірттік дәрісхана бар, оқуға керекті материалдармен безендірілген.6. Мешітте күмбез жоқ, екі жағында екі мұнара бар. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz012.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] bwpx67xf50b4872jach05jjoxyw7epm 3601595 3601509 2026-05-08T08:03:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] соңғы нұсқасына қайтарды 2799241 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті "Маңдай батыр" мешіті == Маңдай батыр мешіті == Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті, «Маңдай батыр» мешіті.1. Қостанайоблысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті, Калинин көшесі 68-ші үй. Инд. 111100. мешіт телефоны: 8 ( 714-55 ) 2-26-78.2. Мешіт арнайы салынбаған. Қазіргі мешіт ғимараты 1973-ші жылы салынған 2 қабатты ғимарат. 1998-ші жылы жергілікті халықтың өтініші бойынша осы ғимаратты мешіт қылып пайдалануға рұқсат берді. Алдында паспортный стол болған. 2002-ші жылы Бас имамның өтініші бойынша әкім бастап шаруашылық қожалықтарының жәрдемімен ғимаратқа күмбез ай орнатып толық жөндеу жұмысы жүргізілді. Мешіт жамағатының көбейіне байланысты мешіт ғимаратына қосымша екі зал 2007-ші жылы салынды. Ерлер залы және әйелдер залы.3. Мешіт жер учаскесінің көлемі – 0, 1266 га. Мешіттің ауласы қоршалған, есік алдына гүл егілген, жарық шамы бар.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі – 432 квм, сыйымдылығы: ерлер залы – 100 адамдық орын, әйелдер залы – адамдық орын.5. Мешіт ғимаратының биіктігі – 10 м, формасының сипаты, қарапайым төртбұрышты 2 қабатты ғимарат. Намаз оқитын ерлер және әйелдер залында қағбаның суретімен пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) мешіт суреттері ілінген. Кіре берісте бес уақыт намаз оқитын уақыттары сағатпен көрсетілген. Мешіт сырты қызыл кірпішпен қапталған, әр терезенің жоғарғы жағына қызыл кірпішпен күмбез бейнесі қаланған, екі жағында екі мұнара бар. Мешіт іші толық кілемдермен жабдықталған, дауыс күшейткіш апараты бар, сонымен қатар 50 адамдық асхана бар, толық ыдыс-аяқтарымен қамтамасыз етілген, 10 шәкірттік дәрісхана бар, оқуға керекті материалдармен безендірілген.6. Мешітте күмбез жоқ, екі жағында екі мұнара бар. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz012.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] t4vsbgcjpy1diehz763ghopt3px9fxm Ғашура ана мешіті 0 558657 3601447 3584191 2026-05-08T06:13:32Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601447 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} Қостанай облысы, Қарабалық аудандық "Ғашура ана" мешіті == Ғашура ана мешіті == «Ғашура ана» мешіті — Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті Ленин көшесі 11 үйде орналасқан. Ғашура ана мешітінің құрылысы 2007 жылдың күзінде басталып, 4 қаңтарда алғашқы іргетасы қойылды, ал 18 ақпанда кірпіші қаланып, 20 сәуірде аяқталды. Жалпы құрылыс жұмыстары қазан айына дейін созылып, көптен күткен мешіттің ашылу салтанаты болатын күн де келіп жетті. 2008 жылы 3 қазанда мүфти Хазреттің ақ батасымен салтанатты түрде ел игілігіне табыс етілді. Мешіт жерінің жалпы көлемі 1,6 гектар, соның ішінде 3,05 шаршы метріне брусчатка, 3,88 шаршы метріне асфальт төселінген. Мешіт ауласын көгалдандыру мақсатында 6,871 шаршы метріне жасыл шөптер, 220 шаршы метріне гүлдер егілген. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі 1040 шаршы метр. Жоба бойынша сиымдылығы 400 орындық. Мешіт ғимратының биіктігі 13 метр. Шығыс үлгісінде қазақша ою-өрнектерімен безендендіріліп салынған, Бас есік пен үлкен залға кіретін қосалқы екі есіктің жоғарғы жағынан Қасиетті Құран аяттары мен дұғалар өрнектеліп жазылған. Мешіт ерлер және әйелдер залынан тұрады, залдың бір бұрышында биіктігі 6 метрлік ою-өрнектерімен әсемделген мінбер орналасқан. Жалпы екі зал, кіреберіс және неке залындағы люстралардың санын қосқанда 1 үлкен және 14 кішірек люстралар орнатылған. Сонымен бірге арнайы кітапхана бөлмесі, көрікті ою-өрнектермен безендендірілген неке залы, барлық жабдықтармен қамтылған үлкен медресе бөлмесі бар, сондай-ақ толық жабдықтармен қамтылған. Ас үйі және 200 орындық асханасы бар. Жарықтандыру жүйесі ішкі, сыртқы және архитектуралық болып келеді. Мешіттің екі үлкен күмбезі және 4 шағын күмбездері бар. Үлкен күмбездің жалпы биіктігі 25 метр және алыстан менмұндалап көрінетін 40 метрлік екі мұнарасы бар. Мешіттің аумағында көгілдір отынмен жағылатын екі қазандығы бар үлкен ғимарат және үш автокөлікке арналған гараж орналасқан. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz011.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 88aawxmim783qneha636ti5o4t9t128 3601619 3601447 2026-05-08T08:05:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3579830 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} Қостанай облысы, Қарабалық аудандық "Ғашура ана" мешіті == Ғашура ана мешіті == «Ғашура ана» мешіті — Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті Ленин көшесі 11 үйде орналасқан. Ғашура ана мешітінің құрылысы 2007 жылдың күзінде басталып, 4 қаңтарда алғашқы іргетасы қойылды, ал 18 ақпанда кірпіші қаланып, 20 сәуірде аяқталды. Жалпы құрылыс жұмыстары қазан айына дейін созылып, көптен күткен мешіттің ашылу салтанаты болатын күн де келіп жетті. 2008 жылы 3 қазанда мүфти Хазреттің ақ батасымен салтанатты түрде ел игілігіне табыс етілді. Мешіт жерінің жалпы көлемі 1,6 гектар, соның ішінде 3,05 шаршы метріне брусчатка, 3,88 шаршы метріне асфальт төселінген. Мешіт ауласын көгалдандыру мақсатында 6,871 шаршы метріне жасыл шөптер, 220 шаршы метріне гүлдер егілген. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі 1040 шаршы метр. Жоба бойынша сиымдылығы 400 орындық. Мешіт ғимратының биіктігі 13 метр. Шығыс үлгісінде қазақша ою-өрнектерімен безендендіріліп салынған, Бас есік пен үлкен залға кіретін қосалқы екі есіктің жоғарғы жағынан Қасиетті Құран аяттары мен дұғалар өрнектеліп жазылған. Мешіт ерлер және әйелдер залынан тұрады, залдың бір бұрышында биіктігі 6 метрлік ою-өрнектерімен әсемделген мінбер орналасқан. Жалпы екі зал, кіреберіс және неке залындағы люстралардың санын қосқанда 1 үлкен және 14 кішірек люстралар орнатылған. Сонымен бірге арнайы кітапхана бөлмесі, көрікті ою-өрнектермен безендендірілген неке залы, барлық жабдықтармен қамтылған үлкен медресе бөлмесі бар, сондай-ақ толық жабдықтармен қамтылған. Ас үйі және 200 орындық асханасы бар. Жарықтандыру жүйесі ішкі, сыртқы және архитектуралық болып келеді. Мешіттің екі үлкен күмбезі және 4 шағын күмбездері бар. Үлкен күмбездің жалпы биіктігі 25 метр және алыстан менмұндалап көрінетін 40 метрлік екі мұнарасы бар. Мешіттің аумағында көгілдір отынмен жағылатын екі қазандығы бар үлкен ғимарат және үш автокөлікке арналған гараж орналасқан. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz011.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 9qaopqdzpags38jpv005z5033rk42n3 Қарамырза мешіті 0 558666 3601484 2799193 2026-05-08T06:55:19Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601484 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Октябрьский ауылының "Қарамырза" мешіті == Қарамырза мешіті == Қарасу ауданы Октябрь кентіндегі «Қарамырза» мешітінің бой көтеруі 2005 жылдың 15 қарашасындағы Октябрь аймағы мұсылмандарының кентте өткен құрылтайынан басталды. Октябрь кентінің оңтүстік-шығысындағы стадион шетіндегі бос тұрған ғимаратты аудан әкімі Тұрсынов А.Ж. сұрап алып, халықтан ақша жиналды, әрі «Железнодорожный ЖШС», директоры Артемук М.Ф., «Челгашинский элеватор» , директоры Халметов Ш.Э.,«НұрАл», Пласкун А.С., «Елена-Л» , Мусаев З.М., «ГранАрт», Казак Н.А. көмек берді.Мешіттің пайдалы аумағы 200 шаршы метр, ішіне 200 адам намаз оқи алады, қасында мешіттің, әкімшілік ғимараты бар. Онда имам бөлмесі, таһарат бөлмесі, негізгі дәліз, діни кітапхана, кіреберіс фойесі бар. Барлығы бес бөлме. Сырт жағында екі бөлмеден тұратын жылу қазандығы бар, есіктері бөлек. Мешіттің жер аумағы 206 шаршы метр. Намаз залының он терезесі бар, бір есіктен тұрады. Еден аумағы 120, төбенің аумағы 140 шаршы метр, имамның бөлмесі 17 шаршы метр, бір терезе, бір есік. Кітапхана 16 шаршы метр,екі терезе бір есік. Негізгі дәліз 2 шаршы метр, үш есіктен тұрады.Фойе 13 шаршы метр, бір терезе, екі есік. От жағатын бөлме 14 шаршы метр, бір терезе, бір есік. Жер аумағы 260 шаршы метр. Төбесінде бір күмбезі бар, мұнаралары жоқ. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz007.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 6npvzeuiqgv2fcc3onvxpicxeoz6s1g 3601603 3601484 2026-05-08T08:04:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] соңғы нұсқасына қайтарды 2799193 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Октябрьский ауылының "Қарамырза" мешіті == Қарамырза мешіті == Қарасу ауданы Октябрь кентіндегі «Қарамырза» мешітінің бой көтеруі 2005 жылдың 15 қарашасындағы Октябрь аймағы мұсылмандарының кентте өткен құрылтайынан басталды. Октябрь кентінің оңтүстік-шығысындағы стадион шетіндегі бос тұрған ғимаратты аудан әкімі Тұрсынов А.Ж. сұрап алып, халықтан ақша жиналды, әрі «Железнодорожный ЖШС», директоры Артемук М.Ф., «Челгашинский элеватор» , директоры Халметов Ш.Э.,«НұрАл», Пласкун А.С., «Елена-Л» , Мусаев З.М., «ГранАрт», Казак Н.А. көмек берді.Мешіттің пайдалы аумағы 200 шаршы метр, ішіне 200 адам намаз оқи алады, қасында мешіттің, әкімшілік ғимараты бар. Онда имам бөлмесі, таһарат бөлмесі, негізгі дәліз, діни кітапхана, кіреберіс фойесі бар. Барлығы бес бөлме. Сырт жағында екі бөлмеден тұратын жылу қазандығы бар, есіктері бөлек. Мешіттің жер аумағы 206 шаршы метр. Намаз залының он терезесі бар, бір есіктен тұрады. Еден аумағы 120, төбенің аумағы 140 шаршы метр, имамның бөлмесі 17 шаршы метр, бір терезе, бір есік. Кітапхана 16 шаршы метр,екі терезе бір есік. Негізгі дәліз 2 шаршы метр, үш есіктен тұрады.Фойе 13 шаршы метр, бір терезе, екі есік. От жағатын бөлме 14 шаршы метр, бір терезе, бір есік. Жер аумағы 260 шаршы метр. Төбесінде бір күмбезі бар, мұнаралары жоқ. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz007.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 3993bhu4o9qwc4i6rith23t16phfjn0 Еуразия гуманитарлық институтының колледжі 0 558757 3601542 3584046 2026-05-08T07:34:00Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601542 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Тарихы == Жаңа білім ошағының туған күні — Еуразия гуманитарлық институты колледжінің ашылған күні. Жаңа оқу орнынының негізгі ашылу мақсаты, заман талабына сай. Сұранысқа ие болатын, қабілетті мамандарды дайындау. Колледждің өркендеуіне елеулі үлес қосқан Еуразия Гуманитарлық Институтының ректоры А.К.Кусаинов, бірініші проректоRektor Kusainov A.Kр А.Ж.Исмаилов, оқу және ғылыми – әдістемелік жұмыстың проректоры К.А.Ахметов, әлеуметтік-экономикалық сұрақтары бойынша проректор С.С.Оспанов. 2007 жылы 1 қыркүйегінде ЕАГИ колледжінің алғашқы қоңырауы соғылды. Колледждің педагогикалық құрамы небәрі 17 оқытушыдан тұрды. Оның басшысы Аширбекова Алма Дайырқызының бастауымен колледжіміздің есігі 222 талапкермен ашылып, колледжіміздің жаңа өмірі басталды. Алғашқы оқу жылында 1 курстар арасында интелектуалдық олимпиадалар, студенттер парламентін сайлау, колледж күнін атап өту ерекше есте қалды. Жаңа жарқын беттермен колледжіміздің тарихы басталды. == Сілтемелер == * http://keagi.kz/index.php/kz/college-2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001120545/http://www.keagi.kz/index.php/kz/college-2.html |date=2016-10-01 }} [[Санат:Қазақстан колледждері]] aux7svhts5r7n7ifpahoadg7xapcep8 3601579 3601542 2026-05-08T08:02:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3584046 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Тарихы == Жаңа білім ошағының туған күні — Еуразия гуманитарлық институты колледжінің ашылған күні. Жаңа оқу орнынының негізгі ашылу мақсаты, заман талабына сай. Сұранысқа ие болатын, қабілетті мамандарды дайындау. Колледждің өркендеуіне елеулі үлес қосқан Еуразия Гуманитарлық Институтының ректоры А.К.Кусаинов, бірініші проректоRektor Kusainov A.Kр А.Ж.Исмаилов, оқу және ғылыми – әдістемелік жұмыстың проректоры К.А.Ахметов, әлеуметтік-экономикалық сұрақтары бойынша проректор С.С.Оспанов. 2007 жылы 1 қыркүйегінде ЕАГИ колледжінің алғашқы қоңырауы соғылды. Колледждің педагогикалық құрамы небәрі 17 оқытушыдан тұрды. Оның басшысы Аширбекова Алма Дайырқызының бастауымен колледжіміздің есігі 222 талапкермен ашылып, колледжіміздің жаңа өмірі басталды. Алғашқы оқу жылында 1 курстар арасында интелектуалдық олимпиадалар, студенттер парламентін сайлау, колледж күнін атап өту ерекше есте қалды. Жаңа жарқын беттермен колледжіміздің тарихы басталды. == Сілтемелер == * http://keagi.kz/index.php/kz/college-2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001120545/http://www.keagi.kz/index.php/kz/college-2.html |date=2016-10-01 }} [[Санат:Қазақстан колледждері]] i7w8v692wlk5wz9sm8uf8t3ofu6qvwk Зейiннiң алаңдаушылығы 0 558932 3601420 3574319 2026-05-08T05:32:12Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601420 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң алаңдаушылығы''' бұл — зейiннiң бiр нысаннан екiншiсiне ырықсыз ауысуы. Мұндай ауысу қандай да iспен шұғылданып отырған адамға тыс тiтiркендiргiш əсерлердiң ықпал етуiнен туындайды. Алаңдау сыртқы жəне iшкi болып бөлiнедi. Сыртқы алаңдаушылық субъектке тысқы, қоршаған орта жағдайларының əсер етiп, ырықты зейiннiң ырықсыз зейiнге ауысуынан болады. Əсiресе адамды алаңдататын жағдайлар заттар мен құбылыстардың кенеттен пайда болып, күштi өзгермелi əрi жедел əсер етуiне байланысты. Сондықтан оқушылардың сабақ дайындау барысында оларды негiзгi iсiнен алаңдататын заттар мен əсерлердi болдырмауға тырысу қажет. Зейiннiң iшкi алаңдауы көңiлкүй, толғаныс нəтижесiнде туындайды, орындалатын iске қызықпаудан, жауапкершiлiктi сезiнбеуден келiп шығады. Шəкiрт өзiнiң оқу жұмысымен байыпты əрi тиiмдi шұғылдануы үшiн оның болмысындағы сабақтан алаңдататын көңiл күйзелiстерiн (ашу, ыза, қорқу ж.т.б.) басып отыру керек. Сонымен бiрге оқушыларда алаңдаушылықты кемiту үшiн оларда бiлiмге, оны игеруге деген ұмтылыс пен қызығушылықты тəрбиелеп бару өте маңызды қызмет. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. – 306 бет. 0yfaxehd0f4a22v5ae4e4wupg4fa996 3601640 3601420 2026-05-08T08:06:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574319 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң алаңдаушылығы''' бұл — зейiннiң бiр нысаннан екiншiсiне ырықсыз ауысуы. Мұндай ауысу қандай да iспен шұғылданып отырған адамға тыс тiтiркендiргiш əсерлердiң ықпал етуiнен туындайды. Алаңдау сыртқы жəне iшкi болып бөлiнедi. Сыртқы алаңдаушылық субъектке тысқы, қоршаған орта жағдайларының əсер етiп, ырықты зейiннiң ырықсыз зейiнге ауысуынан болады. Əсiресе адамды алаңдататын жағдайлар заттар мен құбылыстардың кенеттен пайда болып, күштi өзгермелi əрi жедел əсер етуiне байланысты. Сондықтан оқушылардың сабақ дайындау барысында оларды негiзгi iсiнен алаңдататын заттар мен əсерлердi болдырмауға тырысу қажет. Зейiннiң iшкi алаңдауы көңiлкүй, толғаныс нəтижесiнде туындайды, орындалатын iске қызықпаудан, жауапкершiлiктi сезiнбеуден келiп шығады. Шəкiрт өзiнiң оқу жұмысымен байыпты əрi тиiмдi шұғылдануы үшiн оның болмысындағы сабақтан алаңдататын көңiл күйзелiстерiн (ашу, ыза, қорқу ж.т.б.) басып отыру керек. Сонымен бiрге оқушыларда алаңдаушылықты кемiту үшiн оларда бiлiмге, оны игеруге деген ұмтылыс пен қызығушылықты тəрбиелеп бару өте маңызды қызмет. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. – 306 бет. 61370ydu6ty6ql4hdtbbdkm05ob10x1 Жалған шашыраңқылық 0 558935 3601523 3584176 2026-05-08T07:18:54Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601523 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жалған шашыраңқылық''' адамның бiр iске өте берiлiп, өзiн тiкелей қоршаған заттар мен құбылыстар əсерiне елеңдемеуi. Мұндай шашыраңқылық əсiресе шығармашылық жұмыстармен шұғылданатын адамдарда көп кездеседi. Адамның iшкi жанкүйi бағытталуынан болатын шашыраңқылықтың қызметке онша зияны жоқ, солайда болса, оның қоршаған ортада бағдар алып жүруiнде бiраз кедергi жасайды. Адамға көп нұқсан келтiретiн зейiннiң түрi шын шашыраңқылық. Мұндай құбылысқа кезiккен адамның өзi ырықты зейiнiн қандай да бiр затқа не əрекетке бағыттап, тоқтата алуы қиындайды, оның көп ерiк күшiн жұмсауына тура келедi. Зейiн шашыраңқы адамның ырықты зейiнi тұрақсыз, алаңдауға берiлгiш келедi. Шын шашыраңқылықтың физиологиялық себебi iшкi тежелу күшiнiң кемдiгiнен. Сөз сигналдарының əсерiнен туындайтын қозулар жеңiл тарап кетiп, шоғырлануға келмейдi. Осының салдарынан зейiнi шашыраңқы адамның ми қабығында қажет болған қозулардың тұрақсыз көздерi орнығады. == Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi == Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi əртүрлi. Бұларды бiлiп қою əр мұғалiм үшiн мiндеттi талап. Бұлар:<br /> 1) жүйке жүйесiнiң жалпы зақымдануы; <br /> 2) қан аздылық; <br /> 3) мұрын, тамақ сырқаттарынан миға оттегiнiң жеткiлiктi келiп түспеуi; <br /> 4) дене мен ой шаршауынан; <br /> 5) көңiлкүй күйзелiстерi.<br /> Шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi мидың күштi əсерлерге көп душар болуынан. Осыдан оқу жылы барысында баланы көп кино көруден, шектен тыс думанды жиылыстардан сақтандыру қажет. Шын шашыраңқылық тұрақты қызығулардың кемдiгiнен де болады. Кейбiр оқушылар жағдайына қарамастан бiрден көп iске араласады (спорт үйiрмесi, кiтапхана, əнкүй, тағы тағысындар), бiрақ ешбiрiмен де ыждағатты шұғылдана алмайды. Осыдан бала зейiн шашыраңқылығына ұшырып, оңды оқи алмайды. Шын шашыраңқылық отбасында дұрыс тəрбиенiң болмауынан да туындайды: сабақ дайындау режимiнiң бұзылуы, ойын мен демалыстың реттелмеуi, еңбектiк мiндеттерден ажырауы, тiлегiнiң бəрiн орындай беру. Мұғалiмнiң келеңсiз əрекетiнен болатын сабақтағы салғырттық пен енжарлық оқушылардағы шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi. == Әдебиеттер == Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. — 306 бет. qsryhmy0jae9d3ayh15x8sb1z6sxsyf 3601590 3601523 2026-05-08T08:03:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581856 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жалған шашыраңқылық''' адамның бiр iске өте берiлiп, өзiн тiкелей қоршаған заттар мен құбылыстар əсерiне елеңдемеуi. Мұндай шашыраңқылық əсiресе шығармашылық жұмыстармен шұғылданатын адамдарда көп кездеседi. Адамның iшкi жанкүйi бағытталуынан болатын шашыраңқылықтың қызметке онша зияны жоқ, солайда болса, оның қоршаған ортада бағдар алып жүруiнде бiраз кедергi жасайды. Адамға көп нұқсан келтiретiн зейiннiң түрi шын шашыраңқылық. Мұндай құбылысқа кезiккен адамның өзi ырықты зейiнiн қандай да бiр затқа не əрекетке бағыттап, тоқтата алуы қиындайды, оның көп ерiк күшiн жұмсауына тура келедi. Зейiн шашыраңқы адамның ырықты зейiнi тұрақсыз, алаңдауға берiлгiш келедi. Шын шашыраңқылықтың физиологиялық себебi iшкi тежелу күшiнiң кемдiгiнен. Сөз сигналдарының əсерiнен туындайтын қозулар жеңiл тарап кетiп, шоғырлануға келмейдi. Осының салдарынан зейiнi шашыраңқы адамның ми қабығында қажет болған қозулардың тұрақсыз көздерi орнығады. == Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi == Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi əртүрлi. Бұларды бiлiп қою əр мұғалiм үшiн мiндеттi талап. Бұлар:<br /> 1) жүйке жүйесiнiң жалпы зақымдануы; <br /> 2) қан аздылық; <br /> 3) мұрын, тамақ сырқаттарынан миға оттегiнiң жеткiлiктi келiп түспеуi; <br /> 4) дене мен ой шаршауынан; <br /> 5) көңiлкүй күйзелiстерi.<br /> Шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi мидың күштi əсерлерге көп душар болуынан. Осыдан оқу жылы барысында баланы көп кино көруден, шектен тыс думанды жиылыстардан сақтандыру қажет. Шын шашыраңқылық тұрақты қызығулардың кемдiгiнен де болады. Кейбiр оқушылар жағдайына қарамастан бiрден көп iске араласады (спорт үйiрмесi, кiтапхана, əнкүй, тағы тағысындар), бiрақ ешбiрiмен де ыждағатты шұғылдана алмайды. Осыдан бала зейiн шашыраңқылығына ұшырып, оңды оқи алмайды. Шын шашыраңқылық отбасында дұрыс тəрбиенiң болмауынан да туындайды: сабақ дайындау режимiнiң бұзылуы, ойын мен демалыстың реттелмеуi, еңбектiк мiндеттерден ажырауы, тiлегiнiң бəрiн орындай беру. Мұғалiмнiң келеңсiз əрекетiнен болатын сабақтағы салғырттық пен енжарлық оқушылардағы шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi. == Әдебиеттер == Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. — 306 бет. owu1vbspes89qlm1ns49uur5hj734nk Зейiннiң бөлiнуi 0 558941 3601450 3574317 2026-05-08T06:17:27Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601450 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң бөлiнуi''' деп — адамның өз зейiнiнiң ауқымында бiр уақытта бiрнеше əртүрлi нысандарда ұстай алу қабiлетiн түсiнемiз. Осы қабiлетiне орай əр адам бiр мезгiлде бiрнеше əрекеттердi өз зейiнiнде ұстап, орындау мүмкiндiгiне ие. Мысалы, əйгiлi Юлий Цезарь бiр уақытта өзара байланыспаған жетi iспен шұғылдана алады екен. Ал Наполеон өз көмекшiлерiне бiр уақыт iшiнде жетi ресми құжат бойынша көрсетпе берiп, жаздыратын қабiлетке ие болыпты. Бiрақ өмiр тəжiрибесi көрсеткендей, адам тек қана бiр iстi, кейде екi iстi саналы орындау мүмкiндiгiне ие. Бұл жағдайда орындалып жатқан жұмыстың бiрi саналы зейiндi талап етпейтiндей, автоматтандырылған дəрежеде болуы қажет. Егер бұл шарт сақталмаса, iсəрекеттердi бiрiктiрiп орындау мүмкiн емес. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. – 306 бет. bevwt8zbm4g9b7maitrjblmd3mkg1qd 3601616 3601450 2026-05-08T08:04:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574317 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң бөлiнуi''' деп — адамның өз зейiнiнiң ауқымында бiр уақытта бiрнеше əртүрлi нысандарда ұстай алу қабiлетiн түсiнемiз. Осы қабiлетiне орай əр адам бiр мезгiлде бiрнеше əрекеттердi өз зейiнiнде ұстап, орындау мүмкiндiгiне ие. Мысалы, əйгiлi Юлий Цезарь бiр уақытта өзара байланыспаған жетi iспен шұғылдана алады екен. Ал Наполеон өз көмекшiлерiне бiр уақыт iшiнде жетi ресми құжат бойынша көрсетпе берiп, жаздыратын қабiлетке ие болыпты. Бiрақ өмiр тəжiрибесi көрсеткендей, адам тек қана бiр iстi, кейде екi iстi саналы орындау мүмкiндiгiне ие. Бұл жағдайда орындалып жатқан жұмыстың бiрi саналы зейiндi талап етпейтiндей, автоматтандырылған дəрежеде болуы қажет. Егер бұл шарт сақталмаса, iсəрекеттердi бiрiктiрiп орындау мүмкiн емес. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. – 306 бет. 6vbua62t6siv22lqmb68b5o268k3llc Ихсан Ай 0 558942 3601438 3584049 2026-05-08T06:01:33Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601438 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Ихсан Ай |Шынайы есімі = Ihsan Ay |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туылған күні = 11 желтоқсан, 1987 (28 жаста) |Туылған жері = Анкара, Түркия |Мансабы = актер |Азаматтығы = Түркия |Ұлты = қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ихсан Aй''' ([[Түрік тілі|түр.]] İhsan Ay) — түрік актері. «Қораптағы детективтер», «Менің өмірім және мен», соынмен қатар «Коллапс» телефильміне түскенімен танымал. «Қораптағы детективтер» сериалына түсірілім жүргізілген кезде түрік азаматтығы болды.Ол киноларда және телефильмдерде түскен, мысалға [[2004 жылы]] комедиялық сериал «Менің өмірім және мен» қатысты. == Фильмография == {| class="wikitable" |Жылы |Орысша атауы |Оригинал атауы |Рөл |- |[[1999-2003]] |Қораптағы детективтер |''Die Pfefferkörner'' |Чем Гюлеч |- |[[2002]] |Коллапс |''Kollaps'' |Белгісіз |- |[[2004]] |Менің өмірім және мен |''Mein Leben & Ich'' |Эф |- |[[2005]] |Клубқа қош келдің |''Willkommen im Club'' |Орхан |- |[[2005]] |Ұшқышты құтқару |''Die Rettungsflieger'' |Хакан |} g0pqtcuhj5s55f0yd5tb0dietwl4g2s 3601626 3601438 2026-05-08T08:05:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3584049 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Ихсан Ай |Шынайы есімі = Ihsan Ay |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туылған күні = 11 желтоқсан, 1987 (28 жаста) |Туылған жері = Анкара, Түркия |Мансабы = актер |Азаматтығы = Түркия |Ұлты = қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ихсан Aй''' ([[Түрік тілі|түр.]] İhsan Ay) — түрік актері. «Қораптағы детективтер», «Менің өмірім және мен», соынмен қатар «Коллапс» телефильміне түскенімен танымал. «Қораптағы детективтер» сериалына түсірілім жүргізілген кезде түрік азаматтығы болды.Ол киноларда және телефильмдерде түскен, мысалға [[2004 жылы]] комедиялық сериал «Менің өмірім және мен» қатысты. == Фильмография == {| class="wikitable" |Жылы |Орысша атауы |Оригинал атауы |Рөл |- |[[1999-2003]] |Қораптағы детективтер |''Die Pfefferkörner'' |Чем Гюлеч |- |[[2002]] |Коллапс |''Kollaps'' |Белгісіз |- |[[2004]] |Менің өмірім және мен |''Mein Leben & Ich'' |Эф |- |[[2005]] |Клубқа қош келдің |''Willkommen im Club'' |Орхан |- |[[2005]] |Ұшқышты құтқару |''Die Rettungsflieger'' |Хакан |} cry3mbi8swpy1isf5jiwh7eba547fx7 Зейiннiң ауысуы 0 558943 3601452 3574374 2026-05-08T06:18:22Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601452 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң ауысуы''' — зейiннiң бiр нысаннан екiншiсiне саналы жəне байыпты өтуiн бiлдiредi. Зейiннiң ауысу қасиетiнен бiз қоршаған ортаның өзгермелi, күрделi жағдайында жылдам бағытбағдар тауып отыру мүмкiндiгiне иемiз. Зейiн ауыстырудың жеңiл не қиын болуы əр адамға əртүрлi болып, белгiлi шарттарға тəуелдi келедi (алдыңғы əрекет пен кейiнгi əрекеттiң ара байланысы, олардың əрқайсысына болған субъекттiң қатынасы). Орындалатын қызмет неғұрлым қызықты болса, оған зейiннiң ауысуы да оңай, ал iске көңiл соқпаса, оған ден қою да жеңiл соқпайды. Зейiннiң ауыспалылығы саналы, көп қайталанған жаттығуды талап ететiн қасиеттердiң қатарына жатады. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. — 306 бет. 6xwsoisbre7pu8fisq24a2hv82hu2h5 3601617 3601452 2026-05-08T08:04:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574374 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зейiннiң ауысуы''' — зейiннiң бiр нысаннан екiншiсiне саналы жəне байыпты өтуiн бiлдiредi. Зейiннiң ауысу қасиетiнен бiз қоршаған ортаның өзгермелi, күрделi жағдайында жылдам бағытбағдар тауып отыру мүмкiндiгiне иемiз. Зейiн ауыстырудың жеңiл не қиын болуы əр адамға əртүрлi болып, белгiлi шарттарға тəуелдi келедi (алдыңғы əрекет пен кейiнгi əрекеттiң ара байланысы, олардың əрқайсысына болған субъекттiң қатынасы). Орындалатын қызмет неғұрлым қызықты болса, оған зейiннiң ауысуы да оңай, ал iске көңiл соқпаса, оған ден қою да жеңiл соқпайды. Зейiннiң ауыспалылығы саналы, көп қайталанған жаттығуды талап ететiн қасиеттердiң қатарына жатады. == Әдебиет == * Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. — 306 бет. hrz7tq5uc5ussie1y9pf40f4q8n1vp2 Ғарышкерлер күні 0 561520 3601415 3586506 2026-05-08T05:25:02Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601415 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған. Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.  Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан. Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты. Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 7gnovm9agut3mar39zjfj5l5ylzgkqe 3601644 3601415 2026-05-08T08:07:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574265 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған. Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.  Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан. Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты. Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] arevtbbrlgupv1upbbscb3rggccasen Мөрлі жүзік 0 569363 3601515 3581864 2026-05-08T07:14:14Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601515 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мөрлі жүзік''' — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т.б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландыру үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. "Хат берген даулы жерге мөр басатын, Қолында қызыл алтын жүзігі бар" (Қазақ эпосы, Алматы,[[1958]], 485-б.).<ref>Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі, "Сардар" баспа үйі, Алматы, [[2012]], 312-б. ISBN 978-601-7174-29-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nsuvuzxfqguyjiwu2usfbkd7nmmtdcg 3601594 3601515 2026-05-08T08:03:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581864 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мөрлі жүзік''' — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т.б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландыру үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. "Хат берген даулы жерге мөр басатын, Қолында қызыл алтын жүзігі бар" (Қазақ эпосы, Алматы,[[1958]], 485-б.).<ref>Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі, "Сардар" баспа үйі, Алматы, [[2012]], 312-б. ISBN 978-601-7174-29-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ef7q1qe6fqdo682prfqngq03nsy6vb Аружан Жазылбекова 0 570493 3601383 3599078 2026-05-08T04:38:49Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601383 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аружан Джазильбекова''' — актриса, модель. 1986 жылы 25 ақпанда Алматы қаласында өмірге келген. №105 халықаралық лингвистикалық гимназияны, Қазақстанның менеджмент институтын, экономика және стратегиялық болжау институтын (КИМЭП халықаралық журналистика факультеті, 2003—2007) бітірген. 2004 жылғы Ford Models Supermodel of the World конкурсының жеңімпазы. Финал қорытындысы бойынша, қатысқан 50 елдің, 10 үздік қатарына енді. Аружан, әлемдік кутюрье және Еуропаның ең жарқын подиумдарында жұмыс істеген. Жергілікті «Advertising» журналының шеф-редакторы және PR-менеджері ретінде жұмыс атқарған. 2010 жылы "Качели любви" атты қазақстандық режиссер Тоқтар Қарсақбаевтың картинасында басты рөлін орындау үшін киноиндустрияға шақырылды. Осы фильмнен бастап, Аружанның киноиндустрияда шеңбері кеңейіп, аты таныла басталды. Кейін, «Асель, достары мен құрбылары» жастар телесериалында, Аружан басты рөлге ие болған. [[Егор Кончаловский]]дің «Астана махаббатым менің» атты киносында басты рөлдердің бірінде сомдаған. * 2017 — Алтын Орда * 2016 — [[Анаға апарар жол]] * 2015 — Свадьба на троих * 2015 — Рэкетир 2: Возмездие * 2015 — Оралу * 2014 — Ограбоение по казахски * 2014 — Свободные птицы * 2014 — Хранители солнца * 2012 — Спасатель * 2010 — Асель, достары мен құрбылары * 2010 — Качели любви == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * https://brod.kz/persons/arujan_djazilbekova/ * http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/299198/works/ nv6rfmkgs28rxtnlki1k91evmta57vb 3601393 3601383 2026-05-08T04:54:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Ashina|Ashina]] соңғы нұсқасына қайтарды 3573647 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аружан Джазильбекова''' — актриса, модель. 1986 жылы 25 ақпанда Алматы қаласында өмірге келген. №105 халықаралық лингвистикалық гимназияны, Қазақстанның менеджмент институтын, экономика және стратегиялық болжау институтын (КИМЭП халықаралық журналистика факультеті, 2003—2007) бітірген. 2004 жылғы Ford Models Supermodel of the World конкурсының жеңімпазы. Финал қорытындысы бойынша, қатысқан 50 елдің, 10 үздік қатарына енді. Аружан, әлемдік кутюрье және Еуропаның ең жарқын подиумдарында жұмыс істеген. Жергілікті «Advertising» журналының шеф-редакторы және PR-менеджері ретінде жұмыс атқарған. 2010 жылы "Качели любви" атты қазақстандық режиссер Тоқтар Қарсақбаевтың картинасында басты рөлін орындау үшін киноиндустрияға шақырылды. Осы фильмнен бастап, Аружанның киноиндустрияда шеңбері кеңейіп, аты таныла басталды. Кейін, «Асель, достары мен құрбылары» жастар телесериалында, Аружан басты рөлге ие болған. [[Егор Кончаловский]]дің «Астана махаббатым менің» атты киносында басты рөлдердің бірінде сомдаған. * 2017 — Алтын Орда * 2016 — [[Анаға апарар жол]] * 2015 — Свадьба на троих * 2015 — Рэкетир 2: Возмездие * 2015 — Оралу * 2014 — Ограбоение по казахски * 2014 — Свободные птицы * 2014 — Хранители солнца * 2012 — Спасатель * 2010 — Асель, достары мен құрбылары * 2010 — Качели любви == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * https://brod.kz/persons/arujan_djazilbekova/ * http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/299198/works/ eesc3zusvm1tdr4io1bn8iw1iknk1dg Жанаш Нұрмахан 0 570997 3601535 3565823 2026-05-08T07:27:15Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601535 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Нұрмахан Жанаш Нұрмаханұлы - ҚазССР еңбегі сіңген ұстаз, КСРО Халық ағарту ісінің үздігі, Жылыой ауданының Құрметті азаматы, Атырау облысының Құрмет кітабына есімі еңгізілген Құрметті азамат, ҚР Жазушылар одағаның сыйлық иегері, 10 кітаптың авторы.1922 жылы 4 сәуірде Гурьев облысы, Жылой ауданы, Жем ауылдық округі, Айранкөл жерінде, шаруа отбасында дүниеге келген. Атырау облысы, Жылой ауданы, Шоқпартоғай ауылында тұрған. Республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер болған. 2013 жылдың 18 наурызында өмірден өткен. == Өмірбаяны == Жанаш - аудандағы алғашқы орта білімді адам. Гурьевтегі Жамбыл атындағы орта мектептің 2 - жылғы түлегі. Абай атындағы КазПИ-ді қазақ әдебиеті мен қазақ тілі мамандығы бойынша бітірген.1937-1992 жылдары мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, мектеп директоры, Кеңес армиясы қатарында аупарткомда қызмет атқарған. Шығармашылықпен 1937 жылдан бері айналысқан. 900-дей мақалалары Республикалық, облыстық, аудандық баспасөз беттерінде жарияланды. Республикалық, облыстық, аудандық ақындар айтысына, ғылыми конференцияларға қатысып, жүлделі орындарға ие болған. Қазақстан жазушылар одағы сыйлығының, аудандық, облыстық өнер байқауларының лауреатының иегері атанған. 8-сыныптың қазақ әдебиеті оқулығын жазуға қатысқан. «Байбақты Ата», «Жылыойдан ұшып самғаған», «Орта мектепте лириканы оқыту», «Үлгі», «Өнеге - ұлылық бастауы», «Үлкеннен қалған үлгі сөз», «Қазақтың 5000 ақын - жырауы» кітаптарының авторы болған. Далабай Жазықбаев туралы жазған. «Сулика» сазымен айтылатын әні майдан окоптарында айтылған. Отан соғысынан оралмағандарға арналған ескерткіш орнату барысында көп еңбек сіңірген.1957 - 1959 жылдары «Қазақстан» колхозында өз бастамасымен көп тиражды «Озат» газетін шығарып, редактор болған. == Марапаттары == Орден, медальдармен марапатталған. Қазақ КСР, КСРО ағарту ісінің үздігі, Республикаға еңбек сіңірген мұғалім болған. Жылой ауданының Құрметті азаматы болған. be8gx6lwzq66ximhv7vhy6mliy80qx9 3601583 3601535 2026-05-08T08:02:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Zhanash|Zhanash]] соңғы нұсқасына қайтарды 3565823 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Нұрмахан Жанаш Нұрмаханұлы - ҚазССР еңбегі сіңген ұстаз, КСРО Халық ағарту ісінің үздігі, Жылыой ауданының Құрметті азаматы, Атырау облысының Құрмет кітабына есімі еңгізілген Құрметті азамат, ҚР Жазушылар одағаның сыйлық иегері, 10 кітаптың авторы.1922 жылы 4 сәуірде Гурьев облысы, Жылой ауданы, Жем ауылдық округі, Айранкөл жерінде, шаруа отбасында дүниеге келген. Атырау облысы, Жылой ауданы, Шоқпартоғай ауылында тұрған. Республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер болған. 2013 жылдың 18 наурызында өмірден өткен. == Өмірбаяны == Жанаш - аудандағы алғашқы орта білімді адам. Гурьевтегі Жамбыл атындағы орта мектептің 2 - жылғы түлегі. Абай атындағы КазПИ-ді қазақ әдебиеті мен қазақ тілі мамандығы бойынша бітірген.1937-1992 жылдары мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, мектеп директоры, Кеңес армиясы қатарында аупарткомда қызмет атқарған. Шығармашылықпен 1937 жылдан бері айналысқан. 900-дей мақалалары Республикалық, облыстық, аудандық баспасөз беттерінде жарияланды. Республикалық, облыстық, аудандық ақындар айтысына, ғылыми конференцияларға қатысып, жүлделі орындарға ие болған. Қазақстан жазушылар одағы сыйлығының, аудандық, облыстық өнер байқауларының лауреатының иегері атанған. 8-сыныптың қазақ әдебиеті оқулығын жазуға қатысқан. «Байбақты Ата», «Жылыойдан ұшып самғаған», «Орта мектепте лириканы оқыту», «Үлгі», «Өнеге - ұлылық бастауы», «Үлкеннен қалған үлгі сөз», «Қазақтың 5000 ақын - жырауы» кітаптарының авторы болған. Далабай Жазықбаев туралы жазған. «Сулика» сазымен айтылатын әні майдан окоптарында айтылған. Отан соғысынан оралмағандарға арналған ескерткіш орнату барысында көп еңбек сіңірген.1957 - 1959 жылдары «Қазақстан» колхозында өз бастамасымен көп тиражды «Озат» газетін шығарып, редактор болған. == Марапаттары == Орден, медальдармен марапатталған. Қазақ КСР, КСРО ағарту ісінің үздігі, Республикаға еңбек сіңірген мұғалім болған. Жылой ауданының Құрметті азаматы болған. nflq7zbrwblmz3pqpzluv0ry4g5rdks Ерназар батыр Кенжалыұлы 0 571358 3601423 2506340 2026-05-08T05:35:23Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601423 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ерназар батыр Кенжалыұлы''' (т.қ.ж. белгісіз) - Кіші жүз батыры. Бекет батырмен шөбере, өжет, қайратты адам болған. Ол 1840 жылы түрікпендермен шайқаста олардың белгілі бір батырын Бекет екеуі қолға түсіріп, ат құйрығына байлап алып келеді. Содан бастап халық оны "Ерназар" батыр деп ата кеткен. 1841 ж. Есет батыр бастаған шектілер жасағының құрамында патшалық Ресейдің Ақбұлақтағы әскери бекінісін, Ембі әскери қарауылдығын талқандауға қатынасқан. 1843-1845 ж. Хиуа хандығының Кіші жүз аймағының оңтүстігіндегі шекті, табын, тама шөмекей елдерінен алым-салық жинау жорықтарына қарсы күрескен. 1847-56 жж. Есет Көтібарұлы қозғалысына белсене қатынасып, 1855 ж. патшалық Ресейдің қол шоқпары сұлтан Арыстан Жантөринді өлтірушілердің бірі болған. Бекет батыр екеуін Орынбордағы патша әкімшілігі қолға түсіреді. Қазақ елін зерттеушілердің бірі И.В.Аничков бір еңбегінде: "Ерназар және Бекет сұлтан-правитель Арыстанды өлтіруге қатысқаны үшін 12 ай бойы Орынбор түрмесінде отырып, Сібірге айдалды", - деп көрсетеді. Бұл 1856 ж. болған. Оның кейінгі өмірі белгісіз. <ref>Ақтөбе: энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет. </ref> bzxwr2vcfg28es3h8ouuqu2lk6zsfsb 3601638 3601423 2026-05-08T08:06:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Таукенова Гульнур|Таукенова Гульнур]] соңғы нұсқасына қайтарды 2506340 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ерназар батыр Кенжалыұлы''' (т.қ.ж. белгісіз) - Кіші жүз батыры. Бекет батырмен шөбере, өжет, қайратты адам болған. Ол 1840 жылы түрікпендермен шайқаста олардың белгілі бір батырын Бекет екеуі қолға түсіріп, ат құйрығына байлап алып келеді. Содан бастап халық оны "Ерназар" батыр деп ата кеткен. 1841 ж. Есет батыр бастаған шектілер жасағының құрамында патшалық Ресейдің Ақбұлақтағы әскери бекінісін, Ембі әскери қарауылдығын талқандауға қатынасқан. 1843-1845 ж. Хиуа хандығының Кіші жүз аймағының оңтүстігіндегі шекті, табын, тама шөмекей елдерінен алым-салық жинау жорықтарына қарсы күрескен. 1847-56 жж. Есет Көтібарұлы қозғалысына белсене қатынасып, 1855 ж. патшалық Ресейдің қол шоқпары сұлтан Арыстан Жантөринді өлтірушілердің бірі болған. Бекет батыр екеуін Орынбордағы патша әкімшілігі қолға түсіреді. Қазақ елін зерттеушілердің бірі И.В.Аничков бір еңбегінде: "Ерназар және Бекет сұлтан-правитель Арыстанды өлтіруге қатысқаны үшін 12 ай бойы Орынбор түрмесінде отырып, Сібірге айдалды", - деп көрсетеді. Бұл 1856 ж. болған. Оның кейінгі өмірі белгісіз. <ref>Ақтөбе: энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет. </ref> fal4qd3ejhkbztz0o9g1gbiw596z7wd Еуропа (серік) 0 571452 3601426 3598637 2026-05-08T05:42:30Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601426 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Еуропа''' ({{lang-grc|Ἐυρώπη}}) не '''Юпитер II''' — [[Юпитер]]дің алтыншы, ал Галилей санағымен екінші серігі. 1610 жылы [[Галилео Галилей]] және мүмкін сол кезде [[Симон Марий]] бірге ашқан. Өлшемдерімен Айдан кіші болғанымен, көбінесе силикат жыныстардан тұратын серік. Жер бедері тек мұздан болып, ол Күн жүйесінде ең тегіс болып келеді. Бетінде кратер саны аз болғанымен, жарықшақтар саны өте көп. Жер бедерінің жастығына орай, мұз астында су бар деген болжамғаға келеді. Оның мұз болып қатып кетпеуі асығу күштері болуы мүмкін. Сол күштер арқылы Еуропаның магниттік өрісі Юпитердікіне қарама-қарсы болуына әкеледі. Қыртысы судан жылжығаны арқылы серік ішінен қызарып отырады. Су бар болуынан мұз 80°-қа жылжығанын көрсетеді. Онымен бірге геобелсенділік тақталар жылжу сияқты көрсетіледі. Атмосферасы қатты разрядталған болып келеді, және тек оттегіден тұрады. Еуропада су болғанымен, ол ғалымдарға үлкен қызығушылық береді. Мүмкін микроағзалар су ішінде өмір сүреді. Соны білу үшін бірнеше экспедициялар жіберіледі. {| class="wikitable" [[File:Europa - September 1997 (16411900725).jpg|thumb|Еуропа]] |-Ашуы | Бірінші болып ашқан || Галилео Галилей | Ашқан жері || Падуан университеті, Италия | Ашу күні || 8 қантар 1610 |-Орбиталдық қасиеттері | Перийовий || 664 792 км | Апойовий || 677 408 км | Үлкен жартыось (a) || 671 100 км | Орбитаның Эксцентриситеті (e) || 0,0094 | Сидериалық айналу периоды || 3,551 жер тәулігі | Орбиталдық жылдамдық (v) || 49 476,1 км/сағ | Бейімділік (i) || 0,466° Юпитердің экваторына; 1,79° эклиптикаға | Кімнің серігі || Юпитердің |-Физикалық қасиеттер | Орташа радиус || 1560,8±0,5 км | Үлкен шеңбері || 9807±3 км | Бет ауданы(S) || 30,61 млн км² | Көлем (V) || 15,93 млрд км³ | Масса (m) || 4,8017•10^22 кг | Орташа тығыздық (ρ) || 3,014±0,05 г/см | Құлаудағы жылдамдықтың артуы экваторда(g) || 1,315 м/с² | Екінші ғарыштық жылдамдық(v2) || 2,026 км/с | Айналу периоды (T) || синхронизацияланған (Юпитерге бір жағымен қарайды) | Ось бейімділігі || мүмкін, 0,1° | Альбедо || 0,67±0,03 (геометриялық) | Көрінетін жұлдыздық шама || 5,29±0,02m (күресте) |-Температура | Бетінде || 50 K (полюстарда) 110 K (экваторда) |-Атмосфера | Атмосфералық қысым || 0,1 мкПа, немесе 10^−12 атм |} [[Санат:Юпитер серіктері]] e9jokl4xafkhxntj19wkayuy519mgcd 3601635 3601426 2026-05-08T08:06:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598637 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Еуропа''' ({{lang-grc|Ἐυρώπη}}) не '''Юпитер II''' — [[Юпитер]]дің алтыншы, ал Галилей санағымен екінші серігі. 1610 жылы [[Галилео Галилей]] және мүмкін сол кезде [[Симон Марий]] бірге ашқан. Өлшемдерімен Айдан кіші болғанымен, көбінесе силикат жыныстардан тұратын серік. Жер бедері тек мұздан болып, ол Күн жүйесінде ең тегіс болып келеді. Бетінде кратер саны аз болғанымен, жарықшақтар саны өте көп. Жер бедерінің жастығына орай, мұз астында су бар деген болжамғаға келеді. Оның мұз болып қатып кетпеуі асығу күштері болуы мүмкін. Сол күштер арқылы Еуропаның магниттік өрісі Юпитердікіне қарама-қарсы болуына әкеледі. Қыртысы судан жылжығаны арқылы серік ішінен қызарып отырады. Су бар болуынан мұз 80°-қа жылжығанын көрсетеді. Онымен бірге геобелсенділік тақталар жылжу сияқты көрсетіледі. Атмосферасы қатты разрядталған болып келеді, және тек оттегіден тұрады. Еуропада су болғанымен, ол ғалымдарға үлкен қызығушылық береді. Мүмкін микроағзалар су ішінде өмір сүреді. Соны білу үшін бірнеше экспедициялар жіберіледі. {| class="wikitable" [[File:Europa - September 1997 (16411900725).jpg|thumb|Еуропа]] |-Ашуы | Бірінші болып ашқан || Галилео Галилей | Ашқан жері || Падуан университеті, Италия | Ашу күні || 8 қантар 1610 |-Орбиталдық қасиеттері | Перийовий || 664 792 км | Апойовий || 677 408 км | Үлкен жартыось (a) || 671 100 км | Орбитаның Эксцентриситеті (e) || 0,0094 | Сидериалық айналу периоды || 3,551 жер тәулігі | Орбиталдық жылдамдық (v) || 49 476,1 км/сағ | Бейімділік (i) || 0,466° Юпитердің экваторына; 1,79° эклиптикаға | Кімнің серігі || Юпитердің |-Физикалық қасиеттер | Орташа радиус || 1560,8±0,5 км | Үлкен шеңбері || 9807±3 км | Бет ауданы(S) || 30,61 млн км² | Көлем (V) || 15,93 млрд км³ | Масса (m) || 4,8017•10^22 кг | Орташа тығыздық (ρ) || 3,014±0,05 г/см | Құлаудағы жылдамдықтың артуы экваторда(g) || 1,315 м/с² | Екінші ғарыштық жылдамдық(v2) || 2,026 км/с | Айналу периоды (T) || синхронизацияланған (Юпитерге бір жағымен қарайды) | Ось бейімділігі || мүмкін, 0,1° | Альбедо || 0,67±0,03 (геометриялық) | Көрінетін жұлдыздық шама || 5,29±0,02m (күресте) |-Температура | Бетінде || 50 K (полюстарда) 110 K (экваторда) |-Атмосфера | Атмосфералық қысым || 0,1 мкПа, немесе 10^−12 атм |} [[Санат:Юпитер серіктері]] mdm4s2f91duk4zkwgq658fty17i3ic3 Исидор Барух 0 571745 3601532 3547002 2026-05-08T07:24:18Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601532 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Исидор Барух''' ([[23 cәуір]] [[1910]], [[Белград]] — [[18 тамыз]] [[1941]], Ужички-Град) — югославиялық еврейлік партизан, [[Югославия]]ның Халықтық-босату соғысының қатысушысы, Югославияның халықтық батыры. Үш ағайынды Барухтың (Исидор, Бора және Иосиф) бірі соғысқа қатысты. == Өмірбаяны == Белград қаласында еврейлік Барухтардың Илия мен Булинаның отбасында [[1910 жылы]] [[23 сәуір]]де туылған. Исидорда ағайындылары Бора мен Иосиф, сонымен қатар әпкелі-сіңлі Рашела, Симха және Берта болған. Пожаревац пен Ништың орта мектептерінде оқыған, сондай-ақ [[Белградтық университет]] көлік құру факультетінде ([[инженер-механик]]тің дипломын алып, [[1938 жыл]]ы бітірген) білім алған. Оқу оқып жүрген кезде революциондық қозғалысқа енді және Югославияның Коммунистік партиясының мүшесі атанды. Антимонархиялық орындаулары үшін бірнеше рет қамауға алынған. Оқу бітірісімен Исидор Смедеревтік-Паланка қаласына революциялық белсенділік көрсетіп және жұмыскерлерді революциялық қозғалысқа тартқаны үшін босатылғандағы зауытқа жұмыс істеуге кетеді. Белградқа көшіп, және «Микрон» фабрикасына жұмысқа орналасады да, жұмыстан шығарылады (тыйым салынған әдебиетті таратқаны үшін). Оқу оқып жүрген кездерде Исидор мәдениетпен қызықты, бұл оған [[марксизм]] бойынша бірнеше кітаптарды [[серб тілі]]не аударуға және «Бели медвед» шығарылымының көмегімен жарыққа шығаруға мүмкіндік берді. [[1940 жыл]]дың ортасында Барух қамауға алынды және түрмеге мемлекеттік соттың жарлығымен 8 айлыққа жаза белгіленді, ал тамыз айында Аде-Циганлиға түрмеге жіберілді. Көп кешікпей Барухты Билечуге қашқаны үшін ауыстырды, алайда Югославияның берілуінен кейін Сәуірлік соғыста ол түрмеден қарсылыққа қосылып қашып кетеді. [[1941 жыл]]дың мамырының соңына дейін Исидор жасырын күйде болды, ал содан кейін Сербиялық аймақтық комитеттің бұйрығымен Ужицеге өз ерігімен мобилизацияға партизандық қозғалысқа жіберілді. Косеричеде ол партизандық жетекші болды, ал Ужицтік партизандық жасақтағы оқудан кейін Черногорлық партизандық ротада комиссар (саяси жетекші) атанды. Сәл кейінірек Исидор осыған ұқсас ротаны Радое Маричтің атындағы дәл сол Ужицтік партизандық жасақта Ужицтік ротада алды. Исидор Барух Ужицтегі партизан қозғалысына едәуір көмек көрсетті және оның аймақтарына. Бірақ [[1941 жыл]]дың [[18 тамыз]]ында ол неміс-албандық әскерлерге қарсы шайқаста қаза тапты. Сол күні вермахттің 724-тік жаяу әскер полкінің 1-батальоны және Косовский-Митровицтің албандық жандармылары Ужицтік ротаны жойдыру мақсатында қоршауға алды. Рота қоршаудан құтылып, шығып кетті, бірақ 5 адамнан өлтірілген күйінде айырылды (соның ішінде Барухтан да). [[1953 жыл]]ы [[6 шілде]]де Иосип Броз Тито өзінің жарлығымен Исидор Барух өлгеннен кейін Югославияның Халық қаһарманы деген лауазым берді. == Естелік == Исидор Барухтың атымен [[Сербия]]ның көптеген қалаларының көшелері аталды, сонымен қатар [[Белград]]тың бастауыш мектептері. Белградта мәдени ескерткіш ретінде Барухтың ағайындыларынң үйлері (барлығы бірге тұрған үй) саналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2xycwohqs5njaubkopojynmra9rre6a 3601585 3601532 2026-05-08T08:03:04Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Nursulu 777|Nursulu 777]] соңғы нұсқасына қайтарды 3547002 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Исидор Барух''' ([[23 cәуір]] [[1910]], [[Белград]] — [[18 тамыз]] [[1941]], Ужички-Град) — югославиялық еврейлік партизан, [[Югославия]]ның Халықтық-босату соғысының қатысушысы, Югославияның халықтық батыры. Үш ағайынды Барухтың (Исидор, Бора және Иосиф) бірі соғысқа қатысты. == Өмірбаяны == Белград қаласында еврейлік Барухтардың Илия мен Булинаның отбасында [[1910 жылы]] [[23 сәуір]]де туылған. Исидорда ағайындылары Бора мен Иосиф, сонымен қатар әпкелі-сіңлі Рашела, Симха және Берта болған. Пожаревац пен Ништың орта мектептерінде оқыған, сондай-ақ [[Белградтық университет]] көлік құру факультетінде ([[инженер-механик]]тің дипломын алып, [[1938 жыл]]ы бітірген) білім алған. Оқу оқып жүрген кезде революциондық қозғалысқа енді және Югославияның Коммунистік партиясының мүшесі атанды. Антимонархиялық орындаулары үшін бірнеше рет қамауға алынған. Оқу бітірісімен Исидор Смедеревтік-Паланка қаласына революциялық белсенділік көрсетіп және жұмыскерлерді революциялық қозғалысқа тартқаны үшін босатылғандағы зауытқа жұмыс істеуге кетеді. Белградқа көшіп, және «Микрон» фабрикасына жұмысқа орналасады да, жұмыстан шығарылады (тыйым салынған әдебиетті таратқаны үшін). Оқу оқып жүрген кездерде Исидор мәдениетпен қызықты, бұл оған [[марксизм]] бойынша бірнеше кітаптарды [[серб тілі]]не аударуға және «Бели медвед» шығарылымының көмегімен жарыққа шығаруға мүмкіндік берді. [[1940 жыл]]дың ортасында Барух қамауға алынды және түрмеге мемлекеттік соттың жарлығымен 8 айлыққа жаза белгіленді, ал тамыз айында Аде-Циганлиға түрмеге жіберілді. Көп кешікпей Барухты Билечуге қашқаны үшін ауыстырды, алайда Югославияның берілуінен кейін Сәуірлік соғыста ол түрмеден қарсылыққа қосылып қашып кетеді. [[1941 жыл]]дың мамырының соңына дейін Исидор жасырын күйде болды, ал содан кейін Сербиялық аймақтық комитеттің бұйрығымен Ужицеге өз ерігімен мобилизацияға партизандық қозғалысқа жіберілді. Косеричеде ол партизандық жетекші болды, ал Ужицтік партизандық жасақтағы оқудан кейін Черногорлық партизандық ротада комиссар (саяси жетекші) атанды. Сәл кейінірек Исидор осыған ұқсас ротаны Радое Маричтің атындағы дәл сол Ужицтік партизандық жасақта Ужицтік ротада алды. Исидор Барух Ужицтегі партизан қозғалысына едәуір көмек көрсетті және оның аймақтарына. Бірақ [[1941 жыл]]дың [[18 тамыз]]ында ол неміс-албандық әскерлерге қарсы шайқаста қаза тапты. Сол күні вермахттің 724-тік жаяу әскер полкінің 1-батальоны және Косовский-Митровицтің албандық жандармылары Ужицтік ротаны жойдыру мақсатында қоршауға алды. Рота қоршаудан құтылып, шығып кетті, бірақ 5 адамнан өлтірілген күйінде айырылды (соның ішінде Барухтан да). [[1953 жыл]]ы [[6 шілде]]де Иосип Броз Тито өзінің жарлығымен Исидор Барух өлгеннен кейін Югославияның Халық қаһарманы деген лауазым берді. == Естелік == Исидор Барухтың атымен [[Сербия]]ның көптеген қалаларының көшелері аталды, сонымен қатар [[Белград]]тың бастауыш мектептері. Белградта мәдени ескерткіш ретінде Барухтың ағайындыларынң үйлері (барлығы бірге тұрған үй) саналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nxfycwwzrpy2w9fm52r27x3qe1v98x1 Көзілдірікті жылан 0 575690 3601464 3596571 2026-05-08T06:29:12Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601464 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көзілдірікті жылан''' — ''[[аспидтер]]'' тұқымдасының бір туысы. Ұзындығы ''4,5 м''-ге дейін жетеді. [[Африка]] мен Оңтүстік Азияда тараған 6 түрі бар. Көзілдірікті жыландардың көбірек тараған түрі "Үнді көзілдірікті" жыланы. Мұның ұзындығы ''160-180 см''. Көзі үлкен емес, қарашығы дөңгелек, жоғарғы жақ сүйегінде ''екі улы тісі'' болады. Түсі сарғылт сұр, қоңыр кейде қара. Қауіп төнгенде денесінің алдыңғы жағын тік көтеріп, басын жауына қарай иіп, ''8 жұп мойын қабырғасын'' екі жағына жазады. Бұл кезде мойыны жалпақтанып, кеңейіп, мойын терісінің сырт жағында көзілдірік тәрізді дақтар пайда болады. ССР-де Үнді Көзілдірікті жыланның түр тармағы- Орта Азиялық Көзілдірікті жылан Түрікмен ССР-нің оңтүстік- батысында таралған. Ұзындығы ''175 см-ге'' дейін жетеді. Бұл жылан осы аймақтарда тау етектерін мекендеп, ''1500 м'' биіктікте кездеседі. Көзілдірікті жылан әсіресе көктемде қауіпті, ол күндіз кездеседі. Жемі-жасыл құрбақа, көл бақа, кесіртке, ұсақ құстар. Июльде ұзындығы ''35 мм-дей 8-12 жұмыртқа салады'. Одан сентябрьде ''30 см-дей'' жас Көзілдірікті жылан шығады. Көзілдірікті жыланның уы өте күшті болғанмен, бұл адамға аса қауіпті жылан емес, өйткені ол гюрза, сұр жылан т.б. сияқты бірден шақпайды, әуелі айбат шегеді. [[Санат:Жыландар]] 2c706yr9kjrhu0ht6m2f0muftg9puwj 3601611 3601464 2026-05-08T08:04:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3582925 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көзілдірікті жылан''' — ''[[аспидтер]]'' тұқымдасының бір туысы. Ұзындығы ''4,5 м''-ге дейін жетеді. [[Африка]] мен Оңтүстік Азияда тараған 6 түрі бар. Көзілдірікті жыландардың көбірек тараған түрі "Үнді көзілдірікті" жыланы. Мұның ұзындығы ''160-180 см''. Көзі үлкен емес, қарашығы дөңгелек, жоғарғы жақ сүйегінде ''екі улы тісі'' болады. Түсі сарғылт сұр, қоңыр кейде қара. Қауіп төнгенде денесінің алдыңғы жағын тік көтеріп, басын жауына қарай иіп, ''8 жұп мойын қабырғасын'' екі жағына жазады. Бұл кезде мойыны жалпақтанып, кеңейіп, мойын терісінің сырт жағында көзілдірік тәрізді дақтар пайда болады. ССР-де Үнді Көзілдірікті жыланның түр тармағы- Орта Азиялық Көзілдірікті жылан Түрікмен ССР-нің оңтүстік- батысында таралған. Ұзындығы ''175 см-ге'' дейін жетеді. Бұл жылан осы аймақтарда тау етектерін мекендеп, ''1500 м'' биіктікте кездеседі. Көзілдірікті жылан әсіресе көктемде қауіпті, ол күндіз кездеседі. Жемі-жасыл құрбақа, көл бақа, кесіртке, ұсақ құстар. Июльде ұзындығы ''35 мм-дей 8-12 жұмыртқа салады'. Одан сентябрьде ''30 см-дей'' жас Көзілдірікті жылан шығады. Көзілдірікті жыланның уы өте күшті болғанмен, бұл адамға аса қауіпті жылан емес, өйткені ол гюрза, сұр жылан т.б. сияқты бірден шақпайды, әуелі айбат шегеді. [[Санат:Жыландар]] koz25rszao18ukotu46rouir9mcf0z2 Балаларды құтқару 0 576261 3601409 3586118 2026-05-08T05:19:25Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601409 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} '''Балаларды құтқару''' — бүкіл әлем бойынша балалар құқықтарын қорғау үшін арналған халықаралық ұйым. Тарихи ақпарат. Ұйымды Ұлыбританияда 1919 жылы Eglantine Jebb, оның сіңлісі Дороти Букстон құрды. Оның негізгі міндеттері - балалардың құқықтарын қорғау (білім, денсаулық сақтау, экономикалық мүмкіндіктерін қорғау), зорлық-зомбылық және табиғи апаттардан балаларды қорғау, сондай-ақ басқа да қызмет түрлерін жақсарту болып табылады. Ұйым қызметкерлерінің айтуынша, қайырымдылық негізінде балаларды сақтауға болады. Алты айдан кейін, «Балаларды құтқару» Швецияда негізделген болатын. Бастапқыда оларға журналистер мен Елин Герд Маркус Вагнер арасында Эллен Palmstierna және бірнеше белсенділері төрағалығымен өтті. Бастапқы жұмыс Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін балаларға арналған Кедейшілік жұмсартуға бағытталған. Соғыстар арасындағы, фокус ғана Швецияда балалардың болды, бірақ швед тек олардың жер жоқ, балалардың түсінігі өсті, сонымен қатар әлемнің түрлі бөліктеріндегі кезде барлық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өзгерді. 1970 жылы «Балаларды құтқару» жылы дамушы елдерде балалардың жағдайын дамыту және өзгерту үшін қазіргі заманғы агенттігі болып қайта құрылды. Ұйым Еділ (1921-1922 жж.) Вьетнам соғысы, Нигерия және басқа да апаттар мен қақтығыстарға, азаматтық соғыс ашаршылық бала зардап шеккендерге көмек берген. Жақында, сегіз миллион балаларға сапалы білім беру ұйымы бағдарлама жиі қарулы қақтығыстарға бейім елдерде іске қосылды. Аналар индексі Rankings Ұйымдастыру аналар және бүкіл әлем бойынша балалардың жағдайына кешенді бағалау үшін беріледі, ол жыл сайынғы рейтингінде аналар индексі Rankings, жариялайды. Рейтинг бойынша 2014 жылы ана мен бала үшін әлемдегі ең үздік ел Финляндия болып табылады; екінші орында - үшінші - Норвегия, Швеция; Беларусь - 72 м - 62-ші, Украина - 26-ші орын, Ресей. Финляндия рейтингінде бірінші орын екінші жыл қатарынан табылады.<ref>Save the Children:спасение жизней детей- не такое дорогое дело, BBC Russian(05.10.2009).</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Құтқару]] [[Санат:Балаларды қорғау]] c1o91ye2eqw68q8ey8qisw55z2m7ut5 3601648 3601409 2026-05-08T08:07:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] соңғы нұсқасына қайтарды 3586118 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} '''Балаларды құтқару''' — бүкіл әлем бойынша балалар құқықтарын қорғау үшін арналған халықаралық ұйым. Тарихи ақпарат. Ұйымды Ұлыбританияда 1919 жылы Eglantine Jebb, оның сіңлісі Дороти Букстон құрды. Оның негізгі міндеттері - балалардың құқықтарын қорғау (білім, денсаулық сақтау, экономикалық мүмкіндіктерін қорғау), зорлық-зомбылық және табиғи апаттардан балаларды қорғау, сондай-ақ басқа да қызмет түрлерін жақсарту болып табылады. Ұйым қызметкерлерінің айтуынша, қайырымдылық негізінде балаларды сақтауға болады. Алты айдан кейін, «Балаларды құтқару» Швецияда негізделген болатын. Бастапқыда оларға журналистер мен Елин Герд Маркус Вагнер арасында Эллен Palmstierna және бірнеше белсенділері төрағалығымен өтті. Бастапқы жұмыс Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін балаларға арналған Кедейшілік жұмсартуға бағытталған. Соғыстар арасындағы, фокус ғана Швецияда балалардың болды, бірақ швед тек олардың жер жоқ, балалардың түсінігі өсті, сонымен қатар әлемнің түрлі бөліктеріндегі кезде барлық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өзгерді. 1970 жылы «Балаларды құтқару» жылы дамушы елдерде балалардың жағдайын дамыту және өзгерту үшін қазіргі заманғы агенттігі болып қайта құрылды. Ұйым Еділ (1921-1922 жж.) Вьетнам соғысы, Нигерия және басқа да апаттар мен қақтығыстарға, азаматтық соғыс ашаршылық бала зардап шеккендерге көмек берген. Жақында, сегіз миллион балаларға сапалы білім беру ұйымы бағдарлама жиі қарулы қақтығыстарға бейім елдерде іске қосылды. Аналар индексі Rankings Ұйымдастыру аналар және бүкіл әлем бойынша балалардың жағдайына кешенді бағалау үшін беріледі, ол жыл сайынғы рейтингінде аналар индексі Rankings, жариялайды. Рейтинг бойынша 2014 жылы ана мен бала үшін әлемдегі ең үздік ел Финляндия болып табылады; екінші орында - үшінші - Норвегия, Швеция; Беларусь - 72 м - 62-ші, Украина - 26-ші орын, Ресей. Финляндия рейтингінде бірінші орын екінші жыл қатарынан табылады.<ref>Save the Children:спасение жизней детей- не такое дорогое дело, BBC Russian(05.10.2009).</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Құтқару]] [[Санат:Балаларды қорғау]] n0dbjf3wy8c3j8wdh2ltimbmr7bfua3 Бацилла 0 576264 3601429 3581832 2026-05-08T05:47:32Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601429 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} [[Сурет:Bacillus subtilis Gram.jpg|thumb|right]] '''Бацилла, немесе таяқша''' – спора түзе алатын таяқша пішінді келген [[бактерия]]ның бір түрі. Морфология бойынша тек қана бацилла, тек қана коккалар емес, сонымен қатар коккабациллалар тіршілік етеді. Олар пішіні бойынша бациллаларға қарағанда домалақтау, алайда жасуша ұзындығы бәрібір енінен асады, мысалы: Bacteroides fragilis, Yersinia pestis, Bordetella bronchiseptica, Haemophilus influenzae. Бациллалар екі жасуша болып — диплобацилла, тізбектесіп — стрептобацилла болады. Өте ұзын, оралған жіптерден тұратын тізбекті стрептобациллаға мысал келтірсек, Bacillus anthracis. Бацилла бактерияларының көптеген әртүрлі таксономикалық топтары табылған. Бацилла әдетте жазықтықта бөлінуге бейім және жалғыз болады , бірақ diplobacilli (диплобацилла), streptobacilli (стрептобацилла) және Palisades басқа жасушалармен бірігуге дайын болады. • Diplobacilli: бір-бірімен иық тіресе тіркескен екі таяқша. • Streptobacilli: бациллалар тізбегі . • Coccobacillus: Сопақ және коктарға ұқсас (дөңгелек пішінді бактериялар). Спора түзу — бактериялар үшін ең ықтимал классификацияның мысалы. Спораның жасушада орналасқанына байланысты бацилланың пішіні өзгеріп отырады. Мысалы, Clostridium tetani бактериясының споралары әдетте жасушаның соңында орналасып, оған барабан таяқшаларына ұқсайтын пішін береді. Бұндай пішін клострилия деп аталады. Бактериялардың басқа түрлерінде, мысалы, май қышқылын ферменттеу бактериялары спораны жасушаларың ортасында түзгендіктен, шпиндельді пішінге ие болады. Бұл форма Плектридия деп аталады. Таяқша тәріздес форма бактериялардың көп бөлігінде кездеседі, оларға; Enterobacteriaceae, Bacillaceae , Lactobacillaceae , Brucellaceae және Pseudomonadaceae жатады. Бактерия пішіні және Грам боялуы түсінің арасында ешқандай байланыс жоқ. Бациллаларды оң грам және теріс грам деп екі топқа бөлуге болады.<ref>Биология 8 сынып, бактериялар, 215 бет</ref> ''Оң грам:'' • Bacillus genus • Clostridium genus • Corynebacterium genus • Listeria genus • Propionibacterium genus ''Теріс грам:'' • Bacteroides genus • Citrobacter genus • Enterobacter genus • Escherichia genus • Pseudomonas genus • Proteus genus • Salmonella genus • Serratia genus • Shigella genus • Yersinia genus == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Бактериялар]] itxh16evh7im7pv0tl2yhpzecpex5pi 3601632 3601429 2026-05-08T08:05:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:19642206g|19642206g]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581832 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} [[Сурет:Bacillus subtilis Gram.jpg|thumb|right]] '''Бацилла, немесе таяқша''' – спора түзе алатын таяқша пішінді келген [[бактерия]]ның бір түрі. Морфология бойынша тек қана бацилла, тек қана коккалар емес, сонымен қатар коккабациллалар тіршілік етеді. Олар пішіні бойынша бациллаларға қарағанда домалақтау, алайда жасуша ұзындығы бәрібір енінен асады, мысалы: Bacteroides fragilis, Yersinia pestis, Bordetella bronchiseptica, Haemophilus influenzae. Бациллалар екі жасуша болып — диплобацилла, тізбектесіп — стрептобацилла болады. Өте ұзын, оралған жіптерден тұратын тізбекті стрептобациллаға мысал келтірсек, Bacillus anthracis. Бацилла бактерияларының көптеген әртүрлі таксономикалық топтары табылған. Бацилла әдетте жазықтықта бөлінуге бейім және жалғыз болады , бірақ diplobacilli (диплобацилла), streptobacilli (стрептобацилла) және Palisades басқа жасушалармен бірігуге дайын болады. • Diplobacilli: бір-бірімен иық тіресе тіркескен екі таяқша. • Streptobacilli: бациллалар тізбегі . • Coccobacillus: Сопақ және коктарға ұқсас (дөңгелек пішінді бактериялар). Спора түзу — бактериялар үшін ең ықтимал классификацияның мысалы. Спораның жасушада орналасқанына байланысты бацилланың пішіні өзгеріп отырады. Мысалы, Clostridium tetani бактериясының споралары әдетте жасушаның соңында орналасып, оған барабан таяқшаларына ұқсайтын пішін береді. Бұндай пішін клострилия деп аталады. Бактериялардың басқа түрлерінде, мысалы, май қышқылын ферменттеу бактериялары спораны жасушаларың ортасында түзгендіктен, шпиндельді пішінге ие болады. Бұл форма Плектридия деп аталады. Таяқша тәріздес форма бактериялардың көп бөлігінде кездеседі, оларға; Enterobacteriaceae, Bacillaceae , Lactobacillaceae , Brucellaceae және Pseudomonadaceae жатады. Бактерия пішіні және Грам боялуы түсінің арасында ешқандай байланыс жоқ. Бациллаларды оң грам және теріс грам деп екі топқа бөлуге болады.<ref>Биология 8 сынып, бактериялар, 215 бет</ref> ''Оң грам:'' • Bacillus genus • Clostridium genus • Corynebacterium genus • Listeria genus • Propionibacterium genus ''Теріс грам:'' • Bacteroides genus • Citrobacter genus • Enterobacter genus • Escherichia genus • Pseudomonas genus • Proteus genus • Salmonella genus • Serratia genus • Shigella genus • Yersinia genus == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Бактериялар]] ip335ld9d4cwi6r4qlc5z6esxq107at Маңғыт әулеті 0 577770 3601476 3588390 2026-05-08T06:41:02Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601476 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Маңғыт әулеті''' — Бұхар хандарының әулеті (1753–1920); Аштархандар әулетін ауыстырып, Мұхаммед Рақым (1753–1758) әмір атанды. Маңғыт әулетінің ''атақты өкілдері'': Даниял би (1758–1785), Шаһ-Мұрад (1785–1800), Хайдар (1800–1826), Насрулла (1826–1860), Мұзаффар әд-Дин (1860–1885). Маңғыт әулеті феодалды бытыраңқылықпен дәйекті түрде күрес жүргізді. Маңғыт әулетінің тұсында феодалды қанаудың күшеюі ірі халық көтерілістеіне қытай-қыпшақ (1821–1825), Самарқан қолөнершілерінің (1826), шаруалардың (1885, 1888, 1889) көтерілісіне әкеп соқты, Мұзаффар әд-Дин әмір тұсында 1868 жылғы келісім мен 1873 жылғы толықтырылған келісім бойынша Бұхара хандығы Россияның протекторатын мойындады. Маңғыт әулеті 1920 жылға дейін билік құрды. Халық революциясының нәтижесінде Маңғыт әулеті құлатылып, Бұхар Халықтық Совет Республикасы орнады.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-том. 1975 жыл.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5pmdepfx743as8krx8r4v8045ay7k60 3601606 3601476 2026-05-08T08:04:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3363525 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Маңғыт әулеті''' — Бұхар хандарының әулеті (1753–1920); Аштархандар әулетін ауыстырып, Мұхаммед Рақым (1753–1758) әмір атанды. Маңғыт әулетінің ''атақты өкілдері'': Даниял би (1758–1785), Шаһ-Мұрад (1785–1800), Хайдар (1800–1826), Насрулла (1826–1860), Мұзаффар әд-Дин (1860–1885). Маңғыт әулеті феодалды бытыраңқылықпен дәйекті түрде күрес жүргізді. Маңғыт әулетінің тұсында феодалды қанаудың күшеюі ірі халық көтерілістеіне қытай-қыпшақ (1821–1825), Самарқан қолөнершілерінің (1826), шаруалардың (1885, 1888, 1889) көтерілісіне әкеп соқты, Мұзаффар әд-Дин әмір тұсында 1868 жылғы келісім мен 1873 жылғы толықтырылған келісім бойынша Бұхара хандығы Россияның протекторатын мойындады. Маңғыт әулеті 1920 жылға дейін билік құрды. Халық революциясының нәтижесінде Маңғыт әулеті құлатылып, Бұхар Халықтық Совет Республикасы орнады.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-том. 1975 жыл.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1s4fisfkzkwlcs08grah52m8ij1y3sb Корея түбегі 0 581908 3601541 3600746 2026-05-08T07:33:18Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601541 wikitext text/x-wiki [[Сурет:1906 Strategical Map of Part of Korea and Manchuria.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Корея түбегі''' – Азия мен Жапон теңізінің батыс жағында, Корей бұғазы мен Чеджу араланың арасында орналасқан. ==География== Ауданы 220,8 мың км², ұзындығы 1000 км жетеді. Түбектің бедері таулы. Ең жоғарғы түктесі Пэктусан тауы, биіктігі 2744 м. Жапон теңізінің жағалауы таулы және түзу. Корей бұғазының жағалауы көбінесе жазық. Теңіз бұғанақтары мен шығанақтары мол, қасында Корей топаралы және Чеджудо аралы бар. Климаты орташа муссонды, оңтүстікте субтропикалық. Қаңтарда орташа температура -20 °C, солтүстікте +4 °C, шілде айында орташа температура 24 °C, солтүстікте 26 °C. Жауын -шашынның орташа жылдық мөлшері 1500 мм. [[File:Korean Peninsula topographic map.png|right|thumb|Корея түбегі]] ==Табиғаты== Аралдың 2/3 аймағы орман мен бұталар. Орманның төменгі жағы қау жапырақты, үстінгі жағы қылқанды орман. Барлық жазық аймағы белсенді өнделген. Сақталған шағын аймақтары дала. Түбекте шағын ұлттық саябақтар ұйымдастырылғын. [[Санат:Азия түбектері]] 91r7015u5xf6pczgs3jjg8cjqmxgepw 3601580 3601541 2026-05-08T08:02:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600746 wikitext text/x-wiki [[Сурет:1906 Strategical Map of Part of Korea and Manchuria.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Корея түбегі''' – Азия мен Жапон теңізінің батыс жағында, Корей бұғазы мен Чеджу араланың арасында орналасқан. ==География== Ауданы 220,8 мың км², ұзындығы 1000 км жетеді. Түбектің бедері таулы. Ең жоғарғы түктесі Пэктусан тауы, биіктігі 2744 м. Жапон теңізінің жағалауы таулы және түзу. Корей бұғазының жағалауы көбінесе жазық. Теңіз бұғанақтары мен шығанақтары мол, қасында Корей топаралы және Чеджудо аралы бар. Климаты орташа муссонды, оңтүстікте субтропикалық. Қаңтарда орташа температура -20 °C, солтүстікте +4 °C, шілде айында орташа температура 24 °C, солтүстікте 26 °C. Жауын -шашынның орташа жылдық мөлшері 1500 мм. [[File:Korean Peninsula topographic map.png|right|thumb|Корея түбегі]] ==Табиғаты== Аралдың 2/3 аймағы орман мен бұталар. Орманның төменгі жағы қау жапырақты, үстінгі жағы қылқанды орман. Барлық жазық аймағы белсенді өнделген. Сақталған шағын аймақтары дала. Түбекте шағын ұлттық саябақтар ұйымдастырылғын. [[Санат:Азия түбектері]] 2s9plnclyt4soct7btxm7u93aiakvpw Есекке теріс мінгізу 0 583255 3601422 3574281 2026-05-08T05:34:31Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601422 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} '''Есекке теріс мінгізу''' — қазақ халқының салт-дәстүрлерінің бірі. "Ата-анасына тіл тигізген немесе қол жұмсаған ұлды мойнына құрым кигізіп байлап, қара сиырға теріс мінгізеді" ("Жеті жарғы" заңынан). Қылмыс жасаған, елге ұят келтірген ерсі іс істеген, зиян жасаған ер, әйелдерді дала заңы бойынша халық жиналып, оның ұятын бетіне басады. Қара есекке (немесе қара сиырға) теріс мінгізіп, бетіне күйе жағып, есек бауыры астынан аяғын байлап, мойнына қара құрым іліп, үй, ауыл аралатып мазақ етеді, әбден қорлайды. Жұрт бетіне түкіреді. Бұл әсіресе жас балалар үшін қатал көрсеткіш, үлгі әрі тыйым. Мұндай қатал үкім, масқара жазаны халық тәрбие құралы, тыйым ретінде қолданған.<ref>Қазақ халқының салт-дәстүрлері.-Алматы:"Алматыкітап баспасы" ЖШС,2014</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q2ooig8r052mm3uhrgb12ndi2rut1yn 3601639 3601422 2026-05-08T08:06:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574281 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}}'''Есекке теріс мінгізу''' — қазақ халқының салт-дәстүрлерінің бірі. "Ата-анасына тіл тигізген немесе қол жұмсаған ұлды мойнына құрым кигізіп байлап, қара сиырға теріс мінгізеді" ("Жеті жарғы" заңынан). Қылмыс жасаған, елге ұят келтірген ерсі іс істеген, зиян жасаған ер, әйелдерді дала заңы бойынша халық жиналып, оның ұятын бетіне басады. Қара есекке (немесе қара сиырға) теріс мінгізіп, бетіне күйе жағып, есек бауыры астынан аяғын байлап, мойнына қара құрым іліп, үй, ауыл аралатып мазақ етеді, әбден қорлайды. Жұрт бетіне түкіреді. Бұл әсіресе жас балалар үшін қатал көрсеткіш, үлгі әрі тыйым. Мұндай қатал үкім, масқара жазаны халық тәрбие құралы, тыйым ретінде қолданған.<ref>Қазақ халқының салт-дәстүрлері.-Алматы:"Алматыкітап баспасы" ЖШС,2014</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8vs06i90dkv4mun76kcd8znxrslc4e3 Жұлдызды түн 0 588999 3601430 3586255 2026-05-08T05:50:07Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601430 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Жұлдызды түн»''' ({{lang-nl|De sterrennacht}}) — голланд суретшісі [[Ван Гог|Винсент Ван Гогтың]]<ref>[https://books.google.com/books?id=G5gPqjJ9Ws4C&pg=PT36 Van Gogh - Enrica Crispino - Google Книги]</ref> суреті. 1889 жылдың маусым айында салынған. Суретте таң атар алдындағы мезгілдегі қала көрінісі бейнеленген. Суретші бейнелеуде өзінің Сен-Реми-де-Прованс қаласындағы үйінің шығыс әйнегінен қала көрінісін қарап салған. Сурет 1941 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Нью-Йорк қаласында [[Заманауи өнер мұражайы|Заманауи өнер мұражайында]] сақталуда. [[Сурет:Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|right|thumb|Жұлдызды түн]] == Салыну тарихы == «Жұлдызды түн» Ван Гогтың түнгі аспанды алғаш бейнелеуі емес. Оның алдында суретші 1888 жылы ақпанда Арль қаласына көшіп, сол қалада «Рона үстіндегі жұлдызды түн» суретін салған еді..<ref name= "Pickvance, p. 103">Pickvance, с. 103</ref> Ван Гог түнде аспаннан ерекше қиял ғажайып жұлдызды түнді көрсеткісі келген. Хаттардың біреуінде ол болашақ суреттің көрінісін сипаттаған – кипаристер мен жұлдызды түн, мүмкін піскен бидай алқабының үстінде.<ref name="Naifeh & Smith, p. 747">Naifeh, Smith, с. 747</ref> Өз ойын тек Сен-Ремиде жүзеге асырды. Кейбір зерттеушілердің пайымдауынша бұл кезеңде суретші қатты күйзелістерге ұшырап, осы тектес біраз суретін борау пішінді оюлармен, сызықтармен салған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Суреттер]] [[Санат:Ван Гог жұмыстары]] [[Санат:Жұлдызды түн]] ia5c58dtdks8hiw9klvp9yoy4b94zje 3601631 3601430 2026-05-08T08:05:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] соңғы нұсқасына қайтарды 3586255 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Жұлдызды түн»''' ({{lang-nl|De sterrennacht}}) — голланд суретшісі [[Ван Гог|Винсент Ван Гогтың]]<ref>[https://books.google.com/books?id=G5gPqjJ9Ws4C&pg=PT36 Van Gogh - Enrica Crispino - Google Книги]</ref> суреті. 1889 жылдың маусым айында салынған. Суретте таң атар алдындағы мезгілдегі қала көрінісі бейнеленген. Суретші бейнелеуде өзінің Сен-Реми-де-Прованс қаласындағы үйінің шығыс әйнегінен қала көрінісін қарап салған. Сурет 1941 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Нью-Йорк қаласында [[Заманауи өнер мұражайы|Заманауи өнер мұражайында]] сақталуда. [[Сурет:Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|right|thumb|Жұлдызды түн]] == Салыну тарихы == «Жұлдызды түн» Ван Гогтың түнгі аспанды алғаш бейнелеуі емес. Оның алдында суретші 1888 жылы ақпанда Арль қаласына көшіп, сол қалада «Рона үстіндегі жұлдызды түн» суретін салған еді..<ref name= "Pickvance, p. 103">Pickvance, с. 103</ref> Ван Гог түнде аспаннан ерекше қиял ғажайып жұлдызды түнді көрсеткісі келген. Хаттардың біреуінде ол болашақ суреттің көрінісін сипаттаған – кипаристер мен жұлдызды түн, мүмкін піскен бидай алқабының үстінде.<ref name="Naifeh & Smith, p. 747">Naifeh, Smith, с. 747</ref> Өз ойын тек Сен-Ремиде жүзеге асырды. Кейбір зерттеушілердің пайымдауынша бұл кезеңде суретші қатты күйзелістерге ұшырап, осы тектес біраз суретін борау пішінді оюлармен, сызықтармен салған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Суреттер]] [[Санат:Ван Гог жұмыстары]] [[Санат:Жұлдызды түн]] 1infdqgcm3ohahld12fbmdd1hks1d2u Ден Макс 0 629917 3601427 3471863 2026-05-08T05:45:03Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601427 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Ден Макс|Шынайы есімі={{Lang-de|Max Wilhelm Dehn}}|Суреті=Max Dehn.jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=13.11.1878|Туған жері=[[Гамбург]], [[Герман империясы]]|Қайтыс болған жері=Блэк-Маунтин, Банком, [[Солтүстік Каролина]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Қайтыс болған күні=27.06.1952|Азаматтығы={{GER}}<br />{{USA}}|Ғылыми аясы=теория тобы, [[топология]], [[математика]] және [[геометрия]]|Жұмыс орны=[[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті]]<br />[[Вильгельм атындағы Вестфаль университеті]]<br />Иллинойс технологиялық институты<br />Киль университеті<br />Фридрих Вильгельм атындағы Силезия университеті<br />Норвегия технологиялық институты<br />Блэк-Маунтин колледжі|Альма-матер=Геттинген университеті|Ғылыми жетекші=[[Давид Гильберт]]|Уикиқайнар=Max Dehn}} '''Ден Макс''' ({{Lang-de|Max Wilhelm Dehn}}; [[13 қараша]] [[1878 жыл|1878]], [[Гамбург]], [[Герман империясы]] — [[27 маусым]] [[1952 жыл|1952]], Блэк-Маунтин, Банком, [[Солтүстік Каролина]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — неміс математигі. Негізгі ғылыми еңбегі геометрияға арналған. [[1901 жыл|1901]] жылы отандасы [[Давид Гильберт]] ([[1862 жыл|1862]]—[[1943 жыл|1943]]) ұсынған 23 мәселенің бірі — конгурэнтті тетраэдрлар туралы мәселені шешкен (Ден теоремасы).<ref>Математика әлемі: Бас ред. Б.Жақып. — Алматы: ISBN 9965-893-62-4</ref> == Өмірбаяны == == Жеке өмірі == 1912 жылы Антония Ландауға үйленген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Гамбургте туғандар]] [[Санат:Банком округінде қайтыс болғандар]] [[Санат:Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті оқытушылары]] [[Санат:Вильгельм атындағы Вестфаль университеті оқытушылары]] [[Санат:Иллинойс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Киль университеті оқытушылары]] [[Санат:Вроцлав университеті оқытушылары]] [[Санат:Гёттинген университетінің түлектері]] [[Санат:Германиядан АҚШ-қа қоныс аударғандар]] [[Санат:Айдахо штатындағы университет оқытушылары]] [[Санат:Нацизмнен қашқан еврей босқындарының тұлғалары]] dms8wbl8tcqsk195xs4jig2riclm1vq 3601634 3601427 2026-05-08T08:06:13Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] соңғы нұсқасына қайтарды 3471863 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Ден Макс|Шынайы есімі={{Lang-de|Max Wilhelm Dehn}}|Суреті=Max Dehn.jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=13.11.1878|Туған жері=[[Гамбург]], [[Герман империясы]]|Қайтыс болған жері=Блэк-Маунтин, Банком, [[Солтүстік Каролина]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Қайтыс болған күні=27.06.1952|Азаматтығы={{GER}}<br />{{USA}}|Ғылыми аясы=теория тобы, [[топология]], [[математика]] және [[геометрия]]|Жұмыс орны=[[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті]]<br />[[Вильгельм атындағы Вестфаль университеті]]<br />Иллинойс технологиялық институты<br />Киль университеті<br />Фридрих Вильгельм атындағы Силезия университеті<br />Норвегия технологиялық институты<br />Блэк-Маунтин колледжі|Альма-матер=Геттинген университеті|Ғылыми жетекші=[[Давид Гильберт]]|Уикиқайнар=Max Dehn}} '''Ден Макс''' ({{Lang-de|Max Wilhelm Dehn}}; [[13 қараша]] [[1878 жыл|1878]], [[Гамбург]], [[Герман империясы]] — [[27 маусым]] [[1952 жыл|1952]], Блэк-Маунтин, Банком, [[Солтүстік Каролина]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — неміс математигі. Негізгі ғылыми еңбегі геометрияға арналған. [[1901 жыл|1901]] жылы отандасы [[Давид Гильберт]] ([[1862 жыл|1862]]—[[1943 жыл|1943]]) ұсынған 23 мәселенің бірі — конгурэнтті тетраэдрлар туралы мәселені шешкен (Ден теоремасы).<ref>Математика әлемі: Бас ред. Б.Жақып. — Алматы: ISBN 9965-893-62-4</ref> == Өмірбаяны == == Жеке өмірі == 1912 жылы Антония Ландауға үйленген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Гамбургте туғандар]] [[Санат:Банком округінде қайтыс болғандар]] [[Санат:Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті оқытушылары]] [[Санат:Вильгельм атындағы Вестфаль университеті оқытушылары]] [[Санат:Иллинойс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Киль университеті оқытушылары]] [[Санат:Вроцлав университеті оқытушылары]] [[Санат:Гёттинген университетінің түлектері]] [[Санат:Германиядан АҚШ-қа қоныс аударғандар]] [[Санат:Айдахо штатындағы университет оқытушылары]] [[Санат:Нацизмнен қашқан еврей босқындарының тұлғалары]] 1w0g9ncc6n35pi5bba2f92m6uiqfqwn Ньюфаундленд қасқыры 0 634934 3601664 2744330 2026-05-08T09:25:15Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3601664 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Taxobox |color= violet | name = | status = [[Қырылу|Extinct]] | extinct = 1911 | image = NewfoundlandWolf.jpg | image descr = Қасқырдың болжалдап салынған суреті | image_width = 240px | regnum = [[Жануар]]лар | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Сүтқоректілер]] | familia = [[Қасқыр]] | range_map_caption = | wikispecies = Canis lupus beothucus | latin = Canis lupus beothucus }} '''Ньюфаундленд қасқыры''' ({{lang-lat|Canis lupus beothucus}}) - сұр қасқырдың кіші түрі. [[Ареал]]ы [[Ньюфаундленд]] аралын және [[Канада]]ның шығыс жағалауын қамтыды. Сипаттама бойынша, бұл [[омыртқа]]ның бойында қара жолағы бар ірі ақ қасқыр болған.<ref>{{cite journal | jstor=1374474 | title=The Newfoundland Wolf | journal=Journal of Mammalogy | volume=18 | issue=2 | pages=229–234 | publisher=American Society of Mammalogists | date=May 1937 | last=Allen | first=Glover | last2=Barbour | first2=Thomas | doi=10.2307/1374474 }}</ref> ==Тарихы== Еуропалық қоныстанушылар қасқырды қара малды өлтіруші ретінде қарады, сондықтан олар қасқырларды жою науқанын бастады. Олардың басты мақсаты аралдағы қасқырлардың популяциясын толығымен жою болды. 1839 жылдың 14 қыркүйегінде отаршылдық үкімет әр өлген lараққа бес фунт көлемінде сыйақы жариялады. Жыртқыштарды ату, капкан орнату және оларды бақылаудың белсенді әдістері Ньюфаундлендтағы қасқырлардың санының жылдам қысқаруына әсер етті. Сонымен қатар аралда қасқырлардың аң аулаудағы ең басты объектілерінің бірі бұғы - [[карибу]] популяциясы азайды. 1911 жылы соңғы жабайы қасқыр атылды, алайдf ресми жоғалуы 1930 жылы белгіленген. Кіші түр өзінің жоғалуына дейін формальды түрде сипатталған жоқ. Нәтижесінде кіші түрдің ғылыми атауы үшін Ньюфаундлендтің жоғалып кеткен байырғы тұрғындарының аттары [[Беотук]] сөзі қолданылған. [[File:The Wolves of North America (1944) C. l. beothucus ♂.jpg|thumb|left|down|Бассүйегі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қасқырлар]] [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері]] apxgo6ato9luw7irgsz438jl0jcy5rq Абдирбекова Даяна 0 635603 3601385 3593330 2026-05-08T04:40:44Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601385 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->{{Тұлға|Есімі=Абдирбекова Даяна|Туған күні=10 сәуір 2002 ж.|Марапаттары= *[[2018]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), [[күміс]] (доп). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[қола]] (күрзілер, лента). • [[2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).}} '' == Өмірбаяны == Абдирбекова Даяна көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м. Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөз == [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] sjtbqo3dpyagqlnkwpxz0q614fiqkvk 3601392 3601385 2026-05-08T04:54:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581566 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->{{Тұлға|Есімі=Абдирбекова Даяна|Туған күні=10 сәуір 2002 ж.|Марапаттары= *[[2018]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), [[күміс]] (доп). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[қола]] (күрзілер, лента). • [[2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).}} '' == Өмірбаяны == Абдирбекова Даяна көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м. Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөз == [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] e8supyazoxr6rv8ehc76676vo8yqeh8 Ажар Хакімқызы Ыбыраева 0 635762 3601388 3595907 2026-05-08T04:47:21Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601388 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ажар Хакімкызы Ыбыраева''' (1928 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданында - 1999) — [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері институты]]ның ректоры (1962-1967). == Еңбек жолы == * [[Шымкент облысы]], [[Сарыағаш]] селосында орта мектепті бітірген соң, [[1949 жыл|1949 жылы]] [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]на оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы [[коммунистік партия]] мүшелігіне өтеді. *[[1949 жыл|1949 жылдан]] [[1950 жыл|1950 жылға]] дейін осы институттың [[марксизм-ленинизм]] кафедрасында ұстаздық етті. *[[1959 жыл|1959 жылы]] өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына [[ректор]] болып қызметке тағайындалды. *[[1962]]-[[1967]] жылдары [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Шет тілдер институты]]нда ректор болып қызмет істеді.<ref>http://www.wikiwand.com/ru/Казахский_университет_международных_отношений_и_мировых_языков_имени_Абылай_хана</ref> *[[1967]]-[[1975]] жылдары [[ҚазССР]] Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.<ref>17 Қазақ қыздарының парасат мектебі: Фотоальбом. – Алматы: Өнер, 2004 – 160 бет ISBN 9965-595-76-3</ref> == Марапаттары == 30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, [[ҚазССР]] Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы Жастар Одағы сыйлығымен марапатталды. Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің [[депутат|депутаттығына]] сайланды. == Пайдаланған әдебиетттер == http://www.ablaikhan.kz == Дереккөздер == qx1ktx7uj812f5q87h1b90wodinsxot 3601390 3601388 2026-05-08T04:54:51Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3383796 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ажар Хакімкызы Ыбыраева''' (1928 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданында - 1999) — [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері институты]]ның ректоры (1962-1967). == Еңбек жолы == * [[Шымкент облысы]], [[Сарыағаш]] селосында орта мектепті бітірген соң, [[1949 жыл|1949 жылы]] [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]на оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы [[коммунистік партия]] мүшелігіне өтеді. *[[1949 жыл|1949 жылдан]] [[1950 жыл|1950 жылға]] дейін осы институттың [[марксизм-ленинизм]] кафедрасында ұстаздық етті. *[[1959 жыл|1959 жылы]] өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына [[ректор]] болып қызметке тағайындалды. *[[1962]]-[[1967]] жылдары [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Шет тілдер институты]]нда ректор болып қызмет істеді.<ref>http://www.wikiwand.com/ru/Казахский_университет_международных_отношений_и_мировых_языков_имени_Абылай_хана</ref> *[[1967]]-[[1975]] жылдары [[ҚазССР]] Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.<ref>17 Қазақ қыздарының парасат мектебі: Фотоальбом. – Алматы: Өнер, 2004 – 160 бет ISBN 9965-595-76-3</ref> == Марапаттары == 30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, [[ҚазССР]] Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы Жастар Одағы сыйлығымен марапатталды. Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің [[депутат|депутаттығына]] сайланды. == Пайдаланған әдебиетттер == http://www.ablaikhan.kz == Дереккөздер == i1tu5onf6161qzefecqj6rlm8dstfge 3601402 3601390 2026-05-08T05:00:34Z 1nter pares 146705 3601402 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ажар Хакімкызы Ыбыраева''' (1928, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданы – 1999) — [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері институты]]ның ректоры (1962–1967). == Еңбек жолы == * [[Шымкент облысы]], [[Сарыағаш]] селосында орта мектепті бітірген соң, [[1949 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]на оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы [[коммунистік партия]] мүшелігіне өтеді. *[[1949 жыл]]дан [[1950 жыл]]ға дейін осы институттың [[марксизм-ленинизм]] кафедрасында ұстаздық етті. *[[1959 жыл]]ы өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына [[ректор]] болып қызметке тағайындалды. *[[1962]]–[[1967]] жылдары [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Шет тілдер институты]]нда ректор болып қызмет істеді.<ref>http://www.wikiwand.com/ru/Казахский_университет_международных_отношений_и_мировых_языков_имени_Абылай_хана</ref> *[[1967]]–[[1975]] жылдары [[ҚазССР]] Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.<ref>17 Қазақ қыздарының парасат мектебі: Фотоальбом. – Алматы: Өнер, 2004 – 160 бет ISBN 9965-595-76-3</ref> == Марапаттары == 30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, [[ҚазССР]] Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы Жастар Одағы сыйлығымен марапатталды. Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің [[депутат]]тығына сайланды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * http://www.ablaikhan.kz rmzdcfgse89364h3bnujkzgv3jmde4u Бутаковка шатқалы 0 640030 3601550 3595314 2026-05-08T07:38:40Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601550 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі — 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак «сучок». Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы — [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} 2zwymc2bs3iyebduw9v2xwomduw14is 3601574 3601550 2026-05-08T08:02:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] соңғы нұсқасына қайтарды 3595314 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі — 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак «сучок». Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы — [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} 5pxn4crzk2h7xc3695eq7d4xp1tq0xf Әскери даңқ мұражайы 0 640421 3601406 3588997 2026-05-08T05:13:01Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601406 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Әскери даңқ мұражайы»''' — 2011 жылдың 25 қаңтарында [[Алматы облысы]], [[Жаркент қаласы]], Қастеев көшесі, 12 мекен-жайында салынған. == Сипаттамасы == Мұражай Алматы аймағының облыстық әкімшілігінің негізінде тұрңызылды. Мұражайдың негізгі қоры ежелгі тарихымен, тарихтағы өткенді анықтайтын заттармен байланысты. Мұражайда 364 бірлік х - музейлік маңызы бар, сондай - ақ 781 негізгі қор және 286 қосалқы қормен толыққан. Мұражайдың басты міндеті: халықты өлкенің өткен тарихымен және қазіргі өмірімен таныстыру, жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарымен тәрбиелеу.<ref>[http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ Алматы облысының мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429134517/http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ |date=2020-04-29 }}</ref> '''Музей 4 экспозициялық залдар мен мазмұны жағынан бірнеше бөлімдерден тұрады:''' * Фойе – «Тәуелсіздік шежіресі» * І зал – Тақырып: «Ел ішіндегі атақты Жетісулық батыр бабалар». * ІІ залда «Қазақ хандығының құрылуы». * III зал Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] l5i9mz70rbc55n1ccytrcsd8k3r3u1v 3601651 3601406 2026-05-08T08:07:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3579747 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Әскери даңқ мұражайы»''' — 2011 жылдың 25 қаңтарында [[Алматы облысы]], [[Жаркент қаласы]], Қастеев көшесі, 12 мекен-жайында салынған. == Сипаттамасы == Мұражай Алматы аймағының облыстық әкімшілігінің негізінде тұрңызылды. Мұражайдың негізгі қоры ежелгі тарихымен, тарихтағы өткенді анықтайтын заттармен байланысты. Мұражайда 364 бірлік х - музейлік маңызы бар, сондай - ақ 781 негізгі қор және 286 қосалқы қормен толыққан. Мұражайдың басты міндеті: халықты өлкенің өткен тарихымен және қазіргі өмірімен таныстыру, жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарымен тәрбиелеу.<ref>[http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ Алматы облысының мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429134517/http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ |date=2020-04-29 }}</ref> '''Музей 4 экспозициялық залдар мен мазмұны жағынан бірнеше бөлімдерден тұрады:''' * Фойе – «Тәуелсіздік шежіресі» * І зал – Тақырып: «Ел ішіндегі атақты Жетісулық батыр бабалар». * ІІ залда «Қазақ хандығының құрылуы». * III зал Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] kuqo4z7cegnpd2t00rnbg9wzvyq2mv3 Көмірші шатқалы 0 640473 3601448 3596733 2026-05-08T06:14:57Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601448 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Шатқал |Атауы = Көмірші Шатқал |Төл атауы = Көмірші Шатқал |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Тау жүйесі = |Тереңдігі = |Тереңдігі-мәтін = |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = |Координаттары = |CoordScale = |Ел = Қазақстан Республикасы |Аймақ = Алматы облысы, Райымбек ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} == Көмірші шатқалы == Көмірші шатқалы Кетмен жотасының оңтүстік жағында орналасқан. Кеген аңғарындағы шатқалдың екі жағында Көмірші шатқалын көруге болады. Пейзаж Азия тау бөктеріндегі тауларға, сонымен бірге Көмірші өзенінің бойында күтпеген шырша орманына тән. Ақ жартастарға жақындаған сайын, таулардың тағы бір қайталанбас әлеміне табиғи қақпаның ашылатындығы анық. Тау жыныстары тар шатқалға ілінеді, кей жерлерде олар кішкене тар өзеннің бойымен жолдың еніне дейін созылады. Алқаптың төменгі жағында биіктігі оң жағында 3100,2; сол жағында 3009,4 м таулар бар. == Әдебиет == * Л.И. Скринник // Стратигр. Палеозойя Қазақстан. - Алма-Ата, 1989. — С. 32-41. * Е.Н. Вилесов, А. А. Науменко, J1. К. Веселова, Б. Ж. Аубекеров Қазақстанның физикалық географиясы. оқу құралы. Алматы " Қазақ университеті" 2009-362 Б. q8aw3i4atl4iwbe88setutsnoh1zh6d 3601618 3601448 2026-05-08T08:05:03Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562273 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Шатқал |Атауы = Көмірші Шатқал |Төл атауы = Көмірші Шатқал |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Тау жүйесі = |Тереңдігі = |Тереңдігі-мәтін = |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = |Координаттары = |CoordScale = |Ел = Қазақстан Республикасы |Аймақ = Алматы облысы, Райымбек ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} == Көмірші шатқалы == Көмірші шатқалы Кетмен жотасының оңтүстік жағында орналасқан. Кеген аңғарындағы шатқалдың екі жағында Көмірші шатқалын көруге болады. Пейзаж Азия тау бөктеріндегі тауларға, сонымен бірге Көмірші өзенінің бойында күтпеген шырша орманына тән. Ақ жартастарға жақындаған сайын, таулардың тағы бір қайталанбас әлеміне табиғи қақпаның ашылатындығы анық. Тау жыныстары тар шатқалға ілінеді, кей жерлерде олар кішкене тар өзеннің бойымен жолдың еніне дейін созылады. Алқаптың төменгі жағында биіктігі оң жағында 3100,2; сол жағында 3009,4 м таулар бар. == Әдебиет == * Л.И. Скринник // Стратигр. Палеозойя Қазақстан. - Алма-Ата, 1989. — С. 32-41. * Е.Н. Вилесов, А. А. Науменко, J1. К. Веселова, Б. Ж. Аубекеров Қазақстанның физикалық географиясы. оқу құралы. Алматы " Қазақ университеті" 2009-362 Б. rzaye1ncar93ycx1uedu1teyzxpipj9 Қалмақ даласы 0 641364 3601473 3588981 2026-05-08T06:39:42Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601473 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қалмақ даласы''' ({{lang-ru|Калмыцкая степь}}) – [[Еділ|Еділдің]] төменгі ағысындағы 100 000 шаршы шақырымды алып жатқан далалы аймақтың шартты түрдегі атауы. Еуразия даласының құрамдас бөлігі ретіндегі «қалмақ даласы» өз атауына XVII ғасырда [[қалмақтар|қалмақтардың]] Еділдің бойына қоныс аударуынан кейін ие болды. Үш негізгі субаймақққа бөлінеді: * қалмақтар мен [[орыстар|орыстардың]] алғашқы қоныстары пайда болған батыстағы Ергени қыраты; * шығыстағы Каспий маңы ойпаты; * оңтүстік-шығыстағы «Мочаги» (қалм. харогазыри).<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Қалмақ даласы}}</ref> ==Тарихы== [[File:Калмыцкая степь (1864).jpg|left|thumb|Астрахан губерниясының құрамындағы Қалмақ даласы (1864)]] [[File:Калмыцкая степь в апреле.jpg|thumb|Қалмақ даласындағы қызғалдақтар]] [[Ресей империясы|Ресей империясында]] «қалмақ даласы» Астрахан губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі болды. Қалмақ даласы ұлыстар мен аймақтарға бөлінген. Аймақтағы халықтың басым бөлігін қалмақтар (120 000 - 130 000 адам шамасында) құраған. Жердің бір бөлігі [[Бөкей ордасы|Бөкей Ордасының]] [[қазақтар|қазақтарына]] жалға беріліп отырды. Мал саны 1 миллион басқа жетті (оның жартысынан астамын қойлар құраған). Егіншіліктің дамуы кеңес дәуіріне дейін төмен деңгейде қала берді. XIX ғасырдың аяғындағы қалмақ даласын басқару жүйесінің негізі XVIII ғасырдың аяғында қалыптасты. Жергілікті ұлыстардың билеушілерін қадағалау мақсатымен ресей шенеуліктері - приставтар тағайдала бастады. Астрахан губернаторының кеңсесінде қалмақ істері бойынша арнайы экспедиция құрылды. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында ресей билігі 1771 жылы таратылған Зарго соты мен қалмақ жеріндегі ресей билеушісінің өкілі лауазымын қалпына келтірді. 1800 жылдың 14 қазанында император I Павел жарлығына сәйкес [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] билеушісі ретінде Кіші дербет ұлысының иесі Чучей Тундутов тағайындалды. Алайда Тундутовтың билігіне шенеуліктер тарапынан біраз шектеулер қойылды. Тундутовтың өлімінен кейін (1803 ж.) хандық билік біржолата жойылды. 1834 жылдың 24 қарашасында бекітілген Ережелер 1836 жылы өз күшіне енді. 1825 жылы [[Астрахан|Астраханда]] құрылған Комиссия (Қалмақ істерінің комиссиясы) жаңа органмен алмастырылды. Ұлыстар мен аймақтардың бөлшектенуіне тыйым салынды. Басқару жүйесі біржолата 1847 жылы қалыптасты. 1847 жылдың 23 сәуіріндегі Ережелерге сәйкес Мемлекеттің мүлік министрлігіне (Ішкі істер министрлігінен) қалмақтарды басқару құқығы берілді. Облыстық Зарго соты таратылды. Оның құзырындағы барлық істермен Астрахан губерниялық палатасының қылмыстық және азаматтық соты айналысатын болды. XIX ғасырдың ортасында қалмақ даласын Ресейдің орталық бөлігінен шыққан шаруалармен қоныстандыру басталды. 1846 жылдың 30 желтоқсанында император I Николайдың жарлығы шықты. Жарлыққа сәйкес Астрахан губерниясындағы қалмақ даласында 44 станицаның негізі қаланды. 1897 жылғы жалпыресейлің санаққа сәйкес, қалмақ даласының ұлыстарындағы халықтың этникалық құрамы төмендегідей болды: * қалмақтар – 122 573; * орыстар – 4 280.<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=50 Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> 1907 жылы қалмақ даласын 144 646 адам мекендеген (ерлер - 77 837, әйелдер - 66 799). ==Дереккөз== {{reflist}} [[Санат:Қалмақ хандығы]] 0wl7aiqfo5d7jmm5xxifxq8svck37es 3601607 3601473 2026-05-08T08:04:24Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3335395 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қалмақ даласы''' ({{lang-ru|Калмыцкая степь}}) – [[Еділ|Еділдің]] төменгі ағысындағы 100 000 шаршы шақырымды алып жатқан далалы аймақтың шартты түрдегі атауы. Еуразия даласының құрамдас бөлігі ретіндегі «қалмақ даласы» өз атауына XVII ғасырда [[қалмақтар|қалмақтардың]] Еділдің бойына қоныс аударуынан кейін ие болды. Үш негізгі субаймақққа бөлінеді: * қалмақтар мен [[орыстар|орыстардың]] алғашқы қоныстары пайда болған батыстағы Ергени қыраты; * шығыстағы Каспий маңы ойпаты; * оңтүстік-шығыстағы «Мочаги» (қалм. харогазыри).<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Қалмақ даласы}}</ref> ==Тарихы== [[File:Калмыцкая степь (1864).jpg|left|thumb|Астрахан губерниясының құрамындағы Қалмақ даласы (1864)]] [[File:Калмыцкая степь в апреле.jpg|thumb|Қалмақ даласындағы қызғалдақтар]] [[Ресей империясы|Ресей империясында]] «қалмақ даласы» Астрахан губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі болды. Қалмақ даласы ұлыстар мен аймақтарға бөлінген. Аймақтағы халықтың басым бөлігін қалмақтар (120 000 - 130 000 адам шамасында) құраған. Жердің бір бөлігі [[Бөкей ордасы|Бөкей Ордасының]] [[қазақтар|қазақтарына]] жалға беріліп отырды. Мал саны 1 миллион басқа жетті (оның жартысынан астамын қойлар құраған). Егіншіліктің дамуы кеңес дәуіріне дейін төмен деңгейде қала берді. XIX ғасырдың аяғындағы қалмақ даласын басқару жүйесінің негізі XVIII ғасырдың аяғында қалыптасты. Жергілікті ұлыстардың билеушілерін қадағалау мақсатымен ресей шенеуліктері - приставтар тағайдала бастады. Астрахан губернаторының кеңсесінде қалмақ істері бойынша арнайы экспедиция құрылды. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында ресей билігі 1771 жылы таратылған Зарго соты мен қалмақ жеріндегі ресей билеушісінің өкілі лауазымын қалпына келтірді. 1800 жылдың 14 қазанында император I Павел жарлығына сәйкес [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] билеушісі ретінде Кіші дербет ұлысының иесі Чучей Тундутов тағайындалды. Алайда Тундутовтың билігіне шенеуліктер тарапынан біраз шектеулер қойылды. Тундутовтың өлімінен кейін (1803 ж.) хандық билік біржолата жойылды. 1834 жылдың 24 қарашасында бекітілген Ережелер 1836 жылы өз күшіне енді. 1825 жылы [[Астрахан|Астраханда]] құрылған Комиссия (Қалмақ істерінің комиссиясы) жаңа органмен алмастырылды. Ұлыстар мен аймақтардың бөлшектенуіне тыйым салынды. Басқару жүйесі біржолата 1847 жылы қалыптасты. 1847 жылдың 23 сәуіріндегі Ережелерге сәйкес Мемлекеттің мүлік министрлігіне (Ішкі істер министрлігінен) қалмақтарды басқару құқығы берілді. Облыстық Зарго соты таратылды. Оның құзырындағы барлық істермен Астрахан губерниялық палатасының қылмыстық және азаматтық соты айналысатын болды. XIX ғасырдың ортасында қалмақ даласын Ресейдің орталық бөлігінен шыққан шаруалармен қоныстандыру басталды. 1846 жылдың 30 желтоқсанында император I Николайдың жарлығы шықты. Жарлыққа сәйкес Астрахан губерниясындағы қалмақ даласында 44 станицаның негізі қаланды. 1897 жылғы жалпыресейлің санаққа сәйкес, қалмақ даласының ұлыстарындағы халықтың этникалық құрамы төмендегідей болды: * қалмақтар – 122 573; * орыстар – 4 280.<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=50 Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> 1907 жылы қалмақ даласын 144 646 адам мекендеген (ерлер - 77 837, әйелдер - 66 799). ==Дереккөз== {{reflist}} [[Санат:Қалмақ хандығы]] lj7r3v51v5omtpwnhl3qjvidy428ec6 Қазақстандағы христиан діні 0 643664 3601468 3596583 2026-05-08T06:32:48Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601468 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Алматы, Вознесенский собор (2).jpg|нобай|[[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], [[Алматы|Алматы қ]].]] '''Христиан діні''' — Қазақстанның [[ислам]]нан кейінгі ең көп таралған дін. 2009 жылғы халық санағы бойынша, 4,2 миллион адам христиан дінінде. Олардың басым бөлігі — [[Православие|православтық бағытын]] ұстанатын орыс, украин және белорус ұлттарының өкілдері. Қалғандары — [[Протестантизм|протестант]], лютеран, [[Католик|католик]] және т.б. ағымдарды ұстанатындар. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Орта Азияға христиан діні орта ғасырларда Таяу Шығыстан келді. Бұл аймақта оның шығыс тармағы – несторианство таралды. Қыпшақ, керей, найман тайпалары тәңірлікпен қатар, христиан дінін де ұстанатын болды. Христиан діні Өзбек ханның исламды мемлекеттік дін етіп жария еткенінен кейін біртіндеп жоқ болды. === Ресей отарлауы === Ресейдің Қазақстанды отарлау процессі басталуымен, христиан діні қайтадан Орта Азияға тарала басталды. Дегенмен, ол жергілікті халықтың емес, орыс колонистерінің діні болды. 1871 жылы Түркістан епархиясы құрылды. Қазақтарды православтық ағымына аудару үшін 1881 жылы Қырғыз (қазақ) рухани миссиясы ашылды. Інжіл, Таурат және т.б. киелі кітаптар қазақ тіліне аударылды. Қазан төңкерісі кезінде елде дінмен күрес басталды. e1h9jbo7jg1q6eu0kvb63f0u88fsj4c 3601610 3601468 2026-05-08T08:04:35Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562614 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Алматы, Вознесенский собор (2).jpg|нобай|[[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], [[Алматы|Алматы қ]].]] '''Христиан діні''' — Қазақстанның [[ислам]]нан кейінгі ең көп таралған дін. 2009 жылғы халық санағы бойынша, 4,2 миллион адам христиан дінінде. Олардың басым бөлігі — [[Православие|православтық бағытын]] ұстанатын орыс, украин және белорус ұлттарының өкілдері. Қалғандары — [[Протестантизм|протестант]], лютеран, [[Католик|католик]] және т.б. ағымдарды ұстанатындар. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Орта Азияға христиан діні орта ғасырларда Таяу Шығыстан келді. Бұл аймақта оның шығыс тармағы – несторианство таралды. Қыпшақ, керей, найман тайпалары тәңірлікпен қатар, христиан дінін де ұстанатын болды. Христиан діні Өзбек ханның исламды мемлекеттік дін етіп жария еткенінен кейін біртіндеп жоқ болды. === Ресей отарлауы === Ресейдің Қазақстанды отарлау процессі басталуымен, христиан діні қайтадан Орта Азияға тарала басталды. Дегенмен, ол жергілікті халықтың емес, орыс колонистерінің діні болды. 1871 жылы Түркістан епархиясы құрылды. Қазақтарды православтық ағымына аудару үшін 1881 жылы Қырғыз (қазақ) рухани миссиясы ашылды. Інжіл, Таурат және т.б. киелі кітаптар қазақ тіліне аударылды. Қазан төңкерісі кезінде елде дінмен күрес басталды. lkl91z3p41y8dn9fvawhccuezu2byo0 Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев 0 644238 3601558 3600162 2026-05-08T07:43:35Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601558 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев''' ([[4 қазан]] [[1951|1951 ж]] Көктөбе ауылы, [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Алматы облысы]])– мемлекеттік қайраткер, дипломат. ==Өмірбаяны== 1951 жылы 4 қазанда Алматы облысының [[Еңбекшіқазақ ауданы]]<nowiki/>нда дүниеге келген. 1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінде математика мамандығын оқып бітірді. *1993-1994 жылдары - ҚР сыртқы экономикалық байланыс министрінің орынбасары. *1994-1996 жылдары - ҚР Өнеркәсіп және сауда министрінің орынбасары, Шет елдермен сауда-экономикалық байланыс жөніндегі бас басқарманың бастығы. *1996-1999 жылдары - ҚР-ның [[Малайзия|Малайзиядағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *1999-2003 жылдары - ҚР-ның [[Түрікменстан|Түрікменстандағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *2004-2011 жылдары - ҚР-ның [[Украина|Украинадағы]] және [[Молдова|Молдовадағы]] елшісі. *2011-2013 жылдары - ҚР сыртқы істер министрінің орынбасары. *2013-2015 жылдары - Қазақстан Республикасының [[Әзербайжан|Әзербайжандағы]] Төтенше және Өкілетті елшісі. ==Марапаттары== Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2002), "Құрмет" орденімен (2007), төрт мерейтойлық медальмен марапатталған. Халықаралық наградалардан: Түрікменстанның "Түрікменстанға деген сүйіспеншілігі үшін" ордені (2003) және Украинаның Князь Ярослав Мудрый ордені (2008) ==Сілтемелер== [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30981103#pos=1;-16 Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Түркіменстандағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Украинадағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Әзірбайжандағы елшілері]] 5lz7srn8o42g836izk135k7fl0tvcgs 3601568 3601558 2026-05-08T08:01:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Қадиша|Қадиша]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600162 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев''' ([[4 қазан]] [[1951|1951 ж]] Көктөбе ауылы, [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Алматы облысы]])– мемлекеттік қайраткер, дипломат. ==Өмірбаяны== 1951 жылы 4 қазанда Алматы облысының [[Еңбекшіқазақ ауданы]]<nowiki/>нда дүниеге келген. 1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінде математика мамандығын оқып бітірді. *1993-1994 жылдары - ҚР сыртқы экономикалық байланыс министрінің орынбасары. *1994-1996 жылдары - ҚР Өнеркәсіп және сауда министрінің орынбасары, Шет елдермен сауда-экономикалық байланыс жөніндегі бас басқарманың бастығы. *1996-1999 жылдары - ҚР-ның [[Малайзия|Малайзиядағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *1999-2003 жылдары - ҚР-ның [[Түрікменстан|Түрікменстандағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі. *2004-2011 жылдары - ҚР-ның [[Украина|Украинадағы]] және [[Молдова|Молдовадағы]] елшісі. *2011-2013 жылдары - ҚР сыртқы істер министрінің орынбасары. *2013-2015 жылдары - Қазақстан Республикасының [[Әзербайжан|Әзербайжандағы]] Төтенше және Өкілетті елшісі. ==Марапаттары== Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2002), "Құрмет" орденімен (2007), төрт мерейтойлық медальмен марапатталған. Халықаралық наградалардан: Түрікменстанның "Түрікменстанға деген сүйіспеншілігі үшін" ордені (2003) және Украинаның Князь Ярослав Мудрый ордені (2008) ==Сілтемелер== [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30981103#pos=1;-16 Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Түркіменстандағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Украинадағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Әзірбайжандағы елшілері]] s2ay1p1i59czvn8elkdsr7mmhx8tyrq Құрметті сәулетші 0 644436 3601497 3534747 2026-05-08T07:06:40Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601497 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ Poch arhit.JPG|thumb|right|180px|Құрметті сәулетші]] '''"Құрметті сәулетші"''' төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген ==Толығырақ== "Құрметті сәулетші" төсбелгісімен сәулет және қала құрылысын дамытуда көп жылдық жемісті жұмысы және сіңірген еңбегі, мемлекеттік сәулет және қала құрылысы органдары қызметі саласындағы жоғары жетістіктері, маңызды мемлекеттік (мемлекетаралық) мәні бар жобалау құжаттамаларын әзірлегені, сәулет бейінінің маман кадрларын даярлау саласында сіңірген еңбегі үшін, сәулетшілердің, қала құрылысшыларының кәсіптік мүдделерін қорғағаны, сәулет және қала құрылысы саласындағы өзекті проблемалар бойынша ғылыми зерттеулерді дамытқаны, сәулет және қала құрылысы қызметі саласындағы халықаралық, республикалық, салалық (секторлық) және басқа да бағдарламаларды іске асырудағы жетістіктері, сәулет және қала құрылысы саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытудағы табыстары үшін сәулет және қала құрылысы саласында кемінде 10 жыл еңбек өтілі бар сәулет саласының біліктілігі жоғары мамандары, сондай-ақ қазақстандық сәулет және қала құрылысын дамытуға елеулі үлес қосқан өзге де адамдар марапатталады. ==Құрметті белгінің сипаттамасы== "Құрметтi сәулетшi" төсбелгiсi диаметрi 28 мм және қалыңдығы 2 мм шеңбер нысанында мыс-никель қорытпасынан дайындалады. Төсбелгiнiң беткі жағында шартты түрде өрнектелген шаңырақты айналдыра "ҚҰРМЕТТI СӘУЛЕТШI" деген жазу орналастырылады. Шаңырақтың iшi және жазулар қою көгілдір түстi эмальмен боялған. Төсбелгiнiң сыртқы жағында тiркеу нөмiрi орналасқан. Төсбелгiнiң қыры тегiс. Төсбелгi құлақша мен шығыршық арқылы енi 25 мм және биiктiгi 15 мм қою көгілдір түстi қатқыл лентамен қапталған тiк бұрышты тағанмен жалғанады. Төсбелгi киiмге визорлы бекiткiшi бар түйреуiш арқылы бекiтiледi. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] [[Санат:Қазақстан марапаттары]] 3nwvnbu8glvphhj2egtf1i3pm2rlztv 3601597 3601497 2026-05-08T08:03:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Ashina|Ashina]] соңғы нұсқасына қайтарды 3534747 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ Poch arhit.JPG|thumb|right|180px|Құрметті сәулетші]] '''"Құрметті сәулетші"''' төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген ==Толығырақ== "Құрметті сәулетші" төсбелгісімен сәулет және қала құрылысын дамытуда көп жылдық жемісті жұмысы және сіңірген еңбегі, мемлекеттік сәулет және қала құрылысы органдары қызметі саласындағы жоғары жетістіктері, маңызды мемлекеттік (мемлекетаралық) мәні бар жобалау құжаттамаларын әзірлегені, сәулет бейінінің маман кадрларын даярлау саласында сіңірген еңбегі үшін, сәулетшілердің, қала құрылысшыларының кәсіптік мүдделерін қорғағаны, сәулет және қала құрылысы саласындағы өзекті проблемалар бойынша ғылыми зерттеулерді дамытқаны, сәулет және қала құрылысы қызметі саласындағы халықаралық, республикалық, салалық (секторлық) және басқа да бағдарламаларды іске асырудағы жетістіктері, сәулет және қала құрылысы саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытудағы табыстары үшін сәулет және қала құрылысы саласында кемінде 10 жыл еңбек өтілі бар сәулет саласының біліктілігі жоғары мамандары, сондай-ақ қазақстандық сәулет және қала құрылысын дамытуға елеулі үлес қосқан өзге де адамдар марапатталады. ==Құрметті белгінің сипаттамасы== "Құрметтi сәулетшi" төсбелгiсi диаметрi 28 мм және қалыңдығы 2 мм шеңбер нысанында мыс-никель қорытпасынан дайындалады. Төсбелгiнiң беткі жағында шартты түрде өрнектелген шаңырақты айналдыра "ҚҰРМЕТТI СӘУЛЕТШI" деген жазу орналастырылады. Шаңырақтың iшi және жазулар қою көгілдір түстi эмальмен боялған. Төсбелгiнiң сыртқы жағында тiркеу нөмiрi орналасқан. Төсбелгiнiң қыры тегiс. Төсбелгi құлақша мен шығыршық арқылы енi 25 мм және биiктiгi 15 мм қою көгілдір түстi қатқыл лентамен қапталған тiк бұрышты тағанмен жалғанады. Төсбелгi киiмге визорлы бекiткiшi бар түйреуiш арқылы бекiтiледi. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] [[Санат:Қазақстан марапаттары]] re6g731jup6sj9dpz1b9v2pldecfe79 Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі 0 644439 3601545 3534751 2026-05-08T07:36:28Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601545 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ Otl social.jpg|thumb|right|180px|Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі]] '''"Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі"''' төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген ==Толығырақ== "Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі" төсбелгісімен еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау ұйымдарында кемінде 5 жыл еңбек өтілі, қызметі бойынша оң мінездемесі бар, өздеріне жүктелген міндеттерді адал және кәсіптік шеберлікпен орындап жүрген еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау саласының қызметкерлері, арадагерлері және басқа да адамдар марапатталады. ==Құрметті белгінің сипаттамасы== "Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі" төсбелгісі диаметрі 37 мм шеңбер нысанында жезден жасалады. Төсбелгінің беткі жағында шеңбердің жиегінде ұлттық ою-өрнек және "ӘЛЕУМЕТТІК ЕҢБЕК САЛАСЫНЫҢ ҮЗДІГІ" деген мәтін орналасқан. Шеңбердің ортасында үш шеңберден тұратын фигура орналасқан, шеңберлер күрделі үшбұрышты фигура түзілетіндей тәсілмен байланыстырылған. Фигураның ішінде қозғалыс динамикасын білдіретін үш элементтен тұратын ұлттық ою-өрнек орналасады. Айналасының жиегі, мәтін, ою-өрнек және символ – шығыңқы жылтырақ. Айналасының ішкі бөлігі – күңгірт. Символ көгілдір эмальмен құйылған. Төсбелгінің сыртқы жағында ортасында "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЕҢБЕК ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ МИНИСТРЛІГІ" деген жазу, жиектерінде ұлттық ою-өрнек орналасқан. Төсбелгінің сыртқы беті күңгірт. Жазу және ою-өрнек – шығыңқы жылтырақ. Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы ені 28 мм және биіктігі 19 мм бес бұрышты тағанмен жалғанады. Тағанның ішкі бөлігі көгілдір эмальмен құйылған. Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] [[Санат:Қазақстан марапаттары]] 06hbqwu5v77l8xe96o9la1lrf6fzx3g 3601577 3601545 2026-05-08T08:02:14Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Ashina|Ashina]] соңғы нұсқасына қайтарды 3534751 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ Otl social.jpg|thumb|right|180px|Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі]] '''"Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі"''' төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген ==Толығырақ== "Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі" төсбелгісімен еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау ұйымдарында кемінде 5 жыл еңбек өтілі, қызметі бойынша оң мінездемесі бар, өздеріне жүктелген міндеттерді адал және кәсіптік шеберлікпен орындап жүрген еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау саласының қызметкерлері, арадагерлері және басқа да адамдар марапатталады. ==Құрметті белгінің сипаттамасы== "Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі" төсбелгісі диаметрі 37 мм шеңбер нысанында жезден жасалады. Төсбелгінің беткі жағында шеңбердің жиегінде ұлттық ою-өрнек және "ӘЛЕУМЕТТІК ЕҢБЕК САЛАСЫНЫҢ ҮЗДІГІ" деген мәтін орналасқан. Шеңбердің ортасында үш шеңберден тұратын фигура орналасқан, шеңберлер күрделі үшбұрышты фигура түзілетіндей тәсілмен байланыстырылған. Фигураның ішінде қозғалыс динамикасын білдіретін үш элементтен тұратын ұлттық ою-өрнек орналасады. Айналасының жиегі, мәтін, ою-өрнек және символ – шығыңқы жылтырақ. Айналасының ішкі бөлігі – күңгірт. Символ көгілдір эмальмен құйылған. Төсбелгінің сыртқы жағында ортасында "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЕҢБЕК ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ МИНИСТРЛІГІ" деген жазу, жиектерінде ұлттық ою-өрнек орналасқан. Төсбелгінің сыртқы беті күңгірт. Жазу және ою-өрнек – шығыңқы жылтырақ. Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы ені 28 мм және биіктігі 19 мм бес бұрышты тағанмен жалғанады. Тағанның ішкі бөлігі көгілдір эмальмен құйылған. Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] [[Санат:Қазақстан марапаттары]] px6qd5cpyksh2vnvkvof7sxj8l1yv0t Еңбек сіңірген энергетик 0 644451 3601485 3562615 2026-05-08T06:56:14Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601485 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: Zasl En RK.png|thumb|right|180px|Еңбек сiңiрген энергетик]] '''«Еңбек сіңірген энергетик»''' төсбелгісі — 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген == Толығырақ == "Еңбек сiңiрген энергетик" төсбелгiсiмен электр энергетикасы саласында кемiнде 15 жыл мiнсiз жұмыс iстеген және халықты, мемлекеттiк және өнеркәсiп объектiлерiн электр және жылу энергиясымен сенiмдi қамтамасыз ету, өндiрiстi ұйымдастыру мен еңбек жағдайын жасау, техника мен технологияларды енгiзу, ғылыми-зерттеу қызметiн дамыту жөнінде жоғары нәтижелерге қол жеткiзген, сондай-ақ ерекше сiңiрген еңбегi мен электр энергетикасы саласын дамытуға қосқан жеке үлесi үшін ұйымдардың үздік мамандары, қызметшiлері, басшылары марапатталады. == Құрметті белгінің сипаттамасы == "Еңбек сiңiрген энергетик" төсбелгісі диаметрі 40 мм сегіз бұрышты жұлдыз нысанында жезден жасалады. Төсбелгінің беткі жағында сегіз бұрышты жұлдыздың ортасында көк эмаль жағылған шеңбер орналасқан. Шеңбердiң ортасында электр беру желілері және электр станциясының бедерлі бейнесі орналасқан. Шеңбердiң шеттерін бойлай шығыңқы жылтыр әрiптермен "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ", "ЕҢБЕК СІҢІРГЕН ЭНЕРГЕТИК" деген жазу жазылған. Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм және биіктігі 15 мм тікбұрышты тағанмен жалғанады. Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] tbf7x5od0g2kmvsoewxxjxhardnng6e 3601601 3601485 2026-05-08T08:04:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562615 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: Zasl En RK.png|thumb|right|180px|Еңбек сiңiрген энергетик]] '''«Еңбек сіңірген энергетик»''' төсбелгісі — 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген == Толығырақ == "Еңбек сiңiрген энергетик" төсбелгiсiмен электр энергетикасы саласында кемiнде 15 жыл мiнсiз жұмыс iстеген және халықты, мемлекеттiк және өнеркәсiп объектiлерiн электр және жылу энергиясымен сенiмдi қамтамасыз ету, өндiрiстi ұйымдастыру мен еңбек жағдайын жасау, техника мен технологияларды енгiзу, ғылыми-зерттеу қызметiн дамыту жөнінде жоғары нәтижелерге қол жеткiзген, сондай-ақ ерекше сiңiрген еңбегi мен электр энергетикасы саласын дамытуға қосқан жеке үлесi үшін ұйымдардың үздік мамандары, қызметшiлері, басшылары марапатталады. == Құрметті белгінің сипаттамасы == "Еңбек сiңiрген энергетик" төсбелгісі диаметрі 40 мм сегіз бұрышты жұлдыз нысанында жезден жасалады. Төсбелгінің беткі жағында сегіз бұрышты жұлдыздың ортасында көк эмаль жағылған шеңбер орналасқан. Шеңбердiң ортасында электр беру желілері және электр станциясының бедерлі бейнесі орналасқан. Шеңбердiң шеттерін бойлай шығыңқы жылтыр әрiптермен "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ", "ЕҢБЕК СІҢІРГЕН ЭНЕРГЕТИК" деген жазу жазылған. Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм және биіктігі 15 мм тікбұрышты тағанмен жалғанады. Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]] ijd1p4nkq68676vksiqz1cqincstmxd Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін медалі 0 644452 3601398 3562598 2026-05-08T04:58:39Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601398 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ urist.jpg|thumb|right|180px|"Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі]] '''«Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін»''' медалі — 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген == Толығырақ == «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалімен қызметтік мiндеттерiн үлгiлi атқарған, тапсырмаларды жоғары сапада орындаған, бастамашыл, шығармашылық белсендi, ұзақ әрi мiнсiз қызмет атқарған, ерекше маңызды, күрделi тапсырмаларды орындаған және жұмыстағы басқа да жетiстiктерi үшiн әділет органдарын дамытуда елеулі үлес қосқан, әділет органдарының қызметкерлері және өзге де адамдар марапатталады. == Құрметті белгінің сипаттамасы == "Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі диаметрі 32 мм болатын шеңбер нысанындағы жезден жасалады. Медальдің реңі күңгірттелген. Медалдің бет жағында шеңбердің жоғарғы бөлігінде күн сәулесімен жиектелген шаңырақ орналасқан. Шаңырақтың астында бидай масақтары орналасқан. Күн сәулелі шаңырақ бейнесі және бидай масақтары алтын түстес. Масақтардың орта бөлігінде «ЗАҢ» деген күміс түстес жазуы бар ашылған кітап орналасқан. Шеңбердің шетінде күміс реңде "ӘДІЛЕТ ОРГАНДАРЫ ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУҒА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ ҮШІН" деген алтын түстес жазу орналасқан. Сыртқы бөлігінде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘДІЛЕТ МИНИСТРЛІГІ» деген жазу орналасқан. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 26 мм және биіктігі 16 мм төрт бұрышты тағанмен жалғанады. Медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстан медалдары]] dtb9why4r4sojbdt4mol80akasl49u2 3601655 3601398 2026-05-08T08:08:06Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562598 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет: KZ urist.jpg|thumb|right|180px|"Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі]] '''«Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін»''' медалі — 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген == Толығырақ == «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалімен қызметтік мiндеттерiн үлгiлi атқарған, тапсырмаларды жоғары сапада орындаған, бастамашыл, шығармашылық белсендi, ұзақ әрi мiнсiз қызмет атқарған, ерекше маңызды, күрделi тапсырмаларды орындаған және жұмыстағы басқа да жетiстiктерi үшiн әділет органдарын дамытуда елеулі үлес қосқан, әділет органдарының қызметкерлері және өзге де адамдар марапатталады. == Құрметті белгінің сипаттамасы == "Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі диаметрі 32 мм болатын шеңбер нысанындағы жезден жасалады. Медальдің реңі күңгірттелген. Медалдің бет жағында шеңбердің жоғарғы бөлігінде күн сәулесімен жиектелген шаңырақ орналасқан. Шаңырақтың астында бидай масақтары орналасқан. Күн сәулелі шаңырақ бейнесі және бидай масақтары алтын түстес. Масақтардың орта бөлігінде «ЗАҢ» деген күміс түстес жазуы бар ашылған кітап орналасқан. Шеңбердің шетінде күміс реңде "ӘДІЛЕТ ОРГАНДАРЫ ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУҒА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ ҮШІН" деген алтын түстес жазу орналасқан. Сыртқы бөлігінде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘДІЛЕТ МИНИСТРЛІГІ» деген жазу орналасқан. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 26 мм және биіктігі 16 мм төрт бұрышты тағанмен жалғанады. Медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. [[Санат:Қазақстан медалдары]] sjkfetwc1z42qyjgjmh0xsamwsc9iqq Шэньян Урбан 0 653543 3601358 2836760 2026-05-07T22:26:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601358 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = {{ту|Қытай}} Шэньян Урбан | құрылған = 2015 | стадионы = Құрылыс университеті стадионы, [[Шэньян]], [[Ляонин]] | сыйымдылығы = 12000 | жаттықтырушы = {{ту|Қытай}} Ню Хунли | капитаны = | сайты = | жарыс = Екінші лига | маусым = 2018 | орын = 6-орын <!-- ФОРМА --> | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = | body1 = | rightarm1 = | shorts1 = | socks1 = | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = }} «'''Шэньян Урбан'''» ({{lang-zh|沈阳城市}}) — Қытайдың Шэньян қаласындағы футбол клубы, 2015 жылы 26 маусымда құрылды. Қазір Қытай екінші лигасында ойнайды. == Тарихы == === Атаулары === * 2015 Шэньян Сити (沈阳城市) * 2016– Шэньян Урбан (沈阳城市) == Атақты ойыншылары == * [[Ислам Саидкамалович Тухтаходжаев|Ислам Тухтаходжаев]] == Қызықты фактілер == 2018 жылы 3 маусымда "Янбян Бэйго" клубына қарсы ойында "Шэньян Урбан" футболшысы, клубтық қазіргі президенті Чжуан И пенальтиден гол соғып, Қытай чемпионаттарында гол соққан ең қарт футболшы боп тіркелщі. Оның жасы сол жылы 44-те болатын<ref>http://sports.sina.com.cn/china/b/2018-06-05/doc-ihcqccin6061062.shtml</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.thecfa.cn/jlbjsnr/20170728/19108.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210215152547/http://www.thecfa.cn/jlbjsnr/20170728/19108.html |date=2021-02-15 }} [[Санат:Қытай футбол клубтары]] 6ah9ylvffr99ufh9rw8686qsq6h5cv1 Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова 0 657980 3601387 3594511 2026-05-08T04:44:58Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601387 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Нұрғожинова Алтыншаш Өскенбайқызы|Туған күні=1924|Қайтыс болған күні=02.10.1944|Туған жері=Мәскеу қаласы|Қайтыс болған жері=Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск»|Ұлты=Қазақ|Мансабы=Гвардия лейтенанты}} Гвардия лейтенанты Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова [[1924]] жылы [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, [[Воронеж]] және [[Украина]] майдандарында жаумен шайқасқан<ref>Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги". http://collegy.ucoz.ru/publ/7-1-0-355</ref>. == Майдандағы қызметі == Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының [[комсорг]]ы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. [[1944]] жылғы 2 қазанда қаза тапты. [[Польша]]дағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Өлгеннен кейiн «[[Қызыл Жұлдыз» орденi]]мен марапатталды<ref>Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.http://anatili.kazgazeta.kz/news/19508</ref>. == Майдандағы ерлігі == 1944 ж дивизиялық «[[Патриот Родины]]» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры [[Михаил Левченко]]. Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды". Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "[[Кеңес Одағының Батыры]]" атағы берілмеді. <ref>Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010. https://alashainasy.kz/society/ozmz-emes-ozgeler-blgen-batyir-ofitser-kyiz--altyinshash-nurgojinova-9510/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Соғыс ардагерлері]] [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Соғыста қайтыс болғандар]] ly96hixot8jxfse8oj0he9skefikoyg 3601391 3601387 2026-05-08T04:54:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581810 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Нұрғожинова Алтыншаш Өскенбайқызы|Туған күні=1924|Қайтыс болған күні=02.10.1944|Туған жері=Мәскеу қаласы|Қайтыс болған жері=Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск»|Ұлты=Қазақ|Мансабы=Гвардия лейтенанты}} Гвардия лейтенанты Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова [[1924]] жылы [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, [[Воронеж]] және [[Украина]] майдандарында жаумен шайқасқан<ref>Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги". http://collegy.ucoz.ru/publ/7-1-0-355</ref>. == Майдандағы қызметі == Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының [[комсорг]]ы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. [[1944]] жылғы 2 қазанда қаза тапты. [[Польша]]дағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Өлгеннен кейiн «[[Қызыл Жұлдыз» орденi]]мен марапатталды<ref>Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.http://anatili.kazgazeta.kz/news/19508</ref>. == Майдандағы ерлігі == 1944 ж дивизиялық «[[Патриот Родины]]» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры [[Михаил Левченко]]. Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды". Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "[[Кеңес Одағының Батыры]]" атағы берілмеді. <ref>Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010. https://alashainasy.kz/society/ozmz-emes-ozgeler-blgen-batyir-ofitser-kyiz--altyinshash-nurgojinova-9510/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Соғыс ардагерлері]] [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Соғыста қайтыс болғандар]] 8u7kfpnm48e16ptl04dv9vassxhyge0 Амит Сингхал 0 661095 3601715 3595149 2026-05-08T11:41:04Z Хулкар Абдимоминова 179027 3601715 wikitext text/x-wiki [[Сурет:AmitSinghal2011 (cropped).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Амит Сингхал|Туған кездегі есімі=Амитабх Кумар Сингхал|Туған күні=Қыркүйек [[1968 жыл]]|Туған жері=[https://ru.wikipedia.org/wiki/Джханси_(город) Джханси], [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уттар-Прадеш Уттар-Прадеш], [[Үндістан]]|Азаматтығы=[[АҚШ]]|Мансабы=[https://ru.wikipedia.org/wiki/Программная_инженерия Бағдарламалық қамтамасыз ету жөніндегі инженер], [https://ru.wikipedia.org/wiki/Информатик информатика саласындағы маман]|Марапаттары=[https://ru.wikipedia.org/wiki/ACM_Fellow Фелло ACM]|Сайты=[http://singhal.info/home/ singhal.info/home/]}} Амит Сингхал ([[Ағылшын тілі|ағылш.]] Amit Singhal; 1968 жылы туылған) — [[Google]] компаниясының құрметті қызметкері, Google рейтингтік тобын басқарды. <ref>[http://www.businessweek.com/the_thread/techbeat/archives/2009/10/google_search_g.html Интервью Bloomberg Businessweek с Амитом Сингхалом]{{ref-en}}</ref><ref>[http://googlerussiablog.blogspot.com/2009_02_01_archive.html Перевод записи Амити Сингхала в официальном блоге Google]{{ref-ru}}</ref> Ол Google іздеу бөлімінің бастығы қызметін атқарды. Компаниядан 2016 жылы 3 ақпанда кетті. [https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальная_инженерная_академия_США АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының] мүшесі (2012).<ref>[https://www.nae.edu/56160/Dr-Amit-Singhal Dr. Amit Singhal] {{ref-en}}</ref> == Өмірбаяны == Үндістанда [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уттар-Прадеш Уттар-Прадеш] провинциясында дүниеге келген. 1989 жылы Рурки университетінде (Үндістан) [[информатика]] [https://ru.wikipedia.org/wiki/Бакалавр бакалавры] дәрежесін алды.<ref>[http://www.d.umn.edu/scse/newsandevents/academy/2009.html Биография Сингхала на сайте университета Миннесоты]{{ref-en}}</ref> Ол [[АҚШ]]-тағы [[Миннесота университеті|Миннесота университетінде]] білімін жалғастырып,1991 жылы информатика магистрі дәрежесін алды.<ref name="umd">[http://www.d.umn.edu/~tcolburn/newsletter/CS_Newsletter_2007.pdf University of Minnesota's newsletter.Alumni spotlight - Amit Singhal]{{ref-en}}</ref> 1996 жылы ол [https://ru.wikipedia.org/wiki/Корнеллский_университет Корнелл университетінен] [[PhD-доктор|Рh.D.]] дәрежесін алды, онда ол [https://ru.wikipedia.org/wiki/Информационный_поиск ақпараттық ізденістердің] бастаушыларының бірі Джерард салонның жетекшілігімен оқыды. Аспирантураны бітіргеннен кейін ол [[AT&T]] ғылыми-зерттеу бөліміне жұмысқа орналасты, онда әр түрлі ақпарат іздеу бағыттарымен айналысты.<ref name="umd" /> 2000 жылдан бастап ол [[Google]] - да іздеу сапасы бөлімінде жұмыс істейді. [[The New York Times|New York Times]] оны Google-дің рейтинг алгоритмдерінің бас талдаушысы ретінде атады.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/06/03/business/yourmoney/03google.html Статья в New York Times про отдел качества поиска Google]{{ref-en}}</ref> 2001 жылы рейтингтік жүйені толығымен қайта құрғаны үшін құрметті қызметкер атағы берілді.<ref>[https://www.wired.com/magazine/2010/02/ff_google_algorithm/all/1 Wired Magazine: Exclusive: How Google's Algorithm Rules the Web]{{ref-en}}</ref> «India Abroad» газеті оны ең ықпалды 50 үндіамерикандықтардың қатарына қосты.<ref name="top50">[http://www.rediff.com/us/amitsinghal_top50.html India Abroad: Top 50 Most Influential Indian Americans - Amit Singhal]{{ref-en}}</ref> Отыздан астам ғылыми жұмыстардың және көптеген патенттердің бірлескен авторы.<ref>[http://www.google.com/corporate/execs.html#amit Google Corporate Information - Google Management]{{ref-en}}</ref> == Ескертпелер == {{Reflist}} == Сілтемелер == * [http://singhal.info Амита Сингхалдың сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502001153/http://singhal.info/ |date=2021-05-02 }} nlxiw4rb9yxrd0lr82f2zksaffv7pme Ғалым Баубекұлы Мәмбеталиев 0 661657 3601690 3531104 2026-05-08T10:17:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601690 wikitext text/x-wiki {{Хоккейші | Есімі = Ғалым Баубекұлы Мәмбеталиев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Сурет тақырыбы = | Позициясы = [[Шабуылдаушы (шайбалы хоккей)|шабуылдаушы]] | Бойы = 178 | Салмағы = 80 | Имек таяқ ұстауы = сол қол | Лақап аты = | Ойын карьерасы = {{Спорттық карьера 2 |1980—1985| {{Ту|КСРО||20px}} [[Строител (шайбалы хоккей, Теміртау)|Строител Тем]] |1985—1986| {{Ту|КСРО||20px}} [[Қазақмыс (шайбалы хоккей)|Автомобилист Қрғ]] |1986—1987| {{Ту|КСРО||20px}} [[Строител (шайбалы хоккей, Теміртау)|Строител Тем]] |1987—1989| {{Ту|КСРО||20px}} [[СКА (шайбалы хоккей, Новосібір)|СКА НС]] |1989—1990| {{Ту|КСРО||20px}} [[Ақ барыс (шайбалы хоккей)|Урицкий ат. СК]] |1989—1990| {{Ту|КСРО||20px}} [[Қазақмыс (шайбалы хоккей)|Автомобилист Крғ]] |1990—1994| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Арыстан (шайбалы хоккей)|Строител/Болат]] |1994—1996| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Сарыарқа (шайбалы хоккей)|Строител Қрғ]] |1995—1996| {{Ту|Ресей||20px}} [[Нефтяник (шайбалы хоккей, Әлмет)|Нефтяник Әлм]] |1996—1998| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Арыстан (шайбалы хоккей)|Болат]] |1998—2002| {{Ту|Ресей||20px}} [[Зауралье (шайбалы хоккей)|Мостовик]] }} | Жаттықтырушы карьерасы = {{Спорттық карьера 2 |2002—2004| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[ЦСКА (шайбалы хоккей, Теміртау)|ЦСКА Тем]] |2004—2005| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]] |2006—2008| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Сарыарқа (шайбалы хоккей)|Сарыарқа]] |2009—2010| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] (ассистент) |2010—2011| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|2-Барыс]] |2011—2017| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қар барыстары]] |2011| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Шайбалы хоккейден Қазақстан жастар командасы|Қазақстан құр (20 жасқа дейін)]] |2012| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] |2017| {{Ту|Қазақстан||20px}} Қазақстан құр (20 жасқа дейін) |2017—2018| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]] |2018| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] |2022—2023| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Номад (шайбалы хоккей)|Номад]] |2023| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]] |2023-| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] |2024-| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]] }} | Азаматтығы = {{KAZ}} | Туған күні = 26.8.1965 | Туған жері = {{туғанжері|Теміртау|Теміртауда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | ҰХЛ драфты = | Карьерасы = 1980-2002 | Марапаттары мен сыйлықтары = | Медальдары = | Commons = }} '''Ғалым Баубекұлы Мәмбеталиев''' ([[26 тамыз]] [[1965 жыл|1965]], [[Теміртау]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Кеңес және қазақстандық хоккейші. == Ойыншы == Теміртау шайбалы хоккей мектебінің тәрбиеленушісі. Негізінен Теміртау және Қарағанды клубтарында ойнады. 1-2 маусымды новосібірлік [[СКА (шайбалы хоккей, Новосібір)|«СКА»]], [[Ақ барыс (шайбалы хоккей)|«Урицкий ат. СК»]] және әлметтік [[Нефтяник (шайбалы хоккей, Әлмет)|«Нефтяникте»]] ойнады. Соңғы төрт маусымды [[Зауралье (шайбалы хоккей)|«Мостовикте»]] өткізді. == Жаттықтырушы == Бапкерлік мансабын 2002 жылы туған жері [[Теміртау|Теміртауда]] бастаған. Екі маусымнан кейін [[Барыс (шайбалы хоккей)|«Барыс»]] командасына басшылық етті. 2006/2007 жылғы маусымда [[Сарыарқа (шайбалы хоккей)|«Сарыарқаны»]] басқарды. Клубпен бірге қола жүлдегер (2006/2007 маусым) және бірінші лигадағы Ресей чемпионатының чемпионы (2007/2008 маусым), Қазақстан чемпионы (2007/2008 маусым) болды. 2009 жылы [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасын]] басқарды. Ұлттық құрамамен әлем чемпионатының элиталық кезеңіне өтті. 2010 жылы элитадағы орнын сақтай алмады. 2010/2011 маусымда [[Барыс (шайбалы хоккей)|«2-Барыс»]] командасын басқарды. Клубпен бірге Қазақстан чемпионатында екінші орынға ие болды. 2011 және 2017 жылдары [[Шайбалы хоккейден Қазақстан жастар командасы|Қазақстан жастар құрамасын]] жаттықтырды. 2011 жылдан 2017 жылға дейін [[Қар барыстары|«Қар барыстары»]] жаттықтырушылар штабының мүшесі болды<ref>[https://www.sports.ru/hockey/106433841.html/ Мәмбеталиев Қар барыстарын басқарды]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2015/2016 маусымда клубпен бірге ширек финалға дейін жетіп, онда [[Чайка (шайбалы хоккей)|«Чайкаға»]] есе жіберді. 2017/2018 маусымда «Барысты» басқарды. 2018 жылы ұлттық құрамаға қайта оралды<ref>[https://www.zakon.kz/sport/4898361-trener-barysa-vozglavit-sbornuyu.html «Барыс» бапкері Қазақстан құрамасын басқарады]</ref>. Ұлттық құрамамен әлем чемпионатының элиталық кезеңіне өте алмады. 2023 жылы [[Барыс (шайбалы хоккей)|«Барыс»]] клубында [[Андрей Владимирович Скабелка|Андрей Скабелкадан]] кейін бас жаттықтырушының м.а. болып Ғалым Мамбеталиев тағайындалды<ref>{{cite web|url=https://hcbarys.kz/club/|title=Клуб тарихы|accessdate=2024-11-19}}</ref>. Ол шайбалы хоккейден элиталық дивизиондағы 2023 жылғы әлем чемпионатында [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасының]] бас бапкері болды<ref>{{Cite web |url=https://www.iihf.com/en/events/2023/wm/teams/roster/36691/kazakhstan |title=IHWC 2023. Team Kazakhstan. Roster |access-date=2024-11-19 |archive-date=2023-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520184412/https://www.iihf.com/en/events/2023/wm/teams/roster/36691/kazakhstan |deadlink=no |lang=en}}</ref>. 2024 жылдың 18 қазанында [[Барыс (шайбалы хоккей)|«Барыс»]] клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды<ref>{{cite web|url=https://sport-pulse.kz/kk/kutpegen-tagayyndau-galym-mambetali/|title=Күтпеген тағайындау: Ғалым Мамбеталиев «Барысты» басқарады|accessdate=2024-11-19}}</ref>. . == Ссылки == * [https://www.eliteprospects.com/player/159857/galym-mambetaliyev Ғалым Мәмбеталиев] «Eliteprospects.com» статистикасында {{ref-en}} * [https://r-hockey.ru/people/player/583-001-0003481-5 R-hockey сайтындағы профилі] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері]] [[Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері]] [[Санат:Қазақстан шайбалы хоккей жаттықтырушылары]] [[Санат:«Арыстан» ХК хоккейшілері]] [[Санат:Сарыарқа ХК хоккейшілері]] [[Санат:«Ақ барыс» ХК хоккейшілері]] [[Санат:«СКА» Новосібір ХК хоккейшілері]] [[Санат:«Нефтяник» Әлмет ХК хоккейшілері]] [[Санат:«Зауралье» ХК хоккейшілері]] [[Санат:«Барыс» ХК жаттықтырушылары]] [[Санат:«Сарыарқа» ХК жаттықтырушылары]] [[Санат:«Қар барыстары» ХК жаттықтырушылары]] gex31q7lr4cmt6xqc2aa3ggg3wklqxy Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3601490 3601105 2026-05-08T07:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601490 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88028||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95689||76113||11002||226||3372||234||110||5800||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86354||80772||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84035||68898||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||81362||76460||737||588||37||361||0||2882||44 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55533||30547||3588||368||5769||944||2238||4775||5184 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48261||39587||1754||102||628||17||9||4444||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23969||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||20||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||10||{{u|1nter pares}}||24670||23037||136||7||453||68||0||1330||131 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21328||20070||746||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18787||9595||1290||39||6877||80||2||417||47 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17095||15942||321||38||180||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||16952||11993||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16069||14053||411||16||1017||73||1||539||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13723||12963||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11162||6767||504||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7906||5405||966||137||627||58||23||528||190 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7830||5508||27||4||1794||190||0||158||47 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7417||5918||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||37||{{u|TalgatSnow}}||7102||5041||453||111||732||0||64||89||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4168||2883||188||63||33||24||0||592||102 |- |51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3385||3328||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||75||{{u|ShadZ01}}||2871||2302||305||59||105||0||0||4||0 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||88||{{u|MuratbekErkebulan}}||2588||1740||226||0||79||28||0||382||4 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |86||85||{{u|Rasulbek Adil}}||2237||1842||126||0||13||1||0||171||35 |- |87||97||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||1986||1925||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |99||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||42||29 |- |101||95||{{u|RaiymbekZh}}||1794||1508||6||0||13||0||0||71||71 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1599||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||98||{{u|Gliwi}}||1506||1500||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||145||{{u|Wikuiser}}||1043||747||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||672||665||0||1||0||0||0||5||0 |- |182||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||158||{{u|Epoxa-HH}}||665||653||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |185||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |186||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |187||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||171||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||623||593||9||0||0||0||0||2||0 |- |193||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] r26w4ux4so75co3zzcp2k1z58nutvj4 Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3601706 3601250 2026-05-08T11:00:34Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601706 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515632||380109||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131901||127430||597||15||62||17||10||2859||886 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113195||1||0||0||0||0||0||113194||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105853||88197||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87226||87226||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79329||79314||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50467||50174||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26599||22825||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14484||13512||426||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13736||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7934||5405||966||137||627||40||23||528||190 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3256||3253||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||157||155||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] ftpx1nn0f8fvm7pjarhcbvp1rdgxgtt Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3601299 3600718 2026-05-07T13:07:22Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601299 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7324||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2507||42||0||54||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2259||102||13||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Орел Карл}}||1281||306||1||303||80||24||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||526||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|1nter pares}}||516||298||0||3||298||3||0||0||4 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||498||470||3||630||4677||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||430||77||1||15||133||29||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|TheNomadEditor}}||399||36||0||0||1529||2||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Ashina}}||378||178||3||56||22||42||31||0||21 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|TalgatSnow}}||315||134||3||102||349||60||0||15||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|ShadZ01}}||166||22||0||32||81||44||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2971||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |288||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|MuratbekErkebulan}}||71||19||0||53||74||0||1||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |300||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |307||{{u|RaiymbekZh}}||65||37||5||1||5||0||0||0||1 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Rasulbek Adil}}||25||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|С.Жания}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |594||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |600||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |602||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |606||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Жанна Ж}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |639||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |641||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |642||{{u|TrueNomadEditor}}||11||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |643||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |730||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |808||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |821||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |822||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |826||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |829||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |830||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |831||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |832||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |839||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |843||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |848||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |851||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |852||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||6||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |859||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |876||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |881||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |898||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |906||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |908||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |920||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |924||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |930||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |933||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |934||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |944||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |952||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |953||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |983||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |991||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |994||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1006||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1014||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1021||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1035||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1041||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1043||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1075||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1092||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1119||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1127||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1159||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1162||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1167||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1169||{{u|Gaukhar1980}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1278||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1287||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1390||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1419||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1421||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1422||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1434||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1435||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1451||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1454||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1478||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1506||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1524||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1542||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1543||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1550||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1670||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1683||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1688||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1693||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||207||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] dts927oenyu8xre6ijw8sz1e4q3exjq Мердинли мешіті 0 675823 3601483 3593805 2026-05-08T06:54:01Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601483 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзірбайжан|Әзірбайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] lt2kgwdeau003xcwmtx0auye7po7c0h 3601604 3601483 2026-05-08T08:04:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3566242 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзірбайжан|Әзірбайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] qm73imxjrgo0mjyc5is4hsfppvexvf0 Борнеолық кіші піл 0 679589 3601461 3588960 2026-05-08T06:27:21Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601461 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Борнеолық кіші піл''' — барлық азиялық пілдердің ішіндегі ең кішкентайы. Олардың бойы аласа және денесі дөңгеленіп келген болады. Олардың құйрықтары басқа пілдердікіне қарағанда ұзынырақ, тіпті жерге дейін жетуі мүмкін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} g1yvtmsminkr2b0q3h0oaqh1fzzt3me 3601612 3601461 2026-05-08T08:04:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3587098 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Борнеолық кіші піл''' — барлық азиялық пілдердің ішіндегі ең кішкентайы. Олардың бойы аласа және денесі дөңгеленіп келген болады. Олардың құйрықтары басқа пілдердікіне қарағанда ұзынырақ, тіпті жерге дейін жетуі мүмкін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9bu4cdlvpfj9j1bx2md8zgzyw23wc6t Кәдімгі итбалық 0 679762 3601432 3588949 2026-05-08T05:53:28Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601432 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Seehund.jpg|thumb|200px|[[Итбалық]]]] '''Кәдімгі итбалық''' немесе '''жағалау итбалығы''' — кішкентай құлақсыз итбалық. Оны V тәріздес танаулары және дақты терісі арқылы ажыратуға болады, әдетте терісінің түсі күміс сұр түстен қара немесе қою қоңыр түске дейін өзгеріп отырады. Кәдімгі итбалықтар Атлант және Тынық мұхиттарында кездеседі. Бұл итбалықтар көп уақыттарын құрлықта өткізеді. Барлық итбалықтар секілді кәдімгі итбалықтар да суда жақсы жүзіп, сүңги біледі. Олар 180 м тереңдікке дейін сүңгіп, су астында 20 минуттан астам уақыт тұра алады. cizzun3rcugs6lpx72ij6dxsu822nfx 3601629 3601432 2026-05-08T08:05:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3587112 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Seehund.jpg|thumb|200px|[[Итбалық]]]] '''Кәдімгі итбалық''' немесе '''жағалау итбалығы''' — кішкентай құлақсыз итбалық. Оны V тәріздес танаулары және дақты терісі арқылы ажыратуға болады, әдетте терісінің түсі күміс сұр түстен қара немесе қою қоңыр түске дейін өзгеріп отырады. Кәдімгі итбалықтар Атлант және Тынық мұхиттарында кездеседі. Бұл итбалықтар көп уақыттарын құрлықта өткізеді. Барлық итбалықтар секілді кәдімгі итбалықтар да суда жақсы жүзіп, сүңги біледі. Олар 180 м тереңдікке дейін сүңгіп, су астында 20 минуттан астам уақыт тұра алады. n1jgl27jvehm6ahngpcjcz2yuf1lpni Кавказ овчаркасы 0 681983 3601436 3587199 2026-05-08T05:58:55Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601436 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Caucasian Shepherd Dog puppy.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Кавказ шопан иті немесе кавказдық овчарка''' — бұл Кавказ аймағындағы елдерде, атап айтқанда Грузия, Армения, Әзірбайжан және Дағыстанда туған ірі қара малды күтетін иттердің тұқымы. Грузиядағы Кавказ таулары тарихта бұл аймақтағы иттердің саны мен сапасы жағынан кавказдық шопан иттерінің негізгі таралу аймағы болды. ==Тарихы== Ғасырлар бойы Кавказ тау иттеріне ұқсас иттер Кавказ тауларындағы шопандарға малды қорғаушы иттер ретінде қызмет етті, қойларды жыртқыштардан, негізінен қасқырлардан, шақалдардан және аюлардан қорғады. Кавказдық шопан иттер күзетші иттер, аю аулайтын иттер болды және бүгінде Ресейде түрме күзетшісі болып жұмыс істейді. ХХ ғасырда кеңестік селекционерлер кавказдық иттердің арасында осы сорттардың кейбірін таңдап, кавказдық шопан ит тұқымын жасады. Кавказдық шопандарды алғаш рет атақты ресейлік кинолог Александр Мазовер сипаттап, тұқымның таралу орталығы саны жағынан да, сапасы жағынан да Грузия, Әзірбайжан, Армения және Дағыстан болғанын атап өтті. Бұл иттер тарих бойы әртүрлі әскерилермен қолданылған, бірақ Кавказ тау иттерінің өмір сүруі ежелгі дәуірден басталады. Аймақтың әртүрлі аудандарындағы иттер бүгінгі күні Кавказ шопандарының жалпы ерекшеліктерімен бөліссе, Грузиядан келген Кавказ шопандары өздерінің үлкендігімен, күшті тірек-қимыл құрылымымен және тартымды ұзын шаштарымен тұқымның ең жақсы үлгілері болып саналды. Осы себепті Грузин КСР Кеңес Одағында кавказдық шопан иттерін өсірудің негізгі аймағына айналды. Бұл тұқымды 1984 жылы Кеңес Одағының қамқорлығымен Халықаралық кинологиялық федерациясы біржола қабылдады. ==Сипаттамалары== Кавказдық Овчарка - үлкен ит. Құрғақ биіктігі әйелдер үшін 67-70 см , еркектер үшін 72-75 см диапазонында болады. Тіркелу үшін ең төменгі бойлар мен салмақтар әйелдер үшін 64 см және 40 кг, ал ерлер үшін 68 см және 50 кг. Жүніне келетін болсақ, Кавказ тау итінің екі қабаты бар, тегіс асты және дөрекі сыртқы пальто. Бұл екі жүн пальто Кавказ тау иттерін суық температурада жылы ұстайды. 8buubnfeibbn794ofpuhkbryysrhjem 3601628 3601436 2026-05-08T08:05:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3587199 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Caucasian Shepherd Dog puppy.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Кавказ шопан иті немесе кавказдық овчарка''' — бұл Кавказ аймағындағы елдерде, атап айтқанда Грузия, Армения, Әзірбайжан және Дағыстанда туған ірі қара малды күтетін иттердің тұқымы. Грузиядағы Кавказ таулары тарихта бұл аймақтағы иттердің саны мен сапасы жағынан кавказдық шопан иттерінің негізгі таралу аймағы болды. ==Тарихы== Ғасырлар бойы Кавказ тау иттеріне ұқсас иттер Кавказ тауларындағы шопандарға малды қорғаушы иттер ретінде қызмет етті, қойларды жыртқыштардан, негізінен қасқырлардан, шақалдардан және аюлардан қорғады. Кавказдық шопан иттер күзетші иттер, аю аулайтын иттер болды және бүгінде Ресейде түрме күзетшісі болып жұмыс істейді. ХХ ғасырда кеңестік селекционерлер кавказдық иттердің арасында осы сорттардың кейбірін таңдап, кавказдық шопан ит тұқымын жасады. Кавказдық шопандарды алғаш рет атақты ресейлік кинолог Александр Мазовер сипаттап, тұқымның таралу орталығы саны жағынан да, сапасы жағынан да Грузия, Әзірбайжан, Армения және Дағыстан болғанын атап өтті. Бұл иттер тарих бойы әртүрлі әскерилермен қолданылған, бірақ Кавказ тау иттерінің өмір сүруі ежелгі дәуірден басталады. Аймақтың әртүрлі аудандарындағы иттер бүгінгі күні Кавказ шопандарының жалпы ерекшеліктерімен бөліссе, Грузиядан келген Кавказ шопандары өздерінің үлкендігімен, күшті тірек-қимыл құрылымымен және тартымды ұзын шаштарымен тұқымның ең жақсы үлгілері болып саналды. Осы себепті Грузин КСР Кеңес Одағында кавказдық шопан иттерін өсірудің негізгі аймағына айналды. Бұл тұқымды 1984 жылы Кеңес Одағының қамқорлығымен Халықаралық кинологиялық федерациясы біржола қабылдады. ==Сипаттамалары== Кавказдық Овчарка - үлкен ит. Құрғақ биіктігі әйелдер үшін 67-70 см , еркектер үшін 72-75 см диапазонында болады. Тіркелу үшін ең төменгі бойлар мен салмақтар әйелдер үшін 64 см және 40 кг, ал ерлер үшін 68 см және 50 кг. Жүніне келетін болсақ, Кавказ тау итінің екі қабаты бар, тегіс асты және дөрекі сыртқы пальто. Бұл екі жүн пальто Кавказ тау иттерін суық температурада жылы ұстайды. sg906doim8m6x2a0cpnuhkfx87eej2l Берсимуэль 0 682161 3601413 3030539 2026-05-08T05:21:48Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601413 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Елді мекен|этнохороним=|ауданы=12 км²|пошта индексі=40550|орталығының биiктігі=966|уақыт белдеуі=+1:00, жазда UTC+2:00|санақ жылы=[[2021]]|тұрғыны=20|басшының түрi=Мэр|басшысы=Хуан Санс Агеда|аймағы=Сепульведа|DST=|елтаңба ені=150 px|ту ені=150px|елтаңба=Escudo de Bercimuel Segovia.svg|ту=Bandera de Bercimuel.svg|ел={{Байрақ|Испания}}|қазақша атауы=Берсимуэль|сурет=Bercimuel, plaza Mayor.jpg|автомобиль коды=SG}} '''Берсимуэль''' ( {{Lang-esp|Bercimuel}} — [[Испания|Испаниядағы]] муниципалитет, [[Сеговия (провинция)|Сеговия]] провинциясының бөлігі, [[Кастилия және Леон]] автономды бірлестігінің бөлігі. Муниципалитет [[Сепульведа (комарка)|Сепулведа]] [[Комарка (Испания)|ауданының (комарка)]] құрамына кіреді. Алып жатқан жер аумағы 12,27 км² шамасында. Халық саны 84 адамды құрайды ( [[2004 жыл|2004]] ж.). [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] 8nqnpluk9aylhwfmslboa0481bnry26 3601646 3601413 2026-05-08T08:07:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3030539 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Елді мекен|этнохороним=|ауданы=12 км²|пошта индексі=40550|орталығының биiктігі=966|уақыт белдеуі=+1:00, жазда UTC+2:00|санақ жылы=[[2021]]|тұрғыны=20|басшының түрi=Мэр|басшысы=Хуан Санс Агеда|аймағы=Сепульведа|DST=|елтаңба ені=150 px|ту ені=150px|елтаңба=Escudo de Bercimuel Segovia.svg|ту=Bandera de Bercimuel.svg|ел={{Байрақ|Испания}}|қазақша атауы=Берсимуэль|сурет=Bercimuel, plaza Mayor.jpg|автомобиль коды=SG}} '''Берсимуэль''' ( {{Lang-esp|Bercimuel}} — [[Испания|Испаниядағы]] муниципалитет, [[Сеговия (провинция)|Сеговия]] провинциясының бөлігі, [[Кастилия және Леон]] автономды бірлестігінің бөлігі. Муниципалитет [[Сепульведа (комарка)|Сепулведа]] [[Комарка (Испания)|ауданының (комарка)]] құрамына кіреді. Алып жатқан жер аумағы 12,27 км² шамасында. Халық саны 84 адамды құрайды ( [[2004 жыл|2004]] ж.). [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] 10fhqvitevynp6deu0whoad8i31dwqb Андреас Зигфрид Сакс 0 682414 3601382 3598837 2026-05-08T04:34:57Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601382 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Тұлға |Есімі = Эндрю Сакс |Шынайы есімі = Андреас Зигфрид Сакс |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Андреас Зигфрид Сакс |Толық есімі = |Туған күні = 7.04.1930 |Туған жері = Берлин, Германия |Қайтыс болған күні = 23.10.2016 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лондон|Лондонда}}, Англия |Азаматтығы = |Ұлты = Неміс |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = Актер, жазушы |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Ханс Эмиль Сакс |Анасы = Катарина (қызы Шротт-Фихт) |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Джон Сакс және тағы 3 бала |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Андреас Зигфрид Сакс''' ([[7 сәуір]] [[1930 жыл|1930]] – [[23 қараша]] [[2016 жыл|2016]]), (кәсіби түрде Эндрю Сакс деген атпен белгілі) — неміс тегі британдық актер және жазушы. Ол өзінің атын британдық теледидарда жасады және өзінің ең үлкен атағын Фолти Тауэрсіндегі күлкілі испандық даяшы Мануэльді сомдағаны үшін тапты. Ол теледидарда, кинода және радиода актерлық және дауыстық жұмыста ұзақ мансапқа ие болды. Ол сексеннен асқанда сәтті болды, « Квартет» сияқты көптеген фильмдердегі рөлдермен және «Коронацион-стриттегі» Рэмси Клегг рөлімен. == Отбасы == Сакс Берлинде (Германия) дүниеге келген, кітапханашы Катаринаның (қызы Шротт-Фихт) және сақтандыру брокері Ханс Эмиль Сакстың ұлы. Оның әкесі еврей, ал анасы лютерандық, австриялық шыққан. Отбасы 1938 жылы фашистерден құтылу үшін Ұлыбританияға көшті. Олар Лондонның солтүстігіне қоныстанды және ол өмірінің соңына дейін Килбернде тұрды. 1960 жылы Сакс актриса, жазушы және сәнгер Мелоди Лэнгке үйленді, ол оның фамилиясын алды. Ол Джон Сакс және Уильям Сакс деген атпен танымал болған алдыңғы некеден екі ұлын асырап алды, ал ерлі-зайыптылардың 1961 жылы Кейт Сакс атты бір қызы болды . Ланг Фолти мұнарасының бір эпизодында «Егеуқұйрық Василий » ханым ретінде пайда болды. == Мансап == 1950 жылдардың соңында колледжде жүк тасымалдау менеджментін оқып жүргенде Сакс BBC радиофониялық шеберханасы жасаған ерте эксперименттік бағдарлама Фредерик Браднумның «Жеке армандар» және «Қоғамдық кошмарлар» сияқты радио туындыларында жұмыс істеді. Сакс актерлік өнерді репертуарлық театрдан бастады және 1958 жылы Уайтхолл фарсы Қарапайым шпиондардың қойылымында Гробчик ретінде Вест-Энд дебютін жасады. Ол өзінің экрандық дебютін 1959 жылы The Night We Dropped a Clanger фильмінде жасады . Содан кейін ол 1960 жылдар бойы көптеген телехикаяларда пайда болды, соның ішінде The Saint (1962) және Рэндалл және Хопкирк (Марқұм) (1969) сияқты ITC қойылымдарындағы кейбір көріністер. Дауыспен жұмыс және баяндау Сакс көбінесе теледидар мен радиода деректі фильмдердің баяндаушысы болды, оның ішінде BAFTA сыйлығына ие болған BBC іскери телехикаясының барлық бес сериясында Сэр Джон Харви-Джонс ұсынған "Ақаулықтарды және ITV..."тозақ" сериясынан. Ол сонымен қатар бірнеше аудиокітаптарды, соның ішінде К.С. Льюистің "Нарния" сериясын және Александр Маккалл Смиттің "Вельвет сарайлары"атты алғашқы онлайн кітабын, сонымен қатар танымал балалар телехикаясының Томас-танкист және достар Томас пен Жолбарыс пен Томас пен динозаврдың екі аудиокітабын жазды..Ол К.С. Льюистің "соңғы шайқас "отбасылық қойылымына назар аударды. 2000 жылы Сакс "бұл Питер Кай" пародиялық деректі сериясы туралы айтты.Сондай-ақ, ол дәл осындай балалар кітаптарына негізделген "куәгер" деректі сериясы туралы айтты. Сакс Ян Шванкмайердің 1994 жылғы "Фауст" фильмінің ағылшын тіліндегі нұсқасында барлық дауыстарды орындады.Ол сондай-ақ балалар мультфильмдерін, соның ішінде "Уильямның қалауының Веллингтоны", "Стархилл Пони", "Зімбір адам", "Кішкентай сұр қоян", "Ұмытылған ойыншықтар", "Астерикс және үлкен төбелес" және "Ағылшын тіліндегі жылқы-1970 жылдардағы"маймыл" шоуының тілдік нұсқасы. h875v43laogyyhlqftuwwdxogdfjplk 3601394 3601382 2026-05-08T04:55:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3547567 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Тұлға |Есімі = Эндрю Сакс |Шынайы есімі = Андреас Зигфрид Сакс |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Андреас Зигфрид Сакс |Толық есімі = |Туған күні = 7.04.1930 |Туған жері = Берлин, Германия |Қайтыс болған күні = 23.10.2016 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лондон|Лондонда}}, Англия |Азаматтығы = |Ұлты = Неміс |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = Актер, жазушы |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Ханс Эмиль Сакс |Анасы = Катарина (қызы Шротт-Фихт) |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Джон Сакс және тағы 3 бала |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Андреас Зигфрид Сакс''' ([[7 сәуір]] [[1930 жыл|1930]] – [[23 қараша]] [[2016 жыл|2016]]), (кәсіби түрде Эндрю Сакс деген атпен белгілі) — неміс тегі британдық актер және жазушы. Ол өзінің атын британдық теледидарда жасады және өзінің ең үлкен атағын Фолти Тауэрсіндегі күлкілі испандық даяшы Мануэльді сомдағаны үшін тапты. Ол теледидарда, кинода және радиода актерлық және дауыстық жұмыста ұзақ мансапқа ие болды. Ол сексеннен асқанда сәтті болды, « Квартет» сияқты көптеген фильмдердегі рөлдермен және « Коронацион-стриттегі » Рэмси Клегг рөлімен. == Отбасы == Сакс Берлинде (Германия) дүниеге келген, кітапханашы Катаринаның (қызы Шротт-Фихт) және сақтандыру брокері Ханс Эмиль Сакстың ұлы. Оның әкесі еврей, ал анасы лютерандық, австриялық шыққан. Отбасы 1938 жылы фашистерден құтылу үшін Ұлыбританияға көшті. Олар Лондонның солтүстігіне қоныстанды және ол өмірінің соңына дейін Килбернде тұрды. 1960 жылы Сакс актриса, жазушы және сәнгер Мелоди Лэнгке үйленді, ол оның фамилиясын алды. Ол Джон Сакс және Уильям Сакс деген атпен танымал болған алдыңғы некеден екі ұлын асырап алды, ал ерлі-зайыптылардың 1961 жылы Кейт Сакс атты бір қызы болды . Ланг Фолти мұнарасының бір эпизодында «Егеуқұйрық Василий » ханым ретінде пайда болды. == Мансап == 1950 жылдардың соңында колледжде жүк тасымалдау менеджментін оқып жүргенде Сакс BBC радиофониялық шеберханасы жасаған ерте эксперименттік бағдарлама Фредерик Браднумның « Жеке армандар» және «Қоғамдық кошмарлар» сияқты радио туындыларында жұмыс істеді. Сакс актерлік өнерді репертуарлық театрдан бастады және 1958 жылы Уайтхолл фарсы Қарапайым шпиондардың қойылымында Гробчик ретінде Вест-Энд дебютін жасады. Ол өзінің экрандық дебютін 1959 жылы The Night We Dropped a Clanger фильмінде жасады . Содан кейін ол 1960 жылдар бойы көптеген телехикаяларда пайда болды, соның ішінде The Saint (1962) және Рэндалл және Хопкирк (Марқұм) (1969) сияқты ITC қойылымдарындағы кейбір көріністер. Дауыспен жұмыс және баяндау Сакс көбінесе теледидар мен радиода деректі фильмдердің баяндаушысы болды, оның ішінде BAFTA сыйлығына ие болған BBC іскери телехикаясының барлық бес сериясында Сэр Джон Харви-Джонс ұсынған "Ақаулықтарды және ITV..."тозақ" сериясынан. Ол сонымен қатар бірнеше аудиокітаптарды, соның ішінде К.С. Льюистің "Нарния" сериясын және Александр Маккалл Смиттің "Вельвет сарайлары"атты алғашқы онлайн кітабын, сонымен қатар танымал балалар телехикаясының Томас-танкист және достар Томас пен Жолбарыс пен Томас пен динозаврдың екі аудиокітабын жазды..Ол К.С. Льюистің "соңғы шайқас "отбасылық қойылымына назар аударды. 2000 жылы Сакс "бұл Питер Кай" пародиялық деректі сериясы туралы айтты.Сондай-ақ, ол дәл осындай балалар кітаптарына негізделген "куәгер" деректі сериясы туралы айтты. Сакс Ян Шванкмайердің 1994 жылғы "Фауст" фильмінің ағылшын тіліндегі нұсқасында барлық дауыстарды орындады.Ол сондай-ақ балалар мультфильмдерін, соның ішінде "Уильямның қалауының Веллингтоны", "Стархилл Пони", "Зімбір адам", "Кішкентай сұр қоян", "Ұмытылған ойыншықтар", "Астерикс және үлкен төбелес" және "Ағылшын тіліндегі жылқы-1970 жылдардағы"маймыл" шоуының тілдік нұсқасы. 0ndn971iqqobt8m56w3p2x0pqiy7f43 Бластуляция 0 682633 3601414 3600070 2026-05-08T05:23:34Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601414 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Blastula (PSF).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Бластуляция''' ( {{Lang-grc|blastós}} - «эмбрион, өскін») — [[Көп жасушалы ағзалар|көп жасушалы]] жұмыртқаны ұсақтау процесінің соңғы кезеңі, оның барысында [[бластула]] пайда болады. Бластуляция кезеңінде үстіңгі [[Бластомер|бластомерлер]] эпителий тәрізді қабат түзеді, орталық қуыс пайда болады - [[Бластоцель|бластокоэл]] . Жасушаның фрагментациясы асинхронды болады, [[Интерфаза|интерфазаның]] ұзаруына байланысты [[Митоз|митоздық]] циклдің ұзақтығы артады. Жасушалардың құрылымында өзгерістер болады: фазааралық ядроларда [[Ядрошық|ядрошықтар]] пайда болады, [[Митохондрия|митохондриялардың]] құрылымы күрделенеді, [[эндоплазмалық тор]] және арнайы жасушааралық байланыстар пайда болады. Ядроларда [[Ақпараттық РНҚ|хабаршы РНҚ]] синтезі белсендіріледі, бұл [[Гаструляция|гаструляцияға]] өтуді қамтамасыз етеді. == Дереккөздер == * Бластуляция // Биологический энциклопедический словарь (рус.). * Бластуляция // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. [[Санат:Эмбриология]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] su4ejbe6ixc6hlmsw4tdl4m0d5k52eg 3601645 3601414 2026-05-08T08:07:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600070 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Blastula (PSF).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Бластуляция''' ( {{Lang-grc|blastós}} - «эмбрион, өскін») — [[Көп жасушалы ағзалар|көп жасушалы]] жұмыртқаны ұсақтау процесінің соңғы кезеңі, оның барысында [[бластула]] пайда болады. Бластуляция кезеңінде үстіңгі [[Бластомер|бластомерлер]] эпителий тәрізді қабат түзеді, орталық қуыс пайда болады - [[Бластоцель|бластокоэл]] . Жасушаның фрагментациясы асинхронды болады, [[Интерфаза|интерфазаның]] ұзаруына байланысты [[Митоз|митоздық]] циклдің ұзақтығы артады. Жасушалардың құрылымында өзгерістер болады: фазааралық ядроларда [[Ядрошық|ядрошықтар]] пайда болады, [[Митохондрия|митохондриялардың]] құрылымы күрделенеді, [[эндоплазмалық тор]] және арнайы жасушааралық байланыстар пайда болады. Ядроларда [[Ақпараттық РНҚ|хабаршы РНҚ]] синтезі белсендіріледі, бұл [[Гаструляция|гаструляцияға]] өтуді қамтамасыз етеді. == Дереккөздер == * Бластуляция // Биологический энциклопедический словарь (рус.). * Бластуляция // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. [[Санат:Эмбриология]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] 7nc17kdo3onsw9cq1vsg0pqlaips5n2 Инион 0 682668 3601539 3587165 2026-05-08T07:31:50Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601539 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} [[Сурет:Skull_-_midsaggital_section_P.2005_-_Inion.png|оңға|нобай| Бас сүйегінің бөлімі, инион көрсеткімен көрсетілген]] '''Инион''' ( {{Lang-grc|ἰνίον}} - бастың артқы жағы) — сыртқы желке шығыңқы бөлігінің ең шығыңқы бөлігіне сәйкес келетін краниометриялық нүкте ( {{Lang-la|protuberantia occipitalis externa}} ). Брока туберкулездің толық болмауына сәйкес келетін 0-ден 5 санымен көрсетілген максималды дамуға дейін ионның алты дамуын ажыратты. Глабелла -инион сызығы бас сүйегінің биіктігін және брегматикалық бұрышты өлшеуде қолданылады.<gallery> Сурет:Gray1193.png|Бас сүйегі, бүйірден көрінісі (Оң жақ орталықта көрінеді) </gallery> == Дереккөздер == * Инион // Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. [[Санат:Антропометрия]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] kja0sadnkm7vtqrhr6rrbnk7qhj14az 3601581 3601539 2026-05-08T08:02:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3587165 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} [[Сурет:Skull_-_midsaggital_section_P.2005_-_Inion.png|оңға|нобай| Бас сүйегінің бөлімі, инион көрсеткімен көрсетілген]] '''Инион''' ( {{Lang-grc|ἰνίον}} - бастың артқы жағы) — сыртқы желке шығыңқы бөлігінің ең шығыңқы бөлігіне сәйкес келетін краниометриялық нүкте ( {{Lang-la|protuberantia occipitalis externa}} ). Брока туберкулездің толық болмауына сәйкес келетін 0-ден 5 санымен көрсетілген максималды дамуға дейін ионның алты дамуын ажыратты. Глабелла -инион сызығы бас сүйегінің биіктігін және брегматикалық бұрышты өлшеуде қолданылады.<gallery> Сурет:Gray1193.png|Бас сүйегі, бүйірден көрінісі (Оң жақ орталықта көрінеді) </gallery> == Дереккөздер == * Инион // Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. [[Санат:Антропометрия]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] tjnv483gontnw7picls690ungdmuwa7 Шкупи 0 685667 3601334 3055395 2026-05-07T17:25:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601334 wikitext text/x-wiki '''«Шкупи»''' ({{lang-mk|ФК Шкупи}}; {{lang-sq|KF Shkupi}}) — [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияның]] [[Скопье]] қаласындағы футбол клубы, 1927 жылы құрылған "[[Слога Югомагнат]]" клубының ізбасары ретінде 2012 жылы құрылды<ref>[https://web.archive.org/web/20140201204636/http://macedoniaonline.eu/content/view/18448/2/ https://web.archive.org/web]</ref>. Өз алаңындағы ойындарын "Чайр" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 6 мың адам. Қазіргі уақытта [[Футболдан Солтүстік Македония чемпионаты|Македония 1 лигасында]] ойнайды. 2022 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.fcshkupi.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531231107/http://www.fcshkupi.com/ |date=2016-05-31 }} {{Бастама}} [[Санат:Солтүстік Македония футбол клубтары]] [[Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары]] [[Санат:2012 жылы құрылған футбол клубтары]] 32s4893jj02l2injjtemv9s55w2f6on Жоғарғы Бавария 0 690450 3601444 3581268 2026-05-08T06:10:32Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601444 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Германия ауданы |Қазақша атауы = Мерциг-Вадерн (аудан) |Шынайы атауы = Landkreis Merzig-Wadern |Таңбасы = Wappen Oberbayern.svg |Орналасуы = Locator map Oberbayern in Germany.svg |Ел = [[Германия]] |Жері = [[Бавария]] |Басшысы = |Басшының түрi = [[Ландрат]] |Жер аумағы = 4&nbsp;238&nbsp;195 |Тілі = [[неміс тілі|немісше]] |Тілдері = |Тұрғыны = 17&nbsp;529,41 |Тығыздығы = |Карта = Locator map RB Oberbayern in Bavaria.svg |Ресми коды = |Автомобиль коды = |Сайты = = http://www.bezirk-oberbayern.de oberbayern |email = |Мекен-жайы = |Орталығы = [[Мюнхен]] }} '''Жоғарғы Бавария''' ({{lang-de|Oberbayern}} - [[Германия]]ның [[Бавария]] [[Германия жері]]нде бар жеті администравтиті округтың біреуі. Орталығы Мюнхенда орналасқан. Тағы да Мюнхен бір уақытта Баварияның астанасы. ==Административтік бөлінісі== {| align="left" class="standard" |+ ! |Аудандар ! |Ауданмен теңесетін қалалар |----- | # [[Альтэттинг (аудан)|Альтэттинг]] # [[Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен (аудан)|Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен]] # [[Берхтесгаденер-Ланд]] # [[Дахау (аудан)|Дахау]] # [[Эберсберг (аудан)|Эберсберг]] # [[Айхштетт (аудан)|Айхштетт]] # [[Эрдинг (район)|Эрдинг]] # [[Фрайзинг (аудан)|Фрайзинг]] # [[Фюрстенфельдбрукк (аудан)|Фюрстенфельдбрукк]] # [[Гармиш-Партенкирхен (аудан)|Гармиш-Партенкирхен]] # [[Ландсберг-ам-Лех (аудан)|Ландсберг-ам-Лех]] # [[Мисбах (аудан)|Мисбах]] # [[Мюльдорф-ам-Инн (аудан)|Мюльдорф-ам-Инн]] # [[Мюнхен (аудан)|Мюнхен]] # [[Нойбург-Шробенхаузен]] # [[Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм (аудан)|Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм]] # [[Розенхайм (аудан)|Розенхайм]] # [[Штарнберг (аудан)|Штарнберг]] # [[Траунштайн (аудан)|Траунштайн]] # [[Вайльхайм-Шонгау]] | # [[Ингольштадт]] # [[Мюнхен]] # [[Розенхайм]] |+ |} {{-}} == Тағы қараңыз == * [[Бавария]] * [[Төменгі Бавария]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20181009033222/https://www.regierung.oberbayern.bayern.de/ Заңды сайт] * [http://www.bezirk-oberbayern.de Заңды сайт] * [http://www.oberbayern-tourismus.de/ Туризм бойынша сайт] [[Санат:Бавария]] [[Санат:Жоғарғы Бавария]] [[Санат:Германия әкімшілік бөлінісі]] 1jrgvotwkdw1q0xeczl24k9tkef08hx 3601621 3601444 2026-05-08T08:05:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3426213 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Германия ауданы |Қазақша атауы = Мерциг-Вадерн (аудан) |Шынайы атауы = Landkreis Merzig-Wadern |Таңбасы = Wappen Oberbayern.svg |Орналасуы = Locator map Oberbayern in Germany.svg |Ел = [[Германия]] |Жері = [[Бавария]] |Басшысы = |Басшының түрi = [[Ландрат]] |Жер аумағы = 4&nbsp;238&nbsp;195 |Тілі = [[неміс тілі|немісше]] |Тілдері = |Тұрғыны = 17&nbsp;529,41 |Тығыздығы = |Карта = Locator map RB Oberbayern in Bavaria.svg |Ресми коды = |Автомобиль коды = |Сайты = = http://www.bezirk-oberbayern.de oberbayern |email = |Мекен-жайы = |Орталығы = [[Мюнхен]] }} '''Жоғарғы Бавария''' ({{lang-de|Oberbayern}} - [[Германия]]ның [[Бавария]] [[Германия жері]]нде бар жеті администравтиті округтың біреуі. Орталығы Мюнхенда орналасқан. Тағы да Мюнхен бір уақытта Баварияның астанасы. ==Административтік бөлінісі== {| align="left" class="standard" |+ ! |Аудандар ! |Ауданмен теңесетін қалалар |----- | # [[Альтэттинг (аудан)|Альтэттинг]] # [[Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен (аудан)|Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен]] # [[Берхтесгаденер-Ланд]] # [[Дахау (аудан)|Дахау]] # [[Эберсберг (аудан)|Эберсберг]] # [[Айхштетт (аудан)|Айхштетт]] # [[Эрдинг (район)|Эрдинг]] # [[Фрайзинг (аудан)|Фрайзинг]] # [[Фюрстенфельдбрукк (аудан)|Фюрстенфельдбрукк]] # [[Гармиш-Партенкирхен (аудан)|Гармиш-Партенкирхен]] # [[Ландсберг-ам-Лех (аудан)|Ландсберг-ам-Лех]] # [[Мисбах (аудан)|Мисбах]] # [[Мюльдорф-ам-Инн (аудан)|Мюльдорф-ам-Инн]] # [[Мюнхен (аудан)|Мюнхен]] # [[Нойбург-Шробенхаузен]] # [[Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм (аудан)|Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм]] # [[Розенхайм (аудан)|Розенхайм]] # [[Штарнберг (аудан)|Штарнберг]] # [[Траунштайн (аудан)|Траунштайн]] # [[Вайльхайм-Шонгау]] | # [[Ингольштадт]] # [[Мюнхен]] # [[Розенхайм]] |+ |} {{-}} == Тағы қараңыз == * [[Бавария]] * [[Төменгі Бавария]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20181009033222/https://www.regierung.oberbayern.bayern.de/ Заңды сайт] * [http://www.bezirk-oberbayern.de Заңды сайт] * [http://www.oberbayern-tourismus.de/ Туризм бойынша сайт] [[Санат:Бавария]] [[Санат:Жоғарғы Бавария]] [[Санат:Германия әкімшілік бөлінісі]] 1hbpenj6g0h7pqxjo5cuoy7bv47nwbs Юссуф Фофана 0 693386 3601506 3543410 2026-05-08T07:10:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601506 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Юссуф Фофана |сурет = Youssouf Fofana (footballer, born 1999) (cropped).jpg |туған күні = 10.1.1999 |туған жері = Париж, [[Франция]] |азаматтығы = {{Ту|Франция}} [[Франция]] |бойы = 185 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = |клубтары= {{футбол карьерасы |2017—2018|{{Ту|Франция}} [[Страсбур (футбол клубы)|Страсбур]] |34 (4) |2018—2020|{{Ту|Франция}} [[Страсбур (футбол клубы)|Страсбур]]|30 (3) |2020—2024|{{Ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|143 (6) |2024—|{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]|}} |ұлттық құрамы= {{футбол карьерасы |2022—|{{футбол|Франция}} |25 (3) }} }} '''Юссуф Фофана''' ({{lang-fr|Youssouf Fofana}}; [[10 қаңтар]] [[1999 жыл|1999]], [[Париж]]) — [[Франция|франциялық]] [[футбол]]шы, жартылай қорғаушы. 2022 жылғы әлем чемпионатының финалисі. == Жетістіктері == '''Милан''' *Италия суперкубогы: 2024 == Дереккөздер== {{дереккөздер}} == Сілтемелер== * [https://www.asmonaco.com/en/joueurs/youssouf-fofana/ Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030143706/https://www.asmonaco.com/en/joueurs/youssouf-fofana/ |date=2020-10-30 }} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Страсбур ФК ойыншылары]] [[Санат:Монако ФК ойыншылары]] kxvhxhr6phuy07mpi7nuqmsvcvze0ii Филиппиндіктер 0 693694 3601321 3489663 2026-05-07T15:07:17Z 67anara 180931 Created by translating the section "Diaspora" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349891401|Filipinos]]" 3601321 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Филиппиндіктер |төл атауы = Mga Pilipino (тағалша), Filipi (ағылш.), Pueblo filipino, Filipinos (исп.) |сурет = The Odyssey of the Philippine Commission (1913) (14596946030).jpg |сурет тақырыбы = |саны = 110 млн. |аймақ = {{Байрақ|Филиппин}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[филиппин тілі]], [[ағылшын тілі]] |діні = [[ислам]], [[христиандық]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Филиппиндіктер''' — Филиппин архипелагында тұратын халықтар тобы.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/192564|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> Ең ірі халықтары - биколдар, висаялар, илоктар, пампангандықтар, пангасиндер, самбалдар, тагалдар - [[Филиппин]]нің жағалаудағы немесе ойпаттағы халықтарының қатарына жатады.<ref>{{cite web|url=https://bse.slovaronline.com/47253-FILIPPINTSY|title=Үлкен Кеңестік Энциклопедия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> Жалпы саны 101 миллион адам. (2015, халық санағы).<ref>{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4712516?ysclid=m4awa4schl710556846|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Этногенезі == Филиппиндіктердің этногенезі біздің дәуірімізге дейінгі 4-1 мыңжылдықтағы алғашқы аустронезиялықтар (прото-малайлықтар) архипелагының аралдарына көші-қон толқындарымен байланысты. Олардың ұрпақтары, Филиппиндік таулы халықтар, II—XIII ғасырларда Оңтүстік-Шығыс Азиядан кейінгі қоныс аударушылар (дейтермалайлар), олар бірінші қоныс аударушыларды ішкі аймаққа итермеледі. Моро халықтарының қалыптасуы ислам дінінің (XIV ғ. аяғынан) және Филиппиннің оңтүстік бөлігінде құрылған сұлтандықтардың (XV ғ.) әсерінен болды. Американың отарлауына қарсылық (1899-1946), ішкі көші-қон этникалық топтардың жақындасуына ықпал етті. Тагалдар филиппиндіктердің этникалық консолидациясы мен интеграциясы процесінде жетекші рөл атқарады. Дегенмен, филиппиндік халықтардың көпшілігі өздерінің этникалық ерекшеліктерін сақтады.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=FILI|title=Әлем халықтары/Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Тілі == [[Филиппин тілі]] немесе пилипино (тағал. Pilipino, Filipino) Филиппиннің ұлттық және ресми тілі (ағылшын тілімен бірге). Аустронезиялық тілдер отбасына жатады және бар жергілікті тілдерге, әсіресе тағал тіліне негізделген. Ағылшын және испан тілдерінен алынған көптеген кірме сөздерді қамтиды. Филиппин тілі негізінен Манила мегаполисінің тұрғындары үшін бірінші тіл болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA|title=Филиппин тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> [[Сурет:Five boys on the streets of Talisay in Cebu.jpg|нобай|оңға|200px|Филиппин балалары]] == Діні == Филиппиннің оңтүстік бөлігінде [[ислам]] дінін ұстанатын моро халықтарының тобы (магинданао, маранао, сулу-самал, якандар, т.б.) тұрады, оларда феодалдық қатынастардың күшті қалдықтары бар. Таулы халықтар (ифугао, калинга, бонтоктар, т.б.) анимистік наным белгілерін сақтайды, кейбіреулері [[Христиандық|христиандар]] ([[Протестантизм|протестанттар]]).<ref>{{cite web|url=https://gufo.me/dict/bse/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Кәсібі == Жазықтағы филиппиндіктердің негізгі дәстүрлі кәсіптері [[егіншілік]] ([[күріш]], таро, ямс, тәтті картоп), [[мал шаруашылығы]] (шошқа, ешкі, карабао буйволы), [[аңшылық]] және [[балық аулау]] (жағалаудағы филиппиндіктер арасында). Қолөнерден – иіру, тоқу, тері өңдеу, металл өңдеу; ұнтақ өндірісі. Филиппиндіктердің шамамен 30% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, басқа да негізгі салалар - кеме жасау, автомобиль жасау, аэроғарыш, электроника, тау-кен өнеркәсібі және туризм.<ref>{{cite web|url=https://school1208.ru/raznoe/filippincy.html|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Тұрмыс салты == Филиппиндер шағын немесе көп балалы отбасыларда өмір сүрді. Неке билокальды немесе неолокальды. Негізгі дәстүрлі қоғамдық ұйым 30-100 отбасынан тұратын, мұрагерлік жолмен келген ақсақал басқаратын көршілес қауым. Филиппиндік қоғам дворяндарға, қауым мүшелеріне және құлдарға бөлінді. [[Бас аулау]] әдеттегідей болды.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Тишков |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва |баспасы=Үлкен Ресей энциклопедиясы |жыл=1999 |томы= |беттері=520|барлық беті=930 |сериясы= |isbn=5-85270-155-6 |тиражы=100 000 }}</ref> Жергілікті отбасылар өздерінің ежелгі әдет-ғұрыптарын өте жақсы сақтап қалған. Мұнда туыстық байланыстар өте маңызды, туыстардың рухани бірлігі зор маңызға ие, сондықтан туыстарға көмектесу қасиетті парыз. Отбасының әрбір мүшесі, ағалары кішілердің оқу ақысын төлейді, оларды тамақтандырады, кәмелетке жасына келгенше киіндіреді, інісі есейгенде жиендерін асырауға міндетті. Бұл ұрпақтан ұрпаққа осылай жалғасады. Филиппинде қыздарға көңіл бөлу ұзақ уақыт күтімді талап етеді. Бұл мәселеде бәрі қатаң түрде белгілі формада болады, одан ешқандай жағдайда ауытқуға болмайды. Бұл жастар заңды некеге тұруға шешім қабылдағанға дейін өтуі керек рәсімнің бір түрі. Мысалы, жігіт үш шақыру алғанға дейін қыздың үйіне келуге құқылы емес. Осыдан кейін, үйге кіргеннен кейін, ол үш рет сұралмайынша отыра алмайды. Жігіт пен қыздың ата-анасы үйленуге келіскеннен кейін, құдалыққа дайындайды, содан кейін филиппиндіктердің ережелері мен нормаларына сәйкес неке қию рәсімі өтеді.<ref>{{cite web|url=https://www.molomo.ru/fakty-s/semi-fillipin?ysclid=m4awmy76wb324075821|title=Филиппиндік отбасылар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> [[Сурет:Lucio Quezons house at Baler, Aurora.jpg |нобай|оңға|250px|Дәстүрлі тұрғын үй]] === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Дәстүрлі тұрғын үй қадалы, бір бөлмелі, сабан немесе пальма жапырақтарымен жабылған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/taxonomy/term/526|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Еуропалықтар келгенге дейін байырғы халық денелерін татуировкамен безендірген. Ерлердің дәстүрлі киімі – тар шалбар, кең көйлек (баронг тагалог), қалпақ, шарф. Әйелдер - [[саронг]], тар куртка, қысқа күрте, көптеген зергерлік бұйымдар мен тұмарлар тағады. Әйелдердің мерекелік көйлектері испандық, түстер ашық, жиі жолақты. Тау халықтарында ерлер белдемше, әйелдер саронг киеді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Жергілікті тағамдардың шамамен 80 пайызы өсімдік майына, [[пияз]], [[сарымсақ]] және чили бұрышына дайындалады. Филиппин тағамдары өте майлы, сиыр еті сирек кездеседі, бірақ шошқа еті жергілікті тұрғындардың сүйікті тағамы болып табылады. Кейбір тағамдарда майдалап туралған сүйектер ерекше сәнді болып саналады. Сондай-ақ, филиппиндіктер кәуап (барбекю), қуырылған тағамдардың барлық түрлерін жақсы көреді. Өткір тұздықтағы жентектелген ет түйірлері, көкөніс бөліктері және жемістер - мұның бәрі қайнаған майға батырылады. Филиппиндік тағам тәтті дәмге ие, қант тіпті қарапайым дүкеннен сатып алынатын шұжықтарға қосылады. Филиппин - теңіз елі, мұнда балық, ұлулар, кальмар және басқа да бауырымен жорғалаушыларды Филиппиндіктер жиі тұтынады.<ref>{{cite web|url=http://www.soblakami.ru/filippincy-zhiteli-semi-tysyach-ostrovov|title=Филиппиндер: Жеті мың аралдың тұрғындары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| People of the Philippines}} == Diaspora == [[Сурет:Pinoydayparade2.JPG|нобай|Нью-Йорк қаласындағы [[Манхэттен|Манхэттендегі]] Мэдисон даңғылында жыл сайынғы Филиппин Тәуелсіздік күніне арналған шеруде көрермендер.]] Қазіргі уақытта шетелде тұратын 10 миллионнан астам филиппиндік бар. Филиппиндіктер Америкада, Еуропада, Океанияда,[1][2] Таяу Шығыста және әлемнің басқа да өңірлерінде этникалық азшылық топтарының бірін құрайды. Америка Құрама Штаттарында филиппин текті шамамен төрт миллион америкалық тұрады, ал Филиппинде 300 мыңнан астам АҚШ азаматы бар. АҚШ халық санағы бюросының мәліметі бойынша, Филиппиннен келген иммигранттар отбасымен қайта қауышуға ұмтылғандар арасында Мексикадан кейінгі екінші ең ірі топты құраған. Филиппиндіктер Солтүстік Тынық мұхитындағы АҚШ аумағы болып саналатын Солтүстік Мариан аралдары халқының үштен бірінен астамын құрайды. Сонымен қатар, олар Гуам, Палау, Британдық Үнді мұхиты аумағы және Сабах халқының да едәуір бөлігін құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Филиппин этникалық топтары]] 7iwv8k7owej114y2c58plc15t1wk4ws 3601330 3601321 2026-05-07T17:04:13Z Мағыпар 100137 [[Special:Contributions/67anara|67anara]] ([[User talk:67anara|т]]) өңдемелерінен [[User:Everest Mountains|Everest Mountains]] соңғы нұсқасына қайтарды 3489663 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Филиппиндіктер |төл атауы = Mga Pilipino (тағалша), Filipi (ағылш.), Pueblo filipino, Filipinos (исп.) |сурет = The Odyssey of the Philippine Commission (1913) (14596946030).jpg |сурет тақырыбы = |саны = 110 млн. |аймақ = {{Байрақ|Филиппин}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[филиппин тілі]], [[ағылшын тілі]] |діні = [[ислам]], [[христиандық]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Филиппиндіктер''' — Филиппин архипелагында тұратын халықтар тобы.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/192564|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> Ең ірі халықтары - биколдар, висаялар, илоктар, пампангандықтар, пангасиндер, самбалдар, тагалдар - [[Филиппин]]нің жағалаудағы немесе ойпаттағы халықтарының қатарына жатады.<ref>{{cite web|url=https://bse.slovaronline.com/47253-FILIPPINTSY|title=Үлкен Кеңестік Энциклопедия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> Жалпы саны 101 миллион адам. (2015, халық санағы).<ref>{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4712516?ysclid=m4awa4schl710556846|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Этногенезі == Филиппиндіктердің этногенезі біздің дәуірімізге дейінгі 4-1 мыңжылдықтағы алғашқы аустронезиялықтар (прото-малайлықтар) архипелагының аралдарына көші-қон толқындарымен байланысты. Олардың ұрпақтары, Филиппиндік таулы халықтар, II—XIII ғасырларда Оңтүстік-Шығыс Азиядан кейінгі қоныс аударушылар (дейтермалайлар), олар бірінші қоныс аударушыларды ішкі аймаққа итермеледі. Моро халықтарының қалыптасуы ислам дінінің (XIV ғ. аяғынан) және Филиппиннің оңтүстік бөлігінде құрылған сұлтандықтардың (XV ғ.) әсерінен болды. Американың отарлауына қарсылық (1899-1946), ішкі көші-қон этникалық топтардың жақындасуына ықпал етті. Тагалдар филиппиндіктердің этникалық консолидациясы мен интеграциясы процесінде жетекші рөл атқарады. Дегенмен, филиппиндік халықтардың көпшілігі өздерінің этникалық ерекшеліктерін сақтады.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=FILI|title=Әлем халықтары/Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Тілі == [[Филиппин тілі]] немесе пилипино (тағал. Pilipino, Filipino) Филиппиннің ұлттық және ресми тілі (ағылшын тілімен бірге). Аустронезиялық тілдер отбасына жатады және бар жергілікті тілдерге, әсіресе тағал тіліне негізделген. Ағылшын және испан тілдерінен алынған көптеген кірме сөздерді қамтиды. Филиппин тілі негізінен Манила мегаполисінің тұрғындары үшін бірінші тіл болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA|title=Филиппин тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> [[Сурет:Five boys on the streets of Talisay in Cebu.jpg|нобай|оңға|200px|Филиппин балалары]] == Діні == Филиппиннің оңтүстік бөлігінде [[ислам]] дінін ұстанатын моро халықтарының тобы (магинданао, маранао, сулу-самал, якандар, т.б.) тұрады, оларда феодалдық қатынастардың күшті қалдықтары бар. Таулы халықтар (ифугао, калинга, бонтоктар, т.б.) анимистік наным белгілерін сақтайды, кейбіреулері [[Христиандық|христиандар]] ([[Протестантизм|протестанттар]]).<ref>{{cite web|url=https://gufo.me/dict/bse/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Кәсібі == Жазықтағы филиппиндіктердің негізгі дәстүрлі кәсіптері [[егіншілік]] ([[күріш]], таро, ямс, тәтті картоп), [[мал шаруашылығы]] (шошқа, ешкі, карабао буйволы), [[аңшылық]] және [[балық аулау]] (жағалаудағы филиппиндіктер арасында). Қолөнерден – иіру, тоқу, тері өңдеу, металл өңдеу; ұнтақ өндірісі. Филиппиндіктердің шамамен 30% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, басқа да негізгі салалар - кеме жасау, автомобиль жасау, аэроғарыш, электроника, тау-кен өнеркәсібі және туризм.<ref>{{cite web|url=https://school1208.ru/raznoe/filippincy.html|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Тұрмыс салты == Филиппиндер шағын немесе көп балалы отбасыларда өмір сүрді. Неке билокальды немесе неолокальды. Негізгі дәстүрлі қоғамдық ұйым 30-100 отбасынан тұратын, мұрагерлік жолмен келген ақсақал басқаратын көршілес қауым. Филиппиндік қоғам дворяндарға, қауым мүшелеріне және құлдарға бөлінді. [[Бас аулау]] әдеттегідей болды.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Тишков |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва |баспасы=Үлкен Ресей энциклопедиясы |жыл=1999 |томы= |беттері=520|барлық беті=930 |сериясы= |isbn=5-85270-155-6 |тиражы=100 000 }}</ref> Жергілікті отбасылар өздерінің ежелгі әдет-ғұрыптарын өте жақсы сақтап қалған. Мұнда туыстық байланыстар өте маңызды, туыстардың рухани бірлігі зор маңызға ие, сондықтан туыстарға көмектесу қасиетті парыз. Отбасының әрбір мүшесі, ағалары кішілердің оқу ақысын төлейді, оларды тамақтандырады, кәмелетке жасына келгенше киіндіреді, інісі есейгенде жиендерін асырауға міндетті. Бұл ұрпақтан ұрпаққа осылай жалғасады. Филиппинде қыздарға көңіл бөлу ұзақ уақыт күтімді талап етеді. Бұл мәселеде бәрі қатаң түрде белгілі формада болады, одан ешқандай жағдайда ауытқуға болмайды. Бұл жастар заңды некеге тұруға шешім қабылдағанға дейін өтуі керек рәсімнің бір түрі. Мысалы, жігіт үш шақыру алғанға дейін қыздың үйіне келуге құқылы емес. Осыдан кейін, үйге кіргеннен кейін, ол үш рет сұралмайынша отыра алмайды. Жігіт пен қыздың ата-анасы үйленуге келіскеннен кейін, құдалыққа дайындайды, содан кейін филиппиндіктердің ережелері мен нормаларына сәйкес неке қию рәсімі өтеді.<ref>{{cite web|url=https://www.molomo.ru/fakty-s/semi-fillipin?ysclid=m4awmy76wb324075821|title=Филиппиндік отбасылар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> [[Сурет:Lucio Quezons house at Baler, Aurora.jpg |нобай|оңға|250px|Дәстүрлі тұрғын үй]] === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Дәстүрлі тұрғын үй қадалы, бір бөлмелі, сабан немесе пальма жапырақтарымен жабылған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/taxonomy/term/526|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Еуропалықтар келгенге дейін байырғы халық денелерін татуировкамен безендірген. Ерлердің дәстүрлі киімі – тар шалбар, кең көйлек (баронг тагалог), қалпақ, шарф. Әйелдер - [[саронг]], тар куртка, қысқа күрте, көптеген зергерлік бұйымдар мен тұмарлар тағады. Әйелдердің мерекелік көйлектері испандық, түстер ашық, жиі жолақты. Тау халықтарында ерлер белдемше, әйелдер саронг киеді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B|title=Филиппиндіктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Жергілікті тағамдардың шамамен 80 пайызы өсімдік майына, [[пияз]], [[сарымсақ]] және чили бұрышына дайындалады. Филиппин тағамдары өте майлы, сиыр еті сирек кездеседі, бірақ шошқа еті жергілікті тұрғындардың сүйікті тағамы болып табылады. Кейбір тағамдарда майдалап туралған сүйектер ерекше сәнді болып саналады. Сондай-ақ, филиппиндіктер кәуап (барбекю), қуырылған тағамдардың барлық түрлерін жақсы көреді. Өткір тұздықтағы жентектелген ет түйірлері, көкөніс бөліктері және жемістер - мұның бәрі қайнаған майға батырылады. Филиппиндік тағам тәтті дәмге ие, қант тіпті қарапайым дүкеннен сатып алынатын шұжықтарға қосылады. Филиппин - теңіз елі, мұнда балық, ұлулар, кальмар және басқа да бауырымен жорғалаушыларды Филиппиндіктер жиі тұтынады.<ref>{{cite web|url=http://www.soblakami.ru/filippincy-zhiteli-semi-tysyach-ostrovov|title=Филиппиндер: Жеті мың аралдың тұрғындары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-12-05 |lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| People of the Philippines}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Филиппин этникалық топтары]] 0josr48csftpkq0ezc6cizfz1h01swl Айбек Арқабайұлы Дәдебай 0 696570 3601372 3601244 2026-05-08T01:56:17Z Casserium 68287 3601372 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясының төрағасы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''партия құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_2 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 6 ақпан 2024 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_3 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар| {{Барыс ордені}} | {{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар| {{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, партия қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясының төрағасы. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) сынды лауазымдар атқарған. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebayev-aybek-arkabayevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> ==Өмірбаяны== 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің магистратурасын аяқтаған, магистр-аймақтанушы. Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастады. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасының Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылға 11 қаңтардан бастап ол — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]]. 2022 жылғы Президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпанда Президент Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясының құрылтай съезінде бірауыздан партия төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> ==Марапаттары== І дәрежелі «Барыс» орденімен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.<ref name="kap" /> ==Отбасы жағдайы== Үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы. Атасы Дәдебай Байқонысов [[Социалистік еңбек ері]] атағын алған.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер. «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Оған дейін Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] qjav1bw345ap2uhrgii60hznb55e2jd Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі 0 700438 3601710 3267147 2026-05-08T11:20:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601710 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының халық комиссарлары кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{Байрақ|Қазақ КСР}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[12 қазан]] [[1920 жыл|1920]] |ізашары1 = [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|Алаш Орда Үкіметі]] |ізашары2 = |таратылған жылы = [[15 наурыз]] [[1946 жыл|1946]] |ізбасары = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] |бағынады = |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = |басшылықтың лауазымы1 = |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі''' — [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының]] жоғарғы мемлекеттік басқару органы. 1920 жылы 12 қазанда [[Қазақ КСР ОАК|ҚырОАК]] атқарушы және әкімшілік органы ретінде құрылды, 1925 жылы 15 маусымда Қазақ АКСР халық комиссарлар кеңесі болып, 1936 жылы 5 желтоқсанда — Қазақ КСР халық комиссарлар кеңесі болып өзгертілді. 1946 жылы 15 наурызда [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] құрылуына байланысты жойылды. == Жетекшілігі == === Халық комиссарлары кеңесінің төрағалары === Қырғыз АКСР халық комиссарлар кеңесінің төрағалары: # [[Виктор Алексеевич Радус-Зенькович]] (12.10.1920 — қазан 1921) # [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]] (қазан 1921 — қазан 1922) # [[Сәкен Сейфуллин]] (желтоқсан 1922 — қазан 1924) # [[Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов|Нығмет Нұрмақұлы]] (қазан 1924 — 15.07.1925) Қазақ АКСР халық комиссарлар кеңесінің төрағалары: # [[Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов|Нығмет Нұрмақұлы]] (15.07.1925 — сәуір 1929) # [[Ораз Жанұзақұлы Исаев]] (сәуір 1929 — 05.12.1936) Қазақ КСР халық комиссарлар кеңесінің төрағалары: # [[Ораз Жанұзақұлы Исаев]] (5.12.1936 — 31.05.1938) # [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — м. а. (25.05.1938 — 17.07.1938) # [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] (17.07.1938 — 1946). === Кіші халық комиссарлары кеңесінің төрағалары === # [[Петр Михайлович Стеклов]] қазан 1921 г. — қаңтар 1922 ж. # [[Исаак Михайлович Заромский]] 14 қаңтар 1922 г. — қыркүйек 1922 ж. # [[Әлиасқар Меңдиярұлы Әлібеков]] қыркүйек 1922 г. — ? Кіші халық комиссарлары кеңесі деп Халық комиссарлары кеңесі қарамағындағы Комиссияны атады (ағымдағы мәселелер бойынша). === Халық комиссарлары кеңесі төрағасының орынбасарлары === # [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]] қазан 1920 ж. — қазан 1921 ж. # [[Әбдірахман Әйтиев]], міндетті уақытша атқарушы қазан 1921 ж. — [наурыз 1922 ж.] # [[Арон Исакович Вайнштейн]] наурыз 1922 ж. — қыркүйек 1923 ж. # [[Владимир Иванович Вельман]] қыркүйек 1923 ж. — тамыз 1924 ж. # [[Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов|Нығмет Нұрмақұлы]] қыркүйек 1924 ж. — қараша 1924 ж. # [[Абылай Серғазиев|Абылай Серғазиұлы]] ақпан 1925 ж. — қыркүйек 1926 ж. # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] қыркүйек 1926 ж. — қаңтар 1935 ж. # [[Теймур Махмұтоғлы Әлиев]] маусым 1935 ж. — тамыз 1936 ж. # [[Жанайдар Садуақасов|Жанайдар Садуақасұлы]] тамыз 1936 ж. — сәуір 1937 ж. # [[Сүлеймен Есқараев]] мамыр 1937 ж. — тамыз 1937 ж. # [[Василий Никифорович Лазарев]] қыркүйек 1937 ж. — маусым 1938 ж. # [[Иван Семенович Климентьев]] шілде 1938 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Александр Петрович Заговельев]] сәуір 1942 ж. — наурыз 1946 ж. === Халық комиссарлары кеңесі төрағасының орынбасарлары — Еңбек және Қорғаныс кеңесінің төрағалары === ҚАКСР халық комиссарлары кеңесі қарамағындағы Еңбек және Қорғаныс кеңесі 1921 жылы 14 қаңтарда ҚАКСР халық комиссарлар кеңесінің комиссиясы ретінде құрылды. 1923 жылы қыркүйекте ҚАКСР халық комиссарлар кеңесі қарамағындағы Өлкелік шаруашылық мәжілісі болып өзгертілді. # [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]] қазан 1920 ж. — қазан 1921 ж. # [[Арон Исакович Вайнштейн]] наурыз 1922 ж. — шілде 1923 ж. # [[Наум Михайлович Винокуров-Наумов]] шілде 1923 ж. — қыркүйек 1923 ж. === Халық комиссарлары кеңесі төрағасының орынбасарлары — Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағалары === Мемлекеттік жоспарлау комиссиясы 1921 жылы 19 қарашада ҚАКСР Еңбек және Қорғаныс Кеңесінің жиыны ретінде құрылды. 1965 жылы қазанда Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Мемлекеттік жоспарлау комитеті болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін жұмыс істеді. # [[Петр Бертулевич Журевский]] наурыз 1922 ж. — маусым 1922 ж. # [[Захар Львович Миндлин]] маусым 1922 ж. — тамыз 1922 ж. # [[Георгий Михайлович Дунаев]] қыркүйек 1922 ж. — [қараша] 1922 ж. # [[Захар Львович Миндлин]] желтоқсан 1922 ж. — қаңтар 1924 ж. # [[Семен Митрофанович Щербаков]], міндетті уақытша атқарушы маусым 1924 ж. — тамыз 1924 ж. # [[Смағұл Сәдуақасов]] қыркүйек 1924 ж. — ақпан 1925 ж. # [[Абылай Серғазиев|Абылай Серғазиұлы]] ақпан 1925 ж. — қыркүйек 1926 ж. # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] қыркүйек 1926 ж. — қаңтар 1928 ж. # [[Александр Моисеевич Поволоцкий]] наурыз 1928 ж. — қазан 1929 ж. # [[Август Иванович Поднек]] қараша 1929 ж. — қыркүйек 1931 ж. # [[Исидор Борисович Маймин]] қазан 1931 ж. — сәуір 1933 ж. # [[Владимир Николаевич Андронников]] сәуір 1933 ж. — қаңтар 1937 ж. # [[Константин Яковлевич Рафальский]] қаңтар 1937 ж. — наурыз 1938 ж. # [[Павел Леонтьевич Смирнов]] наурыз 1938 ж. — маусым 1938 ж. # [[Михаил Сергеевич Королев]] маусым 1938 ж. — тамыз 1939 ж. # [[Виктор Георгиевич Мельников]] қыркүйек 1939 ж. — қараша 1940 ж. # [[Ғабдолла Шоланов]] қараша 1940 ж. — сәуір 1942 ж. # [[Павел Михайлович Дунаев]] сәуір 1942 ж. — маусым 1943 ж. # [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] маусым 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Халық шаруашылығы орталық кеңесі (ХШОК) == 1923 жылы 31 желтоқсанда РКФСР халық шаруашылығы Жоғарғы Кеңесінің қаулысымен ҚАКСР өнеркәсіптік бюросы негізінде құрылды. 1932 жылы 27 қаңтарда ҚАКСР ОАК мен ХКК қаулысының негізінде қызметтері мен бағынысты мекемелері ҚАКСР жеңіл өнеркәсіп халық комиссариатына беріліп, таратылды. # [[Наум Михайлович Винокуров-Наумов]] желтоқсан 1923 ж. — ақпан 1924 ж. # [[Мұхтар Саматұлы Саматов|Мұхтар Саматұлы]] наурыз 1924 ж. — ақпан 1925 ж. # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] ақпан 1925 ж. — қыркүйек 1926 ж. # [[Әзімбай Лекеров]] қыркүйек 1926 ж. — мамыр 1927 ж. # [[Қабылбек Сарымолдаев]] мамыр 1927 ж. — сәуір 1928 ж. # [[Федор Данилович Корнюшин]] сәуір 1928 ж. — ? # [[Аспандияр Кенжин]] ақпан 1929 ж. — қазан 1929 ж. # [[Михаил Васильевич Батраков]] мамыр 1930 ж. — ақпан 1931 ж. # [[Яков Петрович Беликов]] наурыз 1931 ж. — қаңтар 1932 ж. == Жұмысшы-шаруа инспекциясы халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда Қырғыз өлкесінің жұмысшы-шаруа инспекциясы комиссариаты негізінде құрылды. 1924 жылы ақпанда РК(б)П Қырғыз өлкелік бақылау комиссиясымен біріктірілді. 1934 жылы ақпанда таратылды. # [[Николай Иванович Баландин]] қазан 1920 ж. — маусым 1921 ж. # [[Сергей Дмитриевич Сергеев]] маусым 1921 ж. — қазан 1921 ж. # [[Әлиасқар Меңдиярұлы Әлібеков]] қазан 1921 ж. — қаңтар 1924 ж. # [[Александр Дмитриевич Авдеев]] ақпан 1924 ж. — [қараша] 1925 ж. # [[Иван Титович Морозов]] қараша 1925 ж. — [ақпан 1928 ж.] # [[Иван Анфильевич Богданов]] ақпан 1928 ж. — қаңтар 1931 ж. # [[Андрей Яковлевич Фектер]] ақпан 1931 ж. — қазан 1932 ж. # [[Яков Георгиевич Егоров]] қаңтар 1933 ж. — ақпан 1934 ж. == Мемлекеттік бақылау халық комиссариаты == Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1940 жылғы 5 қазандағы Жарлығы негізінде Қазақ КСР халық комиссарлар кеңесінің 1940 жылғы 27 қарашадағы қаулысымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрлігі болып қайта құрылып, 1958 жылға дейін қызмет етті. # [[Ақметжан Қойшығұлов]] қараша 1940 ж. — ақпан 1942 ж. # [[Петр Григорьевич Орехов]] сәуір 1942 ж. — қаңтар 1943 ж. # [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев|Ақай Оңғарбайұлы]] қаңтар 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Ішкі істер халық комиссариаты (ІІХК) == БОАК мен РКФСР халық комиссарлар кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы декретінің негізінде 1920 жылы қазанда құрылды. 1927 жылы тамызда КСРО халық комиссарлар кеңесінің 1927 жылғы 5 маусымдағы № 33 қаулысымен ҚАКСР Орталық әкімшілік басқармасы болып қайта құрылды. 1929 жылы тамызда екінші рет құрылды. 1930 жылы желтоқсанда таратылды. КСРО ІІХК № 003 бұйрығымен 1937 жылы қаңтарда қайта құрылды. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1941 жылғы 20 шілдедегі Жарлығымен 1943 жылы сәуірде ІІХК-нан бөлініп шыққан Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариатымен біріктірілді. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Ішкі істер министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. === Бірінші құрылымы (қазан 1920 ж. — тамыз 1927 ж.) === # [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]] қазан 1920 ж. — қазан 1921 ж. # [[Әбдірахман Әйтиев]] қазан 1921 ж. — қаңтар 1924 ж. # [[Мұқаш Орынбаев]] қаңтар 1924 ж. — қараша 1924 ж. # [[Закария Мұкеев]] қараша 1924 ж. — мамыр 1925 ж. # [[Сүлеймен Есқараев]] мамыр 1925 ж. — тамыз 1927 ж. === Екінші құрылымы (тамыз 1929 ж. — желтоқсан 1930 ж.) === # [[Қасым Әуезов]] тамыз 1929 ж. — қазан 1930 ж. # [[Михаил Маркович Табакин]], міндетті уақытша атқарушы қазан 1930 ж. — желтоқсан 1930 ж. === Үшінші құрылымы (қаңтар 1937 ж. — наурыз 1946 ж.) === # [[Лев Борисович Залин]] қаңтар 1937 ж. — қаңтар 1938 ж. # [[Станислав Францевич Реденс]] қаңтар 1938 ж. — қаңтар 1939 ж. # [[Семен Николаевич Бурдаков]] қаңтар 1939 ж. — қазан 1940 ж. # [[Алексей Никитич Бабкин]] тамыз 1940 ж. — ақпан 1941 ж. # [[Федор Петрович Харитонов]] ақпан 1941 ж. — шілде 1941 ж. # [[Алексей Никитич Бабкин]] шілде 1941 ж. — мамыр 1943 ж. # [[Николай Кузьмич Богданов]] мамыр 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты == 1941 жылы ақпанда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1941 жылғы 3 ақпандағы Жарлығына сәйкес ІІХК-ның екі халық комиссариаттарына бөлінуі нәтижесінде құрылды. 1941 жылы шілдеде ІІХК мен Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты біріктірілді. 1943 жылы сәуірде ІІХК екі халық комиссариаты: ІІХК және Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты болып қайта құрылды. 1946 жылы 15 наурызда Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі болып қайта құрылды. 1953 жылы наурызда Ішкі істер және Мемлекеттік қауіпсіздік министрліктері қайтадан біріктірілді. 1954 жылдың ақпан-наурыз айларында Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (МҚК) құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. === Бірінші құрылымы (ақпан-шілде 1941 ж.) === # [[Алексей Никитич Бабкин]] ақпан 1941 ж. — шілде 1941 ж. === Екінші құрылымы (сәуір 1943 ж. — наурыз 1946 ж.) === # [[Алексей Никитич Бабкин]] мамыр 1943 ж. — наурыз 1944 ж. # [[Сергей Иванович Огольцов]] сәуір 1944 ж. — желтоқсан 1945 ж. == Әділет халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда БОАК мен РКФСР халық комиссарлар кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы декретінің негізінде Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Әділет министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. # [[Ғұбайдолла Әлібеков]] қазан 1920 ж. — қазан 1921 ж. # [[Шафқат Мұхамеджанұлы Бекмұхамедов]] қазан 1921 ж. — қазан 1922 ж. # [[Мырзағұл Атаниязов]] қазан 1922 ж. — мамыр 1923 ж. # [[Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов|Нығмет Нұрмақұлы]] мамыр 1923 ж. — қыркүйек 1924 ж. # [[Нұртаза Ералин]] қыркүйек 1924 ж. — қараша 1924 ж. # [[Қанай Боранбаев]] қараша 1924 ж. — мамыр 1925 ж. # [[Сәдуақас Мәмбеев]] мамыр 1925 ж. — қаңтар 1928 ж. # [[Жанайдар Садуақасов]] қаңтар 1928 ж. — желтоқсан 1929 ж. # [[Боран Айтмағамбетов]] наурыз 1930 ж. — тамыз 1933 ж. # [[Абдолла Жармұхамедов]] қараша 1933 ж. — қаңтар 1935 ж. # [[Хамза Жүсіпбеков]] қаңтар 1935 ж. — ақпан 1936 ж. # [[Сүлеймен Есқараев]] ақпан 1936 ж. — тамыз 1936 ж. # [[Оразғали Бурабаев]] тамыз 1936 ж. — қазан 1937 ж. # [[Баймұхамет Шағыров]] қазан 1937 ж. — наурыз 1939 ж. # [[Шашан Оразбайұлы]] мамыр 1939 ж. — қаңтар 1943 ж. # [[Мырзақадыр Нұрбаев]] қаңтар 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Сыртқы істер халық комиссариаты == 1944 жылғы 13 сәуірдегі Қазақ КСР Заңымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. # [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] тамыз 1944 ж. — наурыз 1946 ж. == Қаржы халық комиссариаты == 1920 жылы 19 қазанда БОАК мен РКФСР халық комиссарлар кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы Декретінің негізінде Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Қаржы министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. # [[Нестор Григорьевич Калашников]] қазан 1920 ж. — ақпан 1922 ж. # [[Сергей Сергеевич Генералов]] наурыз 1922 ж. — маусым 1922 ж. # [[Александр Федорович Кокушкин]] маусым 1922 ж. — маусым 1923 ж. # [[Исидор Борисович Мамырмин]] маусым 1923 ж. — мамыр 1926 ж. # [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]] мамыр 1926 ж. — қаңтар 1930 ж. # [[Мұқаш Орынбаев]] қаңтар 1930 ж. — қазан 1933 ж. # [[Василий Иванович Бессонов]], міндетті уақытша атқарушы қазан 1933 ж. — қаңтар 1935 ж. # [[Ілияс Ысмайылұлы Молдажанов]] қаңтар 1935 ж. — тамыз 1937 ж. # [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] тамыз 1937 ж. — наурыз 1940 ж. # [[Иван Авксентьевич Шугайло]], міндетті уақытша атқарушы наурыз 1940 ж. — маусым 1940 ж. # [[Арбап Нұрымұлы Сарынов]] маусым 1940 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Иван Авксентьевич Шугайло]] желтоқсан 1941 ж. — наурыз 1946 ж. == Еңбек халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда БОАК мен РКФСР халық комиссарлар кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы декретінің негізінде Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес құрылды. КСРО ОАК, КСРО ХКК және Бүкілодақтық кәсіподақтар орталық кеңесінің 1933 жылғы 23 маусымдағы қаулысы негізінде 1933 жылы қыркүйекте таратылды. # [[Исаак Михайлович Заромский]] қазан 1920 ж. — қазан 1922 ж. # [[Моисей Львович Фабрикант-Страховенко]], міндетті уақытша атқарушы қазан 1922 ж. — сәуір 1923 ж. # [[Николай Гаврилович Паниев]] қыркүйек 1923 ж. — желтоқсан 1923 ж. # [[Александр Дмитриевич Авдеев]] желтоқсан 1923 ж. — ақпан 1924 ж. # [[Август Мартович Киндель]] ақпан 1924 ж. — қараша 1924 ж. # [[Мұхаметқали Қойшыбайұлы Тәтімов]] қараша 1924 ж. — мамыр 1928 ж. # [[Тұрсынбек Боранбаев]] мамыр 1928 ж. — қыркүйек 1931 ж. # [[Шаяхмет Шамұхамедұлы Жармұхамедов]] тамыз 1931 ж. — [мамыр] 1932 ж. # [[Ғайнолла Сұлтанғалиев]] мамыр 1932 ж. — мамыр 1933 ж. # [[Сәуір Атырауов]] мамыр 1933 ж. — шілде 1933 ж. == Әлеуметтік қамсыздандыру бойынша халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда БОАК мен РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы декретінің негізінде Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. # [[Сақыпкерей Жармаұлы Арғыншиев]] қазан 1920 ж. — маусым 1921 ж. # [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] шілде 1921 ж. — мамыр 1925 ж. # [[Дәрібай Ханкерейұлы]] мамыр 1925 ж. — қазан 1925 ж. # [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] қазан 1925 ж. — қыркүйек 1928 ж. # [[Евдокия Степановна Хлыновская]] қыркүйек 1928 ж. — наурыз 1931 ж. # [[Анна Ивановна Ворожеева]] маусым 1931 ж. — шілде 1932 ж. # [[Рамазан Құрманғалиев]] шілде 1932 ж. — шілде 1933 ж. # [[Бейсенғали Әбдірахманов]] қараша 1933 ж. — мамыр 1937 ж. # [[Абдолла Әбдірахманұлы Асылбеков]] мамыр 1937 ж. — маусым 1937 ж. # [[Нағима Ыдырысқызы Арықова]] маусым 1937 ж. — шілде 1938 ж. # [[Сарби Рамазанқызы Иқтисамова]] шілде 1938 ж. — сәуір 1943 ж. # [[Оспанбай Елубаев]] сәуір 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Жеңіл өнеркәсіп халық комиссариаты == 1932 жылы 1 ақпанда ҚАКСР ОАК мен Халық Комиссарлар Кеңесінің 1932 жылғы 27 қаңтардағы қаулысымен құрылды. 1934 жылы 9 қыркүйекте жойылды. Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1936 жылғы 11 желтоқсандағы қаулысымен қайта құрылып, 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Жеңіл өнеркәсіп министрлігі болып қайта құрылды. === Бірінші құрылымы (ақпан 1932 ж. — қыркүйек 1934 ж.) === # [[Яков Петрович Беликов]] ақпан 1932 ж. — маусым 1932 ж. # [[Дәрібай Ханкерейұлы]] тамыз 1932 ж. — шілде 1933 ж. # [[Хасен (Хасан) Қошанбаев|Хасан Қошанбаев]] шілде 1933 ж. — қыркүйек 1934 ж. === Екінші құрылымы (желтоқсан 1936 ж. — наурыз 1946 ж.) === # [[Петр Федорович Астромович]] желтоқсан 1936 ж. — сәуір 1938 ж. # [[Шақпақ Артықбаев]] сәуір 1938 ж. — маусым 1938 ж. # [[Арбап Нұрымұлы Сарынов]] маусым 1938 ж. — маусым 1940 ж. # [[Нұрқан Сейітов]] шілде 1940 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Арбап Нұрымұлы Сарынов]] желтоқсан 1941 ж. — ақпан 1943 ж. # [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов]] ақпан 1943 ж. — тамыз 1943 ж. # [[Әмір Ержанұлы]] тамыз 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Жергілікті өнеркәсіп халық комиссариаты == Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің 1934 жылғы 20 тамыздағы және 1934 жылғы 9 қыркүйектегі ҚазОАК жарлығымен Жеңіл өнеркәсіп халық комиссариаты негізінде 1934 жылы 20 қыркүйекте ҚАКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қарамағында құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Жергілікті өнеркәсіп министрлігі болып қайта құрылды. # [[Петр Федорович Астромович]] қыркүйек 1934 ж. — қыркүйек 1936 ж. # [[Атлаш Алпысбайұлы Кәлменов]] қыркүйек 1936 ж. — қаңтар 1938 ж. # [[Николай Петрович Терехов]] ақпан 1938 ж. — маусым 1938 ж. # [[Михаил Арсентьевич Скородумов]] маусым 1938 ж. — шілде 1938 ж. # [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов]] шілде 1938 ж. — ақпан 1940 ж. # [[Иван Корнеевич Голубев]], міндетті уақытша атқарушы наурыз 1940 ж. — тамыз 1940 ж. # [[Сейітбай Әлменов]] тамыз 1940 ж. — шілде 1941 ж. # [[Қамал Қадыржанұлы]] шілде 1941 ж. — қазан 1942 ж. # [[Аббас Омарұлы Өтембаев]] қазан 1942 ж. — маусым 1943 ж. # [[Алексей Степанович Новиков]] қазан 1942 ж. — маусым 1943 ж. # [[Борис Данилович Нагаев]] ақпан 1946 ж. — наурыз 1946 ж. == Тоқыма өнеркәсібі халық комиссариаты == 1939 жылы 9 қыркүйекте Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен құрылды, 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Тоқыма өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Михаил Сергеевич Королев]] қыркүйек 1939 ж. — қаңтар 1941 ж. # [[Александр Семенович Орлов]] қаңтар 1941 ж. — қыркүйек 1943 ж. # [[Виктор Иванович Бондаренко]] қазан 1943 ж. — мамыр 1945 ж. # [[Виктор Михайлович Пелевин]] мамыр 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Тамақ өнеркәсібі халық комиссариаты == КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің 1937 жылғы 3 қаңтардағы қаулысымен және БК(б)П ОК 1936 жылғы 21 қыркүйектегі шешімімен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Тамақ өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Александр Наумович Яхнович]] қыркүйек 1936 ж. — наурыз 1938 ж. # [[Иван Александрович Боровых]], міндетті уақытша атқарушы наурыз 1938 ж. — сәуір 1938 ж. # [[Иван Васильевич Курицын]] сәуір 1938 ж. — мамыр 1938 ж. # [[Есен Досымұлы]] шілде 1938 ж. — мамыр 1940 ж. # [[Федор Меркурьевич Тютюков]] шілде 1940 ж. — наурыз 1945 ж. # [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] наурыз 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Ет және сүт өнеркәсібі халық комиссариаты == Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 28 ақпандағы Жарлығымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Ет және сүт өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Жармұхамбет Мірманов]] сәуір 1939 ж. — шілде 1940 ж. # [[Ысқақ Мықтыбайұлы]] шілде 1940 ж. — наурыз 1943 ж. # [[Қазтай Едігеұлы]] шілде 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Балық өнеркәсібі халық комиссариаты == Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 28 ақпандағы Жарлығымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Балық өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Шайқы Әбішев]] наурыз 1939 ж. — тамыз 1941 ж. # [[Петр Иванович Власов]], міндетті уақытша атқарушы тамыз 1941 ж. — мамыр 1942 ж. # [[Қайрош Тастайбеков]] мамыр 1942 ж. — ақпан 1944 ж. # [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов]] ақпан 1944 ж. — желтоқсан 1945 ж. # [[Георгий Лазаревич Бахарев]], міндетті уақытша атқарушы желтоқсан 1945 ж. — қаңтар 1946 ж. == Орман өнеркәсібі халық комиссариаты == 1937 жылы 4 қаңтарда КСРО ОАК 1937 жылғы 3 қаңтардағы қаулысы негізінде Қазақ ОАК қаулысымен құрылды.1946 жылы наурызда Қазақ КСР Орман өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Андрей Валентинович Гумен]] қаңтар 1937 ж. — мамыр 1938 ж. # [[Арал Қазыұлы]] шілде 1938 ж. — маусым 1940 ж. # [[Өтеген Жанұзақов]] маусым 1940 ж. — тамыз 1942 ж. # [[Хасен Байұзақұлы]] тамыз 1942 ж. — ақпан 1945 ж. # [[Тәліпбай Байбосынов]] наурыз 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Жергілікті отын өнеркәсібі халық комиссариаты == Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы мен Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1943 жылғы 7 шілдедегі қаулысы негізінде құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР жергілікті отын өнеркәсібі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Аббас Омарұлы Өтембаев]] шілде 1943 ж. — наурыз 1946 ж. == Егін шаруашылығы халық комиссариаты == 1920 жылы 12 қазанда Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес БОАК мен РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1920 ж. 26 тамыздағы Декретінің негізінде құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР егіншілік министрлігі болып қайта құрылды. # [[Василий Николаевич Харлов]] қазан 1920 ж. — тамыз 1921 ж. # [[Шәкір Ғалиұлы Дивеев]] тамыз 1921 ж. — қазан 1922 ж. # [[Досқұл Темірәлиұлы]] қазан 1922 ж. — желтоқсан 1923 ж. # [[Әлиасқар Меңдиярұлы Әлібеков]] қаңтар 1924 ж. — қыркүйек 1926 ж. # [[Жақпар Сұлтанбекұлы]] қыркүйек 1926 ж. — қазан 1927 ж. # [[Кәрім Тоқтабаев|Кәрім Досжанұлы Тоқтабаев]] желтоқсан 1927 ж. — қыркүйек 1931 ж. # [[Қабылбек Сарымолдаев]] қыркүйек 1931 ж. — тамыз 1933 ж. # [[Нығметулла Сырғабекұлы]] қыркүйек 1933 ж. — қазан 1937 ж. # [[Тәттіғали Қожанов]] желтоқсан 1937 ж. — тамыз 1938 ж. # [[Әшімбек Жүнісбекұлы Бектасов]] тамыз 1938 ж. — наурыз 1940 ж. # [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] наурыз 1940 ж. — наурыз 1946 ж. == Астық және мал шаруашылығы кеңшарлары халық комиссариаты == Қазақ Орталық Атқару Комитетінің 1937 жылғы 4 қаңтардағы қаулысымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР кеңшарлар министрлігі болып қайта құрылды. # [[Хаким Дүйсенов]] қыркүйек 1936 ж.’ — қазан 1937 ж. # [[Есен Есенбаев]] қазан 1937 ж. — шілде 1938 ж. # [[Осман Ғалиұлы Жұмағұлов]] шілде 1938 ж. — қазан 1939 ж. # [[Айтыкен Қадырбеков]] қазан 1939 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Әшімбек Жүнісбекұлы Бектасов]] қаңтар 1942 ж. — қазан 1942 ж. # [[Николай Ефимович Бабкин]] қараша 1942 ж. — қаңтар 1945 ж. # [[Сүлеймен Халилұлы Ғафиатуллин]] қыркүйек 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Техникалық дақылдар халық комиссариаты == 1945 жылы 12 желтоқсанда Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің қаулысымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Техникалық дақылдар министрлігі болып қайта құрылды. # [[Ахметбек Мұхамедиарұлы Қыстауов]] желтоқсан 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Су шаруашылығы халық комиссариаты == Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1940 жылғы 25 ақпандағы Жарлығы негізінде құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Су шаруашылығы министрлігі болып қайта құрылды. # [[Әшімбек Жүнісбекұлы Бектасов]] наурыз 1940 ж. — қаңтар 1942 ж. # [[Александр Михайлович Рыбаков]] қаңтар 1942 ж. — қазан 1945 ж. # [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] қазан 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Автомобиль көлігі халық комиссариаты == 1939 жылы 19 шілдеде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Автомобиль көлігі министрлігі болып қайта құрылды. # [[Ақметжан Қойшығұлов]] шілде 1939 ж. — тамыз 1940 ж. # [[Дмитрий Валерьянович Попов]] қазан 1940 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Иван Григорьевич Гаврилов]] қаңтар 1942 ж. — наурыз 1946 ж. == Сауда халық комиссариаты == 1924 жылы 31 мамырда ҚырОАК 1924 жылғы 31 мамырдағы Жарлығымен ҚАКСР Ішкі сауда халық комиссариаты құрылды. 1926 жылы наурызда ҚАКСР Ішкі және сыртқы сауда халық комиссариаты болып қайта құрылды. 1931 жылы 10 қаңтарда ҚАКСР-ның Қамсыздандыру халық комиссариаты болып өзгертілді. 1934 жылдың 14 қыркүйегінде таратылған ҚАКСР Қамсыздандыру халық комиссариаты негізінде қайта құрылды. 1938 жылы наурызда ҚАКСР Сауда халық комиссариаты болып өзгертілді. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Сауда министрлігі болып қайта құрылды. === Бірінші құрылымы (мамыр 1924 ж. — наурыз 1926 ж.) === # [[Аспандияр Кенжин]] маусым 1924 ж. — наурыз 1926 ж. === Екінші құрылымы (наурыз 1926 ж. — қаңтар 1931 ж.) === # [[Аспандияр Кенжин]] наурыз 1926 ж. — қаңтар 1928 ж. # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] қаңтар 1928 ж. — сәуір 1930 ж. # [[Шәкір Ғалиұлы Дивеев]] сәуір 1930 ж. — қараша 1930 ж. # [[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] қараша 1930 ж. — қаңтар 1931 ж. === Үшінші құрылымы (наурыз 1926 ж. — қаңтар 1931 ж.) === # [[Шәкір Ғалиұлы Дивеев]] қыркүйек 1934 ж. — сәуір 1937 ж. # [[Сергей Федорович Степанов]] тамыз 1937 ж. # [[Сұлтан Сапиұлы Ахметжанов]] тамыз 1937 ж. — желтоқсан 1937 ж. # [[Есен Досымұлы]] желтоқсан 1937 ж. — шілде 1938 ж. # [[Шопан Қоныспаев]] шілде 1938 ж. — сәуір 1939 ж. # [[Құрманғали Жанатұлы Мыржықов]] сәуір 1939 ж. — маусым 1941 ж. # [[Василий Алексеевич Белый]] маусым 1941 ж. — сәуір 1942 ж. # [[Ілияс Омаров]] сәуір 1942 ж. — қаңтар 1945 ж. # [[Василий Алексеевич Белый]] ақпан 1945 ж. — маусым 1945 ж. # [[Махмұт Сапарғалиев]] маусым 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Азық-түлік халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда ҚырОАК 1920 жылғы 14 қазандағы қаулысы негізінде құрылды. 1924 жылғы 8 мамырдағы ҚырОАК қаулысы негізінде таратылды. # [[Иван Денисович Мартынов]] қазан 1920 ж. — қараша 1920 ж. # [[Лев Соломонович Марголин]] қараша 1920 ж. — [қазан 1921 ж.] # [[Мұхтар Саматұлы Саматов]] қазан 1921 ж. — наурыз 1924 ж. == Қамсыздандыру халық комиссариаты == РКФСР Қамсыздандыру халық комиссариатының 1930 жылғы 15 желтоқсандағы қаулысымен ҚАКСР Ішкі және сыртқы сауда халық комиссариатының негізінде құрылды. 1934 жылы қыркүйекте таратылды. # [[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] қаңтар 1931 ж. — қаңтар 1932 ж. # [[Нығметулла Сырғабекұлы]] қаңтар 1932 ж. — ақпан 1932 ж. # [[Жүсіпәлі Ермұхамедұлы Нұршанов]] ақпан 1932 ж. — маусым 1932 ж. # [[Николай Петрович Жалнин]] маусым 1932 ж. — қыркүйек 1933 ж. # [[Александр Наумович Яхнович]] қазан 1933 ж. — қыркүйек 1934 ж. == Коммуналдық шаруашылық халық комиссариаты == 1931 жылы шілдеде БОАК мен РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1931 жылғы 20 шілдедегі қаулысына сәйкес ҚАКСР Халық Комиссарлары Кеңесі қарамағындағы Коммуналдық шаруашылық бас басқармасының негізінде құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Коммуналдық шаруашылық министрлігі болып қайта құрылды. # [[Валентин Самойлович Либерман]] шілде 1931 ж. — ақпан 1932 ж. # [[Николай Алексеевич Кадочкин]] ақпан 1932 ж. — шілде 1933 ж. # [[Сергей Дмитриевич Джинчаридзе]], міндетті уақытша атқарушы шілде 1933 ж. — қазан 1933 ж. # [[Григорий Лукьянович Гаврилов]], міндетті уақытша атқарушы қазан 1933 ж. — қараша 1933 ж. # [[Павел Борисович Пострейтер]] қараша 1933 ж. — шілде 1937 ж. # [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] маусым 1937 ж. — сәуір 1938 ж. # [[Хасен Байұзақұлы]] сәуір 1938 ж. — қаңтар 1939 ж. # [[Дмитрий Александрович Сырцов]] маусым 1939 ж. — тамыз 1944 ж. # [[Махмұт Сапарғалиев]] тамыз 1944 ж. — маусым 1945 ж. # [[Сергей Федорович Эпиктетов]] маусым 1945 ж. — наурыз 1946 ж. == Ағарту ісі халық комиссариаты == 1920 жылы қазанда РКФСР ОАК мен Халық Комиссарлар Кеңесінің 1920 жылғы 26 тамыздағы декретінің негізінде Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Ағарту министрлігі болып қайта құрылды. # [[Ахмет Байтұрсынұлы]] қазан 1920 ж. — қазан 1921 ж. # [[Аспандияр Кенжин]] қазан 1921 ж. — қазан 1922 ж. # [[Нұғыман Залиев]] қазан 1922 ж. — желтоқсан 1924 ж. # [[Ілияс Құлжанұлы Темірбеков]] желтоқсан 1924 ж. — ақпан 1925 ж. # [[Смағұл Сәдуақасов]] наурыз 1925 ж. — наурыз 1927 ж. # [[Кәрім Тоқтабаев|Кәрім Досжанұлы Тоқтабаев]] наурыз 1927 ж. — қараша 1927 ж. # [[Ораз Қыйқымұлы Жандосов]] қараша 1927 ж. — маусым 1929 ж. # [[Нұғман Сәрсенұлы Манаев]] шілде 1929 ж. — маусым 1930 ж. # [[Сейітқали Меңдешұлы Меңдешев]] маусым 1930 ж. — маусым 1933 ж. # [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] маусым 1933 ж. — шілде 1937 ж. # [[Біржан Манкин]] қазан 1937 ж. — қараша 1937 ж. # [[Сұлтан Сүйінішәлин]] желтоқсан 1937 ж. — маусым 1938 ж. # [[Мұқамеджан Әбдіқалықов]] маусым 1938 ж. — наурыз 1941 ж. # [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев]] наурыз 1941 ж. — желтоқсан 1941 ж. # [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] желтоқсан 1941 ж. — наурыз 1946 ж. == Денсаулық сақтау халық комиссариаты == 1920 жылы 12 қазанда Қазақстан Кеңестерінің 1-(құрылтай) съезінің қарарына сәйкес БОАК мен РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1920 жылдың 26 тамызындағы Декретінің негізінде құрылды. 1946 жылы наурызда Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігі болып қайта құрылып, 1991 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. # [[Михаил Сергеевич Шамов]] қазан 1920 ж. — мамыр 1928 ж. # [[Мұхаметқали Қойшыбайұлы Тәтімов]] мамыр 1928 ж. — маусым 1930 ж. # [[Бейсенғали Әбдірахманов]] маусым 1930 ж. — мамыр 1931 ж. # [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] мамыр 1931 ж. — шілде 1933 ж. # [[Марк Григорьевич Донской]], шілде 1933 ж. — [қыркүйек] 1933 ж. # [[Қалап Құлсартов]] қазан 1933 ж. — шілде 1936 ж. # [[Хасен Нұрмұхамедов]] шілде 1936 ж. — қазан 1937 ж. # [[Ишанбай Қарақұлов]] қараша 1937 ж. — маусым 1939 ж. # [[Семен Алексеевич Чесноков]] маусым 1939 ж. — наурыз 1946 ж. == Әдебиет == * [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/8e9/8e9a48b31fecc720f403bbee27ea2c01.pdf&ln=ru Қазақстан наркомдары, 1920—1946 жж: өмірбаяндық анықтамалық. Алматы 2007] == Сілтеме == * [https://archive.president.kz%2Fwp-content%2Fuploads%2FNomenklaturaKazakhstana_800person.xlsx&usg=AOvVaw27_awO4241MvkYwefTcGly Номенклатура Казахстана. 800 персон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191105221456/http://archive.president.kz/wp-content/uploads/NomenklaturaKazakhstana_800person.xlsx |date=2019-11-05 }} [[Санат:Қазақ КСР]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] a51040jvfjbtvfcu9eodlrciovbhel5 Динара Болатқызы Зәкиева 0 708841 3601311 3601262 2026-05-07T14:24:51Z Nurken 111493 3601311 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Аружан Саин]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 19 қаңтар 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref><br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (бұрын) | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], Қаратал ауылы, [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап Бала құқықтары жөніндегі уәкіл. Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты (2021—2023). == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref>. == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Зайсан ауданында туғандар]] tlry9qjs9f9q83svpvw6g13uy1uls6d 3601312 3601311 2026-05-07T14:24:59Z Nurken 111493 3601312 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Аружан Саин]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 19 қаңтар 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref><br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (бұрын) | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], Қаратал ауылы, [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап Бала құқықтары жөніндегі уәкіл. Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты (2021—2023). == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref>. == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Зайсан ауданында туғандар]] rrc9fye29gnixle5ufvr2k7ad8ad3ay Қатысушы талқылауы:1nter pares 3 722571 3601355 3595388 2026-05-07T21:05:32Z TalgatSnow 143530 /* 1 */ Жауап беру 3601355 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) b066vtjp2xwoj1d4b5gubn9hhyxuf0z Кванттық нүкте 0 723290 3601428 3550912 2026-05-08T05:46:46Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601428 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:QD_S.jpg|thumb|right|200px|Ультракүлгін сәулемен сәулеленген коллоидтық кванттық нүктелер. Әртүрлі өлшемдегі кванттық нүктелер кванттық өлшем әсерінің арқасында әртүрлі түсті жарық шығарады.]] '''Кванттық нүкте (QD, нанокристал, жасанды атом)''' – [[заряд тасымалдаушылар]]ы ([[электрон]]дар немесе [[кемтік]]тер) кеңістікте үш өлшеммен де шектелген [[Өткізгіштер|өткізгіштің]] немесе [[Жартылай өткізгіштер|жартылай өткізгіштің]] (мысалы, InGaAs, CdSe, CdS немесе GaInP/InP) фрагменті. [[Кванттық механика|Кванттық]] әсерлердің маңызды болуы үшін кванттық нүктенің өлшемі өте кішкентай болуы керек.<ref>''Васильев Р. Б., Дирин Д. Н.'' Квантовые точки: синтез, свойства, применение. — Методические материалы. — Москва: ФНМ МГУ, 2007.</ref> Олар [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін сәулемен]] жарықтандырылған кезде кванттық нүктедегі электрон неғұрлым жоғары энергетикалық күйге қозғалуы мүмкін. Жартылай өткізгішті кванттық нүкте жағдайында бұл процесс электронның [[валенттік аймақ]]тан өткізгіштік аймағына өтуіне сәйкес келеді. Қозған электрон валенттік диапазонға қайта орала алады, өз энергиясын фотон түрінде босатады.<ref>''Понятов, Алексей.'' [https://books.google.com.au/books?id=-V9uDAAAQBAJ&pg=PA38 Квантовые точки прогресса] // Наука и жизнь. — 2016. — Вып. 6. — С. 38—45. — ISSN 0028-1263. </ref> Бұл жарық шығару (фотолюминесценция) оң жақтағы суретте көрсетілген. Бірінші кванттық нүктелерді 1981 жылы орыс ғалымы [[Алексей Иванович Екимов]] синтездеді. 2023 жылы бұл жетістік үшін оған [[химия саласындағы Нобель сыйлығы]] берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Нанотехнология]] iwerqwuqpf02jaqfnd8f6p9925scbl7 3601633 3601428 2026-05-08T08:06:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Shukenai Gulim|Shukenai Gulim]] соңғы нұсқасына қайтарды 3550912 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:QD_S.jpg|thumb|right|200px|Ультракүлгін сәулемен сәулеленген коллоидтық кванттық нүктелер. Әртүрлі өлшемдегі кванттық нүктелер кванттық өлшем әсерінің арқасында әртүрлі түсті жарық шығарады.]] '''Кванттық нүкте (QD, нанокристал, жасанды атом)''' – [[заряд тасымалдаушылар]]ы ([[электрон]]дар немесе [[кемтік]]тер) кеңістікте үш өлшеммен де шектелген [[Өткізгіштер|өткізгіштің]] немесе [[Жартылай өткізгіштер|жартылай өткізгіштің]] (мысалы, InGaAs, CdSe, CdS немесе GaInP/InP) фрагменті. [[Кванттық механика|Кванттық]] әсерлердің маңызды болуы үшін кванттық нүктенің өлшемі өте кішкентай болуы керек.<ref>''Васильев Р. Б., Дирин Д. Н.'' Квантовые точки: синтез, свойства, применение. — Методические материалы. — Москва: ФНМ МГУ, 2007.</ref> Олар [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін сәулемен]] жарықтандырылған кезде кванттық нүктедегі электрон неғұрлым жоғары энергетикалық күйге қозғалуы мүмкін. Жартылай өткізгішті кванттық нүкте жағдайында бұл процесс электронның [[валенттік аймақ]]тан өткізгіштік аймағына өтуіне сәйкес келеді. Қозған электрон валенттік диапазонға қайта орала алады, өз энергиясын фотон түрінде босатады.<ref>''Понятов, Алексей.'' [https://books.google.com.au/books?id=-V9uDAAAQBAJ&pg=PA38 Квантовые точки прогресса] // Наука и жизнь. — 2016. — Вып. 6. — С. 38—45. — ISSN 0028-1263. </ref> Бұл жарық шығару (фотолюминесценция) оң жақтағы суретте көрсетілген. Бірінші кванттық нүктелерді 1981 жылы орыс ғалымы [[Алексей Иванович Екимов]] синтездеді. 2023 жылы бұл жетістік үшін оған [[химия саласындағы Нобель сыйлығы]] берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Нанотехнология]] bkgrik9uck6fc7e9442zbp80nted8od Маржан (роман) 0 725579 3601525 3263841 2026-05-08T07:20:42Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601525 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:The_Pearl_(1947_1st_ed_dust_jacket).jpg|thumb|right|180px|]] '''Маржан''' — [[Джон Стейнбек]] жазған повесть, 1947 жылы жарияланды. Бұл Стейнбектің ең танымал шығармаларының бірі, және оны мектептерде кеңінен оқытады.<ref>{{cite journal |author=Simmonds, Roy S. |url=http://dmr.bsu.edu/cdm/compoundobject/collection/steinbeck/id/1628 |title=Steinbeck's ''The Pearl'': A Preliminary Textual Study|journal=Steinbeck Quarterly|volume= 22|number=1–2 |date=Winter–Spring 1989|pages=16–34}}</ref> Шығармада теңіз түбінен маржан тауып жүрумен айналысатын адамның және оның жанұясының өмірі жайында баяндалады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Джон Стейнбек}} [[Санат:Джон Стейнбек шығармалары]] earuqi6x0o264eikt3jffbtsw68mi8z 3601589 3601525 2026-05-08T08:03:22Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Мира Белль|Мира Белль]] соңғы нұсқасына қайтарды 3263841 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:The_Pearl_(1947_1st_ed_dust_jacket).jpg|thumb|right|180px|]] '''Маржан''' — [[Джон Стейнбек]] жазған повесть, 1947 жылы жарияланды. Бұл Стейнбектің ең танымал шығармаларының бірі, және оны мектептерде кеңінен оқытады.<ref>{{cite journal |author=Simmonds, Roy S. |url=http://dmr.bsu.edu/cdm/compoundobject/collection/steinbeck/id/1628 |title=Steinbeck's ''The Pearl'': A Preliminary Textual Study|journal=Steinbeck Quarterly|volume= 22|number=1–2 |date=Winter–Spring 1989|pages=16–34}}</ref> Шығармада теңіз түбінен маржан тауып жүрумен айналысатын адамның және оның жанұясының өмірі жайында баяндалады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Джон Стейнбек}} [[Санат:Джон Стейнбек шығармалары]] 5dcecveypsw5d0g3at0ubuy7at81ldo Жұмақтан шығысқа қарай 0 726830 3601520 3270808 2026-05-08T07:17:58Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601520 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->[[Сурет:East of Eden (1952 1st ed dust jacket).jpg|thumb|right|180px|]] '''Жұмақтан шығысқа қарай''' — [[Джон Стейнбек]] жазған роман, 1952 жылы жарияланды.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/news/view/dzon-steinbektin-aigili-10-qanatty-sozi__20405 Джон Стейнбектің әйгілі 10 қанатты сөзі]</ref> Шығармада ХХ ғасырдың басында [[Калифорния]]да мекен еткен Траск пен Гамильтон жанұяларының өмірі жайында баяндалады. Гамильтондар — бұл жазушының нағашы жұрты, Самюэль Гамильтон — жазушының шеше жағынан атасы. == Негізгі кейіпкерлер == '''Трасктар:''' Сайрус Траск, миссис Траск, Элис Траск, Адам Траск, Карл Траск, Кейлеб Траск, Аарон Траск. '''Гамильтондар:''' Самюэль Гамильтон, Лиза Гамильтон, Джордж Гамильтон, Уилл Гамильтон, Том Гамильтон, Джо Гамильтон, Лиззи Гамильтон, Уна Гамильтон, Десси Гамильтон, Оливия Гамильтон, Молли Гамильтон. '''Басқалар:''' Кэти Эймс, Ли, Абра Бэйкон, мистер Эдвардс, Фей, Этель, Джо Валери. == Фильм == 1955 жылы роман желісімен [[Голливуд]]та фильм түсірілді. Басты рөлдерде [[Джеймс Дин]] және [[Джули Харрис]] ойнады. Фильм [[Канн кинофестивалі]]нде және басқа да жерлерде әртүрлі сыйлықтар алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Джон Стейнбек}} [[Санат:Джон Стейнбек шығармалары]] ce6tr4jdza6ckhdr2xamploou873onc 3601591 3601520 2026-05-08T08:03:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Мира Белль|Мира Белль]] соңғы нұсқасына қайтарды 3270808 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->[[Сурет:East of Eden (1952 1st ed dust jacket).jpg|thumb|right|180px|]] '''Жұмақтан шығысқа қарай''' — [[Джон Стейнбек]] жазған роман, 1952 жылы жарияланды.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/news/view/dzon-steinbektin-aigili-10-qanatty-sozi__20405 Джон Стейнбектің әйгілі 10 қанатты сөзі]</ref> Шығармада ХХ ғасырдың басында [[Калифорния]]да мекен еткен Траск пен Гамильтон жанұяларының өмірі жайында баяндалады. Гамильтондар — бұл жазушының нағашы жұрты, Самюэль Гамильтон — жазушының шеше жағынан атасы. == Негізгі кейіпкерлер == '''Трасктар:''' Сайрус Траск, миссис Траск, Элис Траск, Адам Траск, Карл Траск, Кейлеб Траск, Аарон Траск. '''Гамильтондар:''' Самюэль Гамильтон, Лиза Гамильтон, Джордж Гамильтон, Уилл Гамильтон, Том Гамильтон, Джо Гамильтон, Лиззи Гамильтон, Уна Гамильтон, Десси Гамильтон, Оливия Гамильтон, Молли Гамильтон. '''Басқалар:''' Кэти Эймс, Ли, Абра Бэйкон, мистер Эдвардс, Фей, Этель, Джо Валери. == Фильм == 1955 жылы роман желісімен [[Голливуд]]та фильм түсірілді. Басты рөлдерде [[Джеймс Дин]] және [[Джули Харрис]] ойнады. Фильм [[Канн кинофестивалі]]нде және басқа да жерлерде әртүрлі сыйлықтар алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Джон Стейнбек}} [[Санат:Джон Стейнбек шығармалары]] lderus0u5dzsivfe9sppk2tqthfzc4z Диахронды әлеуметтік лингвистика 0 737401 3601544 3319274 2026-05-08T07:35:33Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601544 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Диахронды әлеуметтік лингвистика''' (грек dia… + chrohos уақыт, орыс. диахроническая социолингвистика, ағылш. diachronic sociolingustics) – тілдің пайда болуы мен тарихи дамуы заңдылықтарын, оның табиғаты мен қызметтік және құрылымдық жағын бірдей қатыстырып зерттейтін әлеуметтік лингвистиканың саласы. Диахронды әлеуметтік лингвистика тілдің пайда болу және жоғалу проблемаларын; әлеуметтік лингвистикалық аспектіде нақтылы тілдердің тарихын; тіл эволюциясының сыртқы және ішкі факторларын және олардың өзара әсерін; тіл тарихындағы стихиялы және саналылық рөлін; диахрониядағы тіл саясатын және тілдік құрылысты т.б. зерттейді.<ref>Абасилов А. Әлеуметтік лингвистика сөздігі. – Алматы, 2016. - 49-50 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} iw1o59j34e901eon9zvggsrycexgznd 3601578 3601544 2026-05-08T08:02:19Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Маржан АК|Маржан АК]] соңғы нұсқасына қайтарды 3319274 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Диахронды әлеуметтік лингвистика''' (грек dia… + chrohos уақыт, орыс. диахроническая социолингвистика, ағылш. diachronic sociolingustics) – тілдің пайда болуы мен тарихи дамуы заңдылықтарын, оның табиғаты мен қызметтік және құрылымдық жағын бірдей қатыстырып зерттейтін әлеуметтік лингвистиканың саласы. Диахронды әлеуметтік лингвистика тілдің пайда болу және жоғалу проблемаларын; әлеуметтік лингвистикалық аспектіде нақтылы тілдердің тарихын; тіл эволюциясының сыртқы және ішкі факторларын және олардың өзара әсерін; тіл тарихындағы стихиялы және саналылық рөлін; диахрониядағы тіл саясатын және тілдік құрылысты т.б. зерттейді.<ref>Абасилов А. Әлеуметтік лингвистика сөздігі. – Алматы, 2016. - 49-50 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kbizkxp4us5ehqo6ymaofi7pa3neycc Винни-Пух 0 737564 3601552 3528662 2026-05-08T07:40:04Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601552 wikitext text/x-wiki [[Сурет:The original Winnie the Pooh toys.jpg|alt=Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.|нобай|Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.]]'''Винни-Пух''' (сонымен қатар '''Эдуард Аюы''', '''Пух аюы''' немесе жай '''Пух''') — ағылшын жазушысы А. А. Милн мен ағылшын иллюстраторы Э. Х. Шепардтың ойдан шығарған [[Антропоморфизм|антропоморфты]] ойыншық аю. Винни-Пух алғаш рет 1925 жылы Рождество қарсаңында, Лондонның Evening news жаңалықтары тапсырысы бойынша балаларға арналған әңгімеде пайда болды. Милнді Harrods дүкенінен ұлы, Кристофер Робинге алған жұмсақ ойыншығы мен London Zoo хайуанаттар бағында көрген аю шабыттандырды. == Тарих == [[Сурет:Winnie the Pooh sculpture at London Zoo.jpg|нобай|Лондон хайуанаттар бағындағы мүсін, онда А.А. Милн ұлы Кристофер Робинді оқиғасын жазуға шабыттандырған мейірімді аюды көрсетуге апарды.<ref>[https://www.londonzoo.org/zoo-stories/history-of-london-zoo/famous-animals-london-zoo/winnie-pooh-origins The bear who inspired Winnie-the-Pooh.]</ref>]] 1921 жылы Милн ұлы Кристофер Робинге “Harrods” дүкенінен ойыншық аю сатып алды. Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2021/jul/23/winnie-the-pooh-goes-to-harrods-in-new-authorised-aa-milne-prequel "Winnie-the-Pooh goes to Harrods in new authorised AA Milne prequel"]</ref><ref>[https://www.licensingsource.net/indepth/winnie-the-pooh-has-an-enchanting-heritage/ "'Winnie the Pooh has an enchanting heritage'"]</ref> Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.cbc.ca/kids/articles/the-real-life-canadian-story-of-winnie-the-pooh "The real-life Canadian story of Winnie-the-Pooh"]</ref><ref>[https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ "How Winnie-the-Pooh Got His Name"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240224172929/https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ |date=2024-02-24 }}</ref> == Кейіпкер == [[Сурет:Winnie-the-Pooh 45-1.png|солға|нобай|Кристофер Робинді тыңдап отырған Винни-Пух. Винни-Пух (1926). Э. Х. Шепардтың иллюстрациясы.]] Милн кітаптарында Пух аңғал және баяу, бірақ сонымен бірге ол мейірімді, ойшыл және табанды. Ол және оның достары оны «миы өте аз аю» деп ойласа да, Пух кейде ақылға қонымды идеяға ие екенін мойындайды. Оларға Торайды су тасқынынан құтқару үшін Кристофер Робиннің қолшатырына міну, Руды өзеннен шығаруға көмектесіп, «Солтүстік полюсті» ашу, Пух таяқшалар ойынын ойлап табу және Йаның бір жағына үлкен тасты лақтыру арқылы өзеннен шығару жатады. == Кеңестік Винни-Пух == [[Сурет:The Soviet Union 1988 CPA 5916 stamp (Winnie-the-Pooh).jpg|нобай|Винни-Пухтың кеңестік үлгісі көрсетілген пошта маркасы.]] Кеңес Одағында үш Винни-Пух ( орыс тілінде Винни-Пух ) әңгімелері атақты трилогияға айналған.<ref>"[http://www.animator.ru/db/?ver=eng&p=show_film&fid=6758 Russian animation in letters and figures: 'Winnie the Pooh]'"</ref><ref>Scott Collier, Kevin (17 November 2018). "[https://cartoonresearch.com/index.php/russias-winnie-the-pooh-animated-series/ Russia's "Winnie-the-Pooh"]". ''Cartoon research''.</ref> * 1969. ''Винни-Пух'' – 1-тарауға негізделген. * 1971. ''Винни-Пухқа қонаққа барады'' ( Винни-Пух идёт в гости) – 2-тарауға негізделген. * 1972. ''Винни-Пух және жұмыс күні'' ( Винни-Пух и день забот) – 4 және 6 тарауларға негізделген. == Дереккөздер == <references /> {{Тексерілмеген мақала|date= сәуір 2024}} s1tjcls1rboojg7tia1hoh6se5ublfo 3601573 3601552 2026-05-08T08:02:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3506398 wikitext text/x-wiki [[Сурет:The original Winnie the Pooh toys.jpg|alt=Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.|нобай|Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.]]'''Винни-Пух''' (сонымен қатар '''Эдуард Аюы''', '''Пух аюы''' немесе жай '''Пух''') — ағылшын жазушысы А. А. Милн мен ағылшын иллюстраторы Э. Х. Шепардтың ойдан шығарған [[Антропоморфизм|антропоморфты]] ойыншық аю. Винни-Пух алғаш рет 1925 жылы Рождество қарсаңында, Лондонның Evening news жаңалықтары тапсырысы бойынша балаларға арналған әңгімеде пайда болды. Милнді Harrods дүкенінен ұлы, Кристофер Робинге алған жұмсақ ойыншығы мен London Zoo хайуанаттар бағында көрген аю шабыттандырды. == Тарих == [[Сурет:Winnie the Pooh sculpture at London Zoo.jpg|нобай|Лондон хайуанаттар бағындағы мүсін, онда А.А. Милн ұлы Кристофер Робинді оқиғасын жазуға шабыттандырған мейірімді аюды көрсетуге апарды.<ref>[https://www.londonzoo.org/zoo-stories/history-of-london-zoo/famous-animals-london-zoo/winnie-pooh-origins The bear who inspired Winnie-the-Pooh.]</ref>]] 1921 жылы Милн ұлы Кристофер Робинге “Harrods” дүкенінен ойыншық аю сатып алды. Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2021/jul/23/winnie-the-pooh-goes-to-harrods-in-new-authorised-aa-milne-prequel "Winnie-the-Pooh goes to Harrods in new authorised AA Milne prequel"]</ref><ref>[https://www.licensingsource.net/indepth/winnie-the-pooh-has-an-enchanting-heritage/ "'Winnie the Pooh has an enchanting heritage'"]</ref> Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.cbc.ca/kids/articles/the-real-life-canadian-story-of-winnie-the-pooh "The real-life Canadian story of Winnie-the-Pooh"]</ref><ref>[https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ "How Winnie-the-Pooh Got His Name"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240224172929/https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ |date=2024-02-24 }}</ref> == Кейіпкер == [[Сурет:Winnie-the-Pooh 45-1.png|солға|нобай|Кристофер Робинді тыңдап отырған Винни-Пух. Винни-Пух (1926). Э. Х. Шепардтың иллюстрациясы.]] Милн кітаптарында Пух аңғал және баяу, бірақ сонымен бірге ол мейірімді, ойшыл және табанды. Ол және оның достары оны «миы өте аз аю» деп ойласа да, Пух кейде ақылға қонымды идеяға ие екенін мойындайды. Оларға Торайды су тасқынынан құтқару үшін Кристофер Робиннің қолшатырына міну, Руды өзеннен шығаруға көмектесіп, «Солтүстік полюсті» ашу, Пух таяқшалар ойынын ойлап табу және Йаның бір жағына үлкен тасты лақтыру арқылы өзеннен шығару жатады. == Кеңестік Винни-Пух == [[Сурет:The Soviet Union 1988 CPA 5916 stamp (Winnie-the-Pooh).jpg|нобай|Винни-Пухтың кеңестік үлгісі көрсетілген пошта маркасы.]] Кеңес Одағында үш Винни-Пух ( орыс тілінде Винни-Пух ) әңгімелері атақты трилогияға айналған.<ref>"[http://www.animator.ru/db/?ver=eng&p=show_film&fid=6758 Russian animation in letters and figures: 'Winnie the Pooh]'"</ref><ref>Scott Collier, Kevin (17 November 2018). "[https://cartoonresearch.com/index.php/russias-winnie-the-pooh-animated-series/ Russia's "Winnie-the-Pooh"]". ''Cartoon research''.</ref> * 1969. ''Винни-Пух'' – 1-тарауға негізделген. * 1971. ''Винни-Пухқа қонаққа барады'' ( Винни-Пух идёт в гости) – 2-тарауға негізделген. * 1972. ''Винни-Пух және жұмыс күні'' ( Винни-Пух и день забот) – 4 және 6 тарауларға негізделген. == Дереккөздер == <references /> {{Тексерілмеген мақала|date= сәуір 2024}} oep1o8wqprs2y92xrxcdx12f58vyxln Елена Натанаэль 0 742241 3601425 3359471 2026-05-08T05:40:06Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601425 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Елена Натанаэль''' ([[Грек тілі|грек]]: Έλενα Ναθαναήλ,рожденная Елени Деливассили-Натанаэль, 1947 ж. 19 қаңтар – 4 наурыз 2008 ж.) — грек кино актрисасы. == Өмірбаяны == === Ерте өмірі === Елени Деливассили-Натанаэль [[Афина|Афины]] маңындағы Неа Филадельфея қаласында ауқатты отбасында дүниеге келген<ref>http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8777&pubid=598433</ref><ref>http://liberopoulos.gr/listcats3.php?subaction=showfull&id=1153999850&archive=&start_from=&ucat=6&</ref>. ''Деливассили'' оның әкесінің тегі, ал ''Натанаель'' анасының тегі болды, бірақ ол Натанаель ретінде танымал болғанымен, екеуін де тегі ретінде сақтап қалды. Оның әкесі Айвалиден шыққан [[Кіші Азия]] [[Гректер|грекі]] – тоқыма дизайнері және өндірушісі, ал анасы маниот болған. Елена Пелос Кацелис драма мектебінде драматургияны оқыды. === Мансабы === Еленаның әсем келбеті оны 1960 жылдары сол кездегі гүлденген грек киносының продюсерлері мен режиссерлерінің назарына түсті. Ол алғаш рет кино саласында, 1964 жылы режиссер Яннис Далианидис болған «{{Lang|el|Kati na kaiei}}» фильмінде пайда болды. Оның екінші экрандағы рөлі 1965 жылы [[Томас Манн (жазушы)|Томас Манның]] романына негізделген Рольф Тиеле түсірген ''«The Blood of the Walsungs»'' [[неміс]] фильмінде болды. Алпысыншы жылдардың аяғындағы грек фильмдерінде тағы бірнеше рөлдерде пайда болды және оның көптеген рөлдерінде ол еркетотай байдың қызының рөлін сомдады. 1968 жылы ол «{{Lang|el|Randevou me mia agnosti}}» фильміндегі рөлі үшін Халықаралық Салоники кинофестивалінде «Үздік әйел рөлі» жүлдесіне ие болды. 1970 жылдардың басында ол өзінің экрандық тұлғасын еркін рухты, әдемі жас әйел ретінде қалыптастырды және сән белгішесіне айналды. Сол онжылдықта грек коммерциялық киносының күрт құлдырауы оның мансабына жағымсыз әсер етті, бұл сол кезеңдегі грек кино жұлдыздары үшін әдеттегі нәрсе болды. Жеті жылдық үзілістен кейін ол бірнеше тікелей бейне фильмдермен, әдетте жеңіл комедиялармен оралды. Осыдан кейін ол жоғалып кетті және тек ерекше көріністер жасады. Оның сұлулығы мен актерлік қабілетіне лайық рөлдерінің бірі 1998 жылғы «{{Lang|el|Aggigma psyhis}}» [[Сабын операсы|сериалындағы]] «Джулия» рөлі болды. Оның соңғы рөлі 2007 жылы Mega арнасында көрсетілген танымал «''Gorgones»'' телехикаясындағы «Майя Гувер» рөлі болды және оның оралуын көрермендер жылы қабылдады. === Жеке өмірі === Елена Натанаэль Джоргос Цагкариспен қарым-қатынаста болып, 1973 жылы Инка есімді қызын дүниеге әкелді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол бірнеше жыл бойы [[Эвбея|Эвбейдағы]] фермасында өмірлік серігі, [[Олимпиакос (футбол клубы)|Олимпиакостың]] ардагер [[Футбол|футболшысы]] Тасос Митропулоспен бірге тұрып, шарап өндірумен айналысты. Ол 2008 жылы 4 наурызда [[Өкпе обыры|өкпенің қатерлі ісігінен]] қайтыс болды және грек баспасөзі оны «Грек киносының сиқыршысы» ({{Lang|el|Γόησσα του ελληνικού κινηματογράφου}}) деп атады. Оның жерлеу рәсімі 5 наурызда Неа Филадельфея зиратында өтті, онда көптеген адамдар онымен қоштасуға келді. == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0622265|Elena Nathanael}} == Дереккөздер == [[Санат:Грек актрисалары]] 3rj2l91qk74uonpxq8hmfmj6jgpws5b 3601636 3601425 2026-05-08T08:06:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:KoishymanovaG|KoishymanovaG]] соңғы нұсқасына қайтарды 3359471 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Елена Натанаэль''' ([[Грек тілі|грек]]: Έλενα Ναθαναήλ,рожденная Елени Деливассили-Натанаэль, 1947 ж. 19 қаңтар – 4 наурыз 2008 ж.) — грек кино актрисасы. == Өмірбаяны == === Ерте өмірі === Елени Деливассили-Натанаэль [[Афина|Афины]] маңындағы Неа Филадельфея қаласында ауқатты отбасында дүниеге келген<ref>http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8777&pubid=598433</ref><ref>http://liberopoulos.gr/listcats3.php?subaction=showfull&id=1153999850&archive=&start_from=&ucat=6&</ref>. ''Деливассили'' оның әкесінің тегі, ал ''Натанаель'' анасының тегі болды, бірақ ол Натанаель ретінде танымал болғанымен, екеуін де тегі ретінде сақтап қалды. Оның әкесі Айвалиден шыққан [[Кіші Азия]] [[Гректер|грекі]] – тоқыма дизайнері және өндірушісі, ал анасы маниот болған. Елена Пелос Кацелис драма мектебінде драматургияны оқыды. === Мансабы === Еленаның әсем келбеті оны 1960 жылдары сол кездегі гүлденген грек киносының продюсерлері мен режиссерлерінің назарына түсті. Ол алғаш рет кино саласында, 1964 жылы режиссер Яннис Далианидис болған «{{Lang|el|Kati na kaiei}}» фильмінде пайда болды. Оның екінші экрандағы рөлі 1965 жылы [[Томас Манн (жазушы)|Томас Манның]] романына негізделген Рольф Тиеле түсірген ''«The Blood of the Walsungs»'' [[неміс]] фильмінде болды. Алпысыншы жылдардың аяғындағы грек фильмдерінде тағы бірнеше рөлдерде пайда болды және оның көптеген рөлдерінде ол еркетотай байдың қызының рөлін сомдады. 1968 жылы ол «{{Lang|el|Randevou me mia agnosti}}» фильміндегі рөлі үшін Халықаралық Салоники кинофестивалінде «Үздік әйел рөлі» жүлдесіне ие болды. 1970 жылдардың басында ол өзінің экрандық тұлғасын еркін рухты, әдемі жас әйел ретінде қалыптастырды және сән белгішесіне айналды. Сол онжылдықта грек коммерциялық киносының күрт құлдырауы оның мансабына жағымсыз әсер етті, бұл сол кезеңдегі грек кино жұлдыздары үшін әдеттегі нәрсе болды. Жеті жылдық үзілістен кейін ол бірнеше тікелей бейне фильмдермен, әдетте жеңіл комедиялармен оралды. Осыдан кейін ол жоғалып кетті және тек ерекше көріністер жасады. Оның сұлулығы мен актерлік қабілетіне лайық рөлдерінің бірі 1998 жылғы «{{Lang|el|Aggigma psyhis}}» [[Сабын операсы|сериалындағы]] «Джулия» рөлі болды. Оның соңғы рөлі 2007 жылы Mega арнасында көрсетілген танымал «''Gorgones»'' телехикаясындағы «Майя Гувер» рөлі болды және оның оралуын көрермендер жылы қабылдады. === Жеке өмірі === Елена Натанаэль Джоргос Цагкариспен қарым-қатынаста болып, 1973 жылы Инка есімді қызын дүниеге әкелді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол бірнеше жыл бойы [[Эвбея|Эвбейдағы]] фермасында өмірлік серігі, [[Олимпиакос (футбол клубы)|Олимпиакостың]] ардагер [[Футбол|футболшысы]] Тасос Митропулоспен бірге тұрып, шарап өндірумен айналысты. Ол 2008 жылы 4 наурызда [[Өкпе обыры|өкпенің қатерлі ісігінен]] қайтыс болды және грек баспасөзі оны «Грек киносының сиқыршысы» ({{Lang|el|Γόησσα του ελληνικού κινηματογράφου}}) деп атады. Оның жерлеу рәсімі 5 наурызда Неа Филадельфея зиратында өтті, онда көптеген адамдар онымен қоштасуға келді. == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0622265|Elena Nathanael}} == Дереккөздер == [[Санат:Грек актрисалары]] qkdrw1q0vlhwt0a9etv4yiv9pav2c6a Биргуль Огуз 0 742785 3601412 3363467 2026-05-08T05:20:53Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601412 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Биргуль Огуз''' (1981, [[Ыстанбұл]]) — түрік жазушысы. Биругль 1981 жылы Ыстанбұлда дүниеге келген. Біраз уақыт музыкамен айналысқаннан кейін ол бұл қызығушылығын тастап кетті. Бакалавриат білімін Ыстанбұл Билгі университетінің салыстырмалы әдебиет бөлімінде аяқтады. Университетте оқып жүрген жылдары театрға қызығушылық танытып, драматург болып жұмыс істеді. Көркемөнерпаздар үйірмелеріне поэзия, театр, роман тарихы сабақтарын берді. «Интеллектуалдық үмітсіздіктің қысқаша тарихы: Түрік романындағы зиялылардың ақылсыздығы мен өз-өзіне қол жұмсауы» атты диссертациясымен сол университеттің мәдениеттану бағдарламасы бойынша магистратураны аяқтады. 2006 жылы ол [[Эдинбург университеті|Эдинбург университетіндегі]] Модернизм-Постмодернизм бағдарламасына Хейзель Хьюган қорының стипендиясымен қатысты. Биргульдің ''Beans Known'' ( [[Болмыс (философия)|Varlık]], 2007) және ''Hah'' ( Metis, 2012) атты екі хикаялық кітабы ''бар'', сондай-ақ көптеген әңгімелері, мақалалары және аудармалары Birikim және ''Felsefe Logos'' сияқты басылымдарда жарық ''көрді''<ref>{{Cite web|title=Avrupa Birliği Edebiyat Ödülü Türkiye'den Birgül Oğuz'a Verildi|url=http://bianet.org/bianet/kitap/160073-avrupa-birligi-edebiyat-odulu-turkiye-den-birgul-oguz-a-verildi|publisher=Bianet|accessdate=6 Eylül 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121231652/http://bianet.org/bianet/kitap/160073-avrupa-birligi-edebiyat-odulu-turkiye-den-birgul-oguz-a-verildi|archivedate=21 Kasım 2014}}</ref>. 2015 жылы Айова университетінің халықаралық жазу бағдарламасына қабылданды. Бүгінде ол [[Босфор университеті|Богазичи университетінде]] докторлық дәрежесін алуда, сонымен қатар Назым Хикмет академиясында және сән сахнасында дәрістер оқиды. 2014 жылы «Ха» үшін Еуропалық Одақтың әдеби сыйлығымен (EUPL) марапатталған оғыз осы сюжеттік типтегі шығармада психологиялық және меланхолиялық баяндау арқылы аза тұтуға назар аударды. 1968 жылғы ұрпақ және 12 қыркүйектегі төңкеріс сияқты мерзімді тақырыптар жұмыстың саяси атмосферасын құрады<ref>{{Cite web|title=BIRGÜL OĞUZ|url=https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz|publisher=EUPL|accessdate=6 Eylül 2020|language=İngilizce|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830151025/https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz|archivedate=30 Ağustos 2019}}</ref>. ''Varlık'' журналына берген сұхбатында ол [[Вирджиния Вулф]], [[Джеймс Джойс]], Итало Кальвино, [[Хулио Кортасар|Хулио Кортазар]], [[Фёдор Михайлович Достоевский|Федор Достоевский]], [[Габриэль Гарсиа Маркес]], Фернандо Пессоа, сондай-ақ [[Ахмет Хамди Танпынар]], Огуз Атай, Юсуф Атылган, Бильге Карасу, Сема Кайгусуз және басқада оған әсер еткендердің бар екенін айтты<ref>https://web.archive.org/web/20190830151025/https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz</ref>. 2020 жылы оның ''«Истанция»'' еңбегін Metis Publications басып шығарды. == Дереккөздер == 53z26e5mm6stesm4pu4pmce26htk6xa 3601647 3601412 2026-05-08T08:07:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:KoishymanovaG|KoishymanovaG]] соңғы нұсқасына қайтарды 3363467 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Биргуль Огуз''' (1981, [[Ыстанбұл]]) — түрік жазушысы. Биругль 1981 жылы Ыстанбұлда дүниеге келген. Біраз уақыт музыкамен айналысқаннан кейін ол бұл қызығушылығын тастап кетті. Бакалавриат білімін Ыстанбұл Билгі университетінің салыстырмалы әдебиет бөлімінде аяқтады. Университетте оқып жүрген жылдары театрға қызығушылық танытып, драматург болып жұмыс істеді. Көркемөнерпаздар үйірмелеріне поэзия, театр, роман тарихы сабақтарын берді. «Интеллектуалдық үмітсіздіктің қысқаша тарихы: Түрік романындағы зиялылардың ақылсыздығы мен өз-өзіне қол жұмсауы» атты диссертациясымен сол университеттің мәдениеттану бағдарламасы бойынша магистратураны аяқтады. 2006 жылы ол [[Эдинбург университеті|Эдинбург университетіндегі]] Модернизм-Постмодернизм бағдарламасына Хейзель Хьюган қорының стипендиясымен қатысты. Биргульдің ''Beans Known'' ( [[Болмыс (философия)|Varlık]], 2007) және ''Hah'' ( Metis, 2012) атты екі хикаялық кітабы ''бар'', сондай-ақ көптеген әңгімелері, мақалалары және аудармалары Birikim және ''Felsefe Logos'' сияқты басылымдарда жарық ''көрді''<ref>{{Cite web|title=Avrupa Birliği Edebiyat Ödülü Türkiye'den Birgül Oğuz'a Verildi|url=http://bianet.org/bianet/kitap/160073-avrupa-birligi-edebiyat-odulu-turkiye-den-birgul-oguz-a-verildi|publisher=Bianet|accessdate=6 Eylül 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121231652/http://bianet.org/bianet/kitap/160073-avrupa-birligi-edebiyat-odulu-turkiye-den-birgul-oguz-a-verildi|archivedate=21 Kasım 2014}}</ref>. 2015 жылы Айова университетінің халықаралық жазу бағдарламасына қабылданды. Бүгінде ол [[Босфор университеті|Богазичи университетінде]] докторлық дәрежесін алуда, сонымен қатар Назым Хикмет академиясында және сән сахнасында дәрістер оқиды. 2014 жылы «Ха» үшін Еуропалық Одақтың әдеби сыйлығымен (EUPL) марапатталған оғыз осы сюжеттік типтегі шығармада психологиялық және меланхолиялық баяндау арқылы аза тұтуға назар аударды. 1968 жылғы ұрпақ және 12 қыркүйектегі төңкеріс сияқты мерзімді тақырыптар жұмыстың саяси атмосферасын құрады<ref>{{Cite web|title=BIRGÜL OĞUZ|url=https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz|publisher=EUPL|accessdate=6 Eylül 2020|language=İngilizce|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830151025/https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz|archivedate=30 Ağustos 2019}}</ref>. ''Varlık'' журналына берген сұхбатында ол [[Вирджиния Вулф]], [[Джеймс Джойс]], Итало Кальвино, [[Хулио Кортасар|Хулио Кортазар]], [[Фёдор Михайлович Достоевский|Федор Достоевский]], [[Габриэль Гарсиа Маркес]], Фернандо Пессоа, сондай-ақ [[Ахмет Хамди Танпынар]], Огуз Атай, Юсуф Атылган, Бильге Карасу, Сема Кайгусуз және басқада оған әсер еткендердің бар екенін айтты<ref>https://web.archive.org/web/20190830151025/https://www.euprizeliterature.eu/authors/birg%C3%BCl-o%C4%9Fuz</ref>. 2020 жылы оның ''«Истанция»'' еңбегін Metis Publications басып шығарды. == Дереккөздер == 118zocow7ze6j56esy9o7z8z3fy1tgt Қосмүйіз 0 744592 3601492 3588519 2026-05-08T07:02:10Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601492 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қосмүйіз''' ― қойдың, сиырдың, ешкінің екі мүйізін бейнелейтін ою-өрнек. Кейде "ырғақ" немесе "ілгек" деп аталады. Үй жиһаздары мен тұрмыстық заттарды, киім-кешектерді, қару-жарақтарды безендіру үшін қолданылады. Қазіргі кезде "қосмүйіз" ою-өрнегін сәукелеге, айыр қалпақтың төбесіне, шетіне, қамзолдың алдыңғы жағына, етіктің қонышына салады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c1dh8qs4si55mzt3lahu70ur3ovfxkt 3601599 3601492 2026-05-08T08:04:01Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3373570 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қосмүйіз''' ― қойдың, сиырдың, ешкінің екі мүйізін бейнелейтін ою-өрнек. Кейде "ырғақ" немесе "ілгек" деп аталады. Үй жиһаздары мен тұрмыстық заттарды, киім-кешектерді, қару-жарақтарды безендіру үшін қолданылады. Қазіргі кезде "қосмүйіз" ою-өрнегін сәукелеге, айыр қалпақтың төбесіне, шетіне, қамзолдың алдыңғы жағына, етіктің қонышына салады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7he8thx5gtwtbcg4365nbem9votumdd Арқармүйіз 0 744600 3601527 3598861 2026-05-08T07:22:01Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601527 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Арқармүйіз''' ― қойдың мүйізін бейнелейтін оюдың түрі. Бұл элемент "[[қошқармүйіз]]ге" өте ұқсас, бірақ, оған қарағанда шиыршықтанып, тармағы одан көбірек болып келеді. Кілем, тұскиіз, сырмақ, кесте, киім-кешек пен үй жиһаздарында кездеседі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bi0mmthizuvq3twhgxmsu2qegbdfngn 3601588 3601527 2026-05-08T08:03:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3373566 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Арқармүйіз''' ― қойдың мүйізін бейнелейтін оюдың түрі. Бұл элемент "[[қошқармүйіз]]ге" өте ұқсас, бірақ, оған қарағанда шиыршықтанып, тармағы одан көбірек болып келеді. Кілем, тұскиіз, сырмақ, кесте, киім-кешек пен үй жиһаздарында кездеседі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oy4p71l75zyyy3ntlf4d8qhkh4fsl2h Қостұмарша 0 744612 3601442 3588526 2026-05-08T06:09:28Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601442 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қостұмарша''', '''Сызықтұмарша''' — төбесінен түйістірілген екі тұмарша үшбұрыш өрнегі қосылып, геометриялық үшбұрыш жасайтын ою-өрнек. Бұл өрнектің түрі «[[тұмарша]]<nowiki/>» өрнегі секілді тіл-көзден сақтау ұғымын білдірмейді, тек әсемдік әшекей ретінде қолданылады. Әдетте кілем шетіндегі және ортасындағы оюлардың ортасына салынады. Кейде бұл өрнек «аралықгүл» деп аталады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: «Алматыкітап» ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} b6bygtat2ka3y1l71nc3zchc32mvrgu 3601622 3601442 2026-05-08T08:05:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Aidana001|Aidana001]] соңғы нұсқасына қайтарды 3588526 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қостұмарша''', '''Сызықтұмарша''' — төбесінен түйістірілген екі тұмарша үшбұрыш өрнегі қосылып, геометриялық үшбұрыш жасайтын ою-өрнек. Бұл өрнектің түрі «[[тұмарша]]<nowiki/>» өрнегі секілді тіл-көзден сақтау ұғымын білдірмейді, тек әсемдік әшекей ретінде қолданылады. Әдетте кілем шетіндегі және ортасындағы оюлардың ортасына салынады. Кейде бұл өрнек «аралықгүл» деп аталады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: «Алматыкітап» ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sq6zi16xbabico8bftr5u3h0upvky25 Бағанаөрнек 0 744615 3601555 3373556 2026-05-08T07:41:44Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601555 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бағанаөрнек''' — қора төбесінің арқалығын астына тіреп тұратын діңгек ағаш. Бұл ою-өрнекті заттың, бұйымның ортасына келтіреді, оны негіз етіп, жан-жағын басқа өрнектермен бейнелейді. "Бағанаөрнек" асадалмен, кебежелердің аяқтарына, қырларына, айна қойғыштың шетіне, піспек саптардың жоғарғы жақ басына, адалбақанның бойында жиі ұшырайды және текеметтің орта тұсын көмкеруде кездеседі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 19nv9di97tlepqz9ae3g9pjscclct9x 3601570 3601555 2026-05-08T08:01:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3373556 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бағанаөрнек''' — қора төбесінің арқалығын астына тіреп тұратын діңгек ағаш. Бұл ою-өрнекті заттың, бұйымның ортасына келтіреді, оны негіз етіп, жан-жағын басқа өрнектермен бейнелейді. "Бағанаөрнек" асадалмен, кебежелердің аяқтарына, қырларына, айна қойғыштың шетіне, піспек саптардың жоғарғы жақ басына, адалбақанның бойында жиі ұшырайды және текеметтің орта тұсын көмкеруде кездеседі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hxhna3ign2qp68t0gmruur6qubxcdfl Больцман тұрақтысы 0 744694 3601417 3566494 2026-05-08T05:27:09Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601417 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Больцман тұрақтысы {{nobr|(<math>k</math> немесе <math>k_{\rm B}</math>)}} — температура мен энергия арасындағы байланысты анықтайтын физикалық тұрақты. Бұл тұрақты рөл атқаратын статистикалық физикаға үлкен үлес қосқан австриялық физик Людвиг Больцманның есімімен аталады. Оның халықаралық СИ бірліктер жүйесіндегі мәні СИ негізгі бірліктерінің анықтамаларының өзгеруіне сәйкес. {{math|''k''}} = 1,380 649 · 10<sup>−23</sup> [[Джоуль|Дж]]/[[Кельвин|К]]. Әмбебап газ константасы Больцман константасының Авогадро санына көбейтіндісі ретінде анықталады, <math>R=kN_\mathrm{A}</math>. Бөлшектердің саны мольмен берілген кезде газ константасы ыңғайлырақ саналады. jgos3nwx2ib9f9ep9e3qpfxk2de0acq 3601643 3601417 2026-05-08T08:07:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3566494 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Больцман тұрақтысы {{nobr|(<math>k</math> немесе <math>k_{\rm B}</math>)}} — температура мен энергия арасындағы байланысты анықтайтын физикалық тұрақты. Бұл тұрақты рөл атқаратын статистикалық физикаға үлкен үлес қосқан австриялық физик Людвиг Больцманның есімімен аталады. Оның халықаралық СИ бірліктер жүйесіндегі мәні СИ негізгі бірліктерінің анықтамаларының өзгеруіне сәйкес. {{math|''k''}} = 1,380 649 · 10<sup>−23</sup> [[Джоуль|Дж]]/[[Кельвин|К]]. Әмбебап газ константасы Больцман константасының Авогадро санына көбейтіндісі ретінде анықталады, <math>R=kN_\mathrm{A}</math>. Бөлшектердің саны мольмен берілген кезде газ константасы ыңғайлырақ саналады. pbmzyddn4ho49xqkwu3smzcpnf1eug3 Классикалық цефеидтер 0 745165 3601440 3376235 2026-05-08T06:05:08Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601440 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Классикалық цефеидтер''' (ағылш. ''classical Cepheids''), '''I типті цефеидтер, I типті цефеидтер, Цефей Дельта типті цефеидтер''' — айнымалы жұлдыздар типі ([[цефеидтер]]). Галактикалар популяциясының бірінші типіне жатады, бірнеше күннен бірнеше аптаға дейінгі кезеңдермен тұрақты радиалды пульсация белгілерін көрсетеді, Жарық амплитудасы шаманың оннан бір бөлігінен 2 жұлдызға дейін. kzvcgw7l614y6hiq5sbg0wcc5cbuk5b 3601624 3601440 2026-05-08T08:05:22Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Aigerimamirgali|Aigerimamirgali]] соңғы нұсқасына қайтарды 3376235 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Классикалық цефеидтер''' (ағылш. ''classical Cepheids''), '''I типті цефеидтер, I типті цефеидтер, Цефей Дельта типті цефеидтер''' — айнымалы жұлдыздар типі ([[цефеидтер]]). Галактикалар популяциясының бірінші типіне жатады, бірнеше күннен бірнеше аптаға дейінгі кезеңдермен тұрақты радиалды пульсация белгілерін көрсетеді, Жарық амплитудасы шаманың оннан бір бөлігінен 2 жұлдызға дейін. any5t8zop00bssmayfowsvp2yg80d6u Бақытжан Ордабаев 0 745262 3601408 3581205 2026-05-08T05:18:06Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601408 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бақытжан Ордабаев''' ([[12 қараша]] [[1952 жыл|1952]] [[Шәуілдір]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] мемлекеттік қайраткер, елші. {{Мемлекеттік қайраткер |Туған күні=12.11.1952 |Шынайы есімі= |Туған кездегі есімі= |Туған жері= [[Шәуілдір]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні= |Қайтыс болған жері= |Партиясы= |Жұбайы= |Әкесі= |Анасы= |Балалары= |Ғылыми дәрежесі=1. [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]]<br>2. [[Доцент]] |Марапаттары= |Діні= |Сайты= |Атағы= |Білімі=1. [[Мәскеу энергетикалық институты]] (1975) |Суреті= |Титулы= [[Қазақстан]]ның [[Аргентина]] мен [[Чили]]дегі елшісі |Басқара бастады= 12 қыркүйек 2013 |Басқаруын аяқтады= 25 желтоқсан 2015 |Ізашары_= |Ізбасары_= |Ту= Flag of Argentina.svg |Ту2= Flag of Kazakhstan.svg |Президент= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев| Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_= |Титулы_2= [[Қазақстан]]ның [[Бразилия]]дағы елшісі |Басқара бастады_2= 24 шілде 2012 |Басқаруын аяқтады_2 = 25 желтоқсан 2015 |Ізашары_2=[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов| Ерлан Ыдырысов]] |Ізбасары_2=[[Қайрат Асаниязұлы Саржанов| Қайрат Саржанов]] |Ту_2= Flag of Brazil.svg |Ту2_2= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_2= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев| Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_= |Титулы_ = |Басқара бастады_ = |Басқаруын аяқтады_ = |Ізашары_= |Ізбасары_= |Ту_= |Ту2_= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_= |Премьер_= }} 1qgikgp4ijyghjzr9hw03rjudvx4aeu 3601649 3601408 2026-05-08T08:07:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3376851 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бақытжан Ордабаев''' ([[12 қараша]] [[1952 жыл|1952]] [[Шәуілдір]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] мемлекеттік қайраткер, елші. {{Мемлекеттік қайраткер |Туған күні=12.11.1952 |Шынайы есімі= |Туған кездегі есімі= |Туған жері= [[Шәуілдір]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні= |Қайтыс болған жері= |Партиясы= |Жұбайы= |Әкесі= |Анасы= |Балалары= |Ғылыми дәрежесі=1. [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]]<br>2. [[Доцент]] |Марапаттары= |Діні= |Сайты= |Атағы= |Білімі=1. [[Мәскеу энергетикалық институты]] (1975) |Суреті= |Титулы= [[Қазақстан]]ның [[Аргентина]] мен [[Чили]]дегі елшісі |Басқара бастады= 12 қыркүйек 2013 |Басқаруын аяқтады= 25 желтоқсан 2015 |Ізашары_= |Ізбасары_= |Ту= Flag of Argentina.svg |Ту2= Flag of Kazakhstan.svg |Президент= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев| Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_= |Титулы_2= [[Қазақстан]]ның [[Бразилия]]дағы елшісі |Басқара бастады_2= 24 шілде 2012 |Басқаруын аяқтады_2 = 25 желтоқсан 2015 |Ізашары_2=[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов| Ерлан Ыдырысов]] |Ізбасары_2=[[Қайрат Асаниязұлы Саржанов| Қайрат Саржанов]] |Ту_2= Flag of Brazil.svg |Ту2_2= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_2= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев| Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_= |Титулы_ = |Басқара бастады_ = |Басқаруын аяқтады_ = |Ізашары_= |Ізбасары_= |Ту_= |Ту2_= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_= |Премьер_= }} dfdrh70lqu75ol55kbq9gc8dcv54mvc Қалақ батыр 0 745354 3601517 3562277 2026-05-08T07:15:35Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601517 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Қалақ батыр''' (XVII ғасыр) — қазақ [[Батыр|батыры]].<ref>https://history-akmola.kz/kieli_obektileri/qr27.html</ref> [[Арғын]] - [[Қарауыл руы|Қарауыл]] - Қылды руыннан шыққан. Қазіргі [[Ақмола облысы]], [[Зеренді ауданы]]нда өмір сүрген. Құсеп ауылында жерленген. Қалақ батыр 17 ғасырдың басында өз отанның қорғайтын жоңғарға қарсы шайқаста өзін көрсеткен ержүрек жауынгер. Ол жоңғарға қарсы бірінші шайқасқа қатысқан. Жаудың көптілігіне қарамастан, Қалак батырдың келісілген әскери іс-әрекеттері арқасында оның әскері жауға қарсы тұра алды. Осы шайқастан кейін Қалақ батырдың есімі бүкіл қазақ даласына белгілі болды. Оның батылдығы туралы әңгімелер ауыздан ауызға тарап, жас ұрпақ Қалақ батырға ұқсағысы келді. == Тарихы == XVII ғасырдың 30-жылдарындағы бытыраңқы [[Ойраттар|ойрат]] тайпалары біртұтас мемлекетке бірігіп, [[Жоңғар хандығы|Жоңғар хандығының]] негізін қалады. [[Қазақстан]] мен [[Орта Азия]] турасында ойраттар ұстанған сыртқы саясаттың күшеюі қазақ-жоңғар қарым-қатынасын шиеленістіріп, жиі-жиі әскери қақтығыстарға әкеліп соқтырды. Жоңғарларға қарсы күресті [[Есім хан|Есім ханның]] ұлы [[Салқам Жәңгір хан]] ([[1629]]–[[1680]]) басқарды. [[1635]] жылы шайқастардың бірінде [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] жеңіліс тауып, тұтқынға түседі. Бірнеше жыл тұтқында болған Жәңгір өзара бітімнен кейін босап, қазақ даласына оралды. Осыдан кейін Жәңгір жоңғарлармен бітіспес жауға айналады. Жауынгер қалмақтар ежелден қазақтарды өздерінің жаулары деп санаған. Олар ерте көктемде қазақтарға шабуыл жасауды әдетке айналдырған, олар әлі жайлауға шықпаған, бірікпеген. Бұл туралы білген Жәңгір хан алғашқы еруімен [[Қалақ батыр]] бастаған тоғыз жігітті жау еліне барлауға жібереді. Бірнеше күн жолда болғаннан кейін, жауынгерлер айсыз түнде қалмақтар лагеріне жетеді-олар жау қолбасшыларының бірін (мыңбасы) ұрлап кетеді. Бұл оқиға кейін [[Жәңгір хан]] осы топты "Қалақтың темір тоғызы" деп аталды. Тұтқыннан жаудың дизайнын, оның жүру жолын білген хан Жәңгір және оның серіктері оны туған жеріне жақындағанда қарсы алып, көшпенділер үшін ерекше сраж тактикасын қолдануға шешім қабылдады. Осылай болды: 1643 жылдың көктемінде жоңғар хунтайшы Ердени Батур үлкен әскермен Қазақ жерлеріне жорыққа шықты. Жәңгір хан жауынгерлерімен бірге Жоңғар Алатауының Орбұлақ өзенінің шатқалын терең қазып, қазақтардың негізгі күштері келгенге дейін буктурмада күтті. Жауынгерлердің жартысы жолда үйінді ұйымдастырды, ал қалғандары жартастарға тарады, осылайша жоңғарларға буктурма дайындады. Шатқалға ешнәрсе білмеген жоңғарлар кірген кезде, олар алдымен таспен лақтырылды, содан кейін пайда болған дүрбелеңді пайдаланып, оларды артқы жағынан мылтықпен ұрды. Бұл шайқаста қазақтар алғаш рет атыс қаруын (мылтық) қолданды. Мұндай оқиғаларды күткен жоңғарлар қарсылық көрсете алмады. Осы шайқас барысында жоңғарлар 10 мыңға жуық жауынгерінен айырылып, Самарқандтан келген Жалаңтөс батыр әскерлерінің шабуылымен 20 мың адамдық күшпен шегінуге мәжбүр болды. == Қалақ батыр туралы естелік == Бүгінде оның қабірі [[Көкшетау]]<nowiki/>дың солтүстігіндегі қалақ Тауында, Айғыржал жерінде орналасқан. Бұл қасиетті орын қазақтардың көптеген ұрпақтары үшін батырлық өткенді және өз мәдениеті мен дәстүрлерін қорғаудың маңыздылығын еске сала отырып, күш пен қарсылықтың символына айналды. [[Ақмола облысы]], [[Зеренді ауданы]], Құсеп ауылында қалақ батырды жерлеу тек еске алу орнына ғана емес, сонымен бірге болашақ ұрпақты өз жерін одан әрі қорғауға және қорғауға шабыттандырып, өткенмен қасиетті байланыстың символына айналды.<ref>https://ruh.kz/qalaq-batyr-jerlengen-jer_17438/</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{bio-stub}} [[Санат:Қазақ батырлары]] 4a9kvv8yepg3zils61g2974bmif59a3 3601592 3601517 2026-05-08T08:03:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562277 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Қалақ батыр''' (XVII ғасыр) — қазақ [[Батыр|батыры]].<ref>https://history-akmola.kz/kieli_obektileri/qr27.html</ref> [[Арғын]] - [[Қарауыл руы|Қарауыл]] - Қылды руыннан шыққан. Қазіргі [[Ақмола облысы]], [[Зеренді ауданы]]нда өмір сүрген. Құсеп ауылында жерленген. Қалақ батыр 17 ғасырдың басында өз отанның қорғайтын жоңғарға қарсы шайқаста өзін көрсеткен ержүрек жауынгер. Ол жоңғарға қарсы бірінші шайқасқа қатысқан. Жаудың көптілігіне қарамастан, Қалак батырдың келісілген әскери іс-әрекеттері арқасында оның әскері жауға қарсы тұра алды. Осы шайқастан кейін Қалақ батырдың есімі бүкіл қазақ даласына белгілі болды. Оның батылдығы туралы әңгімелер ауыздан ауызға тарап, жас ұрпақ Қалақ батырға ұқсағысы келді. == Тарихы == XVII ғасырдың 30-жылдарындағы бытыраңқы [[Ойраттар|ойрат]] тайпалары біртұтас мемлекетке бірігіп, [[Жоңғар хандығы|Жоңғар хандығының]] негізін қалады. [[Қазақстан]] мен [[Орта Азия]] турасында ойраттар ұстанған сыртқы саясаттың күшеюі қазақ-жоңғар қарым-қатынасын шиеленістіріп, жиі-жиі әскери қақтығыстарға әкеліп соқтырды. Жоңғарларға қарсы күресті [[Есім хан|Есім ханның]] ұлы [[Салқам Жәңгір хан]] ([[1629]]–[[1680]]) басқарды. [[1635]] жылы шайқастардың бірінде [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] жеңіліс тауып, тұтқынға түседі. Бірнеше жыл тұтқында болған Жәңгір өзара бітімнен кейін босап, қазақ даласына оралды. Осыдан кейін Жәңгір жоңғарлармен бітіспес жауға айналады. Жауынгер қалмақтар ежелден қазақтарды өздерінің жаулары деп санаған. Олар ерте көктемде қазақтарға шабуыл жасауды әдетке айналдырған, олар әлі жайлауға шықпаған, бірікпеген. Бұл туралы білген Жәңгір хан алғашқы еруімен [[Қалақ батыр]] бастаған тоғыз жігітті жау еліне барлауға жібереді. Бірнеше күн жолда болғаннан кейін, жауынгерлер айсыз түнде қалмақтар лагеріне жетеді-олар жау қолбасшыларының бірін (мыңбасы) ұрлап кетеді. Бұл оқиға кейін [[Жәңгір хан]] осы топты "Қалақтың темір тоғызы" деп аталды. Тұтқыннан жаудың дизайнын, оның жүру жолын білген хан Жәңгір және оның серіктері оны туған жеріне жақындағанда қарсы алып, көшпенділер үшін ерекше сраж тактикасын қолдануға шешім қабылдады. Осылай болды: 1643 жылдың көктемінде жоңғар хунтайшы Ердени Батур үлкен әскермен Қазақ жерлеріне жорыққа шықты. Жәңгір хан жауынгерлерімен бірге Жоңғар Алатауының Орбұлақ өзенінің шатқалын терең қазып, қазақтардың негізгі күштері келгенге дейін буктурмада күтті. Жауынгерлердің жартысы жолда үйінді ұйымдастырды, ал қалғандары жартастарға тарады, осылайша жоңғарларға буктурма дайындады. Шатқалға ешнәрсе білмеген жоңғарлар кірген кезде, олар алдымен таспен лақтырылды, содан кейін пайда болған дүрбелеңді пайдаланып, оларды артқы жағынан мылтықпен ұрды. Бұл шайқаста қазақтар алғаш рет атыс қаруын (мылтық) қолданды. Мұндай оқиғаларды күткен жоңғарлар қарсылық көрсете алмады. Осы шайқас барысында жоңғарлар 10 мыңға жуық жауынгерінен айырылып, Самарқандтан келген Жалаңтөс батыр әскерлерінің шабуылымен 20 мың адамдық күшпен шегінуге мәжбүр болды. == Қалақ батыр туралы естелік == Бүгінде оның қабірі [[Көкшетау]]<nowiki/>дың солтүстігіндегі қалақ Тауында, Айғыржал жерінде орналасқан. Бұл қасиетті орын қазақтардың көптеген ұрпақтары үшін батырлық өткенді және өз мәдениеті мен дәстүрлерін қорғаудың маңыздылығын еске сала отырып, күш пен қарсылықтың символына айналды. [[Ақмола облысы]], [[Зеренді ауданы]], Құсеп ауылында қалақ батырды жерлеу тек еске алу орнына ғана емес, сонымен бірге болашақ ұрпақты өз жерін одан әрі қорғауға және қорғауға шабыттандырып, өткенмен қасиетті байланыстың символына айналды.<ref>https://ruh.kz/qalaq-batyr-jerlengen-jer_17438/</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{bio-stub}} [[Санат:Қазақ батырлары]] 4ip3k1622vczqsn2ar28d9q66cngmj3 Жылқыны қолға үйрету 0 747804 3601446 3548635 2026-05-08T06:11:35Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601446 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Жылқыны қолға үйрету''' - жабайы жылқыны алғаш рет қолға үйрету, оны шаруашылық һәм азық үшін және әскери құрал-саймандар жасау үшін алғаш қолға үйрету болып табылады. [[Жылқы|Үй жылқысы]] б.з.б 5-3 мыңжылдықтарда қолға үйретілгені дәлелденіп отыр. Осыдан бастап жылқы үй жануары ретінде қолға ұсталып бағыла бастады. {{Use dmy dates|date=September 2020}} [[File:Tarpan-Sababurg.jpg|thumb| (Тарпаңға ұқсас қазіргі жылқының суреті, 2004, Сабабург, Германия) [[Тарпаң]]]] Жылқыны қолға үйрету алғаш қазақ даласында болғаны даусыз.Оған дәлел ретінде [[Ботай мәдениеті|Ботай мәдениетін атай аламыз]] (қазіргі [[Қазақстан]] аумағында орналасқан.) [[Палеолит]] дәуірінде үңгірлердің қабырғаларында жылқылар жиі бейнеленген, бірақ олар жабайы жылқы болып табылады,ол салынған суреттер ежелгі адамдардың аң аулаған суреттері екені белгілі.Арбаға жегілген аттардың ең алғашқы суреттері б.з.д XX ғасырдағы Таяу Шығыстағы қабірлердің қабырғаларында күні бүгінге дейін сақталған. [[Санат:Жылқылар]] 2pmyxjkvwejjd6btsuce4h7qbmn4de3 3601620 3601446 2026-05-08T08:05:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3398872 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} '''Жылқыны қолға үйрету''' - жабайы жылқыны алғаш рет қолға үйрету, оны шаруашылық һәм азық үшін және әскери құрал-саймандар жасау үшін алғаш қолға үйрету болып табылады. [[Жылқы|Үй жылқысы]] б.з.б 5-3 мыңжылдықтарда қолға үйретілгені дәлелденіп отыр. Осыдан бастап жылқы үй жануары ретінде қолға ұсталып бағыла бастады. {{Use dmy dates|date=September 2020}} [[File:Tarpan-Sababurg.jpg|thumb| (Тарпаңға ұқсас қазіргі жылқының суреті, 2004, Сабабург, Германия) [[Тарпаң]]]] Жылқыны қолға үйрету алғаш қазақ даласында болғаны даусыз.Оған дәлел ретінде [[Ботай мәдениеті|Ботай мәдениетін атай аламыз]] (қазіргі [[Қазақстан]] аумағында орналасқан.) [[Палеолит]] дәуірінде үңгірлердің қабырғаларында жылқылар жиі бейнеленген, бірақ олар жабайы жылқы болып табылады,ол салынған суреттер ежелгі адамдардың аң аулаған суреттері екені белгілі.Арбаға жегілген аттардың ең алғашқы суреттері б.з.д XX ғасырдағы Таяу Шығыстағы қабірлердің қабырғаларында күні бүгінге дейін сақталған. [[Санат:Жылқылар]] lw1m9hqg97j21nvf8omhjfne9ih5fyq Лұқпан Есенов 0 750776 3601471 3590990 2026-05-08T06:36:23Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601471 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері , режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы]]. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның дауысы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} mi7i5vzk818bsq2q7xkrajacgaeu5pq 3601609 3601471 2026-05-08T08:04:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3590990 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері , режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы]]. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның дауысы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} aw0qet10pafgrvrsviq7npoc3y8ku7f Көк барқыт 0 752810 3601441 3428289 2026-05-08T06:06:55Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601441 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино |Қазақша атауы = Көк барқыт |Шынайы атауы = Blue Velvet |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Детективті фильм|детективті]] [[триллер]] |Режиссёрі = [[Дэвид Линч]] |Продюсері = Фред Карузо<br />Ричард Рот |Сценарист = Дэвид Линч |Актерлер = [[Кайл Маклахлен]]<br />[[Изабелла Росселлини]]<br />[[Лора Дерн]] |Операторы = [[Фредерик Элмс]] |Композиторы = [[Анджело Бадаламенти]] |Хореографы = |Компания = De Laurentiis Entertainment Group |Дистрибьютор = Paramount Pictures |Ұзақтығы = 120 мин |Бюджеті = 6 000 000 $ |Түсім = 8 551 228 $ |Мемлекет = АҚШ |Тілі = ағылшынша |Жыл = 1986 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0090756 |Сайты = }} '''Көк барқыт''' — [[Дэвид Линч]]тің атақты кинокартинасы. Фильм 1951 жылы шыққан танымал әннің атымен аталды. Фильмнің өзі көрерменге 1986 жылы жол тартты. Сценариін өзі жазған және өзі түсірген бұл фильм Линч карьерасындағы адғашқы жетістіктерінің бірі болды. Ол үздік сценарий үшін [[Алтын глобус]]қа және үздік режиссура үшін [[Оскар сыйлығы]]на номинацияға түскен. Американың киносыншылары атынан үздік режиссура мен үздік фильм үшін сыйлығын алған. Бастапқыда сыншылар фильмге тамаша пікірлер білдірмеді<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rogerebert.com/interviews/my-problem-with-blue-velvet|title=My problem with "Blue Velvet" {{!}} Interviews {{!}} Roger Ebert|author=Roger Ebert|website=https://www.rogerebert.com/|access-date=2021-07-10|archive-date=2021-05-14|archive-url=|deadlink=no}}</ref>, алайда кейін ол культтік туынды болып танылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9hjz6jgf10zs64jv22ll8n5ggvopjzm 3601623 3601441 2026-05-08T08:05:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] соңғы нұсқасына қайтарды 3428289 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино |Қазақша атауы = Көк барқыт |Шынайы атауы = Blue Velvet |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Детективті фильм|детективті]] [[триллер]] |Режиссёрі = [[Дэвид Линч]] |Продюсері = Фред Карузо<br />Ричард Рот |Сценарист = Дэвид Линч |Актерлер = [[Кайл Маклахлен]]<br />[[Изабелла Росселлини]]<br />[[Лора Дерн]] |Операторы = [[Фредерик Элмс]] |Композиторы = [[Анджело Бадаламенти]] |Хореографы = |Компания = De Laurentiis Entertainment Group |Дистрибьютор = Paramount Pictures |Ұзақтығы = 120 мин |Бюджеті = 6 000 000 $ |Түсім = 8 551 228 $ |Мемлекет = АҚШ |Тілі = ағылшынша |Жыл = 1986 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0090756 |Сайты = }} '''Көк барқыт''' — [[Дэвид Линч]]тің атақты кинокартинасы. Фильм 1951 жылы шыққан танымал әннің атымен аталды. Фильмнің өзі көрерменге 1986 жылы жол тартты. Сценариін өзі жазған және өзі түсірген бұл фильм Линч карьерасындағы адғашқы жетістіктерінің бірі болды. Ол үздік сценарий үшін [[Алтын глобус]]қа және үздік режиссура үшін [[Оскар сыйлығы]]на номинацияға түскен. Американың киносыншылары атынан үздік режиссура мен үздік фильм үшін сыйлығын алған. Бастапқыда сыншылар фильмге тамаша пікірлер білдірмеді<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rogerebert.com/interviews/my-problem-with-blue-velvet|title=My problem with "Blue Velvet" {{!}} Interviews {{!}} Roger Ebert|author=Roger Ebert|website=https://www.rogerebert.com/|access-date=2021-07-10|archive-date=2021-05-14|archive-url=|deadlink=no}}</ref>, алайда кейін ол культтік туынды болып танылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3u4u42002zt9u28f42pt567xojrf4jh БХМ партиясы 0 756271 3601342 3464307 2026-05-07T19:22:58Z ~2026-27801-29 180937 3601342 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = БХМ партиясы | шынайы атауы = Партыя БНФ | аббревиатура = БХМП<br>ПБНФ | логотипі = Logo of the BPF Party.png | логотип ені = 250px | сурет атауы = | басшысы = [[Вадим Владимирович Саранчуков|Вадим Саранчуков]]<ref>{{Cite web|url=http://narodny.org/?page_id=46 |title=Старшыня i намесьнiкi старшыні Партыi БНФ |language=be |work=narodny.org}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180719143127/http://narodny.org/?page_id=46 |date=2018-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/vadzim-saranchukou-partyya-bnf-pratsyagv/ |title=Вадзім Саранчукоў: Партыя БНФ працягвае працаваць |language=be |work=racyja.com}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20221120130123/https://www.racyja.com/palityka/vadzim-saranchukou-partyya-bnf-pratsyagv/ |date=2022-11-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/be/partyya-bnf-pracyagvae-pracavac-u-belarusi-saranchukou |title=Партыя БНФ працягвае працаваць у Беларусі — Саранчукоў |language=be |work=euroradio.fm}}</ref> | басшы орынбасары = | лауазым = | лауазым иесі = | лауазым1 = | лауазым иесі1 = | лауазым2 = | лауазым иесі2 = | негіздеуші = [[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]] | құрылуы = 30 мамыр 1993 | таратылуы = 14 тамыз 2023<br>(тыйым салынды) | штаб-пәтері = 3-39-үй, Чернышевского көшесі, [[Минск]] | идеологиясы = [[Беларустар|Беларус]] [[Ұлтшылдық|ұлтшылдығы]]<br>[[Христиандық демократия]]<br>[[Либералдық консерватизм]]<br>[[Еуропашылдық]]<br>[[Антикоммунизм]] | интернационалы = | одақтастар = '''Ұлттық:'''<br>[[Беларус тәуелсіздік блогі]]<br>[[Беларусь біріккен демократиялық күштері]]<br>'''Еуропалық:'''<br>[[Еуропа үшін либералдар және демократтар альянсы (партия)|Еуропа үшін либералдар және демократтар альянсы]]<br>'''Халықаралық:'''<br>[[Халықаралық демократиялық одақ]] | жастар ұйымы = | мүшелер саны = 1819 (2009) | ұраны = [[Беларусь жасасын!]]<br>({{lang-be|Жыве Беларусь!}}) | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | Жоғарғы палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|64|#9F1600}} | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = [[Республика Кеңесі (Беларусь)|Республика Кеңесі]] | Еуропарламенттегі орындар = | әнұраны = | партиялық мөр = [[Сурет:Flag of Belarus (w-r-w) with Arms (2020).svg|120px]] | тұлғалар = | ресми сайты = {{URL|http://narodny.org/}} }} '''БХМ партиясы''' ({{lang-be|Партыя БНФ}}, {{lang-ru|Партия БНФ}}) — [[Беларусь]]те тыйым салынған [[Беларусьтегі саяси партиялар|партия]]. Ол [[Жандану Беларус халық майданы]]ның ([[аббревиатура]]сы: БХМ, ''БНФ'') 1999 жылғы бөлінісінен кейін ''де-факто'' пайда болды. Беларус халық майданын [[Қайта құру кезеңі]] кезінде беларус [[интеллигенция]]сы, соның ішінде [[Василий Владимирович Быков|Василий Быков]] құрған еді. Оның тұңғыш басшысы [[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]] еді. Президент [[Лукашенко]]ның 2005 жылғы жарлығы партия мен қозғалыс атауларындағы ''Беларускі'' (Беларус), ''Народны'' (Халықтық, Халық) сөздеріне тыйым салды да,<ref>{{Cite web|url=http://pravo.by/webnpa/text_txt.asp?RN=P30500247 |title=О дополнительных мерах по упорядочению использования слов «национальный» и «белорусский» |language=ru |work=pravo.by}}</ref> «Беларус халық майданы» өз атауын «БХМ партиясы» деп ауыстыруға мәжбүр болды. == Ерте тарихы == {{Толық мақала|Жандану Беларус халық майданы}} 1988 жылы саяси партия да, мәдени қозғалыс та ретінде [[Жандану Беларус халық майданы|Беларус халық майданы]] (БХМ) құрылды. Ол [[Эстония халық майданы]], [[Латвия халық майданы]] мен литвалық [[Саюдис]] демократияшыл қозғалысынан үлгі алған еді. БХМ-ға мүшелік Беларусьтің әр азаматына, әрі кез келген демократиялық ұйымға қолжетімді болды. Оның болжамды мақсаттары — [[КСРО ыдырауы]]нан кейін ұлттық жандану арқылы демократия мен тәуелсіздік орнату. БХМ [[беларус тілі]]нің жандануына да мән беретін. Партия [[орыс тілі]]нің Беларусь ресми тілдері қатарынан алынуын қолдайтын. Лукашенко билігінің басындағы [[Беларусьтегі референдум (1995)|1995 жылғы референдум]]нан кейін орыс тілі елде ресми тіл мәртебесіне ие болған еді. Халық майданының ең ірі жетістіктері қатарында [[Минск]] маңындағы [[Куропаты]] жерлеу орнын тапқаны болған. БХМ сөзінше, бұл жерде [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|НКВД]] кезінде соттан тыс өлім жазасын орындайтын. 1994 жылы БХМ 100 зияткері бар «[[көлеңкелі үкімет]]» құрды. Оның басшысы [[Владимир Николаевич Заблоцкий|Владимир Заблоцкий]] еді. Бастапқыда оның құрамында үкімет пен экономиканы қайта құрылымдауға арналған идеялар, заңдар мен жоспарларды жариялайтын 18 комиссия болды. Оның соңғы экономикалық реформа ұсынысы 1999 жылы жарияланды. БХМ-ның [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] үкіметінен айырмасы — Беларусьтің [[НАТО]] мен [[Еуропа Одағы]]на кіруін қолдайтын.<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24846735.html|title=БЕЛАРУСЬ ПАВІННА СТАЦЬ СЯБРОМ НАТО І ЭЎРАЗЬВЯЗУ, — МЯРКУЕ БНФ|publisher=[[Азаттық радиосы|Радыё Свабода]]|date=2013-01-16|work=www.svaboda.org}}</ref> == 1999 жылғы бөлінісі == 1990 жылдардың соңына қарай БХМ екі түрлі партияға бөлініп кетті, олардың екеуі де өзін БХМ-ның нағыз ізбасары дейді. Қозғалыстың [[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]] басшылығында болған консерваторлық бөлігі [[Консервативті-христиандық партия — БХМ]] деп аталып кетсе, оның либералдық жартысы қазіргі БХМ партиясына айналды. == Қазіргі тарихы, сайлауға қатысуы == [[Беларусьтегі парламент сайлауы (2004)|2004 жылғы парламент сайлауы]]нда партия еш мандат жинай алмаған {{iw|5 Плюс халық коалициясы|5 Плюс халық коалициясының|en|People's Coalition 5 Plus}} бөлігі еді. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] бақылаушылардың хабарлауынша, бұл сайлау ЕҚЫҰ талаптарына мүлдем келмей қалды. Сайлаудың әділ, әрі еркін өткенін ешкім нақты айта алмады. Ішкі келіспеушіліктер себебінен 2011 жылы БХМ партиясынан тағы бірнеше адам шықты. Партиядан жүзін аударғандар қатарында [[Жандану Беларус халық майданы]]нан бері белсенді «саяси ардагерлер» де, соның ішінде [[Леонид Петрович Барщевский|Леонид Барщевский]], [[Юрий Викторович Хадыка|Юрий Хадыка]] мен [[Валентин Григорьевич Вечёрко|Валентин Вечёрко]] болды. Бұл оқиға кейде Беларус халық майданының «екінші бөлінісі» делінетін.<ref>{{cite web |url=https://euroradio.fm/report/yanukevich-pazbegnuts-raskolu-partyi-bnf-bylo-nemagchyma-54409 |title=Янукевіч: Пазбегнуць расколу Партыі БНФ было немагчыма |work=euroradio.fm |year=2011 |accessdate=2017-06-02}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nv-online.info/by/150/politics/27351/ |title=У партыі БНФ раскол |publisher=Народная воля |year=2011 |accessdate=2017-06-02}}</ref> 2017 жылғы қыркүйектегі съезде БХМ партиясы өз басшысы ретінде [[Григорий Андреевич Костусёв|Григорий Костусёв]]ты сайлады. 2021 жылғы 12 сәуірде Костусёвтың [[Беларусь мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|Беларусь МҚК]] тарабынан қамауға алынғаны<ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/en/news/2021/4/13/418356/ |title= BPF Party Head Ryhori Kastusiou Detained |language=en |work=charter97.org |date=2021-04-13 |accessdate=2025-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/en/news/13-04-2021-ex-presidential-candidate-kastusiou-arrested-in-shklou-taken-to-kgb-prison/ |title= Ex-presidential candidate Kastusiou arrested in Shklou, taken to KGB prison |language=en |date=2021-04-13 |publisher=Belsat}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210413180342/https://belsat.eu/en/news/13-04-2021-ex-presidential-candidate-kastusiou-arrested-in-shklou-taken-to-kgb-prison/ |date=2021-04-13}}</ref> хабарланды. Бұл [[Беларусьтегі президент сайлауы (2020)|2020 жылғы президент сайлауы]]нан кейінгі наразылық шараларына байланысты үкіметтің оппозицияшыларға қарсы әрекеттері кезінде орын алды. Ресми түрде Костусёв пен БХМ өзге мүшелері заңсыз төңкеріс ұйымдастыруға әрекеттенді деп айыпталды (оның барысында президент Александр Лукашенко өлтірілуі керек делінді); [[ФСБ|Ресейлік ФСБ]] КГБ-мен бірге олардың қамауға алынуы төңкерістің орын алуына кедергі болды деп мәлімдеді.<ref name="7292711LcaUaa">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/6/7292711/ |title=One of the defendants in the "assassination attempt on Lukashenko" case is seeking refugee status in Ukraine |language=en |publisher=[[Українська правда]] |date=2021-05-06}}</ref> 2022 жылғы 5 қыркүйекте Костусёв [[Минск облысы|Минск облыстық]] сотының үкімімен 10 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/108924 |title=Philosopher Aliaksandr Fiaduta sentenced to 10 years in jail |language=en |publisher=Вясна Адам Құқықтары Орталығы |year=2011 |accessdate=2022-09-08}}</ref> 2023 жылғы 14 тамызда [[Беларусь Жоғарғы соты]] БХМ партиясына тыйым салды.<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/14-08-2023-vyarhouny-sud-zlikvidavau-partyyu-bnf |title=Вярхоўны Суд зліквідаваў Партыю БНФ |language=be |work=belsat.eu |date=2023-08-14}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230820132933/https://belsat.eu/news/14-08-2023-vyarhouny-sud-zlikvidavau-partyyu-bnf |date=2023-08-20}}</ref> === Президент сайлаулары === {| class=wikitable style=text-align:center |- ! rowspan="2" |'''Сайлау''' ! rowspan="2" |Үміткері ! colspan="2" scope="col" |Бірінші айналым ! colspan="2" |Екінші айналым ! rowspan="2" |Нәтижесі |- !'''Даусы''' !'''%''' !'''Даусы''' !'''%''' |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (1994)|1994]] |{{no2|[[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]]}} |757 195 |12,82 |bgcolor=lightgrey colspan=2| |'''Жеңілді''' {{N}} |- !''[[Беларусьтегі президент сайлауы (1999)|1999]]'' |[[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]] |bgcolor=lightgrey colspan=5|'''Жеңімпаз жарияланбады''' |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (2001)|2001]] |{{no2|[[Владимир Иванович Гончарик|Владимир Гончарик]]ті қолдады<ref>http://ediro.ru/istoriya-partii/istoriya-partii/istoriya-partiya-bnf.html История Партия БНФ</ref>}} |965 261 |15,65 |bgcolor=lightgrey colspan=2| |'''Жеңілді''' {{N}} |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (2006)|2006]] |{{no2|[[Александр Владимирович Милинкевич|Александр Милинкевич]]ті қолдады}} |405 486 |6,12 |bgcolor=lightgrey colspan=2| |'''Жеңілді''' {{N}} |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (2010)|2010]] |{{no2|[[Григорий Андреевич Костусёв|Григорий Костусёв]]}} |126 999 |1,97 |bgcolor=lightgrey colspan=2| |'''Жеңілді''' {{N}} |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (2015)|2015]] |colspan=6| Қатыспады |- ![[Беларусьтегі президент сайлауы (2020)|2020]] |{{no2|[[Алексей Антонович Янукевич|Алексей Янукевич]]}} |colspan=5| Сайлауға қабылданбады |- |} === Парламент сайлаулары === {| class=wikitable style=text-align:center |- ! rowspan="2" |Сайлау ! rowspan="2" |Басшысы ! colspan="5" scope="col" |Нәтижесі ! rowspan="2" |Орны ! rowspan="2" |Үкімет |- !Даусы !% !+/– !Мандаты !+/– |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (1995)|1995]] | rowspan="1" |[[Зенон Станиславович Позняк|Зенон Позняк]] | rowspan="1" colspan="3" | |{{Партия/Орындар|0|260|#9F1600}} |''Жаңа'' |17 |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2000)|2000]] | rowspan="2" |[[Валентин Григорьевич Вечёрко|Валентин Вечёрко]] | colspan="6" |Қатыспады |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2004)|2004]] |200,033 |{{Партия/Орындар|3.33|100|#9F1600}} |''Жаңа'' |{{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} |{{steady}} 0 |{{increase}} 5 |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2008)|2008]] | rowspan="1" |[[Леонид Петрович Барщевский|Леонид Барщевский]] |72,770 |{{Партия/Орындар|1.35|100|#9F1600}} |{{decrease}} 1.98 |{{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} |{{steady}} 0 |{{steady}} 5 |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2012)|2012]] | rowspan="2" |[[Алексей Антонович Янукевич|Алексей Янукевич]] |2,789 |{{Партия/Орындар|0.05|100|#9F1600}} |{{decrease}} 1.30 |{{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} |{{steady}} 0 |{{decrease}} 8 |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2016)|2016]] |88,511 |{{Партия/Орындар|1.72|100|#9F1600}} |{{increase}} 1.67 |{{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} |{{steady}} 0 |{{increase}} 6 |{{no|Парламенттен тыс}} |- ![[Беларусьтегі парламент сайалуы (2019)|2019]] | rowspan="1" |[[Григорий Андреевич Костусёв|Григорий Костусёв]] |82,403 |{{Партия/Орындар|1.56|100|#9F1600}} |{{decrease}} 0.16 |{{Партия/Орындар|0|110|#9F1600}} |{{steady}} 0 |{{decrease}} 7 |{{no|Парламенттен тыс}} |- |} == Халықаралық серіктестігі == 2007 жылы БХМ партиясы [[Халықаралық демократиялық одақ]]тың серіктес мүшесі болды. 2017 жылға дейін партия [[Еуропа Халық партиясы]]ның бақылаушы мүшесі еді. 2017 жылғы 7 тамыздан бері ол — [[Еуропа үшін либералдар және демократтар альянсы (партия)|Еуропа үшін либералдар және демократтар альянсы]]ның мүшесі.<ref name="Welcome to our new member parties">{{Cite web|url=http://www.acreurope.eu/item/acre_welcomes_our_new_member_parties|title=Welcome to our new member parties|language=en|work=acreurope.eu}}</ref> == Төрағалар тізімі == * 2021–: [[Вадим Владимирович Саранчуков|Вадим Саранчуков]] * 2017–2021: [[Григорий Андреевич Костусёв|Григорий Костусёв]] * 2009–2017: [[Алексей Антонович Янукевич|Алексей Янукевич]] * 2007–2009: [[Леонид Петрович Барщевский|Леонид Барщевский]]<ref name=nby259>[http://91.149.157.125/rubrics/english/2009/09/07/ic_articles_259_164364/ "Belarusian Popular Front elects new chairman"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706053632/http://91.149.157.125/rubrics/english/2009/09/07/ic_articles_259_164364/ |date=2011-07-06 }}</ref> * 1999–2007: [[Валентин Григорьевич Вечёрко|Валентин Вечёрко]] == Тағы қараңыз == * [[Беларус Халық Республикасының Радасы]], қуылған үкімет * [[Консервативті-христиандық партия — БХМ]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1993 жылы құрылған саяси партиялар]] [[Санат:2023 жылы ыдыраған саяси партиялар]] [[Санат:Консервативті партиялар]] [[Санат:Беларусь саяси партиялары]] c1su34d4k23egqjjk6p5eiyjett9b34 Витрувиан адамы 0 760542 3601424 3477071 2026-05-08T05:36:54Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601424 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|250px|Homo vitruviano]] '''Витрувиан адамы''' — [[Қайта өркендеу дәуірі]]нің данышпан өкілі [[Леонардо да Винчи]]дің 1492 жылы салған суреті. Пішіндері 34,3 те 24,5 сантиметрге саятын суретте қолдары мен аяқтарын екі тұрлі қалыпта ұстаған [[адам]]ның шеңбер және квадрат ішіне келтірілген кейпі бейнеленген. Сурет сиямен қағаз бетіне салынған. Бір қызығы — шеңбердің ортасы адамның кіндігіне саяды, ал оның жамбас ортасы квадраттың центрі болып келеді.<ref>{{cite book |last=Kemp |first=Martin |year=2019 |title=Leonardo da Vinci: The 100 Milestones |publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]] |location=New York |isbn=978-1-4549-304-26 }} </ref> Ежелгі Римде тұрған сәулетші [[Витрувий]]дің адам денесінің пропорциялары туралы жазандарына негізделіп салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Леонардо да Винчи]] [[Санат:Адам денесі]] [[Санат:Өнер туындылары]] ogpo5wi9g7rlvt3yk6tzpazq8a1xe4z 3601637 3601424 2026-05-08T08:06:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] соңғы нұсқасына қайтарды 3477071 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|250px|Homo vitruviano]] '''Витрувиан адамы''' — [[Қайта өркендеу дәуірі]]нің данышпан өкілі [[Леонардо да Винчи]]дің 1492 жылы салған суреті. Пішіндері 34,3 те 24,5 сантиметрге саятын суретте қолдары мен аяқтарын екі тұрлі қалыпта ұстаған [[адам]]ның шеңбер және квадрат ішіне келтірілген кейпі бейнеленген. Сурет сиямен қағаз бетіне салынған. Бір қызығы — шеңбердің ортасы адамның кіндігіне саяды, ал оның жамбас ортасы квадраттың центрі болып келеді.<ref>{{cite book |last=Kemp |first=Martin |year=2019 |title=Leonardo da Vinci: The 100 Milestones |publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]] |location=New York |isbn=978-1-4549-304-26 }} </ref> Ежелгі Римде тұрған сәулетші [[Витрувий]]дің адам денесінің пропорциялары туралы жазандарына негізделіп салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Леонардо да Винчи]] [[Санат:Адам денесі]] [[Санат:Өнер туындылары]] 6ckeobk3ac8om8h5lvxyj5qq9rqfknh Ырысбек Мәуіт 0 764248 3601365 3540804 2026-05-07T23:51:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601365 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Ырысбек Мәуіт |Туған жері = [[ҚХР]], [[Шыңжаң]] [[Көктоғай ауданы]] |Туған күні=21.3.1978 |Азаматтығы={{KAZ}}|Сурет=Ырысбек Мәуіт.jpg|thumb|Irisbek Mauit |Ұлты=[[қазақтар|Қазақ]] |Білімі=Алтай педагогика колледжі<br>Шыңжан оқу-ағарту университеті<br>Л.Н. Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]<br>Математика ғылымдарының магистрі |Мамандығы=Математика пәні мұғалімі |Сайты=[https://www.rmauit.kz/ www.rmauit.kz] |Шынайы есімі=}} '''Ырысбек Мәуіт''' ([[21 наурыз]] [[1978 жыл]], [[Қытай|ҚХР]], [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]] [[Көктоғай ауданы]]) — білім беру саласындағы кәсіпкер, математика пәні мұғалімі. Қазақстандағы [[ZERDELI ақыл-ой дамыту орталықтары мен мектептер желісі]]нің негізін қалаушы. Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері.<ref>[https://abai.kz/post/52232 «Зерделі» - Ырысбек Мәуіт мектебі]</ref> Республикалық математиктер бірлестігінің Президенті. == Өмірбаяны == === Білімі === * 1995–1998 жылдары Алтай педагогика колледжін бітірді. * 1999–2003 жылдары Шыңжан университетін «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша тәмамдады. * 2006–2008 жылдары Шыңжан оқу-ағарту университетінде [[математика]] мамандығы бойынша білім алды. * 2011–2013 жылдары Л. Н. Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті|Еуразия ұлттық университетінде]] «Математика педагогикалық ғылымдар» мамандығы бойынша [[магистр]] академиялық дәрежесін алды. === Педагогикалық қызметі === Ырысбек Мәуітұлының ұстаздық қызметі Қытай Халық Республикасының Алтай аймағы, Көктоғай ауданында басталды. Он жылға жуық уақыт сол жерде еңбек еткен ол 2008 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударды. Бұл шешімді екінші баласының қазақ елінде дүниеге келуін қалаған арман-тілегімен байланыстырады. Қазақстанға келген алғашқы жылдары қиындықтарға тап болды: пәтер жалдап тұрды, көші-қон қаражатын аламын деп делдалдарға алданып қалды, бірнеше мектепке түйіндеме тапсырғанымен жұмыс таба алмады. Дегенмен, дарынды балаларға арналған «Зерде» мектебіне қабылдануы ұстазға жаңа серпін берді. Мұнда ол балаларды олимпиадаларға дайындай бастады. Қосымша табыс табу үшін демалыс күндері жеке сабақтар өткізіп, отбасын асырады. 1998–2008 жылдары ҚХР Көктоғай ауданы Күрті мектебінде мұғалім, кейін директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. 2008 жылы тарихи отаны Қазақстанға қоныс аударған соң, 2008–2016 жылдары Астана қаласындағы дарынды балаларға арналған №9 «Зерде» мектебінде қызмет етті. 2011–2013 жылдары Л. Н. Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]нде «Математика педагогикалық ғылымдар» мамандығы бойынша [[магистр]] академиялық дәрежесін алды. 2016–2018 жылдары [[Республикалық физика-математика мектебі]]нде математика пәні мұғалімі болды. 2021 жылы [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]ның Орта білім мазмұны институты Жаратылыстану-математика бағыты пәндері мен STEM технологиялары зертханасында аға ғылыми қызметкер ретінде еңбек етті. === Ғылыми-әдістемелік еңбектері === * «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығымен бірлесіп бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған «Алтын тұғыр» олимпиадасын өткізеді; * Мұғалімдерге арналған семинарлар ұйымдастырады; <ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-bilim/press/news/details/552972/ Шығыс Қазақстан облысының білім басқармасы]</ref> * Логиканы дамытуға бағытталған әдістемелер мен авторлық кітаптар дайындайды. * Еңбектері математикадан олимпиадалық есептерді шешу, логикалық тапсырмалар және Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық бағыттарын қамтиды. * Олимпиадалық есептерді дәлелдеу мен шешудің кейбір ерекше тәсілдері (Астана: «Дарын» РҒПО, 2014, 173 б.) * Математика олимпиадасына дайындық бастамалары (Астана: «Асыл кітап», 2017, 132 б.) * Бастауыш математикалық олимпиада және логика (II–V сынып) (Астана: «Асыл кітап», 2017, 140 б.) * Математикалық сауаттылық: ҰБТ тест жинағы (Астана: «БиКа», 2019, 120 б.) === ЗЕРДЕЛІ Мектептері === Олимпиадалық дайындық барысында қазақ тіліндегі дидактикалық материалдардың жоқтығы басты кедергі болды. Халықаралық жарыстарға көбіне орыс тілді оқушылар қатысатынын байқаған ұстаз қазақтілді балалардың да әлеуетін дәлелдеуді мақсат етті. Осы ой «ақыл-ой дамыту орталығын» құруға түрткі болды. Орталық 2013 жылы қыркүйек айында құрылған. Орталықтың мақсаты — оқушылардың жаратылыстану бағытындағы білімін, ағылшын тілі деңгейін тереңдету және шетелден қоныс аударған қазақ балаларына Қазақстанның оқу жүйесіне бейімделуге көмектесу<ref>[https://www.rmauit.kz/ Ырысбек Мәуіт cайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ырысбек Мәуіт 2000-жылдардың ортасында дарынды балаларға арналған «Зерде» мектебінде және Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде математикадан сабақ берген. Осы кезеңде ата-аналар тарапынан балалардың білімін тереңдететін қосымша орталық ашу қажеттігі жөнінде ұсыныстар түсе бастады. Сонымен қатар профессор Уәлибай Өмірбаевтың олимпиадалық математикаға қабілетті балаларды жүйелі даярлау туралы идеясы ықпал етті<ref>{{Cite web|title=«Зерделі» - Ырысбек Мәуіт мектебі|url=https://abai.kz/post/52232}}</ref>. 2013 жылы Ырысбек Мәуіт әріптестерімен бірге команда құрып, банктен 2 миллион теңге несие алып, алғашқы 5 оқу кабинеті бар 120 шаршы метрлік орынжайда орталықтың жұмысын бастады. Алғашқы жылы 180 бала білім алды. 2021 жылы алғашқы «Зерделі» мектебі ашылды. ==== Шәкірттері ==== Оның шәкірттері халықаралық және республикалық математикалық олимпиадаларда жүлделі орындарға ие болды. Халықаралық математика олимпиадасының (IMO) жүлдегерін дайындап шықты. Сондай-ақ Жәутіков атындағы халықаралық олимпиаданың, Азия–Тынық мұхит математикалық олимпиадасының, Сәтбаев олимпиадасының, «Жібек жолы» халықаралық олимпиадасының, т. б. олимпиадалардың жеңімпаздары мен жүлдегерлерін дайындады<ref>[https://juzmedia.kz/news/1323-ubt-dan-140-ball-algan-okushyga-kolik-syilandy/ ҰБТ-дан 140 балл алған оқушыға көлік сыйланды]</ref><ref>[https://www.instagram.com/reel/DNm8mS3MuVC/ ҰБТ академиясында жеңіске жетіп, Hyundai Elantra ұтып алған Елданаға көлігін табыстау]</ref>. * == Марапаттары == * [[Үздік педагог атағы]] (2017 жыл). * ҚР Білім және ғылым министрлігінің төрт мәрте Құрмет грамотасы. * «[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]» төсбелгісі. * Астана қаласының әкімдігі мен Білім басқармасының Алғыс хаттары (2012, 2014, 2016, 2017). * «Қазақстан» РТРК» АҚ Алғыс хаты (2016). * Дарынды балаларға арналған №9 «Зерде мектебі» «Жыл мұғалімі» атағының иегері (2016). * «Педагогикалық идеялар фестивалі» республикалық конкурсының І орын иегері (2016). * Эйлер атындағы VII Математикалық олимпиаданың Алғыс хаты (2015). * «Астананың жыл мұғалімі» қалалық байқауының жеңімпазы (2012). * Дарынды балаларға арналған білім беру ұйымдары педагогтарының «Үздік авторлық бағдарлама» республикалық конкурсының жүлдегері (2011, 2013). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан педагогтары]] ktfidgmb0669q44nlsfovxpm5wvn5fe Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3601339 3600966 2026-05-07T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3601339 json application/json { "articles": 243615, "pages": 666702, "edits": 3597618, "users": 177390, "activeusers": 550, "admins": 15, "files": 8689 } 7z1n4izrylhp0qzer0p1cyqfhqgyuos Жан (мультфильм) 0 765094 3601439 3569818 2026-05-08T06:02:46Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601439 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2025}} {{Кино |Қазақша атауы = Жан |Шынайы атауы = Soul |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Отбасылық]]<br>[[фэнтези]] |Режиссёрі = [[Пит Доктер]] |Продюсері = [[Дана Мюррей]] |Сценарист = Пит Доктер<br>[[Майк Джонс]]<br>[[Кемп Пауэрс]] |Актерлер = [[Джейми Фокс]]<br>[[Тина Фей]]<br>Questlove<br>Филисия Рашад<br>Дэвид Диггс<br>[[Анджела Бассетт]] |Операторы = Мэтт Эспбери<br>Ян Мегиббен |Композиторы = [[Трент Резнор]]<br>[[Аттикус Росс]]<br>[[Джон Батист]] |Компания = Walt Disney Animation Studios, Pixar Animation Studios |Бюджеті = 150 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 121,7 млн [[АҚШ доллары|$]] |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 100 минут |Жыл = 2020 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 2948372 }} '''Жан''' — [[Walt Disney Pictures|Дисней]] және [[Pixar Animation Studios|Пиксар]] студияларының [[мультфильм]]і. Бұл олардың 23-і бірлесіп шығарған туындысы болды.<ref>https://bugin.kz/20076-zhan-multfilmi-dgane-abay-qunanbayuly</ref> Бас кейіпкер — музыка пәнінен беретін Джо Гарднер есімді мұғалім. Ол бір күні канализацияға түсіп, [[кома]]ға түседі. [[Жан]]ы денеден шығып, о дүниеге сапар шегеді. Алайда сахнада [[джаз]] орындауды армандап, қайтадан денеге оралғысы келеді. Мультфильм 2020 жылдың 11 қазаннда шықты. Ол ең жақсы мультфильм және ең жақсы музыка бойынша [[Оскар сыйлығы]]н жеңіп алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://movies.disney.com/soul Мультфимльнің сайты] {{Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Walt Disney мультфильмдері]] [[Санат:Pixar мультфильмдері]] [[Санат:2020 жылғы фильмдер]] [[Санат:АҚШ фэнтези фильмдері]] [[Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] 8l7tz9cimlj7hm6y08xuwxgbaiu087j 3601625 3601439 2026-05-08T08:05:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] соңғы нұсқасына қайтарды 3569818 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2025}} {{Кино |Қазақша атауы = Жан |Шынайы атауы = Soul |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Отбасылық]]<br>[[фэнтези]] |Режиссёрі = [[Пит Доктер]] |Продюсері = [[Дана Мюррей]] |Сценарист = Пит Доктер<br>[[Майк Джонс]]<br>[[Кемп Пауэрс]] |Актерлер = [[Джейми Фокс]]<br>[[Тина Фей]]<br>Questlove<br>Филисия Рашад<br>Дэвид Диггс<br>[[Анджела Бассетт]] |Операторы = Мэтт Эспбери<br>Ян Мегиббен |Композиторы = [[Трент Резнор]]<br>[[Аттикус Росс]]<br>[[Джон Батист]] |Компания = Walt Disney Animation Studios, Pixar Animation Studios |Бюджеті = 150 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 121,7 млн [[АҚШ доллары|$]] |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 100 минут |Жыл = 2020 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 2948372 }} '''Жан''' — [[Walt Disney Pictures|Дисней]] және [[Pixar Animation Studios|Пиксар]] студияларының [[мультфильм]]і. Бұл олардың 23-і бірлесіп шығарған туындысы болды.<ref>https://bugin.kz/20076-zhan-multfilmi-dgane-abay-qunanbayuly</ref> Бас кейіпкер — музыка пәнінен беретін Джо Гарднер есімді мұғалім. Ол бір күні канализацияға түсіп, [[кома]]ға түседі. [[Жан]]ы денеден шығып, о дүниеге сапар шегеді. Алайда сахнада [[джаз]] орындауды армандап, қайтадан денеге оралғысы келеді. Мультфильм 2020 жылдың 11 қазаннда шықты. Ол ең жақсы мультфильм және ең жақсы музыка бойынша [[Оскар сыйлығы]]н жеңіп алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://movies.disney.com/soul Мультфимльнің сайты] {{Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Walt Disney мультфильмдері]] [[Санат:Pixar мультфильмдері]] [[Санат:2020 жылғы фильмдер]] [[Санат:АҚШ фэнтези фильмдері]] [[Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] fuik66j5hgbcxf131xbuzyhcjuiltuu Әли Құрманов көшесі (Астана) 0 768255 3601554 3593844 2026-05-08T07:40:42Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601554 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''[[Әли Төлемісұлы Құрманов|Әли Құрманов]] көшесі.''' Бұрыңғы аты С-190 көшесі. 'Көктал" тұрғын алабы. [[Жаңақоныс көшесі (Астана)|Жаңақоныс көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы]] көшесімен аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 330м. == Тарихы == === Көше === Бұл 2014 жылдың екінші жартысында салынған. С-190 атауын "уақытша" алған. Атау - 9 жыл бойы қызмет еткен. 2014 жылға дейін, көшенің орнында Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігі орналасқан еді. 2023 жылдың, 3 ақпан күні, Астана әкімдігінің жарғысы бойынша тізімдегі көшелердің аттарын өзгерту қажет: ... С-190 көшесін — Әли Құрманов көшесіне.. өзгерту. 03.02.2023. [[Санат:Астана көшелері]] dnea9rnv0k82p8zvzy7fzxtmb8zpi7t 3601572 3601554 2026-05-08T08:01:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-25706-81|~2026-25706-81]] соңғы нұсқасына қайтарды 3593844 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''[[Әли Төлемісұлы Құрманов|Әли Құрманов]] көшесі.''' Бұрыңғы аты С-190 көшесі. 'Көктал" тұрғын алабы. [[Жаңақоныс көшесі (Астана)|Жаңақоныс көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы]] көшесімен аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 330м. == Тарихы == === Көше === Бұл 2014 жылдың екінші жартысында салынған. С-190 атауын "уақытша" алған. Атау - 9 жыл бойы қызмет еткен. 2014 жылға дейін, көшенің орнында Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігі орналасқан еді. 2023 жылдың, 3 ақпан күні, Астана әкімдігінің жарғысы бойынша тізімдегі көшелердің аттарын өзгерту қажет: ... С-190 көшесін — Әли Құрманов көшесіне.. өзгерту. 03.02.2023. [[Санат:Астана көшелері]] 4hgqfz37p4oaspjxjidmrltzx1r7lm6 Жамал Омарова көшесі (Астана) 0 768258 3601529 3584521 2026-05-08T07:23:11Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601529 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''Жамал Омарова көшесі.''' Бұрынғы аты - С-191 көшесі. "Көктал" тұрғын алабы. [[Жаңақоныс көшесі (Астана)|Жаңақоныс көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы көшесінде]] аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 320 м. == Тарихы == === Көше === Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған. Киров ауылындағы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2023 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы жарғы шыққан: С-191 көшесін — Жамал Омарова көшесіне өзгерту. [[Санат:Астана көшелері]] dnih4l9uvi9oji8cje2eo3hcrb6yl5v 3601586 3601529 2026-05-08T08:03:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3548059 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''Жамал Омарова көшесі.''' Бұрынғы аты - С-191 көшесі. "Көктал" тұрғын алабы. [[Жаңақоныс көшесі (Астана)|Жаңақоныс көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы көшесінде]] аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 320 м. == Тарихы == === Көше === Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған. Киров ауылындағы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2023 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы жарғы шыққан: С-191 көшесін — Жамал Омарова көшесіне өзгерту. [[Санат:Астана көшелері]] hjde02r8u3x2gwdaf59pes4o9kw87nm Әсемқоңыр қысқа көшесі (Астана) 0 768271 3601407 3520100 2026-05-08T05:13:59Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601407 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''Әсемқоңыр қысқа көшесі.''' "Көктал" ТА. [[Жаяу Мұса көшесі (Астана)|Жаяу Мұса көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы көшесінде]] аяқталады. Басқа көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 190 м. [[Әсем қоңыр|Әсемқоңыр]] — 1937 жылғы шығарылған Дина Нұрпейісованың күйі. [[Санат:Астана көшелері]] 3omm89g2d2iyzcj186cfxmbluq9t4vu 3601650 3601407 2026-05-08T08:07:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3520100 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''Әсемқоңыр қысқа көшесі.''' "Көктал" ТА. [[Жаяу Мұса көшесі (Астана)|Жаяу Мұса көшесінен]] басталып, [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы көшесінде]] аяқталады. Басқа көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 190 м. [[Әсем қоңыр|Әсемқоңыр]] — 1937 жылғы шығарылған Дина Нұрпейісованың күйі. [[Санат:Астана көшелері]] faorh8b3cuyfycgac3ok4cy95699sgp Қиындық 0 775266 3601479 3555953 2026-05-08T06:44:38Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601479 wikitext text/x-wiki '''Қиындық''' — адам өмірінде немесе қызметінде кездесетін қиын, күрделі жағдай немесе тосқауыл. Ол мақсатқа жету жолындағы кедергі ретінде қарастырылады және күш-қуат, [[шыдамдылық]] пен шеберлікті талап етеді. Қиындықтар күтпеген мәселелер, қолайсыздықтар немесе қарсылықтар түрінде [[көрініс]] береді. Психологияда қиындық адамның дамуына серпін беру құралы ретінде қарастырылады, өйткені оны жеңу арқылы адам [[тәжірибе]] жинайды және тұлға ретінде өседі.<ref>Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2003. 5-том (К-Қ). Бас редактор: Ә. Нысанбаев.</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Дереккөздер == <references /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}}{{Stub}} ji03tb6esi52t2pjzv0sjc64x5n9r95 3601605 3601479 2026-05-08T08:04:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3555953 wikitext text/x-wiki '''Қиындық''' — адам өмірінде немесе қызметінде кездесетін қиын, күрделі жағдай немесе тосқауыл. Ол мақсатқа жету жолындағы кедергі ретінде қарастырылады және күш-қуат, [[шыдамдылық]] пен шеберлікті талап етеді. Қиындықтар күтпеген мәселелер, қолайсыздықтар немесе қарсылықтар түрінде [[көрініс]] береді. Психологияда қиындық адамның дамуына серпін беру құралы ретінде қарастырылады, өйткені оны жеңу арқылы адам [[тәжірибе]] жинайды және тұлға ретінде өседі.<ref>Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2003. 5-том (К-Қ). Бас редактор: Ә. Нысанбаев.</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Дереккөздер == <references /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}}{{Stub}} asxxuhkr58thyl5iw6kti4ce3as6p9o Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3601376 3601044 2026-05-08T03:06:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3601376 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 44214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71945] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 46265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 114101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 359531] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 63384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 284046] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 22463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40900] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42137] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 30575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 52637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 217681] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 40218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 116407] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 12451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17222] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 136595] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 11895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22143] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122671] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 70042] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26975] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11168] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 7225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17259] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15030] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 5797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 12986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26639] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 90299] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8825] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 10935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 29599] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 103923] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 69493] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32854] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10966] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50234] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62250] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27719] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 125999] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 4102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29801] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 5913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13239] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60738] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9347] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56270] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 29403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59624] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 79638] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40370] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7806] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6125] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21492] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6562] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55956] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15434] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 20308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 84638] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 122844] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52989] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6297] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 7877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18422] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 59235] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 28574] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86075] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19901] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11410] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17024] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 12056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43805] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36115] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40567] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25228] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16361] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41262] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 41483] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47021] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30774] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22434] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8794] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28295] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27640] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 2945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8357] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33584] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 10877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23954] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15260] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26263] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17038] |- |73 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63104] |- |74 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36952] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 29686] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 38797] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16196] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 8999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50574] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10349] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50178] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12854] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 7019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 30144] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4306] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12646] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 42878] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20723] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5400] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18600] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 17859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 68953] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4297] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 11165] |- |92 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22950] |- |93 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17656] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13985] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26408] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4597] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15218] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 7628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33513] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42315] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 7785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 66799] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33715] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6514] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27534] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66805] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20671] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4982] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14174] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21907] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29086] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5369] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6650] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18671] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25684] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 10107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 84303] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 6258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19570] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28592] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31013] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60595] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47742] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8061] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38164] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6827] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6663] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13027] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28076] |- |126 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22419] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25675] |- |128 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4035] |- |129 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 64851] |- |130 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3209] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41925] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12039] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8828] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12813] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6814] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26753] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8010] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22432] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 32968] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4435] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30295] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41908] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38525] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2539] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 7714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28747] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6825] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 5058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20100] |- |148 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16309] |- |149 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13683] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29073] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3993] |- |152 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25523] |- |153 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17057] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21236] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 2837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 4461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 21044] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 27398] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34474] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26527] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3502] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13841] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33380] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32402] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4029] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37187] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15457] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30682] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24194] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 5401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23300] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10027] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 10034] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8547] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 46567] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20688] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13817] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28624] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36726] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31045] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 5050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21471] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34217] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22652] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4023] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 58851] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24460] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30601] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11319] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17402] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16015] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22394] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10635] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11057] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2596] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32554] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23699] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23935] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4829] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21368] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 25789] |- |198 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17570] |- |199 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7200] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 5935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20640] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7220] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9497] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6022] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8804] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27863] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24078] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29345] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16535] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26543] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24273] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30345] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32875] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20714] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15321] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22026] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25360] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13454] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17099] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5296] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26486] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18857] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17854] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25745] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19327] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14813] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17802] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24283] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27043] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2655] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20161] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25703] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20221] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25174] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39921] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11676] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6014] |- |237 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4332] |- |238 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11007] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17857] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 4522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26566] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 8000] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31521] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26744] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24084] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19092] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2762] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21090] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13451] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3705] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 4603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18342] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17678] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17808] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60252] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2061] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13636] |- |256 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28140] |- |257 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12841] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21720] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17737] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7119] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 8343] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17884] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18948] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30548] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2115] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3857] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6136] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 5056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19282] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 12300] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23120] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17130] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6525] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9603] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23069] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6912] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8129] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32724] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 5007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15360] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 29834] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10043] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20533] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9856] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21826] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19746] |- |285 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1598] |- |286 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38739] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 23805] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11200] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8140] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15728] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41732] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11961] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13590] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12692] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3440] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16954] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18311] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 8152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37672] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2915] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5264] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22238] |- |302 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1895] |- |303 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3673] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10074] |- |305 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18235] |- |306 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8732] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23886] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7730] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10666] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9714] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9379] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9855] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1849] |- |314 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 6655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29784] |- |315 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17358] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14659] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6442] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19558] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17529] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26983] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10955] |- |322 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17436] |- |323 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14220] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15674] |- |325 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16609] |- |326 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13225] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12897] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7432] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14536] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20883] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13874] |- |332 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16779] |- |333 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 4004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18652] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6163] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12988] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 9403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30746] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13754] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15708] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12588] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1993] |- |341 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11467] |- |342 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19737] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7878] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27660] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10732] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12485] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26579] |- |348 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15874] |- |349 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12401] |- |350 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14240] |- |351 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12419] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4787] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6507] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15516] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23485] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7942] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11236] |- |358 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12192] |- |359 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20062] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25263] |- |361 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6412] |- |362 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16001] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4952] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3618] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4558] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13488] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14525] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20130] |- |369 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15552] |- |370 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6366] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7309] |- |372 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16289] |- |373 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6398] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9235] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4683] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8153] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 6166] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2337] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16702] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12993] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15524] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3120] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15232] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25555] |- |385 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16536] |- |386 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18880] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16874] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11904] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17468] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12988] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25898] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11885] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5473] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13985] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8721] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9339] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25280] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1420] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19103] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37478] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7456] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3993] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1435] |- |404 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13479] |- |405 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14354] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8703] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6507] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8300] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7211] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9670] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2192] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17472] |- |413 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10052] |- |414 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1212] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3918] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13124] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12869] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14782] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 7415] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1879] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5388] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33051] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24813] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 6321] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7778] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32540] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3345] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5289] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5441] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8116] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9608] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15211] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7387] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8972] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10059] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13077] |- |437 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11295] |- |438 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12508] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13464] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11056] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4517] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3599] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12025] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7014] |- |445 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12525] |- |446 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19493] |- |447 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16433] |- |448 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8295] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2301] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2958] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11589] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4153] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11957] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5061] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12451] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3115] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20275] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15238] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14733] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2918] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8660] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13539] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1475] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8247] |- |465 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18363] |- |466 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1574] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10777] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23982] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13319] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11155] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15374] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16023] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15660] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8414] |- |475 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 19919] |- |476 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19948] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12513] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9474] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19762] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32075] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7940] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12214] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 8839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33266] |- |484 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15654] |- |485 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1821] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1917] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11348] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6867] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 23871] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31025] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10945] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9150] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13116] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1639] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15992] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19377] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6400] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19163] |- |499 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6906] |- |500 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12853] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18839] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9685] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13044] |- |504 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12691] |- |505 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21492] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6285] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11740] |- |508 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9966] |- |509 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10141] |- |510 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2319] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10387] |- |512 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24298] |- |513 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2480] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10294] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9209] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16735] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18371] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3540] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27759] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16080] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11447] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7220] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6423] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8091] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6602] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23593] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12055] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9664] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18369] |- |530 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4370] |- |531 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12348] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 12057] |- |533 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5687] |- |534 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10093] |- |535 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12985] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6587] |- |537 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8666] |- |538 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14836] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10980] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2445] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18519] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5969] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16002] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12864] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3444] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5362] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4976] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 4157] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7644] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12867] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3339] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11572] |- |553 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12773] |- |554 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9279] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16267] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17675] |- |557 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16210] |- |558 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10113] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11872] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6796] |- |561 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11754] |- |562 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10123] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 22854] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13072] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17358] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7538] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2994] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7658] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4155] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16091] |- |571 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12470] |- |572 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10026] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3708] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7226] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4504] |- |576 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17350] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21718] |- |578 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7941] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4009] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9178] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8951] |- |582 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2227] |- |583 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14895] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10739] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7873] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11339] |- |587 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13467] |- |588 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9465] |- |589 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9139] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13670] |- |591 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 13144] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3462] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3961] |- |594 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3618] |- |595 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12024] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8959] |- |597 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6621] |- |598 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4515] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10363] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17903] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13372] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11777] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5796] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5485] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9084] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5188] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7131] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13644] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9109] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8171] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15675] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15603] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8035] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8980] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4321] |- |616 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11676] |- |617 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7982] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11442] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9705] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5698] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5110] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7602] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13025] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11650] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3639] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4403] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10630] |- |628 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3762] |- |629 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29735] |- |630 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15358] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7288] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13467] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3779] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10834] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1584] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6957] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8322] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8148] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9457] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3247] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13721] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9972] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14361] |- |644 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8618] |- |645 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 3482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11676] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 5026] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3955] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11090] |- |649 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14088] |- |650 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7130] |- |651 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10833] |- |652 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9189] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12154] |- |654 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8445] |- |655 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7402] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5005] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 4428] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3848] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16744] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4542] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9805] |- |662 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15198] |- |663 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12939] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7060] |- |665 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9664] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5911] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4673] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10896] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9233] |- |670 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6499] |- |671 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5246] |- |672 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14111] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8565] |- |674 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12088] |- |675 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12838] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14216] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26317] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13667] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12674] |- |680 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 6084] |- |681 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3146] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9669] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5765] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4664] |- |685 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8995] |- |686 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5825] |- |687 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14680] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6837] |- |689 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11458] |- |690 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20063] |- |691 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2059] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8813] |- |693 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8619] |- |694 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |695 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9032] |- |696 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8268] |- |697 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8659] |- |698 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8522] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11105] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2195] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20063] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21731] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7163] |- |704 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11350] |- |705 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9988] |- |706 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4460] |- |707 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2933] |- |708 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6634] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11094] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11136] |- |711 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4496] |- |712 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2242] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9497] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16922] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4417] |- |716 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24708] |- |717 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8917] |- |718 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7050] |- |719 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13440] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4441] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10184] |- |722 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 811] |- |723 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10480] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4965] |- |725 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5991] |- |726 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6528] |- |727 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6976] |- |728 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4067] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12265] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6655] |- |731 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3561] |- |732 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2720] |- |733 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13553] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6039] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8934] |- |736 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18430] |- |737 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11076] |- |738 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4569] |- |739 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 19008] |- |740 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6791] |- |741 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9927] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8362] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7945] |- |744 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5974] |- |745 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15457] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17873] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2516] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4798] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10909] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9494] |- |751 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8804] |- |752 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6082] |- |753 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14569] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9707] |- |755 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 919] |- |756 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8278] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10661] |- |758 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4615] |- |759 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2694] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10035] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3780] |- |762 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31029] |- |763 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1211] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6888] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11053] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8750] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6063] |- |768 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8500] |- |769 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2896] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6208] |- |771 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 872] |- |772 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4568] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6296] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7049] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7381] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6841] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6739] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6298] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6257] |- |780 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3226] |- |781 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9478] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 841] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3438] |- |784 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5470] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7452] |- |786 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2246] |- |787 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5405] |- |788 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15336] |- |789 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6140] |- |790 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11203] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 4004] |- |792 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 5569] |- |793 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5948] |- |794 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17778] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5102] |- |796 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6543] |- |797 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8279] |- |798 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1443] |- |799 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2173] |- |800 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11064] |- |801 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2992] |- |802 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5987] |- |803 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4273] |- |804 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17586] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1378] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 5959] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8623] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4702] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13333] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12075] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2339] |- |812 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7646] |- |813 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11875] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5225] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2711] |- |816 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8945] |- |817 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1461] |- |818 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4268] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6902] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2191] |- |821 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5018] |- |822 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24072] |- |823 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11180] |- |824 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12135] |- |825 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12037] |- |826 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11215] |- |827 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8328] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8724] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17966] |- |830 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11746] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9707] |- |832 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7338] |- |833 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12017] |- |834 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2964] |- |835 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8719] |- |836 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5142] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3188] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1442] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2941] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10227] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18690] |- |842 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9583] |- |843 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6272] |- |844 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7240] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8277] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9568] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9749] |- |848 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2061] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4115] |- |850 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9712] |- |851 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1974] |- |852 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10041] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5897] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6508] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3857] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8168] |- |857 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11000] |- |858 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9383] |- |859 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1520] |- |860 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4426] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5917] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7081] |- |863 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11225] |- |864 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8222] |- |865 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2504] |- |866 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5331] |- |867 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1861] |- |868 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4481] |- |869 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8685] |- |870 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14894] |- |871 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9908] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4198] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5236] |- |874 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7646] |- |875 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2711] |- |876 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7615] |- |877 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4453] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8575] |- |879 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2953] |- |880 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5480] |- |881 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 950] |- |882 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4570] |- |883 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3442] |- |884 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10026] |- |885 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7890] |- |886 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3616] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15826] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6712] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1853] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9046] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15411] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3027] |- |893 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17076] |- |894 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1171] |- |895 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9344] |- |896 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14924] |- |897 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2499] |- |898 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5521] |- |899 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8601] |- |900 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15828] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6934] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4795] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9456] |- |904 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5616] |- |905 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8805] |- |906 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6809] |- |907 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14384] |- |908 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11654] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 4534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14170] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 763] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14859] |- |912 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4523] |- |913 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8553] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17420] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8060] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4036] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6218] |- |918 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11217] |- |919 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5769] |- |920 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8594] |- |921 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5317] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7975] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3614] |- |924 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10202] |- |925 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7262] |- |926 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26155] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1705] |- |928 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3387] |- |929 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8884] |- |930 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5869] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5903] |- |932 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11253] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9785] |- |934 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20382] |- |935 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8779] |- |936 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5203] |- |937 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1790] |- |938 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3892] |- |939 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 599] |- |940 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 543] |- |941 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19983] |- |942 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9886] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 2009] |- |944 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16774] |- |945 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9136] |- |946 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11114] |- |947 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2307] |- |948 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13217] |- |949 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5583] |- |950 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2047] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3464] |- |952 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10640] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8215] |- |954 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14231] |- |955 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10250] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9723] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3889] |- |958 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1827] |- |959 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5620] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1239] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5828] |- |962 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3648] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7030] |- |964 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7218] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2574] |- |966 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2391] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2851] |- |968 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7384] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5540] |- |970 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3325] |- |971 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5326] |- |972 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4196] |- |973 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14407] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12000] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4655] |- |976 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9930] |- |977 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7753] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13896] |- |979 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8310] |- |980 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6121] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2550] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6479] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7500] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4185] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10226] |- |986 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4123] |- |987 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7540] |- |988 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10562] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2101] |- |990 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5601] |- |991 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9194] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8232] |- |993 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7729] |- |994 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5873] |- |995 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13286] |- |996 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9972] |- |997 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8102] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5791] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} pryo1zwys4qg4673hgukdabp5ni8p0c Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы 10 775942 3601683 3561204 2026-05-08T10:05:34Z MuratbekErkebulan 162992 3601683 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Таулы Бадахшан автономиялы облысы |top = 39.6976 |bottom = 36.3813 |left = 69.8317 |right = 75.5231 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = Gorno-Badakhshan relief location map.svg |#default = Таулы Бадахшан автономиялы облысы орналасу картасы.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Тәжікстан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Тәжікстан]] </noinclude> 3z6iupd0k2jr8qfwbapwb9fjxv7p0dr Гектор (бұлт) 0 776764 3601556 3583189 2026-05-08T07:42:35Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601556 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hector cloud from Gunn Point.jpg|нобай|Аустралия, Ганн Пойнт елді мекенінде түсірілген Гектор бұлты]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} {{Суретсіз мақала}} '''Гектор''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Hector'') — Тиви аралдары аумағында жыл сайын шамамен қыркүйектен наурызға дейін күн сайын дерлік түстен кейін пайда болатын [[Будақ жаңбырлы бұлт|будақ-жаңбырлы]] найзағайлы бұлттар шоғыры. Бұл аралдар Northern Territory құрамына кіреді.<ref>[http://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ The cloud called Hector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914071219/https://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ |date=2017-09-14 }}. The Cloud Appreciation Society. Retrieved on 2010-11-30.</ref><ref>{{мақала |doi=10.5194/acp-9-15-2009 |сілтеме=http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf |тақырыбы=Aerosol and thermodynamic effects on tropical cloud systems during TWPICE and ACTIVE |баспа={{Нп3|Atmospheric Chemistry and Physics|Atmos. Chem. Phys.||Atmospheric Chemistry and Physics}} |том=9 |бет=15—24 |тіл=en |тип=journal |автор=P. T. May et al. |год=2009 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175856/http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf }}</ref><ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |doi=10.1002/joc.622 |бет=1021 |том=21 |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |сілтеме=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |bibcode=2001IJCli..21.1021B |номер=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |archive-date=2011-03-01 |access-date=2017-05-08 |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |год=2001}} {{Cite web |url=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2017-05-08 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |url-status=dead }}</ref> Гектор немесе кейде «Гектор-конвектор» (Hector the Convector) деп аталатын бұл құбылыс әлемдегі ең тұрақты әрі ірі найзағайлы жүйелердің бірі ретінде белгілі. Ол нақтырақ айтқанда шағын мезомасштабты конвективті жүйе (MCS) немесе ірі көпжасушалы найзағайлы бұлт жүйесі болып табылады. Оның биіктігі шамамен 20 км-ге (66 000 фут) дейін жетеді.<ref name=UH>{{мақала |тақырыбы=Understanding Hector: The Dynamics of Island Thunderstorms |баспа={{Нп3|Monthly Weather Review}} |том=129 |номер=6 |бет=1550—1563 |doi=10.1175/1520-0493(2001)129<1550:UHTDOI>2.0.CO;2 |bibcode=2001MWRv..129.1550C |тіл=en |тип=journal |автор=Crook, N. Andrew |күн=1 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> == Тарихы == Бұл атауды [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ұшқыштар қойған. Найзағай бұлтының үнемі бір жерде пайда болуы сол аймақтағы ұшқыштар мен теңізшілер үшін навигациялық бағдар ретінде қызмет еткен. Гектор — мезомасштабты [[Атмосфералық құбылыс|атмосфералық құбылыс]]. Ол негізінен Тиви аралдары үстінде бірнеше [[бриз|теңіз бризі]] шекараларының соқтығысуынан пайда болады және өзінің тұрақтылығы мен күштілігімен ерекшеленеді.<ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |том=21 |номер=8 |бет=1021—1036 |doi=10.1002/joc.622 |bibcode=2001IJCli..21.1021B |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |күн=30 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> Бұл найзағай жүйесінде найзағай жарқылдарының жиілігі мен жоғары бағытталған ауа ағындарының (updraft) жылдамдығы'ерекше байқалады. 1990-жылдары National Geographic журналында осы дауылға арналған кең көлемді зерттеу жарияланып, онда зақымданған ағаштардың суреттері, жоғары көтерілу ағындарының жылдамдығы және торнадоға ұқсас құбылыстар туралы мәліметтер берілген. Бұл құбылыстың тұрақты қайталануы теңіз әсеріне, жер бедеріне және атмосфералық жағдайлардың жиі қайталануына байланысты. Соның нәтижесінде аралдарда ерекше микроклимат қалыптасады (мұндай микроклимат аралдарда, әсіресе рельефі күрделі аймақтарда жиі кездеседі). 1980-жылдардың соңынан бастап бұл найзағай кешені көптеген метеорологиялық зерттеулердің нысанына айналды. Зерттеулердің бір бөлігі Гектор бұлтының өзіне арналса, басқа жұмыстарда оның тұрақты қалыптасуы найзағайларды, атмосфералық шекараларды,<ref name=UH /><ref>{{cite news|last=Barker|first=Anne|title=Researchers to investigate impact of storms|url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm|access-date=2011-07-11|work=The World Today|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=2005-11-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035918/http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm}}</ref><ref>{{cite news|last=Casben|first=Liv|title=Scientists complete storm study|url=http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm|access-date=2011-07-11|work=PM|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=2006-02-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035925/http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Our changing atmosphere|url=http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|access-date=2011-07-11|work=Planet Earth Online|publisher=[[Natural Environment Research Council]]|date=2007-04-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050822/http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|archive-date=2011-10-06}}</ref> сондай-ақ теңіз бен жер бедерінің атмосфераға әсерін зерттеу үшін пайдаланылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web |author = Кирилл Панов |title = Гектор, который всегда стоит на месте: вид на уникальный шторм из космоса |url = https://www.popmech.ru/science/527934-vechnyy-shtorm-gektor-snyali-iz-kosmosa/|website = [[Популярная механика]] |date = 2022-01-22 |access-date = 2022-01-28 |lang = ru |ref = Панов }} [[Санат:Климатология]] [[Санат:Бұлттар]] rjt3d5aqp7lyrgn1djbenpha5btels4 3601571 3601556 2026-05-08T08:01:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3583189 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hector cloud from Gunn Point.jpg|нобай|Аустралия, Ганн Пойнт елді мекенінде түсірілген Гектор бұлты]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} {{Суретсіз мақала}} '''Гектор''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Hector'') — Тиви аралдары аумағында жыл сайын шамамен қыркүйектен наурызға дейін күн сайын дерлік түстен кейін пайда болатын [[Будақ жаңбырлы бұлт|будақ-жаңбырлы]] найзағайлы бұлттар шоғыры. Бұл аралдар Northern Territory құрамына кіреді.<ref>[http://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ The cloud called Hector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914071219/https://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ |date=2017-09-14 }}. The Cloud Appreciation Society. Retrieved on 2010-11-30.</ref><ref>{{мақала |doi=10.5194/acp-9-15-2009 |сілтеме=http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf |тақырыбы=Aerosol and thermodynamic effects on tropical cloud systems during TWPICE and ACTIVE |баспа={{Нп3|Atmospheric Chemistry and Physics|Atmos. Chem. Phys.||Atmospheric Chemistry and Physics}} |том=9 |бет=15—24 |тіл=en |тип=journal |автор=P. T. May et al. |год=2009 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175856/http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf }}</ref><ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |doi=10.1002/joc.622 |бет=1021 |том=21 |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |сілтеме=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |bibcode=2001IJCli..21.1021B |номер=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |archive-date=2011-03-01 |access-date=2017-05-08 |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |год=2001}} {{Cite web |url=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2017-05-08 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |url-status=dead }}</ref> Гектор немесе кейде «Гектор-конвектор» (Hector the Convector) деп аталатын бұл құбылыс әлемдегі ең тұрақты әрі ірі найзағайлы жүйелердің бірі ретінде белгілі. Ол нақтырақ айтқанда шағын мезомасштабты конвективті жүйе (MCS) немесе ірі көпжасушалы найзағайлы бұлт жүйесі болып табылады. Оның биіктігі шамамен 20 км-ге (66 000 фут) дейін жетеді.<ref name=UH>{{мақала |тақырыбы=Understanding Hector: The Dynamics of Island Thunderstorms |баспа={{Нп3|Monthly Weather Review}} |том=129 |номер=6 |бет=1550—1563 |doi=10.1175/1520-0493(2001)129<1550:UHTDOI>2.0.CO;2 |bibcode=2001MWRv..129.1550C |тіл=en |тип=journal |автор=Crook, N. Andrew |күн=1 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> == Тарихы == Бұл атауды [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ұшқыштар қойған. Найзағай бұлтының үнемі бір жерде пайда болуы сол аймақтағы ұшқыштар мен теңізшілер үшін навигациялық бағдар ретінде қызмет еткен. Гектор — мезомасштабты [[Атмосфералық құбылыс|атмосфералық құбылыс]]. Ол негізінен Тиви аралдары үстінде бірнеше [[бриз|теңіз бризі]] шекараларының соқтығысуынан пайда болады және өзінің тұрақтылығы мен күштілігімен ерекшеленеді.<ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |том=21 |номер=8 |бет=1021—1036 |doi=10.1002/joc.622 |bibcode=2001IJCli..21.1021B |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |күн=30 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> Бұл найзағай жүйесінде найзағай жарқылдарының жиілігі мен жоғары бағытталған ауа ағындарының (updraft) жылдамдығы'ерекше байқалады. 1990-жылдары National Geographic журналында осы дауылға арналған кең көлемді зерттеу жарияланып, онда зақымданған ағаштардың суреттері, жоғары көтерілу ағындарының жылдамдығы және торнадоға ұқсас құбылыстар туралы мәліметтер берілген. Бұл құбылыстың тұрақты қайталануы теңіз әсеріне, жер бедеріне және атмосфералық жағдайлардың жиі қайталануына байланысты. Соның нәтижесінде аралдарда ерекше микроклимат қалыптасады (мұндай микроклимат аралдарда, әсіресе рельефі күрделі аймақтарда жиі кездеседі). 1980-жылдардың соңынан бастап бұл найзағай кешені көптеген метеорологиялық зерттеулердің нысанына айналды. Зерттеулердің бір бөлігі Гектор бұлтының өзіне арналса, басқа жұмыстарда оның тұрақты қалыптасуы найзағайларды, атмосфералық шекараларды,<ref name=UH /><ref>{{cite news|last=Barker|first=Anne|title=Researchers to investigate impact of storms|url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm|access-date=2011-07-11|work=The World Today|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=2005-11-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035918/http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm}}</ref><ref>{{cite news|last=Casben|first=Liv|title=Scientists complete storm study|url=http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm|access-date=2011-07-11|work=PM|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=2006-02-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035925/http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Our changing atmosphere|url=http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|access-date=2011-07-11|work=Planet Earth Online|publisher=[[Natural Environment Research Council]]|date=2007-04-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050822/http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|archive-date=2011-10-06}}</ref> сондай-ақ теңіз бен жер бедерінің атмосфераға әсерін зерттеу үшін пайдаланылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web |author = Кирилл Панов |title = Гектор, который всегда стоит на месте: вид на уникальный шторм из космоса |url = https://www.popmech.ru/science/527934-vechnyy-shtorm-gektor-snyali-iz-kosmosa/|website = [[Популярная механика]] |date = 2022-01-22 |access-date = 2022-01-28 |lang = ru |ref = Панов }} [[Санат:Климатология]] [[Санат:Бұлттар]] 3w0huhq260hi1cq42m6l4qvqdthik5e Боспорион 0 777364 3601547 3571398 2026-05-08T07:37:13Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601547 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Боспорион''' (Просфорион, Просфириан айлағы, грек. Λιμήν Προσφόριος, Βοσπόριος, Βοσπόριον, Θωσφόριον π Προσφόριον, лат. Portus Prosforius) - ежелгі грек қаласы Византияның айлағы және ортағасырлық [[Византия империясы|Византия]] астанасы Константинополь қаласының (қазіргі Түркиядағы Фатих Стамбул ауданы) ең көне айлағы, Алтын Мүйіз шығанағының оңтүстік жағалауында, [[Галата мұнарасы|Галата]]<nowiki/>ға қарама-қарсы, Неорион портының шығысында [ағылш.], Сарайбурну мүйісінде, оңтүстіктен [[Мәрмәр теңізі]]<nowiki/>мен (Пропонтида) және шығыстан [[Босфор бұғазы|Босфор]] бұғазымен (Фракия Боспоры), қазіргі Галата көпірі мен Неорий портының шығысында орналасқан. Қала айлақпен Константинополь теңіз қабырғаларындағы (Алтын мүйіз қабырғалары) қала қақпаларының бірі - Евгения қақпасы (Әулие Евгения қақпасы, πύλαι ἁγίου Εὐγενίου) арқылы байланысқан. Ежелгі дәуірде қолданылған және Византия кезеңінде маңызды рөл атқарды. Әулие Евгений қақпасының жанында қоршау кезінде Алтын Мүйіз шығанағына кіретін темір тізбектің тірегі болған Кентинарий мұнарасы болды. Неорий қақпасының шығысында, оның ішінде Боспорион портының жағасында (оның ішінде Әулие Евгений қақпасында) Мануэль I Комниннің 1155 жылғы хрисовулына сәйкес Генуя Кварталы орналасқан. 1162 жылы колонияны пизандар қиратты. 1169 жылы колония қалпына келтіріліп, Әулие Евгений шіркеуі салынды. Генуялықтар 1264 жылы Фракиядағы Ираклияға (Мармара Эреглиси) қуылды<ref>Константинополь // Православная энциклопедия. — М., 2015. — Т. XXXVII : Константин — Корин. — С. 134-193. — 33 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-045-5</nowiki>.</ref>. Айлақ 1-мыңжылдықтың соңына қарай батпақпен жабылған. 1261-1453 жылдар аралығында айлақ маңыздылығын жоғалтты және тек Үлкен Влахерн сарайы мен әулие София соборы арасындағы императордың сапарлары үшін кемелердің тұрағы рөлін атқарды (ταύσταθμος). Осы кезеңдегі Әулие Евгений қақпасы Патшалық деп аталды, өйткені олар арқылы император соборға бет алды. 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін және 1457 жылы Сур-и Сұлтани (Топкапы сарайының қабырғалары) тұрғызылғаннан кейін, олардың құрамына Әулие Евгений мұнарасы кірді. Порттың өзі батыста қалды. Сұлтан Селим I кезінде Әулие Евгений мұнарасы {{iw|Яла Кёшк||tr|Yalı Köşkü}} павильонына қайта салынды (Йалы кёшкю капыси — павильон жағалауының қақпасы). XVI ғасырда павильон екі рет қайта салынды<ref>''Фрили, Джон.'' Тайны Османского двора: частная жизнь султанов = Inside the Seraglio: Private Lives of the Sultans in Istanbul / пер. с англ.: Соколов И.. — М.: Алгоритм, 2013. — С. 70. — 253 с. — (Гарем). — <nowiki>ISBN 978-5-4438-0414-9</nowiki>.</ref>. 1871 жылы Абдул-Азиз билігіне теміржол салу кезінде жойылды. Қазіргі уақытта айлақ аумағын Сиркечи теміржол станциясының бір бөлігі алып жатыр. == Дереккөздер == 1qtlwukh38aouq75sw8akmd6ya38j4j 3601576 3601547 2026-05-08T08:02:11Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3570958 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Боспорион''' (Просфорион, Просфириан айлағы, грек. Λιμήν Προσφόριος, Βοσπόριος, Βοσπόριον, Θωσφόριον π Προσφόριον, лат. Portus Prosforius) - ежелгі грек қаласы Византияның айлағы және ортағасырлық [[Византия империясы|Византия]] астанасы Константинополь қаласының (қазіргі Түркиядағы Фатих Стамбул ауданы) ең көне айлағы, Алтын Мүйіз шығанағының оңтүстік жағалауында, [[Галата мұнарасы|Галата]]<nowiki/>ға қарама-қарсы, Неорион портының шығысында [ағылш.], Сарайбурну мүйісінде, оңтүстіктен [[Мәрмәр теңізі]]<nowiki/>мен (Пропонтида) және шығыстан [[Босфор бұғазы|Босфор]] бұғазымен (Фракия Боспоры), қазіргі Галата көпірі мен Неорий портының шығысында орналасқан. Қала айлақпен Константинополь теңіз қабырғаларындағы (Алтын мүйіз қабырғалары) қала қақпаларының бірі - Евгения қақпасы (Әулие Евгения қақпасы, πύλαι ἁγίου Εὐγενίου) арқылы байланысқан. Ежелгі дәуірде қолданылған және Византия кезеңінде маңызды рөл атқарды. Әулие Евгений қақпасының жанында қоршау кезінде Алтын Мүйіз шығанағына кіретін темір тізбектің тірегі болған Кентинарий мұнарасы болды. Неорий қақпасының шығысында, оның ішінде Боспорион портының жағасында (оның ішінде Әулие Евгений қақпасында) Мануэль I Комниннің 1155 жылғы хрисовулына сәйкес Генуя Кварталы орналасқан. 1162 жылы колонияны пизандар қиратты. 1169 жылы колония қалпына келтіріліп, Әулие Евгений шіркеуі салынды. Генуялықтар 1264 жылы Фракиядағы Ираклияға (Мармара Эреглиси) қуылды<ref>Константинополь // Православная энциклопедия. — М., 2015. — Т. XXXVII : Константин — Корин. — С. 134-193. — 33 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-045-5</nowiki>.</ref>. Айлақ 1-мыңжылдықтың соңына қарай батпақпен жабылған. 1261-1453 жылдар аралығында айлақ маңыздылығын жоғалтты және тек Үлкен Влахерн сарайы мен әулие София соборы арасындағы императордың сапарлары үшін кемелердің тұрағы рөлін атқарды (ταύσταθμος). Осы кезеңдегі Әулие Евгений қақпасы Патшалық деп аталды, өйткені олар арқылы император соборға бет алды. 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін және 1457 жылы Сур-и Сұлтани (Топкапы сарайының қабырғалары) тұрғызылғаннан кейін, олардың құрамына Әулие Евгений мұнарасы кірді. Порттың өзі батыста қалды. Сұлтан Селим I кезінде Әулие Евгений мұнарасы {{iw|Яла Кёшк||tr|Yalı Köşkü}} павильонына қайта салынды (Йалы кёшкю капыси — павильон жағалауының қақпасы). XVI ғасырда павильон екі рет қайта салынды<ref>''Фрили, Джон.'' Тайны Османского двора: частная жизнь султанов = Inside the Seraglio: Private Lives of the Sultans in Istanbul / пер. с англ.: Соколов И.. — М.: Алгоритм, 2013. — С. 70. — 253 с. — (Гарем). — <nowiki>ISBN 978-5-4438-0414-9</nowiki>.</ref>. 1871 жылы Абдул-Азиз билігіне теміржол салу кезінде жойылды. Қазіргі уақытта айлақ аумағын Сиркечи теміржол станциясының бір бөлігі алып жатыр. == Дереккөздер == fv9n5j9el1bpplc0470qs8l1me4144u Швед корольдық ғылым академиясы 0 780100 3601306 3594211 2026-05-07T13:40:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601306 wikitext text/x-wiki {{Ғылыми ұйым |атауы = Швед корольдық ғылым академиясы |қысқаша атауы = |халықаралық атауы = |логотипі = Royal_Swedish_Academy_of_Sciences_(KVA)_logo.svg |бұрынғы атауы = |ұран = |құрылды = [[2 маусым]] [[1739]] |қайта құрылды = |қайта құрылған жыл = |түрі = |басшы = |президент = [[Карл Линней]] |ғылыми басшы = |директор = |қызметкер = |ғылыми қызметкер = |нобель лауреаты = |академик = |корреспондент-мүше = |ғылым докторы = |ғылым кандидаты = |докторантура = |аспирантура = |түс = |орналасқан жер = {{байрақ|Швеция}} |метро = |мекенжай = [[Фрескати]], [[Стокгольм (коммуна)|Стокгольм]], [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]], [[Швеция]] |еншілес ұйым = |сайт = Сайт kva.se (ағылш.)​ (швед.) |марапат = }} [[Сурет: Main_building_of_the_Royal_Swedish_Academy_of_Sciences_(Kungliga_Vetenskapsakademien),_Frescati,_Norra_Djurgården,_Stockholm.jpg|250px|нобай|оңға|Стокгольмдегі Швеция корольдік ғылым академиясының бас ғимараты]] '''Швеция корольдік ғылым академиясы''' ({{Lang-sv|Kungliga Vetenskapsakademien}}) — Швеция корольдік академияларының бірі, ғылымдарды (негізінен математика және [[Жаратылыстану ғылымдары|жаратылыстану ғылымдарын]] ) дамытуға бағытталған тәуелсіз үкіметтік емес ұйым. == Тарих == 1739 жылы алты жас швед ғалымы, кәсіпкері және саясаткері негізін қалаған: * натуралист [[Карл Линней]], * бизнесмен Джонас Альстремер, * инженер және кәсіпкер Мортен Тривальд, * саясаткер Андерс Йохан фон Хопкен, * ғалым және саясаткер Стен Карл Бильке, * саясаткер Карл Вильгельм Кадерхельм. Академияны құрудың үлгісі ретінде Лондон Корольдік қоғамы және Францияның Корольдік ғылым академиясы қызмет етті. Карл Линней жеребе бойынша Академияның алғашқы президенті болып сайланды{{Sfn|Куприянов|2010}}. == Академия марапаттары == Академия келесі халықаралық сыйлықтарды тағайындайды: * [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], * [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]], * [[Экономика саласында Нобель сыйлығы|Экономика бойынша Нобель мемориалдық сыйлығы]], * Астрономия, математика, биологиялық ғылымдар және [[полиартрит]] саласындағы Крафурд сыйлықтары, * Логика және философия саласындағы Рольф Шок сыйлықтары , * [[Кристаллография]] саласындағы Грегори Аминофф сыйлығы, * Оскар Клейн медалі, * Радиациядан қорғау медалі (Сиверт медалі). Академия келесі ұлттық сыйлықтарды тағайындайды: * Жаратылыстану ғылымдары және медицина саласындағы Горан Густафссон сыйлықтары, * Экономика немесе құқық саласындағы Зедерберг сыйлығы, * Физика, химия, технология және биология саласындағы Тейдж Эрландер сыйлығы, * Физика, химия, биология және математика мұғалімдеріне арналған Ингвар Линдквист сыйлықтары. == Баспа қызметі == Академия келесі ғылыми журналдарды шығарады: * Acta Mathematica * Acta Zoologica * AMBIO * Arkiv för Matematik * Physica Scripta * Zoologica Scripta Сонымен қатар, 1903 жылдан 1949 жылға дейін Академия Arkiv för matematik, astronomi och fysik журналын шығарды, ол 1949 жылы төрт түрлі журналға бөлінді: ''Arkiv för fysik'' (1949 жылдан 1974 жылға дейін жарияланған), ''Arkiv för Matematik'' ''Arkiv förnomiv] astronomivki'' және ''Arkiv for geofysik'' . == Академияның тұрақты хатшылары == * Горан К. Ханссон, 1 шілде 2015-тен бастап * Стаффан Нормарк, 1 жыл 2010 — 30 мамыр 2015 * Гуннар Оквист, 1 шілде 2003 — 30 мамыр 2010 * Эрлинг Норрби, 1997 — 30 мамыр 2003 * Карл-Олоф Джейкобсон, 1989—1997 * Торд Ганелиус, 1981—1989 * Карл Густаф Бернхард, 1973—1981 * Эрик Рудберг, 1959—1972 * Арне Вестгрен, 1943—1959 * Хеннинг Плейхель, 1933—1943 * Хенрик Густаф Зёдербаум, 1923—1933 * Пер Олоф Кристофер Авивиллиус, 1901—1923 * Еорг Линдхаген, 1866—1901 * Питер Фредрик Уолберг, 1848—1866 * Джонс Якоб Берцелиус, 1818—1848 * Олоф Сварц, 1811—1818 * Онс Сванберг, 1809—1811 * Онс Сванберг және Карл Густаф Шестен, 1803—1808 * Даниэль Меландерхельм және Хенрик Никандер, 1796—1803 * Йохан Карл Вилке және Хенрик Никандер, 1784—1796 * Пер Вильгельм Варгентин, 1749—1783 * Пехр Эльвиус, 1744—1749 * Якоб Фаггот, 1741—1744 * Августин Эренсверд, 1740 жылғы сәуір-маусым * Андерс Юхан фон Хёпкен, 1739—1740, 1740—1741 == Сондай-ақ қараңыз == * [[:Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері|Санат: Швеция Корольдік Ғылым Академиясының мүшелері]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Ресми сайт|www.kva.se|Швеция корольдік ғылым академиясы}}{{In lang|sv}}{{In lang|en}} * [http://www.kva.se/Documents/Om_akademien/Akademinyheter/2010/an2010_4.pdf Швеция Корольдік Ғылым Академиясының жаңалықтары. №4, 2010 жыл (қараша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120043331/https://www.kva.se/Documents/Om_akademien/Akademinyheter/2010/an2010_4.pdf |date=2019-01-20 }}{{In lang|sv}} [[Санат:Нобель сыйлығы]] 1w6h5cru65d5pz1pldcc350jsxsl9k3 Қатысушы талқылауы:Нұрсүлу Нұрым 3 780145 3601396 3593735 2026-05-08T04:55:26Z 1nter pares 146705 /* Ескерту */ Жауап беру 3601396 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нұрсүлу Нұрым}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 10:35, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) == Ескерту == Қайырлы күн. Өңдемелеріңіз кері қайтарылды, себебі сіз вандализммен айналысып жатырсыз. Осылай жалғаса берсе, бұғатталуыңыз мүмкін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:49, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :Осы ескертуге назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) o1pmjzn37m1jbr4nxgfbyca06qjtp1g Гомилетика 0 780278 3601549 3595078 2026-05-08T07:37:51Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601549 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} {{cleanup}} '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> lbl8hmlatiohluscy3b1eo57vn7tzsz 3601575 3601549 2026-05-08T08:02:08Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3595078 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} {{cleanup}} '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> pqr1f65fver9egd8q729xhci3x5ddw5 Андрей Робертович Ковалёв 0 780553 3601557 3599477 2026-05-08T07:43:08Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601557 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андрей Робертович Ковалёв''' ([[Беларус тілі|бел]]. ''Андрэй Робертавіч Кавалёў''; [[2 сәуір]] [[1966 жыл]], [[Витебск|Витебскте]] туылды) — кеңестік және беларусь хоккейшісі, бапкер. == Өмірбаяны == === Ойыншы мансабы === 1983/84 маусымында [[Минск|Минскінің]] «Динамо» клубы сапында дебют жасады. Нагано қысқы Олимпиадасы 1998 және Солт-Лейк-Сити қысқы Олимпиадасы 2002 ойындарының қатысушысы. 1995 жылғы (С тобы), 1996 және 1997 жылдардағы (B тобы), сондай-ақ 1998, 1999, 2000, 2001 және 2003 жылдардағы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионаттарында]] Беларусь құрамасы сапында өнер көрсетті. 1994–2003 жылдары Беларусь ұлттық құрамасында ойнады. Осы кезеңде 89 матч өткізіп, 63 (33+30) ұпай жинады және 127 минут айып уақытына ие болды. 2002 жылғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] ширек финалында Швеция құрамасына қарсы жеңісті матчта шайбалардың бірін соқты. Сондай-ақ [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ұлттық құрамасында өнер көрсетіп, 35 ойынға қатысып, 13 [[шайба]] соқты. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === * КСРО халықтары спартакиадасының чемпионы ([[1982 жыл|1982]]). * Жастар (U-20) арасындағы әлем чемпионы ([[1986 жыл|1986]]). * Ізгі ниет ойындарының чемпионы ([[1990 жыл|1990]]). * «Ленинградская правда жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * «Известия жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * Еуропа чемпиондар кубогының финалисі (1990). * Глобен кубогының жеңімпазы ([[1991 жыл|1991]]). * КСРО чемпионы (1991). * Германия чемпионатының үздік мергені ([[1994 жыл|1994]]–[[1995 жыл|1995]]). * Германия чемпионатының жұлдыздар құрамына енген (DEL лига, D1) — [[2001 жыл|2001]]. * Германияның 2-Бундеслигасының үздік ассистенті (D2) — [[2004 жыл|2004]]. * Құрлықтық кубоктың иегері ([[2007 жыл|2007]]). * Беларусь чемпионатының қола жүлдегері (2007) == Сыртқы сілтемелер == * https://www.eurohockey.com/player/1247-andrei-kovalev.html * [https://www.eliteprospects.com/player/29035/andrei-kovalev Elite Prospects]&nbsp;(англ.) — 1999. {{Санатсыз мақала}} ljpgkg5ywy8zf8b9tudwfjj5fxw99ts 3601569 3601557 2026-05-08T08:01:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3599477 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андрей Робертович Ковалёв''' ([[Беларус тілі|бел]]. ''Андрэй Робертавіч Кавалёў''; [[2 сәуір]] [[1966 жыл]], [[Витебск|Витебскте]] туылды) — кеңестік және беларусь хоккейшісі, бапкер. == Өмірбаяны == === Ойыншы мансабы === 1983/84 маусымында [[Минск|Минскінің]] «Динамо» клубы сапында дебют жасады. Нагано қысқы Олимпиадасы 1998 және Солт-Лейк-Сити қысқы Олимпиадасы 2002 ойындарының қатысушысы. 1995 жылғы (С тобы), 1996 және 1997 жылдардағы (B тобы), сондай-ақ 1998, 1999, 2000, 2001 және 2003 жылдардағы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионаттарында]] Беларусь құрамасы сапында өнер көрсетті. 1994–2003 жылдары Беларусь ұлттық құрамасында ойнады. Осы кезеңде 89 матч өткізіп, 63 (33+30) ұпай жинады және 127 минут айып уақытына ие болды. 2002 жылғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] ширек финалында Швеция құрамасына қарсы жеңісті матчта шайбалардың бірін соқты. Сондай-ақ [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ұлттық құрамасында өнер көрсетіп, 35 ойынға қатысып, 13 [[шайба]] соқты. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === * КСРО халықтары спартакиадасының чемпионы ([[1982 жыл|1982]]). * Жастар (U-20) арасындағы әлем чемпионы ([[1986 жыл|1986]]). * Ізгі ниет ойындарының чемпионы ([[1990 жыл|1990]]). * «Ленинградская правда жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * «Известия жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * Еуропа чемпиондар кубогының финалисі (1990). * Глобен кубогының жеңімпазы ([[1991 жыл|1991]]). * КСРО чемпионы (1991). * Германия чемпионатының үздік мергені ([[1994 жыл|1994]]–[[1995 жыл|1995]]). * Германия чемпионатының жұлдыздар құрамына енген (DEL лига, D1) — [[2001 жыл|2001]]. * Германияның 2-Бундеслигасының үздік ассистенті (D2) — [[2004 жыл|2004]]. * Құрлықтық кубоктың иегері ([[2007 жыл|2007]]). * Беларусь чемпионатының қола жүлдегері (2007) == Сыртқы сілтемелер == * https://www.eurohockey.com/player/1247-andrei-kovalev.html * [https://www.eliteprospects.com/player/29035/andrei-kovalev Elite Prospects]&nbsp;(англ.) — 1999. {{Санатсыз мақала}} 0u4i1pvdybnceg28in9zysuk4i8pa3w Қатысушы:Ductish/зертхана 2 780644 3601290 3599964 2026-05-07T12:17:53Z Ductish 180756 Ductish [[Қатысушы:Ductish/зертхана]] бетін [[Josip Heit]] бетіне жылжытты 3599964 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} jcr9av2120490mg2ex8kbo8wq6kntuu 3601296 3601290 2026-05-07T12:59:36Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Josip Heit]] бетін [[Қатысушы:Ductish/зертхана]] деген бағыттау үстіне жылжытты: Қайтару 3599964 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Josip Heit |Сурет = Josip-Heit.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Josip Heit |Толық аты = Josip Heit |Белсенділік жылдары = 2000–қазіргі уақыт }} '''Josip Heit''' блокчейн [[Инновациялық ой|инновациялары]] мен цифрлық активтер экожүйелеріне қатысуымен танымал хорват кәсіпкері, [[миллионер]] бизнесмен және финтех-стратег.<ref>{{cite web|url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018|title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success|date=26 June 2020|website=Ritzau|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://a1.ro/video/antenastars/cea-mai-tare-din-parcare/povestea-fabuloasa-de-viata-a-lui-josip-heit-cum-a-reusit-sa-devina-bogat-id1003120.html|title=Povestea fabuloasă de viață a lui Josip Heit. Cum a reușit să devină bogat|date=29 June 2020|website=Antena Stars (Antena TV Group)|access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="FinanceMagnates2025">{{cite web|url=https://www.financemagnates.com/thought-leadership/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto/|title=Josip Heit Announces Apertum’s Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto|date=22 December 2025|website=Finance Magnates|access-date=11 April 2026}}</ref> == Мансабы == === Медиа қызметі === Josip Heit бірнеше құрлықтағы 42 күнделікті газетті қамтитын халықаралық медиа-топтың иесі болып табылады. Кейбір басылымдардың тарихы жүз жылдан асады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Innovative Media Partnership as the Future of Content Distribution |url=https://www.nasdaq.com/press-release/josip-heit-announces-innovative-media-partnership-as-the-future-of-content |website=Nasdaq (News Direct) |date=24 April 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GS Media: Josip Heit kündigt deutsche Tageszeitung und internationales Medienkonglomerat an |url=https://unternehmen.welt.de/business-wirtschaft/gsmedia-deutsche-tageszeitung.html |website=Welt (unternehmen.welt.de) |date=22 August 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit, GSB Konzerngruppe, der Erfolg des Milliardärs und die Ankündigung eines internationalen Medienkonglomerats |url=https://www.boerse-express.com/news/articles/josip-heit-gsb-konzerngruppe-der-erfolg-des-milliardaers-und-die-ankuendigung-eines-internationalen-medienkonglomerats-613691 |website=Börse Express |date=18 March 2024 |access-date=11 April 2026}}</ref> === Apertum === Josip Heit Apertum Holding Ltd. компаниясында аға стратегиялық кеңесші қызметін атқарады. Apertum — Avalanche экожүйесіндегі Layer-1 блокчейні.<ref>{{cite web |title=Apertum Designated a Key General Blockchain in Avalanche’s Tier-1 Ecosystem |url=https://coinpedia.org/information/apertum-designated-a-key-general-blockchain-in-avalanches-tier-1-ecosystem/ |website=Coinpedia |date=6 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Josip Heit Explains How Apertum's Blockchain Technology Is Shaping the Future of Crypto Industry |url=https://coincentral.com/josip-heit-explains-how-apertums-blockchain-technology-is-shaping-the-future-of-crypto-industry/ |website=CoinCentral |date=21 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Экожүйеге дефляциялық модельге ие APTM токені кіреді.<ref>{{cite web |title=Top Growth Layer-1: Apertum Blockchain Highlighted in Avalanche Primary Network by Snowpeer Stats |url=https://thedefiant.io/news/markets/top-growth-layer-1-apertum-blockchain-highlighted-in-avalanche-primary-network-by-snowpeer-stats |website=The Defiant |date=28 June 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Apertum price today, APTM to USD live price, marketcap and chart |url=https://coinmarketcap.com/currencies/apertum/ |website=CoinMarketCap |date=11 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> Мәліметтерге сәйкес, Apertum транзакцияларды 0,15–1,50 секунд аралығында аяқтап, секундына 4500-ден астам транзакция өңдей алады.<ref>{{cite web |title=Josip Heit Announces Apertum's Strategic Expansion as Blockchain Technology Redefines the Future of Crypto |url=https://decrypt.co/353273/josip-heit-announces-apertums-strategic-expansion-as-blockchain-technology-redefines-the-future-of-crypto |website=Decrypt |date=22 December 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 5 Layer-1 Crypto Projects With Major Potential to Lead in 2025 |url=https://dailycoin.com/top-5-layer-1-crypto-projects-with-major-potential-to-lead-in-2025/ |website=DailyCoin |date=11 July 2025 |access-date=11 April 2026}}</ref> === GSB тобы === 2013 жылы Josip Heit GSB Gold Standard Corporation AG компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=Josip Heit the GSB Gold Standard Banking Corporation AG - Ways of success |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13596094/josip-heit-the-gsb-gold-standard-banking-corporation-ag---ways-of-success?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=26 June 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2020 жылы ол орталықтандырылмаған технологияларға, цифрлық төлем жүйелеріне және блокчейн негізіндегі байланыс желілеріне бағытталған GSB Gold Standard Bank Ltd компаниясын құрды.<ref>{{cite web |title=G999: Josip Heit and the GSB Gold Standard in the cosmos of the blockchain financial industry |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69891544/g999-josip-heit-and-the-gsb-gold-standard-in-the-cosmos-of-the-blockchain-financial-industry?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=15 October 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking, Josip Heit and SPREE FLUG in Times of Coronavirus |url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/17888725/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-and-spree-flug-in-times-of-coronavirus?publisherId=17847403 |website=NTB Kommunikasjon |date=7 July 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=The Face of Entrepreneurship in 2020: Interview With Josip Heit |url=https://cryptonews.net/editorial/guest-posts/the-face-of-entrepreneurship-in-2020-interview-with-josip-heit/ |website=CryptoNews |date=29 January 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жарнамалық науқандарға неміс актрисасы София Томалла қатысты, ал Heit-тің бейнесі Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквердегі цифрлық экрандарда көрсетілді.<ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/69895986/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=69818107 |website=STT Info |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=GSB Gold Standard Banking: Josip Heit starts Blockchain Project G999 |url=https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/13605868/gsb-gold-standard-banking-josip-heit-starts-blockchain-project-g999?publisherId=13560018 |website=Ritzau |date=12 August 2020 |access-date=11 April 2026}}</ref> 2022 жылғы мамырда Lydian. World жобасы Dubai Opera-да өткен іс-шара барысында таныстырылды.<ref>{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian.World in Dubai Opera (Feat. Football Superstars) |url=https://beincrypto.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera/ |website=BeInCrypto |date=3 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref name="BitcoinCom2022">{{cite web |title=Global Metaverse Event of Lydian•World in Dubai Opera – 7th May 2022 – Worldwide Football Superstars Invite You |url=https://news.bitcoin.com/global-metaverse-event-of-lydian-world-in-dubai-opera-7th-may-2022-worldwide-football-superstars-invite-you/ |website=Bitcoin.com |date=May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Жоба спорттық жарнамалармен де байланысты болды. Кәсіпқой боксшы Floyd Mayweather Jr. Lydian.World жобасының елшісі болды.<ref name="BitcoinCom2022"/><ref>{{cite web |title=Floyd Mayweather drops Don Moore with body shot in exhibition fight |url=https://www.the-sun.com/sport/5393820/floyd-mayweather-don-moore-exhibition-body-shot/ |website=The Sun |date=15 May 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> Сонымен қатар, бренд Майамидегі көрме футбол матчтарында жарнамаланды, оған Ronaldinho, Roberto Carlos және Paul Pogba сияқты футболшылар қатысты.<ref>{{cite web |title=Man Utd's Paul Pogba lines up with Ronaldinho and Roberto Carlos for 'Beautiful Game' as fans say 'I've missed this' |url=https://www.thesun.co.uk/sport/18935512/man-utd-pogba-carlos-ronaldinho-beautiful-game/ |website=The Sun |date=20 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius Junior, Pogba, McKennie star in wild match in Miami hosted by Ronaldinho, Roberto Carlos |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37629456/vinicius-junior-pogba-mckennie-star-wild-match-miami-hosted-ronaldinho-roberto-carlos |website=ESPN |date=19 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lydian.World — Floyd Mayweather, Ronaldinho, Roberto Carlos, Paul Pogba, Vinicius Jr, Paulo Dybala and many others... |url=https://coinmarketcap.com/community/articles/30464/ |website=CoinMarketCap (Community Post by G999) |date=23 June 2022 |access-date=11 April 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} jcr9av2120490mg2ex8kbo8wq6kntuu Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3601318 3600660 2026-05-07T15:00:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601318 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-05-06'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1416" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 416] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Кенжебай Мәденов]] | data-sort-value="1022" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1 022] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="936" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 936] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="709" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 709] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="595" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 595] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Бірқазандар]] | data-sort-value="459" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 459] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="422" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 422] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="405" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 405] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Жеңіс күні]] | data-sort-value="399" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 399] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="375" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 375] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="358" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 358] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="347" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 347] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="329" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 329] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Жоба:Уики-көктем 2026]] | data-sort-value="288" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 288] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="282" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 282] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="269" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 269] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="256" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 256] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="252" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 252] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="212" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 212] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]] | data-sort-value="207" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 207] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="205" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 205] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="204" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 204] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="187" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 187] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="174" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 174] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="172" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 172] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="162" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 162] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Ілия Жақанов]] | data-sort-value="160" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 160] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="159" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 159] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="159" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 159] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="157" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 157] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 153] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 153] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 143] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 142] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="137" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 137] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Роза Мұқанова]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 132] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="129" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 129] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 124] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 122] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 120] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 117] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 107] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 107] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 106] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Вирустар]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 104] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 104] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Роман Васильевич Скляр]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 101] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 100] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 97] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 96] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Компьютер]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 91] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 90] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 89] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 87] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 86] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 86] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Жәркен Бөдешұлы]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 83] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 83] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Астана]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 83] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 82] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 81] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 80] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 78] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Нанотехнология]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 78] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 77] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 77] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 77] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 77] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 75] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 75] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 75] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 74] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 74] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 73] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 73] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 72] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 72] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 72] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 72] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 71] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Алматы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 71] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 71] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Сақтар]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 71] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Сарыжылан]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 69] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 69] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 69] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 68] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 68] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 67] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Балқаш]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 66] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 65] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 65] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 63] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 63] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 62] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 62] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Үлгі:Draw]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3ADraw 62] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 61] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Шал мен теңіз]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 61] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 61] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 61] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 59] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 59] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 58] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 58] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 58] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Үстеу]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 57] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 57] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қоршаған ортаны қорғау]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 57] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Арғын]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 57] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 56] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 56] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 56] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 55] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 55] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Еуропа]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 55] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 54] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 54] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 53] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 53] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[КСРО азық-түлік өнеркәсібі халық комиссариаты]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 52] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 52] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 52] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 52] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Әже]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 51] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Галилео Галилей]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BE_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B9 51] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 50] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 50] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 50] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 49] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[КешYOU]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 49] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 49] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 49] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 48] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 48] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 48] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 47] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 47] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Біржан мен Сара айтысы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 46] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Илон Маск]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 46] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 46] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 45] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 45] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 45] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Табиғи қорлар]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 45] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 44] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Ресей]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 44] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 44] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 44] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 43] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Сұлтанмұрат Өтешұлы Абжалов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B1%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 43] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 43] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 43] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Айбын ордені]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 43] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Николай Коперник]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 43] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 42] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 42] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Алгоритм]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 42] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 42] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 42] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Шымкент]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 41] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 41] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Робототехника]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 41] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 41] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 40] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 40] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Жүзу]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 40] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 40] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 40] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 40] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 39] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Қазақстан халқының бірлігі күні]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 39] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Домбыра]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 39] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 39] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 39] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 38] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Жапония]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 38] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 38] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 38] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Баубек Бұлқышев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 38] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 38] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Туризм]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 38] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Қазақстандағы көпмәдениеттілік]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 37] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Kaspi.kz]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 37] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 37] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 37] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 36] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Қытай]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 36] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Нұркен Әбдіров]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 36] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 36] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 36] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 36] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қызғалдақ]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 36] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Құралайдың салқыны]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 36] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Даңқ ордені]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 36] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 35] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 35] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Телескоп]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 35] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Поставы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8B 35] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 34] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 34] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 34] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 34] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[:Санат:Қызылорда облысының әкімдері|Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 34] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 33] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 33] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 33] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 33] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қазақстан 2030]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 33] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 33] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 33] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 33] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Python]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 33] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Төле би]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 33] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Германия]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Бостандық жобасы операциясы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 33] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Дамушы елдер]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 32] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Надежда Андреевна Лушникова]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 32] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Сілеусін]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%BD 32] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 32] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 32] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 32] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Компьютерлік қауіпсіздік]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 32] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Қатысушы:Rasulbek Adil]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 32] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 32] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Альберт Эйнштейн]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 32] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Сенно]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE 32] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Табын]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 32] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Қ]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 32] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Наймандар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 31] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Байұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 31] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Ысты]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 31] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 31] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 31] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 31] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 31] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Орал]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 31] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 31] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Эрнест Хемингуэй]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 31] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 31] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 31] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Бақтыораз Бейсекбаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Есім хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 30] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Албан руы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 30] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Адай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 30] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 30] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 30] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қашқар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 30] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Төлеген Тоқтаров]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 29] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Беріш]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 29] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Көз]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 29] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Үндістан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Мәлік Ғабдуллин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 29] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Барлас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Футбол]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 29] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 29] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Халиди Құрбанғали]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 29] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Джек Лондон]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 29] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 28] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 28] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 28] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Реферат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қазақстанның сыртқы саясаты]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 28] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Салауат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 28] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Ералы Дадабаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 28] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Рим империясы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Жер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 27] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 27] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 27] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 27] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Алшын]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 27] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 27] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Еліктеу сөз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 27] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Жау тылындағы бала]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 26] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қалқаман – Мамыр]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 26] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Таз руы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 26] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 26] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Эндокриндік жүйе]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 26] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Әзімбек Пазылбекұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Таласбек Әсемқұлов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Интернет]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 26] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 26] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 26] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 26] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Жайық]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 26] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Етеккір]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 26] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 26] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Дамыған елдер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Спорт]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 25] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Халықаралық ұйымдар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Керей хан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қазақстандағы туризм]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 25] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Зат есім]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 25] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Кеңес Одағының Батыры]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Ғылым]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 25] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Есімше]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 25] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Америкадағы азамат соғысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Онлайн Мектеп]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 25] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Мұнай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Азия]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 24] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 24] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Төре]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 24] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Қазақстандағы ұжымдастыру]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 24] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 24] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 24] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 24] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Хан Шатыр]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Байбақты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Ер Төстік]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 24] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Операциялық жүйелер]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 24] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 23] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Ыбырай Жақаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Оянған өлке (роман)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Киіз үй жабдықтары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 23] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Шылау]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 23] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Аустралия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Еңлік — Кебек (пьеса)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Ілияс Омаров]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Наурыз мейрамы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 23] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 22] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Күн жүйесі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 22] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 22] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 22] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Шолпан (ғаламшар)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 22] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 22] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Түркия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Қызыл Ту ордені]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D1%83_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 22] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Мәңгілік ел қақпасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 22] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Айқап]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 22] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қазақстан 2050]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 22] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Құстар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Kapital.kz]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kapital.kz 22] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 22] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Африка]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%95%D0%A4%D0%90_%D0%A7%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 22] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 21] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Қызыл жұлдыз ордені]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 21] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Сын есім]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 21] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Эссе]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 21] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Суан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Қатысушы:MuratbekErkebulan]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMuratbekErkebulan 21] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Дәрілік өсімдіктер]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 21] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Жауынгерлік epлiгi үшін медалі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_ep%D0%BBi%D0%B3i_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 21] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 21] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Ай сәулесі (телесериал)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 21] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Мысық]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 21] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Айтыс]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 21] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Отан соғысы ордені]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 21] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Арқар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Волфганг Амадей Моцарт]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%82 21] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Электр тогы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%8B 21] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Аборт]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 21] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Плагиат]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 21] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 21] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Джордано Бруно]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%91%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%BE 21] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 21] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Карпатия]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Керейіт]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 20] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Есімдік]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 20] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Осип Андреевич Игельстром]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC 20] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Франция]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 20] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Қазақстан экономикасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 20] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Алтынемел ұлттық паркі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 20] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Сиқым]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 20] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Батыс Еуропа — Батыс Қытай (көлік жолы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%E2%80%94_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 20] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Қарсыбай Сыпатаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Шығанақ Берсиев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 20] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 20] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Су]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 20] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Геосаясат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 20] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Дулат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Қаһар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 20] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 20] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 19] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Жаһандану]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 19] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қарқара (Қырғызстан)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%28%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 19] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 19] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 19] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Құман Тастанбеков]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Ислам]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 19] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Ғылыми-техникалық революция]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Ханбибі Сенбайқызы Дүйсенбаева]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 19] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Солтүстік Америка]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 19] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Галстук]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 19] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Module:Citation/CS1]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Module%3ACitation%2FCS1 19] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 19] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Баянауыл ұлттық паркі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 19] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ABatyrbek.kz 19] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 19] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 19] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Чарлз Дарвин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B7_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Айбын]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D1%8B%D0%BD 18] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Ақпараттық қауіпсіздік]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 18] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 18] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 18] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Жұрнақ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 18] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Үлкен деректер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Даун синдромы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 18] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Сан есім]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Ертіс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 18] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Ұ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 18] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Түркістан автономиясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Жылқы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 18] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Жаныс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 18] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Метафора]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 18] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Жуніс Сахиев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 18] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Экология]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Келіншектау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Термометр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 18] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Публицистикалық стиль]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 18] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 18] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Көтеш Райымбекұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Құран]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Шайтанкөл]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 17] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Тың игеру]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 17] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Қазақ ханымдары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[МедиаУики:Gadget-CatImport.js]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadget-CatImport.js 17] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Жасуша]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 17] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Еврейлер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Жалғаулық шылаулар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Желшешек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Көміртегі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 17] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Жұбан Молдағалиев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 17] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Шежіре]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 17] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Қайсар (футбол клубы)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 17] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Мейрамбек Зинабдинұлы Шермағанбет]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 17] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Өскемен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Геродот]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 17] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Уақ]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 17] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Баланы шомылдыру]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 17] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Асылы Әлиқызы Осман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 17] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Жаппас]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 17] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Әбілмәмбет хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Христофор Колумб]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 17] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 17] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Қазақ ұлттық ырымдары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жаңа білім беру жүйесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Пароль]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 17] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Күн (жұлдыз)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 17] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Ер Тарғын]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 17] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Анықтама]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 17] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Нүктелі үтір]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 17] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Артемида II]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_II 17] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[3D модельдеу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=3D_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D1%83 17] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Елтаңба]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 17] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Металдар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Киіз үй құрылысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Microsoft Office Word]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft_Office_Word 17] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Демократиялық партияның ұлттық съезі (2024)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D1%96_%282024%29 17] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Антивирустар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Қазақ хандығы (телесериал)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 17] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Құрбан айт]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 16] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Шахмат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Жыландар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D1%96 16] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 16] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[КСРО жабдықтау халық комиссариаты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 16] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Отбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Тараз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 16] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Құнды қағаздар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Филипп Исаевич Голощёкин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 16] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Әділет (демократиялық партия)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 16] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Ұлықбек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Психология]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Әдеби жанрлар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Уикипедия:Белсенді қатысушылар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Мұхит]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 16] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Ықылас Дүкенұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 16] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Марко Поло]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 16] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл мерейтойлық медалі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_50_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Мысыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Әсем Орынбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Чернобыль апаты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[:Санат:Қазақ ғалымдары|Санат:Қазақ ғалымдары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Кино]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%BE 16] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Шағатай тілі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Медицина]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Бұғана]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Балқадиша әні]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 16] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Күй аңызы (әңгіме)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 16] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 16] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Мұрат Болатұлы Бисенбин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 15] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Эпитет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Борис Төкенұлы Керімбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Ғарышкер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Қазақ солдаты (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Ташкент]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Музыка]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Ежелгі Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Ұлттық саябақтар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Бұйра бірқазан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қатысушы талқылауы:Madi Dos]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AMadi_Dos 15] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Бекет ата мешіттері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Іле Алатауы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Салалас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 15] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Құрбандық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Қатысушы:Мади Перизат/зертхана]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B8_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Жетіру]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 15] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Ауған соғысы (1979–1989)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281979%E2%80%931989%29 15] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Кәлимә]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 15] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Қамар сұлу]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 15] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 15] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Антарктида]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0 15] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 15] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 15] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Италия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Қожа]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Сүтқоректілер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[SpaceX]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SpaceX 15] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Унитарлы мемлекет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Әбубәкір Қайран]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Спандияр Көбеев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Фобияның түрлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Есімді сөз тіркестері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Мұрат Мөңкеұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 15] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Жүрек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қызмет көрсету]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B5%D1%82%D1%83 15] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Невада-Семей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Сарыбауыр қарашұбар жылан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Иса Мәсіх]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 15] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Шыбын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Қанайналым жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Ыстанбұл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 14] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Адам даму индексі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Жетісу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 14] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Ақтөбе облысы мектептері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Ақсүйек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Тыныс алу жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Серәлі Қожамқұлов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Етістік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Қазақстан Халық банкі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Кенелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Жаманбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Қобыланды батыр (жыр)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 14] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Андроид]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B4 14] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Париж]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6 14] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Орыстар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 14] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Шекті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Отырар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Судың ластануы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Ақпан төңкерісі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Көкөністер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Сөзжасам]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 14] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Дидактика]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 14] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Қояндар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Жер асты суы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Масқар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Блокчейн]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D1%87%D0%B5%D0%B9%D0%BD 14] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Түлкібас ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[:Санат:Түркістан облысы аудандары|Санат:Түркістан облысы аудандары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Кейкі Көкембайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Шыңғыснама]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 14] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Қалқанша без]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 14] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Біржан - Сара (опера)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_-_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%28%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Ғарыш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 14] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Қайталау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Футзалдан Қазақстан U-19 ұлттық құрамасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_U-19_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Бокс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81 14] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Украина]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Еуразиялық Экономикалық Одақ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Жаһанша Досмұхамедов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[География]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Бразилия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Әскери киім-кешек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC-%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Медеу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 14] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Нағашы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 14] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Алашұлы тобы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 14] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Қарқаралы петициясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Тарақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Алжир]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80 14] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[BilimLand]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BilimLand 14] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Экологиялық жүйе]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 14] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 0p1r87fzk7hrpaypnu9j1rsdik8pakp Естеліктер (сурет) 0 780891 3601418 3600838 2026-05-08T05:28:35Z Нұрсүлу Нұрым 180466 3601418 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} [[Сурет:Khnopff Memories.jpg|нобай|340x340 нүкте|Фернан Кнопф '''"Естеліктер".''' 1889]] '''«Естеліктер»''' — [[Бельгия|бельгиялық]] суретші [[Фернан Кнопф]]-тың пастель туындысы. Пастельде шөп үстіндегі [[теннис]] кортында тұрған жеті әйел бейнеленген. Олардың барлығы ұзын көйлек киген, алтауы бас киіммен, бесеуінің қолында ракетка бар. Барлық әйелдер қимылсыз қалыпта бейнеленіп, әрқайсысы әр жаққа қарап тұр, бір-бірін байқамай, өз естеліктеріне берілген. Кейіпкерлердің барлығына суретшінің әпкесі — [[Маргарита Кнопф]] модель болған. Суретшінің оған ғашық болғаны, сондай-ақ «Естеліктер» және Кнопфтың басқа да суреттерде әйелді еркектік белгілермен түсіру оның [[Нарциссизм|нарциссизмімен]] байланысты деген пікір бар.ур Көрерменге арқасымен тұрған әйелден басқа барлық кейіпкерлер әртүрлі бағытқа қарағанымен, пастельде сол жақтан оң жаққа қарай бағытталған белгілі бір қозғалыс әсері байқалады. Сол жақта тұрған, ең ашық түсті көйлек киген әрі бас киімсіз әйел жастықты білдіріп, ал оң жақтағы қара түсті көйлек киген әйел өмір жолының соңын меңзейді. Орталықтағы кейіпкер артына бұрылып, өткен өмірін еске түсіріп тұрғандай әсер қалдырады. «Естеліктер» суреті фотографиялық дәлдікке жақын орындау техникасымен ерекшеленеді. Кнопф картиналарын жазуға дайындық барысында фотосуреттерді жиі пайдаланған. Бұл пастельдің негізін оның әпкесі Маргаританың алты фотосуреті құрайды, олар күрделі құрылымды [[фотоаппарат]] арқылы, Штейнгель линзаларын қолдануымен жасалған. Кнопф бұл фотосессияларға ерекше мән беріп, Маргаританың қандай қалыпта түсірілуі керектігін өзі анықтап, оның костюмдерін мұқият таңдаған. == Әдебиет == * ''Michael Gibson.''[[iarchive:symbolism0000gibs_g0t2|Symbolism]].— Köln: Taschen, 2000.— б.90—94.— <nowiki>ISBN 3-8228-7030-7</nowiki>. [[Санат:Суреттер]] tkgab4xpgrm25hvkcji4xos76m2awrb 3601642 3601418 2026-05-08T08:06:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] ([[User talk:Нұрсүлу Нұрым|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600838 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} [[Сурет:Khnopff Memories.jpg|нобай|340x340 нүкте|Фернан Кнопф '''"Естеліктер".''' 1889]] '''«Естеліктер»''' — [[Бельгия|бельгиялық]] суретші [[Фернан Кнопф]]-тың пастель туындысы. Пастельде шөп үстіндегі [[теннис]] кортында тұрған жеті әйел бейнеленген. Олардың барлығы ұзын көйлек киген, алтауы бас киіммен, бесеуінің қолында ракетка бар. Барлық әйелдер қимылсыз қалыпта бейнеленіп, әрқайсысы әр жаққа қарап тұр, бір-бірін байқамай, өз естеліктеріне берілген. Кейіпкерлердің барлығына суретшінің әпкесі — [[Маргарита Кнопф]] модель болған. Суретшінің оған ғашық болғаны, сондай-ақ «Естеліктер» және Кнопфтың басқа да суреттерде әйелді еркектік белгілермен түсіру оның [[Нарциссизм|нарциссизмімен]] байланысты деген пікір бар.ур Көрерменге арқасымен тұрған әйелден басқа барлық кейіпкерлер әртүрлі бағытқа қарағанымен, пастельде сол жақтан оң жаққа қарай бағытталған белгілі бір қозғалыс әсері байқалады. Сол жақта тұрған, ең ашық түсті көйлек киген әрі бас киімсіз әйел жастықты білдіріп, ал оң жақтағы қара түсті көйлек киген әйел өмір жолының соңын меңзейді. Орталықтағы кейіпкер артына бұрылып, өткен өмірін еске түсіріп тұрғандай әсер қалдырады. «Естеліктер» суреті фотографиялық дәлдікке жақын орындау техникасымен ерекшеленеді. Кнопф картиналарын жазуға дайындық барысында фотосуреттерді жиі пайдаланған. Бұл пастельдің негізін оның әпкесі Маргаританың алты фотосуреті құрайды, олар күрделі құрылымды [[фотоаппарат]] арқылы, Штейнгель линзаларын қолдануымен жасалған. Кнопф бұл фотосессияларға ерекше мән беріп, Маргаританың қандай қалыпта түсірілуі керектігін өзі анықтап, оның костюмдерін мұқият таңдаған. == Әдебиет == * ''Michael Gibson.''[[iarchive:symbolism0000gibs_g0t2|Symbolism]].— Köln: Taschen, 2000.— б.90—94.— <nowiki>ISBN 3-8228-7030-7</nowiki>. [[Санат:Суреттер]] 5yefbs0ko8peyfcc3eab742nj3rze00 Әділет (партия) 0 780934 3601351 3601284 2026-05-07T20:29:20Z Casserium 68287 3601351 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] (құрылтай съезі) | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |[[Әділетті Қазақстан|«Әділетті Қазақстан»]] идеясы |Прогрессивті реформаларды қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://www.adilet-partiyasy.kz/kk adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — ресми тіркелуі жоспарланған [[Қазақстан]]дағы президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланып, 7 мамырда партияның құрылтай съезі өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжатты алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40-қа жуық адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> == Құрылымы == == Басшылығы == Партия төрағасы — [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]. 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 12 адам кіреді:<ref name="bes" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» саяси партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || Орта және шағын бизнес қызметкерлерінің Қазақстан салалық кәсіподағы Павлодар филиалының төрайымы, Павлодар қалалық мәслихатының депутаты |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Ақмола облысы бойынша филиалының директоры |- | 4 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 5 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 6 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 7 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 8 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 9 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 10 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 11 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 12 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] kou9m9jswwlnlf8yiyhoxfrp12i7rgr 3601352 3601351 2026-05-07T20:37:59Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3601352 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] (құрылтай съезі) | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |[[Әділетті Қазақстан|«Әділетті Қазақстан»]] идеясы |Прогрессивті реформаларды қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://www.adilet-partiyasy.kz/kk adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — ресми тіркелуі жоспарланған [[Қазақстан]]дағы президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланып, 7 мамырда партияның құрылтай съезі өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжатты алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40-қа жуық адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> == Құрылымы == == Басшылығы == Партия төрағасы — [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]. 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref>[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» саяси партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қоры» ҚҚ атқарушы директор |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Ақмола облысы бойынша филиалының директоры |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] ffdaanseje99str922pc52n3spefpdd 3601354 3601352 2026-05-07T20:49:26Z Casserium 68287 3601354 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] (құрылтай съезі) | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |[[Әділетті Қазақстан|«Әділетті Қазақстан»]] идеясы |Прогрессивті реформаларды қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://www.adilet-partiyasy.kz/kk adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — ресми тіркелуі жоспарланған [[Қазақстан]]дағы президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланып, 7 мамырда партияның құрылтай съезі өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжатты алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40-қа жуық адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> == Басшылығы == Партияның өкілді органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref>[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» саяси партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Ақмола облысы бойынша филиалының директоры |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 7p85oj3pxmq48s7ndptv1fow5b9vz0m 3601374 3601354 2026-05-08T02:36:58Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3601374 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] (құрылтай съезі) | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |[[Әділетті Қазақстан|«Әділетті Қазақстан»]] идеясы |Прогрессивті реформаларды қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://www.adilet-partiyasy.kz/kk adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — ресми тіркелуі жоспарланған [[Қазақстан]]дағы президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланып, 7 мамырда партияның құрылтай съезі өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжатты алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40-қа жуық адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> == Басшылығы == Партияның өкілді органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref>[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» саяси партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 6cgjeh8r74v31lrc1iugp3rqqcl8647 КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл мерейтойлық медалі 0 780937 3601285 3601283 2026-05-07T12:01:22Z Орел Карл 81620 /* Медалдың сипаттамасы */ 3601285 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = КСРО Қарулы күштеріне 40 жыл мерейтойлық медал | суреті = [[Сурет:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:40 years armed forces of the USSR OBVERSE.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[18 желтоқсан]] [[1957 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 820 080 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 30 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 30 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Қарулы Күштерінің 40 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен құрылды. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 820 080 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медал жайлы ереже == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі 1958 жылы 23 ақпанда [[Кеңес әскері|Кеңес Әскері]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флоты]], [[КСРО ішкі істер министрлігі|ІІМ]] әскерлері, КСРО Министрлер Кеңесіне қарасты [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|МҚК]] әскерлері мен органдардың құрамында болған маршалдарға, генералдарға, адмиралдарға, офицерлерге, сондай-ақ старшиналарға, сержанттарға, сарбаздарға және матростарға беріледі. Мерейтойлық медалды марапаттауды және оны табыстауды КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан әскери бөлімдердің, құрамалардың командирлері және мекемелер мен бөлімшелердің басшылары жүзеге асырады. Мерейтойлық медальмен марапатталған адамдардың тізімі бөлімшенің, мекеменің немесе бөлімшенің бұйрығымен жарияланады. Медалмен марапаттау туралы жазба марапатталушының қызметтік жазбаларына енгізіледі. «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағады, ал егер КСРО-ның басқа ордендері мен медальдары болса, [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл»]] мерейтойлық медалінен кейін орналастырылады. == Медалдың сипаттамасы == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм болатын шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында, ортасында, солға қарап тұрған [[Владимир Ильич Ленин|В. И. Лениннің]] барельефті бейнесі суреттелген. Медальдың төменгі жағында екі айқасқан [[Дәмжапырақ|лавр]] мен [[Емен|емен]] бұтақтарында «40» деген бедерлі жазу жазылған. Медалдың артқы жағында — айнала бойлай: «ҚЫРЫҚ ЖЫЛДЫҚ МЕРЕЙТОЙЫНА» ({{lang-ru|«В ОЗНАМЕНОВАНИЕ СОРОКОВОЙ ГОДОВЩИНЫ»}}) деген жазу, ортасында: «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІ» ({{lang-ru|«ВООРУЖЕННЫХ СИЛ СССР»}}) және «1918-1958» деген жылдар, төменгі жағында — кішкентай бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын сұр түсті [[Жібек|жібек]] қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның ортасында ені 2 мм екі қызыл жолақ, ал таспаның шеттерінде ені 2 мм қызыл жолақтар бар. Медаль суретінің авторы — суретші В. И. Гоголин. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} * {{кітап|авторы= Колесников Г. А., Рожков А. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ордена и медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Минск|баспасы= Народная асвета|жыл= 1986|томы= |беттері= 94|барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] 81tqzlfd5f5uh9heaflut62u83bls6o 3601286 3601285 2026-05-07T12:01:36Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3601286 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = КСРО Қарулы күштеріне 40 жыл мерейтойлық медал | суреті = [[Сурет:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:40 years armed forces of the USSR OBVERSE.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[18 желтоқсан]] [[1957 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 820 080 | жоғары марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 30 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 30 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Қарулы Күштерінің 40 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен құрылды. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 820 080 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медал жайлы ереже == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі 1958 жылы 23 ақпанда [[Кеңес әскері|Кеңес Әскері]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флоты]], [[КСРО ішкі істер министрлігі|ІІМ]] әскерлері, КСРО Министрлер Кеңесіне қарасты [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|МҚК]] әскерлері мен органдардың құрамында болған маршалдарға, генералдарға, адмиралдарға, офицерлерге, сондай-ақ старшиналарға, сержанттарға, сарбаздарға және матростарға беріледі. Мерейтойлық медалды марапаттауды және оны табыстауды КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан әскери бөлімдердің, құрамалардың командирлері және мекемелер мен бөлімшелердің басшылары жүзеге асырады. Мерейтойлық медальмен марапатталған адамдардың тізімі бөлімшенің, мекеменің немесе бөлімшенің бұйрығымен жарияланады. Медалмен марапаттау туралы жазба марапатталушының қызметтік жазбаларына енгізіледі. «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағады, ал егер КСРО-ның басқа ордендері мен медальдары болса, [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл»]] мерейтойлық медалінен кейін орналастырылады. == Медалдың сипаттамасы == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм болатын шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында, ортасында, солға қарап тұрған [[Владимир Ильич Ленин|В. И. Лениннің]] барельефті бейнесі суреттелген. Медальдың төменгі жағында екі айқасқан [[Дәмжапырақ|лавр]] мен [[Емен|емен]] бұтақтарында «40» деген бедерлі жазу жазылған. Медалдың артқы жағында — айнала бойлай: «ҚЫРЫҚ ЖЫЛДЫҚ МЕРЕЙТОЙЫНА» ({{lang-ru|«В ОЗНАМЕНОВАНИЕ СОРОКОВОЙ ГОДОВЩИНЫ»}}) деген жазу, ортасында: «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІ» ({{lang-ru|«ВООРУЖЕННЫХ СИЛ СССР»}}) және «1918-1958» деген жылдар, төменгі жағында — кішкентай бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын сұр түсті [[Жібек|жібек]] қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның ортасында ені 2 мм екі қызыл жолақ, ал таспаның шеттерінде ені 2 мм қызыл жолақтар бар. Медаль суретінің авторы — суретші В. И. Гоголин. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} * {{кітап|авторы= Колесников Г. А., Рожков А. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ордена и медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Минск|баспасы= Народная асвета|жыл= 1986|томы= |беттері= 94|барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} [[Санат:КСРО медалдары]] jeim3qfj57ygu7m6n09ccwou9v8tw1b 3601288 3601286 2026-05-07T12:04:48Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601288 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = КСРО Қарулы күштеріне 40 жыл мерейтойлық медал | суреті = [[Сурет:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:40 years armed forces of the USSR OBVERSE.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[18 желтоқсан]] [[1957 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 820 080 | жоғары марапаты = [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Қарулы Күштерінің 40 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен құрылды. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 820 080 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медал жайлы ереже == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі 1958 жылы 23 ақпанда [[Кеңес әскері|Кеңес Әскері]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флоты]], [[КСРО ішкі істер министрлігі|ІІМ]] әскерлері, КСРО Министрлер Кеңесіне қарасты [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|МҚК]] әскерлері мен органдардың құрамында болған маршалдарға, генералдарға, адмиралдарға, офицерлерге, сондай-ақ старшиналарға, сержанттарға, сарбаздарға және матростарға беріледі. Мерейтойлық медалды марапаттауды және оны табыстауды КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан әскери бөлімдердің, құрамалардың командирлері және мекемелер мен бөлімшелердің басшылары жүзеге асырады. Мерейтойлық медальмен марапатталған адамдардың тізімі бөлімшенің, мекеменің немесе бөлімшенің бұйрығымен жарияланады. Медалмен марапаттау туралы жазба марапатталушының қызметтік жазбаларына енгізіледі. «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағады, ал егер КСРО-ның басқа ордендері мен медальдары болса, [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл»]] мерейтойлық медалінен кейін орналастырылады. == Медалдың сипаттамасы == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм болатын шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында, ортасында, солға қарап тұрған [[Владимир Ильич Ленин|В. И. Лениннің]] барельефті бейнесі суреттелген. Медальдың төменгі жағында екі айқасқан [[Дәмжапырақ|лавр]] мен [[Емен|емен]] бұтақтарында «40» деген бедерлі жазу жазылған. Медалдың артқы жағында — айнала бойлай: «ҚЫРЫҚ ЖЫЛДЫҚ МЕРЕЙТОЙЫНА» ({{lang-ru|«В ОЗНАМЕНОВАНИЕ СОРОКОВОЙ ГОДОВЩИНЫ»}}) деген жазу, ортасында: «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІ» ({{lang-ru|«ВООРУЖЕННЫХ СИЛ СССР»}}) және «1918-1958» деген жылдар, төменгі жағында — кішкентай бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын сұр түсті [[Жібек|жібек]] қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның ортасында ені 2 мм екі қызыл жолақ, ал таспаның шеттерінде ені 2 мм қызыл жолақтар бар. Медаль суретінің авторы — суретші В. И. Гоголин. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} * {{кітап|авторы= Колесников Г. А., Рожков А. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ордена и медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Минск|баспасы= Народная асвета|жыл= 1986|томы= |беттері= 94|барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} [[Санат:КСРО медалдары]] acez21esh0u9zlepsgw15zcsehb77tp 3601289 3601288 2026-05-07T12:05:27Z Орел Карл 81620 /* Медал жайлы ереже */ 3601289 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = КСРО Қарулы күштеріне 40 жыл мерейтойлық медал | суреті = [[Сурет:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:40 years armed forces of the USSR OBVERSE.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[18 желтоқсан]] [[1957 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 820 080 | жоғары марапаты = [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл» мерейтойлық медалі]] | төменгі марапаты = [[КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл мерейтойлық медалі|«КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл» мерейтойлық медалі]] | сайты = | Commons = Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR" }} '''«КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі''' ({{lang-ru|Юбилейная медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»}}) — КСРО Қарулы Күштерінің 40 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен құрылды. 1995 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша шамамен 820 080 адам «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды. == Медал жайлы ереже == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі 1958 жылы 23 ақпанда [[Кеңес әскері|Кеңес Әскері]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флоты]], [[КСРО ішкі істер министрлігі|ІІМ]] әскерлері, КСРО Министрлер Кеңесіне қарасты [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|МҚК]] әскерлері мен органдардың құрамында болған маршалдарға, генералдарға, адмиралдарға, офицерлерге, сондай-ақ старшиналарға, сержанттарға, сарбаздарға және матростарға беріледі. Мерейтойлық медалды марапаттауды және оны табыстауды КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан әскери бөлімдердің, құрамалардың қолбасшылары және мекемелер мен бөлімшелердің басшылары жүзеге асырады. Мерейтойлық медальмен марапатталған адамдардың тізімі бөлімшенің, мекеменің немесе бөлімшенің бұйрығымен жарияланады. Медалмен марапаттау туралы жазба марапатталушының қызметтік жазбаларына енгізіледі. «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі кеуденің сол жағына тағады, ал егер КСРО-ның басқа ордендері мен медальдары болса, [[Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл мерейтойлық медалі|«Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл»]] мерейтойлық медалінен кейін орналастырылады. == Медалдың сипаттамасы == «КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл» мерейтойлық медалі [[Жез|жезден]] жасалып, диаметрі 32 мм болатын шеңбер пішініне ие. Медалдың бет жағында, ортасында, солға қарап тұрған [[Владимир Ильич Ленин|В. И. Лениннің]] барельефті бейнесі суреттелген. Медальдың төменгі жағында екі айқасқан [[Дәмжапырақ|лавр]] мен [[Емен|емен]] бұтақтарында «40» деген бедерлі жазу жазылған. Медалдың артқы жағында — айнала бойлай: «ҚЫРЫҚ ЖЫЛДЫҚ МЕРЕЙТОЙЫНА» ({{lang-ru|«В ОЗНАМЕНОВАНИЕ СОРОКОВОЙ ГОДОВЩИНЫ»}}) деген жазу, ортасында: «КСРО ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІ» ({{lang-ru|«ВООРУЖЕННЫХ СИЛ СССР»}}) және «1918-1958» деген жылдар, төменгі жағында — кішкентай бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм болатын сұр түсті [[Жібек|жібек]] қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның ортасында ені 2 мм екі қызыл жолақ, ал таспаның шеттерінде ені 2 мм қызыл жолақтар бар. Медаль суретінің авторы — суретші В. И. Гоголин. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= Володин А. Н., Мерлай Н. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= СПб|баспасы= Печатный двор|жыл= 1997|томы= |беттері= 194—195|барлық беті= |сериясы= |isbn= 5-7062-0111-0|тиражы= }} * {{кітап|авторы= Колесников Г. А., Рожков А. М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ордена и медали СССР|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Минск|баспасы= Народная асвета|жыл= 1986|томы= |беттері= 94|барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} [[Санат:КСРО медалдары]] icedmynl1pgb96wx65ub3kuy31bewh5 Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева 0 780940 3601298 2026-05-07T13:06:35Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түркістан қалалық әкімдігі|Түркістан қалалық... 3601298 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түркістан қалалық әкімдігі|Түркістан қалалық әкімдігінде}}, [[Нұртас]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 2016 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2009); * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 10 қыркүйекте қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қалалық әкімдігі]]не қарасты, [[Нұртас]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> [[Жезқазған университеті|Жезқазған педагогикалық институты]]нда (1983-[[1990 жыл|90]]), Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтында оқытушы (1990-[[1996 жыл|96]]), [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] Шымкент институтында компьютер орталығы меңгерушісі, декан (1996-[[2008 жыл|2008]]) қызметтерін атқарған. 2008 жылдан осы университеттің вице-президенті.<br> "Біліктілік арттырудың ұлттық орталығы "Өрлеу" АҚ Оңтүстік Қазақстан облысының филиалында кафедра меңгерушісі ([[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|14]]), ОҚМПИ-дың "Информатика" кафедрасының доценті және "Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын сараптау орталығының" басшысы (2014-[[2016 жыл|16]]), "Тарих және педагогика" факультетінің деканы (2016), Математика кафедрасының меңгерушісі (2016-[[2021 жыл|21]]), Педагогикалық-инновация орталығының басшысы (2021), [[2022 жыл|2022]]-[[2023 жыл|23]] оқу жылынан бастап бүгінге дейін [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]нің "Математика" кафедрасының доценті.<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Болашақ мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға кәсіби даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. == Марапттары == Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024)..<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] 9s2q6nv2i83ysmbajkcohtg7wxxafyc 3601300 3601298 2026-05-07T13:07:47Z Салиха 17167 3601300 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түркістан қалалық әкімдігі|Түркістан қалалық әкімдігінде}}, [[Нұртас]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2009); * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 10 қыркүйекте қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қалалық әкімдігі]]не қарасты, [[Нұртас]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> [[Жезқазған университеті|Жезқазған педагогикалық институты]]нда (1983-[[1990 жыл|90]]), Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтында оқытушы (1990-[[1996 жыл|96]]), [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] Шымкент институтында компьютер орталығы меңгерушісі, декан (1996-[[2008 жыл|2008]]) қызметтерін атқарған. 2008 жылдан осы университеттің вице-президенті.<br> "Біліктілік арттырудың ұлттық орталығы "Өрлеу" АҚ Оңтүстік Қазақстан облысының филиалында кафедра меңгерушісі ([[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|14]]), ОҚМПИ-дың "Информатика" кафедрасының доценті және "Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын сараптау орталығының" басшысы (2014-[[2016 жыл|16]]), "Тарих және педагогика" факультетінің деканы (2016), Математика кафедрасының меңгерушісі (2016-[[2021 жыл|21]]), Педагогикалық-инновация орталығының басшысы (2021), [[2022 жыл|2022]]-[[2023 жыл|23]] оқу жылынан бастап бүгінге дейін [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]нің "Математика" кафедрасының доценті.<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Болашақ мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға кәсіби даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. == Марапттары == Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024)..<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] 9kg4kxt9xsfmidhzsgv47d479yaqqtl 3601301 3601300 2026-05-07T13:10:56Z Салиха 17167 3601301 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түркістан қалалық әкімдігі|Түркістан қалалық әкімдігінде}}, [[Нұртас]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2009); * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 10 қыркүйекте қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қалалық әкімдігі]]не қарасты, [[Нұртас]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> [[Жезқазған университеті|Жезқазған педагогикалық институты]]нда (1983-[[1990 жыл|90]]), Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтында оқытушы (1990-[[1996 жыл|96]]), [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] Шымкент институтында компьютер орталығы меңгерушісі, декан (1996-[[2008 жыл|2008]]), вице-президент қызметтерін атқарды.<br> "Біліктілік арттырудың ұлттық орталығы "Өрлеу" АҚ Оңтүстік Қазақстан облысының филиалында кафедра меңгерушісі ([[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|14]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының "Информатика" кафедрасының доценті және "Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын сараптау орталығының" басшысы (2014-[[2016 жыл|16]]), "Тарих және педагогика" факультетінің деканы (2016), Математика кафедрасының меңгерушісі (2016-[[2021 жыл|21]]), Педагогикалық-инновация орталығының басшысы (2021), [[2022 жыл|2022]]-[[2023 жыл|23]] оқу жылынан бастап бүгінге дейін [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]нің "Математика" кафедрасының доценті.<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Болашақ мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға кәсіби даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024)..<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] 59mpjmpk25j1k56ux9uofnzj1z8bqz4 3601302 3601301 2026-05-07T13:11:32Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601302 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түркістан қалалық әкімдігі|Түркістан қалалық әкімдігінде}}, [[Нұртас]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2009); * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 10 қыркүйекте қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қалалық әкімдігі]]не қарасты, [[Нұртас]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> [[Жезқазған университеті|Жезқазған педагогикалық институты]]нда (1983-[[1990 жыл|90]]), Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтында оқытушы (1990-[[1996 жыл|96]]), [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] Шымкент институтында компьютер орталығы меңгерушісі, декан (1996-[[2008 жыл|2008]]), вице-президент қызметтерін атқарды.<br> "Біліктілік арттырудың ұлттық орталығы "Өрлеу" АҚ Оңтүстік Қазақстан облысының филиалында кафедра меңгерушісі ([[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|14]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының "Информатика" кафедрасының доценті және "Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын сараптау орталығының" басшысы (2014-[[2016 жыл|16]]), "Тарих және педагогика" факультетінің деканы (2016), Математика кафедрасының меңгерушісі (2016-[[2021 жыл|21]]), Педагогикалық-инновация орталығының басшысы (2021), [[2022 жыл|2022]]-[[2023 жыл|23]] оқу жылынан бастап бүгінге дейін [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]нің "Математика" кафедрасының доценті.<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Болашақ мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға кәсіби даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024)..<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] j951qchhxox15kuk12eyeer14oxj53r 3601305 3601302 2026-05-07T13:15:23Z Салиха 17167 3601305 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.09.1961 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Сауран ауданы|Сауран ауданында}}, [[Нұртас]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2009); * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Роза Ізтілеуқызы Қадірбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 10 қыркүйекте қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Сауран ауданы]], [[Нұртас]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> [[Жезқазған университеті|Жезқазған педагогикалық институты]]нда (1983-[[1990 жыл|90]]), Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтында оқытушы (1990-[[1996 жыл|96]]), [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] Шымкент институтында компьютер орталығы меңгерушісі, декан (1996-[[2008 жыл|2008]]), вице-президент қызметтерін атқарды.<br> "Біліктілік арттырудың ұлттық орталығы "Өрлеу" АҚ Оңтүстік Қазақстан облысының филиалында кафедра меңгерушісі ([[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|14]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының "Информатика" кафедрасының доценті және "Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын сараптау орталығының" басшысы (2014-[[2016 жыл|16]]), "Тарих және педагогика" факультетінің деканы (2016), Математика кафедрасының меңгерушісі (2016-[[2021 жыл|21]]), Педагогикалық-инновация орталығының басшысы (2021), [[2022 жыл|2022]]-[[2023 жыл|23]] оқу жылынан бастап бүгінге дейін [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]нің "Математика" кафедрасының доценті.<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Болашақ мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға кәсіби даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына 80 жыл" төсбелгісі (2017); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2020); * Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2022); * "Сала қызметкерлерінің кәсіподағына сіңірген айрықша еңбегі үшін" төсбелгісі (2024)..<ref>[https://zhanibekov.edu.kz/university/personals/221/ Қадірбаева Роза Ізтілеуқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] icohvrye7a4pytabkkhou7fr17kyzox Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева 0 780941 3601307 2026-05-07T13:55:44Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.08.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Жарма ауданы|Жарма ауданында}}, [[Үкілі]] ауылы.... 3601307 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.08.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Жарма ауданы|Жарма ауданында}}, [[Үкілі]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Семей мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007); |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2005 жыл|2005]]), Қазақ білім беру академиясының корреспондент мүшесі ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 тамызда қазіргі [[Абай облысы]], [[Жарма ауданы]], [[Үкілі]] ауылында туған.<br> Семей мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.<br> Жарма ауданында орта мектепте мұғалім, директордың орынбасары (1980-[[1990 жыл|90]]), ҚазПИ-де (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]) ассистент, оқытушы, доцент (1990-[[2003 жыл|2003]]) қызметтерін атқарды, [[2005 жыл|2005]] жылдан кафедра меңгерушісі, профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Лингвокультурологический аспект в работе над художественным текстом (на материале преподавания русского языка) студентам-филологом казахских отделениях" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 160-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]" төсбелгісі (2009); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Үздік Ұстаз" медалі (2017); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2018); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Айрықша еңбегі үшін" медалі (2019).<ref>[https://abaiuniversity.edu.kz/kz/139/personal/ Қажығалиева Гүлмира Абзалханқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] qzfy2xp61fngn80p9larfyeiuzzeie9 3601308 3601307 2026-05-07T14:03:42Z Салиха 17167 3601308 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.08.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Жарма ауданы|Жарма ауданында}}, [[Үкілі]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Семей мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} төсбелгісі (2009); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Үздік Ұстаз" медалі (2017); * Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2018); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Айрықша еңбегі үшін" медалі (2019) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2005 жыл|2005]]), Қазақ білім беру академиясының корреспондент мүшесі ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 тамызда қазіргі [[Абай облысы]], [[Жарма ауданы]], [[Үкілі]] ауылында туған.<br> Семей мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.<br> Жарма ауданында орта мектепте мұғалім, директордың орынбасары (1980-[[1990 жыл|90]]), ҚазПИ-де (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]) ассистент, оқытушы, доцент (1990-[[2003 жыл|2003]]) қызметтерін атқарды, [[2005 жыл|2005]] жылдан кафедра меңгерушісі, профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Лингвокультурологический аспект в работе над художественным текстом (на материале преподавания русского языка) студентам-филологом казахских отделениях" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 160-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]" төсбелгісі (2009); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Үздік Ұстаз" медалі (2017); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2018); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Айрықша еңбегі үшін" медалі (2019).<ref>[https://abaiuniversity.edu.kz/kz/139/personal/ Қажығалиева Гүлмира Абзалханқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 6d3ytjc408l51ys8eqn0573na9rn2dx 3601309 3601308 2026-05-07T14:06:02Z Салиха 17167 «[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары|Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601309 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.08.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Жарма ауданы|Жарма ауданында}}, [[Үкілі]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Семей мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} төсбелгісі (2009); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Үздік Ұстаз" медалі (2017); * Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2018); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Айрықша еңбегі үшін" медалі (2019) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлмира Абзалханқызы Қажығалиева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2005 жыл|2005]]), Қазақ білім беру академиясының корреспондент мүшесі ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 тамызда қазіргі [[Абай облысы]], [[Жарма ауданы]], [[Үкілі]] ауылында туған.<br> Семей мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.<br> Жарма ауданында орта мектепте мұғалім, директордың орынбасары (1980-[[1990 жыл|90]]), ҚазПИ-де (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]) ассистент, оқытушы, доцент (1990-[[2003 жыл|2003]]) қызметтерін атқарды, [[2005 жыл|2005]] жылдан кафедра меңгерушісі, профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Лингвокультурологический аспект в работе над художественным текстом (на материале преподавания русского языка) студентам-филологом казахских отделениях" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 160-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" атағы иегері (2007).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]" төсбелгісі (2009); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Үздік Ұстаз" медалі (2017); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2018); * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті "Айрықша еңбегі үшін" медалі (2019).<ref>[https://abaiuniversity.edu.kz/kz/139/personal/ Қажығалиева Гүлмира Абзалханқызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары]] 65a0ssxom5elhsr8xyaqn5c3twtkq81 Қатысушы талқылауы:67anara 3 780942 3601314 2026-05-07T14:44:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601314 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=67anara}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 19:44, 2026 ж. мамырдың 7 (+05) jotbczvrt25acdkoeo4vhtu8s0fp86r Қатысушы талқылауы:Que son can i 3 780943 3601319 2026-05-07T15:03:34Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601319 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Que son can i}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 7 (+05) 46lbmaydt3ftrsdp8ka3zvc1rohi035 Үлгі:Potd/2026-05-08 10 780944 3601336 2026-05-07T18:00:44Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-08|POTD 2026-05-08]]: filename only 3601336 wikitext text/x-wiki Hoverfly May 2008-8.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> smy9bvknvvikr8w4irxxc3do38gpgfn Әскери ұшқыш (Сент-Экзюпери) 0 780945 3601337 2026-05-07T18:15:54Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Әдеби шығарма |Атауы = Әскери ұшқыш |Шынайы атауы = Pilote de guerre |Сурет = Pilote de guerre, cover, 1942 (cropped).jpg |Сурет сипаттамасы = |Жанр = мемуар |Авторы = Антуан де Сент-Экзюпери |Түпнұсқа тілі = француз тілі |Жазылды = |Жариялануы = 1942 |Жеке басылым= |Б... 3601337 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Әскери ұшқыш |Шынайы атауы = Pilote de guerre |Сурет = Pilote de guerre, cover, 1942 (cropped).jpg |Сурет сипаттамасы = |Жанр = мемуар |Авторы = Антуан де Сент-Экзюпери |Түпнұсқа тілі = француз тілі |Жазылды = |Жариялануы = 1942 |Жеке басылым= |Баспа =Gallimard |isbn = |Аударма = |Уикикітап = }} '''Әскери ұшқыш''' — [[Антуан де Сент-Экзюпери]]дің 1942 жылы жарық көрген мемуарлары. Онда автор 1940 жылдың мамыр-маусым айларында Францияның солтүстігінен ұшқан әскери сапарлары туралы баяндайды. Ол кезде оған [[Bloch MB.170]] ұшағымен [[Аррас]] қаласы үстінен барлап шығу миссиясы тапсырылған болатын. Франция оккупацияға ұшырағанда, Сент-Экзюпери Солтүстік Америкаға ұшып келеді және онда екі жылын өткізеді. Кітап [[Нью-Йорк]]те 1942 жылдың 20 ақпанында екі тілдік нұсқада жарияланған болатын. Ағылшынша нұсқасы '''Аррасқа ұшу''' ({{lang-en|Flight to Arras}}) деген атаумен басылды. Францияда кітап сәл кейін 2100 дана таралыммен шықты, алайда нацистер оны 1943 жылдың ақпанында сатылымнан алып тастады.<ref>Philippe Burrin, ''La France à l'heure allemande 1940-1944'', Seuil 1995, 245-244 беттер.</ref> 1942 жылдың 7 қазанында [[NBC]] ұйымы осы шығарма бойынша америкалық аудитория үшін радиоқойылым дайындап шығарған.<ref>[http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Authors-Playhouse.html "Definitive Author's Playhouse Radio Log"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714051524/http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Authors-Playhouse.html |date=2012-07-14 }}, "The Digital Deli Too", 2009.</ref> [[Сурет:Bloch MB 170 San Diego Air %26 Space Museum.jpg|нобай|Bloch MB.170 ұшағы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Антуан де Сент-Экзюпери}} [[Санат:Авиация туралы кітаптар]] [[Санат:1942 жылы шыққан кітаптар]] tg7bf4ukn5xxy9xfv1q7eakcyf3cv2u Қатысушы талқылауы:Rashid.tazhibayev 3 780946 3601338 2026-05-07T18:36:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601338 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Rashid.tazhibayev}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 7 (+05) 2g6dn2dhw2ajta1jzf1vqmpl5p4uugo Қатысушы талқылауы:Si! SWamP 3 780947 3601341 2026-05-07T19:16:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601341 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Si! SWamP}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 00:16, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) s1w1ek1g9dr8q86ycbzginvzjpyhqsq Қатысушы талқылауы:Juhuadeze 3 780948 3601359 2026-05-07T22:30:45Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601359 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Juhuadeze}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 03:30, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) kb2jxsfb7f7jsnjk0xhnc7rwuva5h6x Искендиров Мұқтар Әмзебекұлы 0 780949 3601384 2026-05-08T04:39:54Z Хулкар Абдимоминова 179027 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Искендиров Мұқтар Әмзебекұлы'''— 1959 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы Қызылкөл елді мекенінде дүниеге келген. 1975 жылы орта мектепті бітіріп, Алматы мем... 3601384 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Искендиров Мұқтар Әмзебекұлы'''— 1959 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы Қызылкөл елді мекенінде дүниеге келген. 1975 жылы орта мектепті бітіріп, Алматы мемлекеттік медицина институтының стоматология факультетіне түсіп,оны 1980 жылы тәмәмдаған. Интернатура кезеңін Шымкент қалалық стоматология емханасында өтті. Интернатура курсы біткен соң Сайрам орталық аудандық емханасының хирург-стоматологы болып қызмет көрсетті . 1982-1983 жылдары Шымкент қалалық туберкулезге қарсы «Қарлығаш» балалар санаториясында дәрігер- стоматолог болып істеді. == Еңбек жолы == 1983-1991 жылдар аралығында ізденуші, кіші ғылыми қызметкер, сонан соң ғылыми қызметкер болып қалалық жедел жәрдем көрсететін аурухананың іргесінен ашылған Республикалық деңгейдегі қызмет көрсететін Баро-орталықта (сол кездегі Кеңес Одағындағы Мәскеуден кейінгі жоғары қысымдағы оттегімен емдейтін орталық) жұмыс істеді.1989 жылы кандидаттық диссертациясының тақырыбы бекітіліп, оны 1995 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтында ойдағыдай қорғап шықты. Ғылыми бағыты: Фосфор зауытындағы сары фосформен уланған жұмысшылардың пародонт ауруларын емдеу барысында жоғарғы қысымдағы оттегі мен аскорбин қышқылының жағымды әсерін жіті зерттеп (2000-ға жуық ақ тышқандарға эксперимент жасалынып) оны клиникалық тұрғыдан толық дәлелдеп берді. Аталған ғылыми жұмысты ТМД елдерінің ғалымдары толығымен қолдады. Ғылыми жетекшілері: Алматы мемлекеттік медицина институтының терапиялық стоматология кафедрасының меңгерушісі, медицина ғылымдарының докторы,Ресей лазерлік медицина академиясының академигі, профессор Л.Я.Зазулевская және Баро- орталығының бас дәрігері ,медицина ғылымдарының докторы Т.О.Орынбаев болды. Баро-орталықта Мұқтар Әмзебекұлы көптеген ғылыми жобаларға қатысты. Айта кетсек, Мәскеудің аэро-космос орталығының ғалымдарымен бірлесе отырып науқастардың лабораториялық-функциональдық зерттеу тәсілдерін әсіресе қандағы, терідегі, тіндердегі, қызыл иектегі және ақ тышқандардың бауыр жасуша митохондрияларындағы оттегінің парциальді қысымын полярографиялық әдіспен зерттеуді меңгеріп, аталған орталыққа ендіруге бірден-бір ат салысты. Аталған баро орталықта Т.О.Орынбаевтың басшылығымен « Арыс-МТ»,» «Чимкент -МТ» атты барокамералар соңғы инженерлік-техникалық және медициналық үлгіде құрастырылып, монтаждалып іске қосылып, науқастарды емдей бастады. «ЗИЛ» автокөлігіне орналастырылған «Казахстан-МТ» барокамерасы және «АН-2» ұшағына орналастырылған «Отырар ұшқыны» атты баро камерасы облысымыздың шалғай аудандарына шығып халыққа көмек көрсете бастады. Аталған орталықты көруге 1987 жылы Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев ат басын бұрып, істелініп жатқан жұмыстарға оң бағасын беріп кетті. Баро-орталықтың ғылыми-зерттеу лабораториясында науқастарды дені сау адамдармен салыстыру мақсатында Шымкент қаласының «Мелиоратор» атты футбол командасы мүшелерінің ағзаларына функциональды-лабораториялық зерттеулер жүргізіп, қалыпты жағдайдағы ағзаның физиологиялық параметрлер тізбегі жасалынып, ғылыми қызметкерлердің жұмыстары жандана бастады. Ол ғылыми зерттеу жұмыстарымен қатар тәжірибелік жұмыстардан қол үзген жоқ. 1983-1989 жылдары облыстық денсаулық сақтау басқармасының қолдауымен жаңадан ашылған шаруашылық-есептік тіс емханасында жалпы дәрігер стоматолог болып қызмет істеді.1989-1991 жылдары қалалық стоматология емханасында хирург- стоматолог болып жұмыс істеп 1991-1998 жылдар аралығында «Фосфор»АҚ стоматологиялық емханасының меңгерушісі қызметіне ауыстырылып зауыт емханасының бас дәрігерінің орынбасары болып қосымша қызмет атқарды.1998 жылы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы ректорының шақыруымен қалыпты анатомия кафедрасының доцент міндетін атқарушысы болып жұмыс істеді, сонан соң 2000 жылы стоматология факультетін ашуға ықпал жасаушылардың бірегейі болып, ашылған факультеттің алғашқы декан орынбасары, курс , кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарды.2000-2003 жылдар арасында ашылған факультеттің студенттеріне арналған стоматологиялық қондырғылар алынып материальдық техникалық базасы күшейді. Сол кездегі Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының басшысының рұқсатымен Шымкент қалалық балалар стоматология емханасымен Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының арасында келісім шарт түзуге тікелей қатысып студенттерге оңтайландырған оқу клиникалық базасы жұмыс істей бастады.Сонымен қатар 2003-2004оқу жылдары «Мирас» университетінде стоматология департаментінің доцент міндетін атқарушы болып жұмыс істеуге шақырылды. 2006-2007 жылдары Мұқтар Әмзебекұлы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының стоматология факультеті мен медицина колледжін бітірушілердің Мемлекеттік аттестация комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. 2009 - 2013 жылдар арасында Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Шымкент филиалының стоматологиялық пәндер кафедрасын басқарды .Осы жердеде ОПҚ құрамын ықшамдап кафедраның материалдық техникалық базасын нығайту мақсатында фантомдық лаборатория ашуға ат салысып ,Шымкент қаласының жеке стоматологиялық клиникаларымен келісім шарт жасалып оқыту-клиникалық базалары нығайып ,көбейе бастады . 2013-2014 оқу жылы Университет ректоры Л.Ташимов мырзаның шақыруымен Мұқтар Әмзебекұлы Түркістан қаласында Университеттің медицина факультеті құрамында «Стоматология» мамандығы бойынша кафедраның ОПҚ құрамын ұйымдастырып , Шымкент ,Түркістан қалаларында мамандыққа оңтайландырылған фантомдық лабораториялар мен стоматологиялық клиниканың ашылуына тікелей басшылық жасап ,кафедра ұжымымен бірлесе отырып қазіргі таңда 1000 -нан астам дәрігер- стоматолог мамандарын дайындады. 40-тан астам ғылыми мақалалары жарық көрді және ғылыми әдістемелік, оқу құралдары жазылды. «Пародонтология»,«Профилактическая стоматология »,Стоматология тәжірибесіндегі залалсыздандыру және зарарсыздандыру қағидалары мен ерекшеліктері» атты кітаптары оқырманға жол тартты. Көптеген халықаралық деңгейдегі конгресстер мен конференциялар және съездердің делегаты болып, ғылыми мақалалары жарияланды. Екі ғылым кандидатына және 1 Рhd докторантына,2 магистрге рецензент,2 магистранттың ғылыми жетекшісі болып тағайындалып ,аталған ізденушілер 2015 жылы толығымен диссертацияларын ойдағыдай қорғап шықты. 2011 -2014 жылдар арасында Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің жарлығымен медициналық және фармацевтикалық қызметтің сапасын тексеру комитетінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша аккредиттелген тәуелсіз сарапшысы болып қосымша қызмет істеді.Қазіргі таңда жаңа сертификат негізінде аталған жұмысты жалғастыруда. Жоғарғы санатты дәрігер-стоматолог. 2005 – 2021 жылдар арасында Қазақстан стоматологтар ассоциациясы қоғамдық бірлестігінің Құрмет грамотасымен және стоматологиялық кадрлар дайындаудағы ерен еңбегі үшін күміс, алтын төс белгілерімен жәнеде осы аталған бірлестіктің «Абырой»,»Қазақстан стоматологиясының үздігі»,» Қазақстан стоматологиясына сіңірген ерен еңбегі үшін» номинациялары бойынша төс белгілер, егемендігіміздің 26 жылдығына орай жас ұрпаққа білім,ғылым және тәрбие берудегі ерен еңбектері үшін 2017 жылы «Ұлағатты ұстаз» номинациясы бойынша төс белгімен марапатталды. 2024 жылы салалық кәсіптік одағы республикалық медициналық қоғамдық «SENIM» бірлестігінің шешімімен ұзақ жылдар бойы денсаулық сақтау саласында еселі еңбек етіп ,үздік нәтижелерге қол жеткізгені үшін «Алтын дәрігер» төс белгісімен марапатталды .2025 жылдың сәуірінен Түркістан облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының бұйрығымен облысқа штаттан тыс бас стоматолог болып тағайындалды.Облыстық, университет шеңберіндегі құрмет грамоталар иегері . Үш баланың әкесі. Ұлы мен қызы дәрігер – стоматологтар, қазіргі таңда халыққа қызмет көрсетуде Өзі спортшы, жастайынан қазақша күрес,еркін күрес, самбо, бокс ,папрашют спортымен шұғылданған. Еркін,самбо күрестен мастерлікке кандидат. Парашют спортынан 1 дәрежелі спортшы. 2015 жылы самбо күресінен егде жастағы «спорт шеберлері» арасында өткен Қазақстан Республикасы чемпионатында 82 келі салмақ дәрежесінде күміс медальды иемденді.2021 жылы Университет шеңберінде ұйымдастырылған оқытушы профессорлар құрамы мен әкімшілік қызметкерлері арасында қол күрестен 2-ші орынға ие болып, «Тұран дауысы» әншілер байқауына қатысып Ермек Серкебаев атындағы номинациясының жүлдегері атанып дипломмен марапатталды.Қазіргі таңда ҚР-ның бас прокуратурасы бұйрығымен жоспардан тыс облыстық және басқа аймақтардағы стоматологиялық нысандарды тексеру жұмыстарында Түркістан облысының медицина және фармацевтика қызметтерінің сапасын тексеру комитетінің аккредиттелген сарапшысы санатында , комиссия құрамында қосымша қызмет етуде. Тағы да бір айта кететін қызықты жәйт: Мұқтар Әмзебекұлы 1989 жылы Орта Азия Түркістан әскери округі басшысының бұйрығымен Өзбекстан республикасының Ферғана облысында болған ұлтаралық қақтығысқа қатысып Ресей федерациясының Әуе – Десанттық әскери полкының құрамында көптеген әскери іс шаралар мен жаттығуларға қатысты,атап айтатын болсақ: паршютпен үш дүркін секіру,автомат,пистолет қаруларынан оқ жаудыру арқылы нысанаға дөп тигізу машықтары,қарауылда тұрған сарбазды қалай қолға түсіру, жарылғыш тратил шашкасын детонатор арқылы қалай іске қосу және де пышақ,балта ұстаған қарсыласқа көрсететін қорғану және шабуыл жасау әрекеттері,Ферғана қаласы ішіндегі түнгі десанттық, патрульдік іс-қимылдарға қатысып парашют спортынан 1 дәрежелі төс белгі тағылды. 2025 жылдың 16 маусымында Оңтүстік Қазақстан Медицина Академиясының қорытынды аттестация комиссиясы шешімімен Мұқтар Әмзебекұлы бітіруші интерн түлектерге комиссия төрағасы болып 2 жыл мерзімге тағайындалды. 2020 жылы пандемия кезінде Мұқтар Әмзебекұлы Университеттің клиника- диагностикалық орталығында жас өспірімдер мен жүкті әйелдердің ауыз қуысы ауруларын емдеу және профилактикалық шараларды жүргізуі барысында ковид ауруына шалдығып ,ауыр халде ауруханаға түсіп, емделіп сауығып шықты. Мұхтар Әмзебекұлы алғашқы егеменді еліміздің Оңтүстік өңіріндегі жоғарғы оқу орындарындағы «Стоматология» мамандығы бойынша негізін қалаушы жәнеде аталған бағыт бойынша ғылыми экспериментальды-клиникалық зерттеулер жүргізіп, диссертациялық тақырыбы бойынша пародонтология бағытында науқастарға тағайындалатын жаңа бағытта емдеу тәсілдерін жіті зерттеп , пародонт аурулары бар науқастардың жалпы емдеу протоколына жаңалық енгізген ғалымдардың бірегейі . 3mg2rbg22nmky4xpylgzwpzaw2dkxuh 3601386 3601384 2026-05-08T04:42:40Z Хулкар Абдимоминова 179027 3601386 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Искендиров Мұқтар Әмзебекұлы'''— 1959 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы Қызылкөл елді мекенінде дүниеге келген. 1975 жылы орта мектепті бітіріп, Алматы мемлекеттік медицина институтының стоматология факультетіне түсіп,оны 1980 жылы тәмәмдаған. Интернатура кезеңін Шымкент қалалық стоматология емханасында өтті. Интернатура курсы біткен соң Сайрам орталық аудандық емханасының хирург-стоматологы болып қызмет көрсетті . 1982-1983 жылдары Шымкент қалалық туберкулезге қарсы «Қарлығаш» балалар санаториясында дәрігер- стоматолог болып істеді. == Еңбек жолы == 1983-1991 жылдар аралығында ізденуші, кіші ғылыми қызметкер, сонан соң ғылыми қызметкер болып қалалық жедел жәрдем көрсететін аурухананың іргесінен ашылған Республикалық деңгейдегі қызмет көрсететін Баро-орталықта (сол кездегі Кеңес Одағындағы Мәскеуден кейінгі жоғары қысымдағы оттегімен емдейтін орталық) жұмыс істеді.1989 жылы кандидаттық диссертациясының тақырыбы бекітіліп, оны 1995 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтында ойдағыдай қорғап шықты. Ғылыми бағыты: Фосфор зауытындағы сары фосформен уланған жұмысшылардың пародонт ауруларын емдеу барысында жоғарғы қысымдағы оттегі мен аскорбин қышқылының жағымды әсерін жіті зерттеп (2000-ға жуық ақ тышқандарға эксперимент жасалынып) оны клиникалық тұрғыдан толық дәлелдеп берді. Аталған ғылыми жұмысты ТМД елдерінің ғалымдары толығымен қолдады. Ғылыми жетекшілері: Алматы мемлекеттік медицина институтының терапиялық стоматология кафедрасының меңгерушісі, медицина ғылымдарының докторы,Ресей лазерлік медицина академиясының академигі, профессор Л.Я.Зазулевская және Баро- орталығының бас дәрігері ,медицина ғылымдарының докторы Т.О.Орынбаев болды. Баро-орталықта Мұқтар Әмзебекұлы көптеген ғылыми жобаларға қатысты. Айта кетсек, Мәскеудің аэро-космос орталығының ғалымдарымен бірлесе отырып науқастардың лабораториялық-функциональдық зерттеу тәсілдерін әсіресе қандағы, терідегі, тіндердегі, қызыл иектегі және ақ тышқандардың бауыр жасуша митохондрияларындағы оттегінің парциальді қысымын полярографиялық әдіспен зерттеуді меңгеріп, аталған орталыққа ендіруге бірден-бір ат салысты. Аталған баро орталықта Т.О.Орынбаевтың басшылығымен « Арыс-МТ»,» «Чимкент -МТ» атты барокамералар соңғы инженерлік-техникалық және медициналық үлгіде құрастырылып, монтаждалып іске қосылып, науқастарды емдей бастады. «ЗИЛ» автокөлігіне орналастырылған «Казахстан-МТ» барокамерасы және «АН-2» ұшағына орналастырылған «Отырар ұшқыны» атты баро камерасы облысымыздың шалғай аудандарына шығып халыққа көмек көрсете бастады. Аталған орталықты көруге 1987 жылы Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев ат басын бұрып, істелініп жатқан жұмыстарға оң бағасын беріп кетті. Баро-орталықтың ғылыми-зерттеу лабораториясында науқастарды дені сау адамдармен салыстыру мақсатында Шымкент қаласының «Мелиоратор» атты футбол командасы мүшелерінің ағзаларына функциональды-лабораториялық зерттеулер жүргізіп, қалыпты жағдайдағы ағзаның физиологиялық параметрлер тізбегі жасалынып, ғылыми қызметкерлердің жұмыстары жандана бастады. Ол ғылыми зерттеу жұмыстарымен қатар тәжірибелік жұмыстардан қол үзген жоқ. 1983-1989 жылдары облыстық денсаулық сақтау басқармасының қолдауымен жаңадан ашылған шаруашылық-есептік тіс емханасында жалпы дәрігер стоматолог болып қызмет істеді.1989-1991 жылдары қалалық стоматология емханасында хирург- стоматолог болып жұмыс істеп 1991-1998 жылдар аралығында «Фосфор»АҚ стоматологиялық емханасының меңгерушісі қызметіне ауыстырылып зауыт емханасының бас дәрігерінің орынбасары болып қосымша қызмет атқарды.1998 жылы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы ректорының шақыруымен қалыпты анатомия кафедрасының доцент міндетін атқарушысы болып жұмыс істеді, сонан соң 2000 жылы стоматология факультетін ашуға ықпал жасаушылардың бірегейі болып, ашылған факультеттің алғашқы декан орынбасары, курс , кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарды.2000-2003 жылдар арасында ашылған факультеттің студенттеріне арналған стоматологиялық қондырғылар алынып материальдық техникалық базасы күшейді. Сол кездегі Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының басшысының рұқсатымен Шымкент қалалық балалар стоматология емханасымен Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының арасында келісім шарт түзуге тікелей қатысып студенттерге оңтайландырған оқу клиникалық базасы жұмыс істей бастады.Сонымен қатар 2003-2004оқу жылдары «Мирас» университетінде стоматология департаментінің доцент міндетін атқарушы болып жұмыс істеуге шақырылды. 2006-2007 жылдары Мұқтар Әмзебекұлы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының стоматология факультеті мен медицина колледжін бітірушілердің Мемлекеттік аттестация комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. 2009 - 2013 жылдар арасында Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Шымкент филиалының стоматологиялық пәндер кафедрасын басқарды .Осы жердеде ОПҚ құрамын ықшамдап кафедраның материалдық техникалық базасын нығайту мақсатында фантомдық лаборатория ашуға ат салысып ,Шымкент қаласының жеке стоматологиялық клиникаларымен келісім шарт жасалып оқыту-клиникалық базалары нығайып ,көбейе бастады . 2013-2014 оқу жылы Университет ректоры Л.Ташимов мырзаның шақыруымен Мұқтар Әмзебекұлы Түркістан қаласында Университеттің медицина факультеті құрамында «Стоматология» мамандығы бойынша кафедраның ОПҚ құрамын ұйымдастырып , Шымкент ,Түркістан қалаларында мамандыққа оңтайландырылған фантомдық лабораториялар мен стоматологиялық клиниканың ашылуына тікелей басшылық жасап ,кафедра ұжымымен бірлесе отырып қазіргі таңда 1000 -нан астам дәрігер- стоматолог мамандарын дайындады. 40-тан астам ғылыми мақалалары жарық көрді және ғылыми әдістемелік, оқу құралдары жазылды. «Пародонтология»,«Профилактическая стоматология »,Стоматология тәжірибесіндегі залалсыздандыру және зарарсыздандыру қағидалары мен ерекшеліктері» атты кітаптары оқырманға жол тартты. Көптеген халықаралық деңгейдегі конгресстер мен конференциялар және съездердің делегаты болып, ғылыми мақалалары жарияланды. Екі ғылым кандидатына және 1 Рhd докторантына,2 магистрге рецензент,2 магистранттың ғылыми жетекшісі болып тағайындалып ,аталған ізденушілер 2015 жылы толығымен диссертацияларын ойдағыдай қорғап шықты. 2011 -2014 жылдар арасында Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің жарлығымен медициналық және фармацевтикалық қызметтің сапасын тексеру комитетінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша аккредиттелген тәуелсіз сарапшысы болып қосымша қызмет істеді.Қазіргі таңда жаңа сертификат негізінде аталған жұмысты жалғастыруда. Жоғарғы санатты дәрігер-стоматолог. 2005 – 2021 жылдар арасында Қазақстан стоматологтар ассоциациясы қоғамдық бірлестігінің Құрмет грамотасымен және стоматологиялық кадрлар дайындаудағы ерен еңбегі үшін күміс, алтын төс белгілерімен жәнеде осы аталған бірлестіктің «Абырой»,»Қазақстан стоматологиясының үздігі»,» Қазақстан стоматологиясына сіңірген ерен еңбегі үшін» номинациялары бойынша төс белгілер, егемендігіміздің 26 жылдығына орай жас ұрпаққа білім,ғылым және тәрбие берудегі ерен еңбектері үшін 2017 жылы «Ұлағатты ұстаз» номинациясы бойынша төс белгімен марапатталды. 2024 жылы салалық кәсіптік одағы республикалық медициналық қоғамдық «SENIM» бірлестігінің шешімімен ұзақ жылдар бойы денсаулық сақтау саласында еселі еңбек етіп ,үздік нәтижелерге қол жеткізгені үшін «Алтын дәрігер» төс белгісімен марапатталды .2025 жылдың сәуірінен Түркістан облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының бұйрығымен облысқа штаттан тыс бас стоматолог болып тағайындалды.Облыстық, университет шеңберіндегі құрмет грамоталар иегері . Үш баланың әкесі. Ұлы мен қызы дәрігер – стоматологтар, қазіргі таңда халыққа қызмет көрсетуде Өзі спортшы, жастайынан қазақша күрес,еркін күрес, самбо, бокс ,папрашют спортымен шұғылданған. Еркін,самбо күрестен мастерлікке кандидат. Парашют спортынан 1 дәрежелі спортшы. 2015 жылы самбо күресінен егде жастағы «спорт шеберлері» арасында өткен Қазақстан Республикасы чемпионатында 82 келі салмақ дәрежесінде күміс медальды иемденді.2021 жылы Университет шеңберінде ұйымдастырылған оқытушы профессорлар құрамы мен әкімшілік қызметкерлері арасында қол күрестен 2-ші орынға ие болып, «Тұран дауысы» әншілер байқауына қатысып Ермек Серкебаев атындағы номинациясының жүлдегері атанып дипломмен марапатталды.Қазіргі таңда ҚР-ның бас прокуратурасы бұйрығымен жоспардан тыс облыстық және басқа аймақтардағы стоматологиялық нысандарды тексеру жұмыстарында Түркістан облысының медицина және фармацевтика қызметтерінің сапасын тексеру комитетінің аккредиттелген сарапшысы санатында , комиссия құрамында қосымша қызмет етуде. Тағы да бір айта кететін қызықты жәйт: Мұқтар Әмзебекұлы 1989 жылы Орта Азия Түркістан әскери округі басшысының бұйрығымен Өзбекстан республикасының Ферғана облысында болған ұлтаралық қақтығысқа қатысып Ресей федерациясының Әуе – Десанттық әскери полкының құрамында көптеген әскери іс шаралар мен жаттығуларға қатысты,атап айтатын болсақ: паршютпен үш дүркін секіру,автомат,пистолет қаруларынан оқ жаудыру арқылы нысанаға дөп тигізу машықтары,қарауылда тұрған сарбазды қалай қолға түсіру, жарылғыш тратил шашкасын детонатор арқылы қалай іске қосу және де пышақ,балта ұстаған қарсыласқа көрсететін қорғану және шабуыл жасау әрекеттері,Ферғана қаласы ішіндегі түнгі десанттық, патрульдік іс-қимылдарға қатысып парашют спортынан 1 дәрежелі төс белгі тағылды. 2025 жылдың 16 маусымында Оңтүстік Қазақстан Медицина Академиясының қорытынды аттестация комиссиясы шешімімен Мұқтар Әмзебекұлы бітіруші интерн түлектерге комиссия төрағасы болып 2 жыл мерзімге тағайындалды. 2020 жылы пандемия кезінде Мұқтар Әмзебекұлы Университеттің клиника- диагностикалық орталығында жас өспірімдер мен жүкті әйелдердің ауыз қуысы ауруларын емдеу және профилактикалық шараларды жүргізуі барысында ковид ауруына шалдығып ,ауыр халде ауруханаға түсіп, емделіп сауығып шықты. Мұхтар Әмзебекұлы алғашқы егеменді еліміздің Оңтүстік өңіріндегі жоғарғы оқу орындарындағы «Стоматология» мамандығы бойынша негізін қалаушы жәнеде аталған бағыт бойынша ғылыми экспериментальды-клиникалық зерттеулер жүргізіп, диссертациялық тақырыбы бойынша пародонтология бағытында науқастарға тағайындалатын жаңа бағытта емдеу тәсілдерін жіті зерттеп , пародонт аурулары бар науқастардың жалпы емдеу протоколына жаңалық енгізген ғалымдардың бірегейі. e4jiaw4egh4h1ket2bij1h5h6gl3b9o Қатысушы талқылауы:Kuralbayev Almas 3 780950 3601389 2026-05-08T04:51:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601389 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kuralbayev Almas}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 09:51, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 6nuexzllyt6d47l7s6d6ygc6bjgo5qh Қатысушы талқылауы:Socialwave597 3 780951 3601395 2026-05-08T04:55:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601395 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Socialwave597}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 09:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) qczvhie0mic03ebczq758hkon5i2ylz Қатысушы талқылауы:Erkinjonov Bobur Mirzo 3 780952 3601410 2026-05-08T05:19:48Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601410 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Erkinjonov Bobur Mirzo}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 10:19, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) qtca5nb5fwu1cngllvhcstl1mnkqr19 Қатысушы талқылауы:Angeldolly555 3 780953 3601411 2026-05-08T05:20:13Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601411 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Angeldolly555}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 10:20, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 00xn74zz7y95mt0cj1b5gabg8yqag0k Қатысушы талқылауы:Generalrelative 3 780954 3601421 2026-05-08T05:33:50Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601421 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Generalrelative}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 10:33, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) k19to6ftlf1vf6qix6tzyq981lqfz0u Қатысушы талқылауы:Cinderella157 3 780955 3601548 2026-05-08T07:37:40Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601548 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Cinderella157}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:37, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) pvhk03grxxrr1iozjivx5ih37zah5zm Қатысушы талқылауы:Madi Alban 3 780956 3601553 2026-05-08T07:40:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601553 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Madi Alban}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 12:40, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) bkdh41pmr3r4b28fjopi5sqevvx91rz Қатысушы талқылауы:Breton galette 3 780957 3601565 2026-05-08T07:59:30Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601565 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Breton galette}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:59, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 0dmh2t3wzabctm8yz0g6mwg0x8ubavg Қатысушы талқылауы:Moklif 3 780958 3601567 2026-05-08T08:01:21Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601567 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Moklif}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 13:01, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) id7m11577ewlszfnb3qv9lm1m126e2r Сұлтанахмет алаңы 0 780959 3601674 2026-05-08T09:41:27Z Madi Dos 18369 Ыстанбұл туралы жаңа мақала 3601674 wikitext text/x-wiki '''Константинополь ипподромы''' (грек. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', лат. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', түр. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның Ыстанбұл қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. q1vhv8yuvuutp1ajogjjseefi4ewlr7 3601677 3601674 2026-05-08T09:54:34Z Madi Dos 18369 3601677 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|ел=[[Түркия]]|орналасуы=41°0'23"N, 28°58'32"E|координаттары=41°0'23"N, 28°58'32"E}} '''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. jxvc5rcykqcdt7wn8gutl61jgsd0x1c 3601679 3601677 2026-05-08T09:55:21Z Madi Dos 18369 3601679 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|ел=[[Түркия]]|орналасуы=41°0'23"N, 28°58'32"E}} '''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. 807ca2s3chqx8nl6k10eb9ovmzku946 3601681 3601679 2026-05-08T09:57:54Z Madi Dos 18369 «[[Санат:Ыстанбұл алаңдары|Ыстанбұл алаңдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601681 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|ел=[[Түркия]]|орналасуы=41°0'23"N, 28°58'32"E}} '''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] n9et7r3tlqb10xw0zb52675xvuei8n3 3601682 3601681 2026-05-08T10:04:44Z Madi Dos 18369 «[[Санат:Түркия сәулеті|Түркия сәулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601682 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|ел=[[Түркия]]|орналасуы=41°0'23"N, 28°58'32"E}} '''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] 91k8unv2w7lrpfn71fk5ytdxwaliqp6 3601701 3601682 2026-05-08T10:49:53Z Madi Dos 18369 3601701 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|ел=[[Түркия]]|орналасуы=|координаттары=41{{!}}0{{!}}23{{!}}N{{!}} 28{{!}}58{{!}}32{{!}}E}} '''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] e1tokszgnocxj3gkqf9hcvjwkxzzt1t 3601702 3601701 2026-05-08T10:54:41Z Madi Dos 18369 3601702 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|сурет=Sultanahmet_Square_(Hippodrome),_Istanbul.jpg|сурет атауы=Алаң көрінісі|ел={{TUR}}|орналасуы=[[Ыстамбұл]], Түркия}}'''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] ofl94tt20mosl7eynd09a5gxwdhlcb4 3601708 3601702 2026-05-08T11:04:07Z Madi Dos 18369 3601708 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|сурет=Sultanahmet_Square_(Hippodrome),_Istanbul.jpg|сурет атауы=Алаң көрінісі|ел={{TUR}}|орналасуы=[[Ыстамбұл]], Түркия}}'''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. [[Сурет:A view from The Sphendone of the Hippodrome.jpg|солға|нобай|500x500 нүкте|[[Византия империясы|Византия дәуіріндегі]] Константинопольдің виртуалды бейнесі , сол жақта ипподром.]] 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі Айя-София сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] a90cts3xi2rx4ezphmx9a9xfznatf2r Қатысушы талқылауы:Bolobanov.vlad 3 780960 3601680 2026-05-08T09:56:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601680 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bolobanov.vlad}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 14:56, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 5bqd0ran0kkrs6fk9w8ldx3c9ea1jwt Санат:Ыстанбұл алаңдары 14 780961 3601684 2026-05-08T10:05:39Z Madi Dos 18369 санат қостым (қатесі болса кешіріңіздер , білгенімше жасап жатырмын) 3601684 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] jwv1czl4zsg4dp6fq6mryy9ok0vve9r 3601687 3601684 2026-05-08T10:13:33Z 1nter pares 146705 3601687 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша алаңдар]] [[Санат:Түркия алаңдары]] [[Санат:Ыстанбұл сәулеті]] [[Санат:Ыстанбұл географиясы]] 20k6z20qwdbb783v6am5opb3gbm62oj Санат:Қалалар бойынша алаңдар 14 780962 3601689 2026-05-08T10:14:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Алаңдар]] [[Санат:Қалалар бойынша сәулет өнері]] 3601689 wikitext text/x-wiki [[Санат:Алаңдар]] [[Санат:Қалалар бойынша сәулет өнері]] bzlgiif5bg7b2h8z24m00dakdd7e7fa Санат:Түркия алаңдары 14 780963 3601691 2026-05-08T10:18:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша алаңдар]] [[Санат:Түркия сәулеті]] [[Санат:Түркия топонимиясы]] 3601691 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша алаңдар]] [[Санат:Түркия сәулеті]] [[Санат:Түркия топонимиясы]] srw27fzbg2ajsumxm93jzgqsy25c39h Санат:Ыстанбұл географиясы 14 780964 3601692 2026-05-08T10:22:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ыстанбұл]] [[Санат:Мекендер бойынша Түркия географиясы]] 3601692 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ыстанбұл]] [[Санат:Мекендер бойынша Түркия географиясы]] 2iv927dfrkwsrmd5dpr13ot4o2gwzpw Толочин 0 780965 3601696 2026-05-08T10:40:48Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:{{Витебск облысы}}]] 3601696 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:{{Витебск облысы}}]] e2rcf7tu11eb6p78ce1r7hhpnx2zg59 3601697 3601696 2026-05-08T10:43:26Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601697 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] d47g984n18myfmnx6vf6kqglkpb2jb1 3601698 3601697 2026-05-08T10:44:22Z Мағыпар 100137 дереккөз 3601698 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] ljcr3mqb0arii16cymzb3gfb5zsykf1 3601699 3601698 2026-05-08T10:46:45Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601699 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 6y0uidijzji0ljdyf3zjrbi5yzvryag 3601700 3601699 2026-05-08T10:47:35Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3601700 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] o489aomgyvqj2y35sxv50ykzfwjbrby 3601704 3601700 2026-05-08T10:57:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601704 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 9ybi3ziac1q8fjdpl778b6h8fpnur6t 3601705 3601704 2026-05-08T10:59:32Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3601705 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] m9fa2nzpskx2u9aa10wss3on0qoan0z 3601716 3601705 2026-05-08T11:49:14Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3601716 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты. Дегенмен, Толочин қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесіне қайтарылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] irk74h9gesfu7v7bjx2csv8kr03m3rs 3601718 3601716 2026-05-08T11:53:13Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3601718 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты. 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 1u4ue5ab865rpoz9881gd490vnhog5v 3601719 3601718 2026-05-08T11:54:28Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3601719 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] og4hb68y4gizthr7efei7f4roasmsoe 3601721 3601719 2026-05-08T11:58:57Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3601721 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] eowe9kfjeygjl43hfahqfndzsnlqrt4 Қатысушы талқылауы:Namfon 3 780966 3601709 2026-05-08T11:18:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601709 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Namfon}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 16:18, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 1ww8cn4z4g0hd8ticc85yeowsij1kwg Ізғұтты Құрманбайұлы Айтықов 0 780967 3601711 2026-05-08T11:23:56Z Иса Інжу НЗМ 173399 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --><br> {{тұлға |Есімі = Ізғұтты Айтықов | Туған күні = 20 қаңтар 1922 жыл | Туған жеі = Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұранхай (қазіргі Тарғын) ауылы | Қайтыс болған күні =... 3601711 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --><br> {{тұлға |Есімі = Ізғұтты Айтықов | Туған күні = 20 қаңтар 1922 жыл | Туған жеі = Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұранхай (қазіргі Тарғын) ауылы | Қайтыс болған күні = 1944 жыл, Зарасай қаласы, Литва | Әскери атағы = гвардия аға сержанты | Марапаттары = «Қызыл Жұлдыз» ордені, І–ІІІ дәрежелі «Даңқ» ордендері, «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі, Кеңес Одағының Батыры (1944)}} '''Ізғұтты Құрманбайұлы Айтықов (1922–1944)''' — Ұлы Отан соғысының даңқты қатысушысы, Кеңес Одағы Батыры атағына ие болған қазақстандық барлаушы. Ол ерлігімен Қазақстан мен бұрынғы КСРО көлемінде ерекше құрметке ие болды. Батырдың есімімен мектептер, көшелер және елді мекендер аталады.<br> ===== Ерлік жолы ===== Ізғұтты Айтықов 1942 жылы майданға аттанып, 51-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқасты. Ол Сталинград, Калинин, Курск және Белгород облыстарын азат ету ұрыстарына қатысты. Барлаушы ретінде жау тылына бірнеше рет өтіп, 50-ге жуық жауын жойып, 22 тұтқынды («тілді») әкелген. 1944 жылы Батыс Двина өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.<ref>https://almatyatau.kz/names/662?utm_source=chatgpt.com</ref><br> ===== Мәңгілік мұра ===== Ізғұтты Айтықовтың есімі туған өңірі мен өзен бойындағы ауылдарға берілген. Полоцк қаласында ескерткіш орнатылған, ал Шығыс Қазақстан облысында мектеп пен көше оның атымен аталады. 1976 жылы Николаев қаласындағы "Океан" кеме жасау зауыты оның құрметіне теңіз теплоходын суға түсірді. Батырдың 100 жылдығы 2022 жылы кеңінен аталып өтті.<ref>https://ustinka.kz/kz/vko/75325.html?utm_source=chatgpt.com</ref><br> ===== Маңызы мен естелігі ===== Ізғұтты Айтықовтың өмірі мен ерлігі жас ұрпаққа отансүйгіштіктің символы ретінде үлгі. Туған ауылындағы мұражай мен мектептегі экспозициялар оның майдандағы хаттары мен жеке заттарын сақтайды. Оның бейнесі қазақ халқының ерлік рухының көрінісі ретінде ел жадында мәңгі қалды.<ref>https://altaitv.kz/kz/news/14874?utm_source=chatgpt.com</ref> 0tmlhnbb03x9hg2muzl7y81oxgfqn7u Қатысушы талқылауы:Ar Morvaout 3 780968 3601720 2026-05-08T11:58:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601720 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ar Morvaout}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:58, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 0xoyj016uhbhc4skxd4q528pog1rt1r